nederlaand is n west europees laand dat an de noordzee ligt en hef n totale kustliende van kilometer de buurlaanden van nederlaand bin duutslaand en belgië de heufstad van t laand is amsterdam de regeringszetel is den haag aandere belangrieke stejen bin rötterdaam mit één van de grootste havens van de wereld utrecht t verkeersknooppunt van t laand groningen veural veur t noorden en eindhoven in de provinsie noord braobaant is de vuufde stad van t laand de karibiese eilaanden bonaere sunte eustasius en saba maken as biezundere gemeenten deel uut van t laand nederlaand inklusief de karibiese eilaanden bonaere sunte eustasius en saba vormen samen mit aruba curaao sunte marten t koninkriek der nederlaanden de verhoudingen bin bepaold in t statuut veur t koninkriek der nederlaanden van nederlaand hef in totaal twaolf provinsies en gemeenten de twee offisiële talen van nederlaand bin t nederlaands en t fries t nedersaksies en t limburgs hebben as streektaal n legere staotus as t fries zo as vermeld steet in t statuut veur de minderheidstalen de twee aandere niet germaanse streektalen bin t jiddisj en romani aandere talen die vake espreuken wörden bin van allochtone aofkomst namelik t turks berbers arabies marokkaans dialekt papiaments sranantongo en chinees t nederlaandse staotsheufd is willem alexander de premier is noen mark rutte t koninkriek der nederlaanden kreeg de staotus die t noen hef as konstitusionele monarchie in onder koning willem i van nederlaand t grondgebied van nederlaand belgië en luxemburg wördden offisieel an t koninkriek toe ewezen allewel luxemburg as deel van de toemaolige duutse bond mit nederlaand verenigd wördden deur middel van n personele unie in wördden belgië onaofhankelik van nederlaand en wördden n zelfstandig koninkriek de belgiese provinsies limburg en luxemburg wördden bie disse splitsing op edeeld luxemburg wördden laoter in n zelfstandig groothartogdom toe mit de dood van koning willem iii de ottoonse takke van de nassaus uutstörf in de mannelike liende de nederlaandse krone gung over op de vrouwelike arfgenaam koneginne wilhelmina mer luxemburg gung over op de walramse takke van t huus nassau umdat ze daor de saliese opvolgingswet allinnig manluui op de trone hadden in de eerste wereldoorlog bleef nederlaand neutraal mer in de tweede wereldoorlog leed t onder vuuf jaor duutse bezetting mit de duutse anval op nederlaand wördden rotterdam ebombardeerd waorbie t sentrum zwat helemaole verrineweerd wördden ruum nederlaandse jodemeensen wördden deur t regime vermeurd nao de oorlog begun mit behulp van t marshallplan uut de amerika de heropbouwing die tot grote welvaort leien en waordeur nederlaand n moedern industrieel laand wördden tegeliekertied dung nederlaand zeutjes an aofstaand van zien posisie as koloniale macht in was nederlaand medeoprichter van de europese gemeenschap veur kolen en staol die uuteindelik uutgreuiden tot de europese unie in wördden nederlaand etröffen deur n waotersnoodramp as reaksie hierop wördden de deltawarken voltooid in en de maeslantkering voltooid in ebouwd in vervöng nederlaand de eigen munt de nederlaandse gulden samen mit de meeste aandere eu laanden deur de europese munt de euro in bin de eilaanden curaao en sunte marten amparte laanden ewörden binnen t koninkriek net as aruba dat t al was sinds t veurmaolige laand de nederlaandse antillen wördden aofeschaft en de overige eilaanden bonaere sunte eutstasius en saba bin deel ewörden van t europese nederlaand as biezundere gemeente de nederlaandse vlagge besteet uut dree horizontale baonen van gelieke heugte in de kleuren rood wit en blauw de vlagge stamp uut toe de onaofhankelikheid van nederlaand uutereupen en offisieel goedekeurd wördden in in wördden t bevestigd as nasionaal embleem deur koneginne wilhelmina t wit en blauw bin de livreikleuren van t franse vorstendom orange waor t koningshuus van aofstamp t rood was oorspronkelik oranje naor de naam van t vorstendom mer wördden in de loop van de e eeuw vervöngen deur vermiljoenrood dat bie zeeslagen makkeliker te herkennen was op feestdagen die van doon hebben mit t koningshuus of bie diplomatieke reizen naor t butenlaand wörden oek wel n oranje wimpel boven de vlagge ehöngen veerder wörden t oranje gebruukt as nasionale herkenningskleur over de aofmetingen van de vlagge bin gien veurschriften in t algemeen mut de lengte in verhouding ween mit de breedte dreje tot tweje op de nederlaandse vlagge ma j behalven a j der toestemming veur hebben gien enkele versiering of aandere toevoeging anbrengen oek t gebruuk van n vlagge zonder versiering beheurt nao eleefd te wörden n vlaggedoek veur versiering mag wel bieveurbeeld in de vorm van draperieën duutslaand officieel bondsrippebliek duutslaand duuts bundesrepublik deutschland is een west europees laand en wonnen evormd deur een federasie van deelstaoten in t duuts bundesländer of länder eneumd duutslaand lig in midden europa en grens in t noorden an de oostzee de noordzee en denemarken in t osen an polen en tsjechië in t zujen an oostenriek en zwitserlaand en in t wessen an frankriek t groothertogdom luxemburg belgië en nederlaand duutsland hef mit ongeveer miljoen inwoeners nao ruslaand de grootste bevolking van alle europese lanen t is een belangriek lid van de europese unie en de ekenomische poletieke en militaire organisasies in europa t heilige roomse riek was t eerste reich of koninkriek t begun mit karel de grote hij was de eerste heilige roomse keizer rond t jaor t riek bleef bestaon tot de tied van napoleon bonaparte in t tweede reich begun mit een verdrag in in versailles t duutse riek kwam tot stand en prusen vormen de baosis van dit riek oostenriek maken gien deel uut van t duutse riek duutslaand bleef een riek mit verschillende volken veur nog zo n vuuftig jaor duutslaand wun de frankisch prusische oorlog van frankriek in en in de eerste wereldoorlog dung duutslaand opniej een inval in frankriek de oorlog eindigen mit t gevech in de loopgraven dit wanen lange gruppen dee egreuven wanen veur de veiligheid van de soldaoten an alletweje de kaanten bin der to een kwak soldaoten estörven de oorlog eindigen in en de duutse keizer vluchen naor nederlaand nao de revolusie einigen oek de tweede reich en dit was t begin van de democratische weimarrippebliek nao de oorlog wanen der grote ekenomische preblemen in duutslaand deur t verdrag van versailles en de grote depressie dee over de hele wereld veulbaor was t darde riek was nazi duutslaand van tot en mit adolf hitler was de leier van de regering en mit de goedkeuring van t parlement kreeg e op meert de volle mach over t laand de striedkrachen en de regering hitler annexeren oostenriek en tsjechië mar nao de annexering van polen breuk op september de tweede wereldoorlog uut an t begin was de oorlog een groot succes veur duutslaand nazi duutslaand veroveren een groot deel van europa en de sovjet unie nao de slag bie stalingrad was t min esteld mit t duutse oostfront en staorigan trökken de duutsers zich striejend weerumme uut t osen nao de inval bie normandië is der op dreje fronten oorlog evoerd mit duutslaand west zuud en oost op april maken hitler humzelf van kaant en de duutse kappetulasie is mei etekend t einde van de oorlog betekenen een verlies van grondgebied veur duutslaand en in de jaoren dee daornao kwammen was duutslaand op edeeld in twee parten west duutslaand en oost duutslaand nao t einde van t communisme in europa in is duutslaand herenig t nieje duutslaand en frankriek vormen noen een groot part van de europese unie dee deur middel van betere samenwarking op t gebied van poletiek milieu en ekenomie naor een beter ekenomisch europa toe willen warken duutslaand besteet uut deelstaoten in duutslaand praoten de meeste luui hoogduuts t nederduuts en t oostfries wonnen in t noorden van duutslaand oek wel epraot in de aandere delen van duutslaand bin veerder iezig veul duutse dialekken van ripuarisch en beiers tot an de oostkaante van duutslaand mit de poolse grens an toe veur duutslaand hef men in verschillende taolen n hele boel verschillende benaomings et nedersaksisch of kortweg saksisch in de nysassiske skryvwyse neader sassisk is een west germaanse taal die zien oorsprong vient in et oudsaksisch en deur zo n zes miljoen meensen espreuken wördt veur et nedersaksisch besteet der gien standardvorm et besteet uut verschillende dialekten et nedersaksisch beheurt tot et nederduuts umdat et niet mee edaon hef an de tweede germaanse klankverschuving de taalkode iso en iso van et nedersaksisch is nds et begrip nedersaksisch wördden tot in de jaoren negentig van de e eeuw allinnig gebruukt deur historische taalkundigen en veural in de jaoren vuuftig deur een paor streektaalschrievers en aktivisten luui die een nedersaksisch dialekt praotten neumden der eigen dialekt bie de naam van een plaotse of streek achterhooks dreants veluws elspeets en gao zo mer deur of ze neumden et gewoon plat in duutslaand platt plattdüütsch nedderdüütsch neddersassisch en zo wat meer bie ons in nederlaand is oek et begrip platduuts meugelik mer is niet zo populaer umdat et te veule an et duuts döt denken in duutslaand wördt mit neddersassisch veural et west nedersaksisch of et nederlaandse nedersaksisch in et biezunder bedoeld in groningen zegen ze in de plaotse van nedersaksisch oek wel leegsaksisch en in twente heur je naost nedersaksisch oek neersassisch deurda j disse verschillende gebruken hebben ku j nog wel es in et wiere raken onder invleud van verschillende streektaalbewegingen hef in nederlaand de politiek et begrip nedersaksisch overeneumen en uuteindelik as streektaal erkend van één gelieke kultuurtaal is gien sprake oek deurdat elke poging van standardisering woordeschat en spelling as een vremd iets ezien wördt en wördt daorumme meestentieds oek al gauw aofewezen de taal wördt soms oek wel kortweg saksisch eneumd een benaming die van oudsheer oek al veurkwam et nedersaksisch wördt veural espreuken in et noordoostelike deel van nederlaand de provincies groningen drenthe en overiessel de gelderse gebiejen de veluwe en de achterhoek de stellingwarven in et zuudoosten van frieslaand en urk in flevolaand en in et noordelike deel van duutslaand onder aandere in nedersaksen westfaolen hambörg bremen sleeswiek holstein mekelenbörg veurpommeren saksen anhalt en braandenbörg oek kleine gedeeltes van et noorden van hessen en thüringen spreken van oorsprong nedersaksisch et nedersaksisch dat in nederlaand espreuken wördt wördt tot et west nedersaksisch erekend et nedersaksisch uut duutslaand veur een groot gedeelte oek mer et oostelike deel völt onder et oost nedersaksisch oek wel et oost nederduuts eneumd eertieds wördden et nedersaksisch volop espreuken in et deense zuud jutlaand tegenswoordig bin dat der een stuk minder oek an de raand van berlien praotten ze van oorsprong nedersaksisch mer mit de verstedeliking en nasionale centralisasie is et dialekt uutestörven in de noordelike duutse gebiejen wat noen polen de russische provincie koningsbargen zuudwestelik litouwen en estlaand bin was et nedersaksisch oek goed vertegenwoordigd sinds de verdrieving van et grootste gedeelte van de duutse bevolking an et einde van de tweede wereldoorlog wördden et der haost niet meer espreuken vandage de dag bin der nog wel een stuk of wat nedersaksische sprekers buten nederlaand en duutslaand in de kustgebiejen van polen een minderheid etnische duutsers sprekers van et oostpommers die pommeren niet uutezet bin en oek de regio s rond bruunsbarg braniewo op et amerikaanse vastelaand bin der oek gemeenschappen die nedersaksisch praoten bieveurbeeld kanada de verenigde staoten van amerika mexiko venezuela zuud afrika centraal azië bolivia argentinië brazilië paraguay en uruguay in sommige laanden maakt de taal deel uut van et mennonitische geleuf en de mennonitische kultuur der bin mennonitische gemeenschappen in ontario saskatchewan alberta brits kolumbia manitoba en minnesota die et nedersaksisch lees plautdietsch in karkdiensten en as kultuurtaal gebruken de veurouwers van disse meensen waren veurnamelik duutsers uut de niej verwörven gebiejen in ruslaand en oekrane die in de e eeuw en an et begin van de e eeuw naor et amerikaanse kontinent verhuusden dit nedersaksische dialekt is binnen disse gemeenschappen en in et middenwesten van de vs sinds de volksverhuzing vanuut ruslaand en oekrane wat uutenegreuid de veuruutzichten van et voortbestaon van de taal is in veule plaotsen niet goed en is in sommige plaotsen waor de meensen op egaon bin in de samenleving al uutestörven in mennonitische kolonies in paraguay zuud amerika belize en chihuahua mexiko is et nedersaksisch een ko officiële taal van de gemeenschap ewörden naost de officiële laandstaal spaans et oostpommers wördt oek espreuken in delen van zuudwest brazilië et nedersaksisch stamp van et oudsaksisch aof de taal van de saksen de oudste teksten in et oudsaksisch die achterebleven bin stammen uut de e eeuw in de e eeuw is daor weer et middelnedersaksisch uut ontstaon disse taal was de haandelstaal van de hanze et middelnedersaksisch is deur de hanzekoopluui in et hele noord en oostzeegebied verspreid eraakt en was daor de belangriekste taal een bult middelnedersaksische woorden bin daordeur in de noord germaanse talen skandinavische talen terechtekeumen toe de e eeuw tot een einde kwam was de tied van de hanze grotendeels veurbie luui die een betere opleiding hadden praotten in nederlaand standardnederlaands en in duutslaand hoogduuts tenminsten bie et zakendoon was dat wel zo thuus praotten ze nog nedersaksisch de middelnedersaksische schrieftaal die daoruut voortekeumen was völ in de meeste dialekten uut mekaar allinnig in een antal gebiejen bleef et nedersaksisch nog op schrift bestaon of is in de loop van de tied weer opniej op esteld et nedersaksisch is nauw verwant an et fries mer oek an et engels dat kömp onder aandere deurdat der een bult saksen uut noord duutslaand in et jaor naor engelaand ezeild bin en daor samen mit de angelen juten en de friezen de angelsaksen evormp hebben de overeenkomsten tussen de dree talen zollen uutwiezen naor een gemeenschappelike herkomst van de e tot de e eeuw was et nedersaksisch wat toe nog gewoon plat heetten niet meer de taal van de haandelsluui mer steeds meer van de eenvoudige luui op schoele en in de karke wördden et nederlaands of et hoogduuts de voertaal vanaof de e eeuw is et nederlaands of et hoogduuts oek bie de eenvoudige luui der meer en meer in ekeumen de standardtalen kregen vanaof die tied meer anzien as et plat dat lag onder aandere an et feit dat meensen steeds vakerder kontakten hadden buten der eigen darp of stad veur die tied hadden meensen niet zo vake kontakten buten der eigen darp of stad of in elk geval niet mit meensen die veerder weg woenden mit et opkoemen van de moederne mobiliteit mit auto s mit et wegtrekken van de veule darpsluui naor de stejen industralisering en mit et opkoemen van massamedia die allinnig mer de standardtaal gebruken was et belangrieker ewörden dat de meensen oek de standardtaal leerden in sommige delen van et taalgebied is et nedersaksisch tegenswoordig allinnig nog mer de taal van de wat ouwere luui in aandere delen is et de normale umgangstaal mit soms zelfs een meerderheid an dialektsprekers allewel dat bie de jongeluui tegenswoordig al wat minder is nederlaand erkent et nedersaksisch officieel as streektaal en steunt et op een beparkt nivo zo as beschreven steet in deel ii van et europees haandvest veur regionale talen of talen van minderhejen toch wördt derveur estrejen um et nedersaksisch onder deel iii erkend te kriegen deur et haandvest is et nedersaksisch in de europese unie een officieel erkende streektaal oek duutslaand hef et haandvest etekend en erkent en steunt et nedersaksisch daor heet et officieel niederdeutsch in de deelstaoten bremen hambörg mekelenbörg veurpommeren nedersaksen en sleeswiek holstein wördt de taal erkend volgens deel iii van et haandvest in de deelstaoten braandenbörg noordrijn westfaolen en saksen anhalt volgens deel ii dit betekent dat de steun in de zudelike noord duutse staoten et nedersaksische grensgebied kleiner is in de meer noordelike staoten waor as ze meer streektaal gebruken is de steun wat groter in hef minister van binnenlaandse zaken liesbeth spies laoten weten dat ze der niks veur veult um et nedersaksisch te erkennen as taal et zol te duur ween de provincies groningen drenthe overiessel gelderlaand en frieslaand hebben der eigen hier niet bie neereleegd en hebben gezamenlik een petisie op estart um et alsnog onder deel iii te laoten erkennen oek et cda en d wollen dat minister spies heur besluut sol herzien in wördden der naor anleiding van een debat over et gebruuk van et fries een mosie in ediend um et neddersaksisch asnog erkent to kriegen disse mosie wördden op juni aofekeurd deur de tweede kamer in wördden et konvenant neadersassisk ondertekend de dialekten van et nedersaksisch vormen een taalkontinuüm mit de dialekten van noordelik duutslaand daorumme wörden alle dialekten van de veluwe tot an de poolse grens ezien as één taal oek al besteet der gien standardvorm van toch besteet der een vrie groot verschil tussen et nederlaands nedersaksisch en et duuts nedersaksisch een verschil dat alsmer groter wördt et nedersaksisch in nederlaand steet onder drok van et nederlaands en nimp daor steeds meer eigenschappen van over veural an de westkaante waor et een dialektkontinuüm vormp mit de nederfrankische dialekten et nedersaksisch an de duutse kaante hef van doon mit een starke invleud van et duuts hoogduuts die et een aandere kaante uutdrif veural an de zuudkaante waor et een dialektkontinuüm vormp mit et hoogduuts zokken verschillen zie j veural a j kieken naor de ontlening van nieje woorden en naor de schriefwieze zo hef et duuts nedersaksisch de zongenaamde groschreibung et schrieven van heufdwoorden mit heufdletters overeneumen van et hoogduuts terwiel dat verschiensel in de spelling van de nederlaands nedersaksische dialekten van nederlaand nargens veurkömp wat de sprekers zelf angeet hebben de nedersaksische sprekers in nederlaand der over et algemeen gien meuite mee um an te nemen dat ze in et noordelike deel duutslaand een zelfde soort dialekten praoten aandersumme vienen de meeste nedersaksische sprekers uut duutslaand niet dat de taal deurlöp op nederlaands grondgebied de heufdverdeling van et nedersaksisch löp zo as ezeegd niet langes et geschei van nederlaand en duutslaand integendeel vake heurt een nedersaksisch dialekt uut nederlaand bie een groter duuts gebied zo is et grootste gedeelte van et nedersaksisch een onderdeel et westfaols en heurt et gronings bie et noord nedersaksisch veural bie et oostfrisch toch is et idee van de rieksgrens as taalgrens nog niet zo n slicht idee veural in de woordeschat bin der veule overeenkomsten tussen de dialekten an de nederlaandse kaante dit kömp deurdat zo as hierboven al beschreven steet der deur de eeuwen hinne in nederlaand naor et nederlaands ekeken is veur nieje woorden en in duutslaand naor et duuts deur disse ontwikkeling bin de dialekten soms iezelig vere uut mekaar egreuid et gronings is een kleine uutzundering veule groningse woorden koemen oek in et oostfrisch veur et antal sprekers van et nedersaksisch in nederlaand is volgens een telling uut bron taaltelling nedersaksisch van henk bloemhoff zo n daor zatten de sprekers uut de rest van nederlaand veural de raandstad en et butenlaand al bie in kanada australië amerika niej zeelaand de sprekers die in et nedersaksische taalgebied woenen vormen van de nederlaandse bevolking en woenen in verschillende regio s dit ku j hieronder in de tabel oek aoflezen je mutten niet vergeten dat et veur een groot part um ouwere meensen geet en dat et sprekersantal daorumme oek rap umlege geet et antal tweede of dardetaalsprekers nimp de aof eleupen tied wel wat toe oek is der de leste tied meer andacht veur et opniej anleren van et nedersaksisch bie de kienders dit mut veurkoemen dat et antal niet nog veerder zakt eerder as is der nog nooit een telling ewest veur et hele nedersaksische taalgebied et antal sprekers van et nederlaands nedersaksisch in vergelieking tot aandere talen van nederlaand in en hebben er representatieve steekproeven eweest die disse ciefers gaven et antal aktieve sprekers van et nedersaksisch wördt veur duutslaand vake rond de miljoen eschat zo n miljoen duutsers hebben enige passieve kennis van et nedersaksisch en zo n twee miljoen meensen spreken et vake hierbie koemen de rond sprekers van et plautdietsch die overwegend buten de onderzeuksgebiejen woenen en bin daorumme dus oek niet mee eneumen in de telling et antal passieve sprekers dit wil zegen de meensen die et nedersaksisch verstaon wördt vake mit tien miljoen en hoger an egeven veur duutslaand mer disse antallen kunnen oek veule hoger liggen kiek hierboven in duutslaand zou et antal sprekers op bienao miljoen liggen in van et nedersaksische gebied zou et spreken kunnen in was dit nog en in in denemarken spreekt allinnig nog een fraksie van de duutse minderheid zo n meensen nog noord sleeswieks in totaal kan et antal nedersaksische sprekers in europa die de taal aordig goed spreken hooguut acht miljoen bedragen veur de staoten buten europa waor et nedersaksisch vake in de variëteit plautdietsch espreuken wördt bin meestentieds gien krekte antallen veurhaanden et antal nedersaksische moerstaalsprekers wördt op zo n één tot vier miljoen eschat in feite waren der in de middeleeuwen dree algemene voertalen in et duuts nederlaandse dialektkontinuüm sinds de biebelvertaling van maarten luther begun et oudnedersaksisch meer en meer plaotse te maken veur et hoogduuts in de e eeuw wördden in de oostelike delen van nederlaand oek wel een tussenvorm van et nedersaksisch en et vlaams braobaants nederdietsch an ebust onder de naam oostersch mer disse taalvorm kon de stried mit et nederlaands niet an dat et nedersaksisch nog tot nao de middeleeuwen een lingua franca mit een bepaolde uutbreidingskracht is ebleven blik uut et feit dat umstreeks de eertieds friese dialekten in de groninger ommelaanden onder invleud van de van et nedersaksische dialekt van de stad groningen overgungen op et nedersaksisch een soortgeliek proces herhaolden zich minder as een eeuw laoter in oostfrieslaand in de laote middeleeuwen oefenden et nedersaksisch een grote invleud uut op et deens en indirekt oek op et zweeds en et noors dat hef der in belangrieke maote toe bie edreugen dat disse talen onderling beter verstaonbaor bin en ok veur sprekers van et nederlaands en duuts nog aordig gauw an te leren bin de nedersaksische streektaal wördden volgens dr geert driessen van onderzeuksburo its van de radboud universiteit nijmegen in nog mer deur zo n vuuftien percent van de volwassenen mit kienders espreuken één percent van de moors gaf an plat te praoten mit heur kienders twee percent van de vaors gaf an plat te praoten en van de kienders zelf zeeg één percent dat ze plat praotten mit breurs zussen of kammeraojen et schaamtegeveul veur et plat praoten hef dertoe eleid dat ouwers et de jonge meensen niet eleerd hebben et nogal breed veurkoemende idee dat meensen die plat praoten boers en dom bin gif de streektaal een slicht anzien liekas de anglo friese talen en de noord germaanse talen is et nedersaksisch niet benvleud deur de hoogduutse klankverschuving behalven de ouwe klank die verscheuven is naor d in de tabel hieronder zie j een koppel overeenkomsten en verschillen tussen de verschillende talen antekening et duutse woord kerl is een leenwoord van et nedersaksisch de reeks wief wijf enz bin kognaoten niet semantisch geliekweerdig de betekenisse van sommigen van disse woorden bin in verloop van tied veraanderd et engelse wife echtgenote is bieveurbeeld niet et zelfde as wief vrouw vanwegen de grote verspreiding van et nedersaksisch eertieds van nimmersatt tot bunschoten an toe bin der verschillende dialektvariaanten ontstaon die j roewweg in twee heufdgroepen in kunnen delen in de liemers praoten ze een nederfrankisch dialekt mit een bult nedersaksische invleujen et liemers in de gelderse vallei praoten ze een hollaands nedersaksisch overgangsdialekt dat officieel wel tot et nedersaksisch erekend wördt de dialektindeling van jo daan is de meest bekende indeling veur et nedersaksisch uut nederlaand in disse indeling is et duuts nedersaksisch niet mee eneumen de indeling die deur de meeste meensen gebruukt wördt verschilt hier vake wat van zo wördt et westerkwartiers meestentieds tot et gronings erekend et twents graafschaps tot et twents achterhoeks en de gelders overiesselse dialekten wörden as amparte dialekten ezien et noord midden en zuud drents wörden vake ezien as dialekten van et drents in de plaotse van dat et noord drents tot et gronings erekend wördt en et midden en zuud drents as amparte dialekten ezien wörden et uutestörven dialekt van schoklaand et schokkers ha j bie de indeling van jo daan in kunnen delen bie et gelders overiessels der is nog gien officieel an eneumen spelling veur et nedersaksisch der hebben wel veurstellen ewest zo as de vosbergenschriefwiese uut veur et nedersaksisch uut nederlaand en duutslaand en de sont spelling uut veur et nederlaands nedersaksisch die allebeie niet an eneumen bin de sont spelling hef de meeste anhang van de twee mer plaotselike spellingsrichtlienden bin et gebrukelikst in is de algemene nedersaksische schriefwieze ontwikkeld en is een verfiening vereenvoudiging en uutbreiding van de sont spelling in is de nysassiske skryvwyse uutebrocht dat een veerdere uutwarking is van de inkomplete algemeyne schryvwys disse twee schriefwiezes bin de veurkeursspelling op de nedersaksische wikipedie de volgende veurbeeldzinnen bin eschreven op baosis van de uutspraak niet op baosis van de veurkeurs schriefwieze t west veluws is n groep van nedersaksiese dialekten die espreuken wörden in de nederlaandse provinsie gelderlaand t wördt espreuken in verschillende veluwse gemeenten onder aandere in armelo barneveld harderwiek niekark nunspeet putten scharpezeel in zes darpen in de gemeente ede namelik lunteren harskamp otterlo wekerum hoenderloo deelen en twee darpen in de gemeente apeldoorne namelik uddel en hoenderloo t west veluws wördt oek espreuken in de utrechtse plaotse bunschoten spakenburg en van oorsprong oek in leusden en amersfoort mer hier is t dialekt al zo goed as uutestörven t geschei tussen t west veluws in t noordoosten en utrechts en zuud gelders in t zuudwesten is iezelig refelig oek de dialekten van bieveurbeeld soest eemnes huzen en laoren hebben nog nedersaksiese kenmarken disse dialekten wörden dan oek wel heel soms bie t west veluws erekend mer meestentieds bie t hollaands of t utrechts kenmarkend veur t veluws is dat t n soort van overgangstaal is tussen t nedersaksies en t nederfrankies waor t nederlaands toe beheurt sommige taalkundigen zien t daorumme as n nederfrankies dialekt mer de meeste taalkundigen bin t derover ees dat t n echt nedersaksies dialekt is mer dan wel mit n bult nederfrankiese invleujen hoe korter je bie t geschei koemen mit t oost veluws hoe groter de nedersaksiese invleud wördt en hoe kleinder de nederfrankiese invleud over t algemeen der bin oek n paor dialektindelingen waorbie t west veluws plus de dialekten van oldebroek en elburg veluws eneumd wörden en waorbie de rest van t oost veluwse taalgebied tot t sallaands erekend wördt dit kömp umdat de grens tussen t oost veluws en t sallaands nogal willekeurig is disse grens besteet taalkundig dus feitelik niet veluws wördt veural thuus epraot deur t wat ouwere volk en oek nog deur sommige jongeluui mer dan vake al meer mit n nederlaandsere invleud as der ouwers of groepouwers de meeste meensen kunnen t west veluws wel goed begriepen mer a j veerder naor t oosten of t noorden gaon wördt t veur meensen die standardnederlaands as moerstaal hebben meestentieds wat lastiger t putters is theoreties dus makkeliker te begriepen as t nunspeets veur volk die gien plat kan praoten oek al praoten meensen ginnerasies lange gien plat meer toch blif der altied wel wat hangen zo heur je in t nederlaands op de veluwe meensen praoten over n deur die los staat of der wördt evreugen hoe laat de zaak los gaat of je heuren ze praoten over t eten dat overstuur is over t algemeen wördt der binnen t west veluwse taalgebied meer dialekt espreuken in de noordelike plaotsen as in de zujelike plaotsen dit is veural zo veur de plaotsen die an t geschei mit utrecht liggen n uutzundering hierop is bunschoten der wördden n tied lank ewörken an t woordenboek van de gelderse dialecten wgd mer op november is dan toch t leste deel veluwe de wereld verschenen in disse woordenboekenreeks staon onder aandere woorden uut t west veluws t oost veluws t urkers en dialekten uut de umliggende gebiejen vermeld der is oek n versie beschikbaor veur t rivierengebied van gelderlaand in oktober is t eerste deel verschenen veluwe het huis van harrie scholtmeijer en uutgever matrijs in november is t tweede deel veluwe de mens verschenen en in november t darde en leste deel veluwe de wereld der bin oek nog n bult vragenliesten die in evuld bin mer die niet in t boek verwarkt staon t was de bedoeling dat disse informasie in de toekomst op internet ezet zol wörden der bin oek al wat aandere dialektboeken uutebröcht mer niet zokke grote projekten eerder bin der al op kleine schaole plaostelike dialektboeken uutebröcht bieveurbeeld in putten niekark scharpezeel bunschoten nunspeet en n boek veur de hele noordwest veluwe n lieste mit alle dialekwoordenboek en boeken in t plat vie j in t woordenboek van de gelderse dialecten der is nog gien officiële spelling veur de veluwse dialekten mer de ijsselacademie iesselakademie hef n spelling ontwikkeld veur de noordwest overiesselse sallaandse en oost veluwse dialekten die volgens de ijsselacademie oek veur de west veluwse dialekten en t urkers gebruukt kan wörden de schriefwieze slöt grotendeels an bie t standardnederlaands en bie aandere nedersaksiese taalvarianten daornaost wörden oek wel de algemene nedersaksische schriefwieze gebruukt een schriefwieze veur nedersaksiese dialekten uut nederlaand en de nysassiske skryvwyse een schriefwieze veur nedersaksiese dialekten uut zowel nederlaand as duutslaand de leste schriefwieze wik wat meer aof van de nederlaandse schriefwieze en is minder ericht op de fonetiek de uutsprake en meer op de etymologie woordherkomst vake gebruken meensen der n eigen schriefwieze één van de rejens hierveur is dat meensen niet van t bestaon van disse schriefwiezes aofweten de nederlaandse ij was in t oudgermaans de veurloper van t nederlaands en t nedersaksies n of ie disse klank is in t west veluws ten oosten van huzen bewaord ebleven oek de uutsprake van de ui in t west veluws hef zien oorsprong in t oudgermaans in t west veluws wördt t uutespreuken as uu zo oek in huus en muus in tegenstelling tot t sallaandse en oost veluwse huus en moes waor de twents achtige oe in veurkömp vergeliek mit t twentse hoes en moes de standardnederlaandse aa wördt in de meeste gevallen uutespreuken as ao oek vake op plekken waor de a vrogger kort was mer dit kan nogal verschillen van darp tot darp in t zujelike gebied van t west veluws is dat zowat overal ao dus gaon maoke slaope tegenover gaon maakng slaapm in t sentrale en noordelike gebied dit hef van doon mit t feit dat de medeklinkers p b m v f k g en ng derveur zörgen dat de ao uutespreuken wördt as n aa in t zujen he j dit verschiensel niet in t oost veluws ligt dit bie de meeste dialekten oek wat aanders veur meer hierover ku j kieken op t artikel veluws onder t kopjen uutspraak ao of aa in woorden mit in t nederlaands n oo heur je vake n umluud dit verschiensel kömp pas vanaof de gelders utrechtse provinsiegrens veur en hoe noordeliker je gaon hoe vaker dat t veurkömp hooi heui verloren verleuren broch bröch de klusters old en olt bin oud en out ewörden oud hout goud de ii wördt tussen labiale medeklinkers erond vuuf in plaotse van vief dit verschiensel kömp in t nedersaksische gebied wel meer veur mer lange zo vake as in t west veluws dit verschiensel kömp oek veur in aandere dialekten en streektalen veurbeelden hiervan bin t zeeuws en t west vlaams veural vrogger onderscheien t westelike deel van de veluwe zich deur de uutsprake van de oudgermaanse sk disse kombinasie klonk as sj disse uutsprake heur je oek noen nog in veule limburgse dialekten bieveurbeeld sjaol sjaap veurheer leup dit gebied tot in de stad utrecht waor der nog an t begin van de twintigste eeuw ene sjiete zeeg rond was dat beparkt tot niekark barneveld scharpezeel en nog wat kleindere darpen in de umgeving de sj uutsprake kömp nog wel volop veur in bunschoten spakenburg en veerders bie ouwere inwoeners van veural kleine aordig aofelegen gehuchten en buurtschappen hooglaandervene holkervene niekarkervene zwartebroek kootwiekerbroek de valke en in n antal woorden in de putterse buurtschap steenenkamer uut de grote plaotsen is de sj klank al langer deur de sch vervöngen soms levert dit hyperkorreksie op zo he j in t putters schem en schaal veur jam en sjaal of schef veur chef op sommige delen van de veluwe wördt de g wat zachter uutespreuken as in t nederlaands mer oek weer niet zo zacht as in t limburgs of braobaants n veurbeeld hiervan is t bunsjoots de uutgang en in n woord zo as lopen wördt op t westelike deel van de veluwe op twee manieren uutespreuken in t westen vanaof huzen tot en mit barneveld en armelo spreken ze de sjwa én de n uut in t noordoosten vanaof harderwiek en hoenderloo spreken ze alleen de n uut loopm disse uutsprake is typerend veur t nedersaksies gao mit de muuspiele over de asterisks steerntjes hinne um de informasie te zien die derbie heurt in de umgeving van epe wördt t west veluwse dialekt oek wel heugters eneumd et stellingwarfs is een friso saksisch dialekt dat praot wodt in de gemienten oost en weststellingwarf tegere de stellingwarven in zuudoost frieslaand mit uutzundering van de friestaelige dörpen haulerwiek en waskemeer beidend ooststellingwarf en et gebied rond et dörp noordwoolde waor onder invloed van de veenkeloniën een eigen streektael ontwikkeld is in de volksmond veenkeloniaols nuumd et dialekt in et noordwesten van overiessel omdebi j gemiente stienwiekerlaand en et zuudwesten van drenthe omdebi j de gemiente westerveld beheurt ok tot et stellingwarfs et ooldste stellingwarfs dawwe in drok tegenkommen is van et stellingwarfs het zien oorsprong in et nedersaksisch en is daordeur verwaant an onder meer et drents en et sallaans de streektael van de gemiente stienwiekerlaand kop van overiessel wodt ok tot et stellingwarfs rekend in zuudwestelik drenthe beheurt et grootste diel van de gemiente westerveld kleine stokken van de gemienten midden drenthe en noorderveld en een smalle stroke van de gemiente meppel tot et stellingwarfs et kerngebied van et stellingwarfs bin de gemienten weststellingwarf en ooststellingwarf in de vuuf oostelike dörpen van de friese gemiente lemsterlaand delfstrehuzen bantege echtenerbrogge echten en oosterzee wodde vrogger ok stellingwarfs praot hier was et stellingwarfs liekewel niet inheems mar is et d r hennebrocht deur luden uut gieteren in stienwiekerlaand die in de laete achttiende en vrogge negentiende ieuw et leegvene ontginden krek zo wodde et stellingwarfs vrogger ok praot in de dörpen in et zuden en oosten van de gemiente et vene hoornsterzwaog jubbege ooldehoorn en ni jehoorn pas in de e ieuw wodde de kuunder een dudelike taelgreens de stellingwarven beheuren tegere mit et bildt bildts liwwadden stadsfries en de waddeneilanen vlielaand en amelaand tot de gebieden in frieslaand waor gien fries praot wodt uutzunderings bin de stellingwarver dörpen waskemeer en haulerwiek et stellingwarfs wodt vaeke indeeld as onderdiel van et nedersaksisch ien van de dialektgroepen binnen et nederduuts plat et stellingwarfs is een friso saksische tael zoas et grunnegs of oostfries binnen de friso saksische taelen is et stellingwarfs eers as et grunnegs en oostfries onderdiel van et westfaols en niet van et noord nedersaksisch mit bi jgelieks de verkleinwoorties zelsstaandige naemwoorden en uutspraok het et stellingwarfs grote geliekenissen mit et een aander westfaols dialekt et drents zo bin d r veur de stellingwarver spelling verscheidene grondbeginselen uut de drentse schriefwieze overneumen pattie kenmarken het et stellingwarfs ok gemeenschoppelik mit et fries of gaon terogge op et fries zo ontbrekt et wederkerend warkwoord zich waor ze him of hum veur bruken nao een veurzetsel as op vaalt van et lidwoord de vake de d vort op e taofel fries op e tafel en in plak van et saksische ienhiedsmeervoold op t wi j maakt hej in de mieste stellingwarfse dialekten vervangen en wi j maeken de en vorm wodt ok bruukt veur de twiede persoon inkelvoold ie maeken niet ie maakt in de daegelikse woordenschat bin d r een protte woorden die allenig in et fries en stellingwarfs veurkomen en niet in ere nedersaksische dialekten ok typisch stellingwarfs is et gebruuk van ae langrekte èè in plak van aa in een bulte woorden niet in ao zoas dat in de omkrieten veurkomt et stellingwarfse sjibbolet is dan ok et waeter slaet tegen de raemen dat et klaetert ze zeggen bi jgelieks tael mar d r bin toch krek as in de ere nedersaksische dialekten een protte woorden mit ao zoas gaon staon raod taofel vraoge in et veluws bruken ze gien ae mar aa of ao in et noordelikste punt waor ze oost veluws praoten en in et noord overiessels sallaans bruken ze ok ää disse klaank leit tussen de stellingwarfse ae en de nederlaanse aa in vergeliek woorden die in et grootste part van et stellingwarfse taelgebied aendigen op aer wodden in ooststellingwarf uutspreuken as eer allend in et westelikste punt van ooststellingwarf zeggen ze aer toch praoten ze niet van een apat weststellingwarfs tegenover een ooststellingwarfs de gemientegreens is gien taelgreens rond stienwiek bruken ze niet jim en jow zoas in de stellingwarven mar jullie en joe n ze zeggen niet hi j het en geft mar hi j hef en gef t voltooid dielwoord maeken ze mit e niet bleven en maekt mar ebleven en emeuken in stienwiekerlaand praoten ze ok niet van heit en mem zoas ze in de stellingwarven doen in plaatse van erekte klinkers veerder oold heur ie körte klinkers verder old in de smildes in de gemiente midden drenthe is de warkwoordsvervoeging zoas in de stellingwarven en stienwiekerlaand gien saksisch ienhiedsmeervoold op t mar en wi j ie zi j jaegen en en bi j de twiede persoon inkelvoold ie jaegen et voltooid dielwoord het daor gien e hef jeugen in et grootste pat van stellingwarfstaelig drenthe bruken ze et saksisch ienhiedsmeervoold wel wi j ie zi j jaegt en he j t bi j de twiede persoon inkelvoold ie jaegt et voltooid dielwoord het daor wel een e hef ejeugen ejacht in et kuunders dat praot wodt in de omkrieten van de kuunder en blankenham wodt d r aa zegd in stee van ae en in de vier westelikste dörpen van weststellingwarf munnikeburen ni jtriene scharpenzeel en spange wodt naost een algemiener stellingwarfs ok nog een aandere variaant praot et zogenaemde westhoeksters dat stark op et kuunders liekt de dialektoloog harrie scholtmeijer schrift dat et westhoekers praot wodt in spange sliekenborg scharpenzeel en de langelille veerder is d r nog et blokziels dat praot wodt in et dörp blokziel en de omkrieten hier zeggen ze ao ô in stee van ae in et vollenhoofs dat in de omkrieten van vollenhove sint jansklooster en wannepervene praot wodt zeggen ze aa in plak van ae et blokziels en et vollenhoofs wodden deur pattie taelkundigen niet tot et stellingwarfs rekend scholtmeijer besprekt et kuunders blankenhams en blokziels saemen en nuumt een protte eigenaordighieden d r van deur de kleine verschillegies tussen et stellingwarfs en et nederlaans is et niet makkelik om de tael van de meensken al of niet as stellingwarfs te klassifiseren nao de jaoren is veural et nederlaans sterker wodden in et taelgebruuk van de inwoners van stellingwarf een in omvang toenemende groep stellingwervers gong uutslutend of haost uutslutend nederlaans spreken behalven an et nederlaans moet et stellingwarfs ok an et fries terrein votgeven veural ooststellingwarf is sund de negentiende ieuw stark verfriest et gebruuk van et stellingwarfs nimt veural onder de jeugd of uut verschillende onderzuken komt naor veuren dat et nedersaksisch ongeveer deur vief procent van de jeugd praot wodt veur et stellingwarfs liekt dat niet aanders te wezen op de schoelen is et stellingwarfs as daegelikse omgangstael zo goed as vot geert driessen van de radboud universiteit nijmegen het onderzuuk daon in en naor et nedersaksische taelgebruuk hi j maekte daor een onderscheid tussen volwassenen en kiender in zol van de heiten en memmen nog kroemepraoten mit mekeer en bi j de kiender zol een nedersaksisch dialekt praoten mit zien of heur vrienden hieronder staot de lieste taeltelling mit percentages uut een onderzuuk naor taelbeheersing van et nedersaksisch waoronder dus et stellingwarfs de percentages bin ofkomstig uut de taaltelling nedersaksisch publiceerd in in en het de perveensie frysln een uick scan onderzuuk daon naor et gebruuk van taelen en streektaelen in de perveensie frieslaand frysln de taeltelling het et over et kunnen praoten en lezen en de uick scan het et gebruuk van et stellingwarfs as thuustaal onderzocht in is de stellingwarver schrieversronte opricht die sund die tied boeken uutgeft taelkursussen verzorgt en onderzuuk dot naor de stellingwarfse tael en kultuur de schrieversronte gaot liekewel allienig over et stellingwarfse taelgebied in de perveensie frieslaand de schrieversronte geft zes keer in t jaor et tiedschrift de ovend uut waor proza poëzie literetuurreceensies en stokken over taelkunde volkskunde en geschiedenis allegeer in publiceerd wodden veerder verschient d r in et weekblad stellingwerf en in de leeuwarder courante elke weke vaaste rebrieken in et stellingwarfs van tot wodde ok et digitaol stellingwarfs maondblad an de liende van de stichting stellingwerfs eigen uutbrocht wat aandere media angaot beide lekaole radiostesjons in de stellingwarven zennen et streektaelpergramme huus en hiem uut in noordwest overiessel verschient viermaol in et jaor et tiedschrift kopstôkken mit bi jdregen in de tael van disse regio waoronder dus ok et stellingwarfs de stelligwarfstaelige dielen van drenthe doen wat streektael anbelangt miest mit aktiviteiten binnen drenthe mit et stellingwarfs is veur nederlaanstaeligen over et algemien goed leesber de stellingwarfse schrieveri je is meerstal medern en kent een verfiend taelgebruuk onder de bekendste stellingwarfstaelige schrievers bin hendrik johannes bergveld en johan veenstra de h j bergveld pries en de de stellingwarver schrieveri je pries bin op t heden de twie stellingwarver schrieveri jepriezen t nederlaands is n indo europese en germoanse west germoanse nederduutse nederfrankische west nederfrankische toal dizze toal wordt veural in nederlaand floandern frans floandern surinoam aruba kuresou sunt meerten en op de nederlaandse antillen sproken de offisjele toal zo as of dat t onderwezen wordt op de schoulen en dat t bruukt wordt deur de autoriteiten wordt standaardnederlands nuimd vrogger aalgemain beschoafd nederlaands abn t nederlaands wordt nait in aal de gevallen krekt ook wol aanduud as vloams in belgie hollaands veuraal in noordbroabant limbörg noord en oost nederlaand en nederduuts deur historisch toalkundegen in indonesie t veurmoaleg nederlaands indie is ter nog n redelk aantel aan mìnsken dij t nederlaands proaten kennen dit binnen veuraal de wat ollere lu ien t noordelk rhainlaand wuir t nederlaands nog tot om en bie broekt worden deur de haile bevolken ien kleve is t pas om en bie deur t hoogduuts vervongen worden t dialekt dat tegenswoordeg ien t klevelaand proat wordt is den ook staark verbonden mit dij aan aander kaant van de nederlaandse grìns maisttied wordt t zulfs tot t zuud gelders rekend t standoardnederlaands is vanof de e aiw ontwikkeld worden de omvangrieke nederlaandse biebelvertoalen de stoatenbiebel het d r veul wille van had boasis van standoardnederlaands vörmden de frankische dialekten van steden as amsterdam haarlem en leiden in t gewest hollaand nedersaksische elementen binnen veural de waarkwoordsvörms op acht bracht gebracht dacht gedacht en t weeromkerend veurnoamwoord zich daarde grode dialektgroep in de lege landen t frais is bie de ontwikkelen van t standoardnederlaands haldaal negeerd worden op boasis van dizze dialekten is n zölfstaandige fraise standoardtoal in wezen brocht t freesk ok wal frees is ne groep van west germaanse taaln dee binn n kontekst van t neersassies en t nederfrankies heelmoals ampart is t freesk wördt sprökn in noord nederlaand proveensie freeslaand en in wat kleandere heuke van noordwest duutslaand en grönningn t freesk is eignlik nich ne taal mer valt oet mekaar in dree heel dudelik te oonderscheidn taaln t westerlauwers freesk t saterfreesk en t noordfreesk t was logieser west as t westerlauwers freesk as westfreesk was anduud mer dat doot ze in nederlaand nich umdat westfreesk al noar ne strektaal in noord hollaand verwis t freesk kan zo wördn indeeld in de meeste freeske steedn wördt ne mengtaal met nederlaandse weurdeschat en freeske taalprinciepn sprökn t stadsfreesk stdsk t stellingwarfs en t grönnings bint duur t freesk benvlood hieronder wördn n antal weurde in verschillende freeske taaln en dialektn vergelekn t limbörgs is ne nederduutse westgermoanse taal dee sprökn wördt in t greutste deel van nederlaands en bels limbörg en in t duutse rijnlaand met n dialektkontinuüm is t verboondn met t broabaants en t ripuaries de dialektn dee sprökn wördt in nederlaand wördt nog onmeundig völle broekt in belgie en duutslaand is biej de tweede en dearde generoasie t nivoo van beheersing staark achteroet goan in nederlaand wördt t limbörgs as strektaal anerkend in belgie zoargt alleen de proveensie vuur kultivatie en beschearming en in duutslaand wördt t anerkend oonder de paraplu van t nederduuts woarbiej ok t neersassies heurt alhoowals de limbörgse dialektn ne groote verscheidnheid kent bunt der n poar kenmearkn dee vuur de meeste dialektn göldt in n groot deel van bels limbörg wördt n ampartn groep limbörgse dialektn sprökn dee zik steark scheln van de aandere dialektn en meer ansloetn biej de zuud broabaantse dialektn disse mist biejvuurbeeld t weurdken doe vuur de tweede persoon eankelvoald en hebt n aandern klaankinventaris in t noordn van nederlaands limbörg wördt n groep dialektn sprökn dee verwant binn an t zuud gelders de zoonaamde kleverlaandse dialektn t afrikaans vake verkeerd an eduud as zuud afrikaans is n west germaanse taal die veurnamelik espreuken wördt in zuud afrika namibië en in mindere maote in botswana en zimbabwe t afrikaans is n dochtertaal van t nederlaands en hef in zuud afrika en namibië zo n miljoen moerstaalsprekers oek bin der grote groepen volksverhuzers in t verenigd koninkriek veural in londen niej zeelaand verenigden staoten australië kanada en nederlaand mer oek in de umliggende laanden van zuud afrika zo as lesotho swazilaand malawi en zambia t afrikaans is één van de elf offisiële talen van zuud afrika allewel t afrikaans in namibië de grootste taal is is t engels daor de enigste offisiële taal disse onderverdeling is t zelfde as van t nederlaands mer t afrikaans wörden deur sommige taalkundigen ezien as n kreooltaal of n halfkreoolse taal aanderen zien t niet as n amparte taal mer as n dialekt van t nederlaands t afrikaans is tot ontwikkeling ekeumen uut de taal van de nederlaandse kolonisten uut de zeuventiende en achttiende eeuw toe heetten t nog kaaps nederlaands mit wat invleujen van aandere talen zo as t maleisies portugees duuts frans en natuurlik t engels en de bantoetalen deur n bulte hollaandse en amsterdamse klanken denken ze dat veural de hollaandse spreektaal an de baosis van t afrikaans lag der bin oek heel wat overeenkomsten tussen t afrikaans t nedersaksies en t west vlaams kiek hieronder veur n vergelieking tot vuil t afrikaans veur de zuud afrikaanse overheid onder t nederlaands in dit jaor kwam in zuud afrika ambtelike erkenning as amparte taal t afrikaans is daormee één van de in de e eeuw ambtelik erkende germaanse talen faeröers wörden grondwettelik erkend in luxemburgs in nedersaksies en limburgs deur de nederlaandse overheid in respektievelik t afrikaans is in de loop der tied deur verschillende talen benvleud buten t nederlaandse umme t maleisies verschillende bantoetalen t portugees t frans t duuts en t engels hebben allemaole in meerdere of mindere maote n spoor achtereleuten in t afrikaans t afrikaans hef niet zoveule leenwoorden rechtstreeks uut t frans overeneumen franse leenwoorden die in t nedersaksies en t nederlaands gangbaor bin bin in t afrikaans juust verafrikaanst bieveurbeeld chantage is afpersing kado is n prensentjie van t engelse present failliet is bankrot sjuderans is suurlemoensap serie is reeks enz n uutzundering is de namen van bepaolde peren pawee sermyn en bermotersan t afrikaans hef n starke invleud ehad op t zuud afrikaans engels t völt engelstaligen uut aandere delen van de wereld op dat t engelse woord barbecue zwat nooit gebruukt wördt in de plaotse daorvan gebruken engelstaligen t afrikaanse woord braai wat aofeleid is van n gewestelik nederlaands woord veur braojen nao een konkoers hippiek evers in t ovveriesselse geet den zönne van de pötter met een meiken op stap de onbekende waege langs in ne lauwen lentenacht uut den waorzegger deur g a van loo in max holt en aandern de oelenwanne ne korf vol riemen en vertelsels uut achterhook en liemers aalten gebr de boer hieronder vie j n vergelieking van t afrikaans nedersaksies limburgs en t nederlaands vertalingen van dylan thomas zien gedichte this side of the truth eerste strofe t christendom is mit zo n miljard anhangers van de wereldbevolking in de grootste religie wereldwied en kwam vrogger veural veur in europa en aandere westerse lanen mar t is wereldwied an eneumen westers en neet westers t christendom greuit oek iezelig vlogge in de lanen continenten waor as t vrogger neet veurkwam veurbeelden bin china zuud korea afrika en t midden osen t christendom kump onder aandere vort uut t jodendom mar der bin wel grote verschillen zo zien joden jezus christus neet as de messias wat binnen t christendom wel t geval is god hef bie christenen verschillende namen dee oek in de biebel eneumd wonnen zoas bieveurbeeld elohiem heer en jahweh hebreeuws veur ik bin over de uutspraak van jahweh bin de geleerden t nog neet helemaole eens mit mekaar want deur de eeuwen hinne is de uutspraak verleuren egaon umdat de joden de naam uut respek neet uutspreken wollen een aandere uutspraak dee neet ech bekent is is jot hee wa hee mar meestentieds gewoon god in t westen is jot hee wa vervörmd tot jehova t christendom is ebaseerd op t leven van jezus christus soms oek wel jezus van nazareth umdat e hier vandaon kwam zoas dit beschreven wonnen in t nieje testement centraal staon zien prediking kruusdood en verriezenisse oek t ouwe testement de joodse tenach vormp een belangriek deel van t christendom t christendom is een monothestische godsdiens christenen geleuven in één god dee uut dree personen besteet god de vaor god de jonge en god de heilige gees en neumen dit de heilige dree eenheid tussen disse dree personen latien personae kan een verschil ezien wonnen mar bin neet amparte personen de christenen geleuven dat jezus de jonge van god is en de messias dee veurspeld en an ekondig wönnen in t ouwe testement in de loop van de tied is der binnen t christendom een westerse en een oosterse tredisie ontstaon tot de westerse tredisie beheuren t rooms kattelicisme en t daoruut ontstaone protestantisme tot de oosterse tredisie beheuren an de ene kaante de oriëntaals orthodoxe karken dee ofstand nammen van t concilie van chalcedon uut en an de aandere kaante de oosters orthodoxe karken dee ontstaon bin nao t schisma van en dee theologisch haos neet verschillen van t rooms kattelicisme al disse tredisies onderschrieven de kenons van t concilie van nicaea de grootste christelijke karke wereldwied is de rooms kattelieke karke evolgd deur de protestanse karken daornao deur de oosters orthodoxe karken en as leste deur de kleinere amparte karkgenootschappen volgens de christelijke tredisie hemmen vier van jezus volgelingen discipels een verslag van zien ofkoms geboorte leven starven opstanding en hemelvaort op eschreven in de vier evangeliën dee verzameld bin in t nieje testement t nieje testement bevat oek de haandelingen van de apostels een antal breven van onder aandere de apostel paulus an verschillende christengemeenten en t prefetische boek openbaoring naos de biebel bestaon der verschillende apocriefe geschriffen dee an de biebel verwant bin mar dee der um verschillende rejens neet in op eneumen bin t bekendste veersjen uut de biebel is t onzevaor t nieje testement vormp samen mit t ouwe testement veur de christenen de biebel de karken van de riffermasie volgen sinds der ontstaon een eigen kenon van t ouwe testement ze erkennen neet de deuterocanonieke boeken in alle tiejen hemmen verschillende theologische opvattingen bestaon over de netuur van jezus en over de vrage ho de biebelse verhaolen enterpreteerd mutten wonnen volgens de biebel wönnen jezus geboren uut een maagdelijke deerne maria bie heur verwek deur de heilige gees leven hij een zundeloos leven genas meensen van allerlei ziektes wekken dooien op dreef demonen uut en bedaren sturmen veraanderen waoter in wien gaf duzenden meensen te eten mit een paor brojen en mut zien uutspraak ik bin de weg de waorheid en t leven gien ene kump tot de vaor as deur mien letterlijk eneumen wonnen al sinds t vrogste begin van t christendom hemmen breje streumingen van de karke de biebelverhaolen oek symbolisch enterpreteerd de iezelig strikte letterlijke lezing van de biebel is veulal een typisch preduk van t mederne rasionalisme dat nao de middeleeuwen op gang kwam en zich uten in de riffermasie sinds t rilletivisme en secularisme dat in de e en veural de e eeuw verspreien wonnen biebelverhaolen deur sommigen as symbolische verhaolen ezien dee losstaon van de eigenlijke heufpersoon van jezus van nazereth een opvatting van vandage de dag benaodert de biebel op meerdere menieren tegelieke een verhaol bevat én een historische waorheid én een symbolische betekenisse in sommigen nedersaksische dialekken wonnen christendom uut espreuken en eschreven as kristendom sommigen meensen spreken t oek nog wel es uut as gristendom mar de dominante uutspraak in t nedersaksisch is net zoas in t nederlaans mit de k t zais is n friso frankische streektoal soamen mit t west en frans floams vörmt zai n apaart kluster zuudwest nederlaandse dialekten jacob van maerlant onderschaaidde al n aantel zölfstandege dietse streek toalen en t zais is doar aine van zo blikt onder meer oet de proloog van zien sunte fransiscus leven alzo zais wuir dou as zeeusch speld en was as begrip gangboar as aanduden van de toal van de floamse kust doar verstond man tot t begun e aiw tou t haile ailaandrieke kustgebied van oostvoarn tot veurbie duunkèrken onder tegenswoordeg nou streektoalen en minderhaidstoalen volop in de belaankstellen stoan binnen aal meer minsken van mainen dat t zais net as t leegsaksisch en t limbörgs as zölfstandege streektoal erkend worden zol mouten t europees haandvest veur streek of minderhaidstoalen baaidt doar meer as voldounde meugelkheden veur op provinsjoal nivo wordt doarover sunt kört overleg vouerd de vroag dij doarbie vanzulfsprekend raaist is of dij eerkennen ook veur t frans en west floams goan gelden zol mouten belgie en frankriek hebben t nuimde haandvest anders nait ondertaikend al zol frankriek op t punt stoan om dat nou wel te doun der is overleg tuzzen zeelaand en frans floandern t zeeuws is onder te verdailen in n aantel dialektgroepen of regiolekten svores oostvoarn en omgeven goeres flakkees fluplands sunt philipslaands thools schouws duvelands noord bevelands zuud bevelands walchers west zeuws vlaoms of cezands en land van axels doarnoast is t zais staark verwant aan t west floams de dialekten van t laand van hulst t oostelkste dail van zais floandern en n aantel zais floamse grensdörpen binnen gain zaise mor oost floamse alzo frankische dialekten binnen de verschaaidene regiolekten hebben de maiste ploatsen n aaigens dialekt mor aal meer van dij ploatseleke dialekten vervlakken mainstied binnen allend de dialekten van sloten gemainskoppen nog dudelk van de dialekten van omringende ploatsen te onderschaaiden ouddorp bruinisse yerseke arnemuiden westkapelle eede aan sprekers is nog wel aal dudelk te heuren oet welke streek zai vot kommen en binnen grotere streken as flakkee zuud bevelaand en schouwen bestoan regionoale verschillen dij verschillen binnen binoa aaltied oost west orienteerd n apaart stee binnen t zais wordt iennomen deur t börger zais van middelbörg en vlissen en tegenswoordeg ook oost en west soubörg dat biezunder staark verschilt van t omringende walcherse plattelaandsdialekt de dialekten van andere steden en stadken as zierikzee goes veere tholen oostbörg axel en terneuzen wieken veul minder of van de omringende plattelaandsdialekten de nuimde regiolekten loaten noar t zuden tou aal meer floamse kenmaarken zain is op schouwen n zummer in zeelaand nog n zomer in zeland vanof walchter en zuud bevern wordt dat n zeumer in zeland wat woordskat betreft verschillt t noorden en t zuden ook van mekoar op zuud bevern eet man aerebemezen of aerebezems op walcheren binnen dat frinzen of frenzen van t franse fraises t dialekt van midden en westelk zais floandern lieken staark op t west floams van juust over t grèns ainege opmaarkelke verschil is t ontbreken van t oe oetsproak van de nederlaandse ou in zais floandern de woordskat van zais floandern is veul meer dan dij van t west floams deur t nederlaands beinvloud oet n drijtel regionoale onderzuiken evenhuis riemens menheere is of te laiden dat in hail zeelaand middelkerwies nog veur roem van de zaise bevolken zais de eerste en belaankriekste toal is van de overge t zeker de helfte ainege passive of active kennes van de toal het goeree schouwen en duivelaand t uterste westen en oosten van zuud bevern de westpunt van walcher en west zais floandern kennen t hoogste percentoazjes dialektspreker positive uutschieters binnen lougen as brunesse arnemuiden en westkapelle mit zulfs meer as zaistoalegen onder de jonger en de maiste west zeeuws floamse lougen mit noame hoofdplaat breskens en schoondijke in west floandern sprek binoa van de haile bevolken nog bie veurkeur west floams roem miljoen sprekers in frans floandern wordt de streektoal allend deur de oldsten sums meer as en viefteg plussers ob spreker nog sproken totoal nog mor zo ain spreker der is ien frans floandern anders n opmaarkelk grode belaankstellen veur kurzussen ien de streektoal de verwachten is den ook dat t frans floams nooit hailmoal oetstaarven zell mor hou laanker hou meer veurbeholden wezen zell aan n relatief klaine groep zeer toalbewuste twijtoaligen t tetoal aantel spreker van zeeuws west floams frans floams ligt inklusief de spreker in n aantel enkloaven in noord en zuud amerika op roem miljoen de maiste aktive belaankstellen veur de toal vindt man noa frans floandern in de zak van zuud bevern woar tel van schrievers dichters vertellers toneelgroepen en muzikanten vot kommen veural s heerenhoek is wat dat betreft n echte heerd op walcher wonen de maiste stille genieters verteloavonds worden der boetengewoon drok bezöcht en der worden relatief veul publikoatsies in en over t dialekt kocht walcheren telt anders mor weineg schrievers en vertellers en al hailmoal gain streektoalmuzikanten veural in westelk zais floandern is de belaankstellen veur t zais nog nait groot middelkerwies omdat de toal doar nog wel t minst bedreigd wordt t aangrènzende west floandern loat datzulfde beeld nog veul staarker zain de infrastruktuur van t zais is in vergelieken mit andere streken nog hail bepaarkt t zais kennt n oetvoureg woordenbouk zeeuws nederlaands mor n woordenbouk nederlaands zeeuws ontbrekt bieveurbeeld der binnen mor weinig biebelgedailtes in t zais vertoald der is nog gain algemain aksepteerd spelsysteem der binnen gain kurzussen of lesprogrammas in of over t zais beschikboar der wordt deur de regionoale media nog mor weineg aandacht aan de toal besteed der is nog mor ain zaistoaleg tiedschrift noe en der verschient mor weineg serieuze literatuur in en over de toal wel is der n zaise streektoalfunksjonoares veroniue de tier dij waarkt vanoet de stichting cultureel erfgoed zeeland de ainege instantsies dij zoch aktief inzetten veur t behold en populariseern van de streektoal is stichten zuudwest in west floandern is de situoatsie nog dramatischer in tieds dat de kaansen veur de toal der veul groter binnen as in zeelaand verleden joar liekt anders n veurzichtege kentern te hebben ploatsvonden mit veul laandelke media aandacht veur t west floams onder andere deur de onkende populariteit van de west floamse hip hopband t hof van commerce ien frans floandern lopt man bie tal van initsjativen nog tegen n onwillend centralistisch overhaid aan doch nemt doar t aantel kurzisten in de vraaie kurzussen nederlaands floams aal wieder tou en verschienen der aal meer frans floamse opschriften in t stroatbeeld t onzevoader ien t zais ien dit geval t walchers kin as volgt wezen ne kat ok wal hoeskat of poes enuumd felis catus is n klein meestentieds haorig vleisetend zoogdier dat tot de katachtigen felidae beheurt t is een van de oldste hoesdieren van de meens der is bewies dat de egyptenaren al in veur christus de kat as hoesdier hadden in zuud cyprus bint resten van katten evunden die töt bp old bint umdat katten goeie jaogers warren wordden zi j edomestiseerd um de graonveurrö van de meens teggen knaagdieren as rotten en muze te bescharmen teggenwoordig wordt ze veural as geschapsdieren eholden de olde wetenschappelike latiense name was felis domesticus maor is later vervangen deur felis catus of somtieds felis silvestris catus de anatomie lichaamsbouw van katten is t zelfde as de anatomie van andere katachtigen ze hebt n stark buugbaor lief n vlug reaksievermeugen scharpe naegels die teruggetrökken kunnen worden en tanden die an epast bint um kleine prooien mee dood te maken ze kunt merakels good heuren en in t duuster zien ze heurt klanken van n hoge frekwensie die veur de meens niet heurbaor is ok t reukvermeugen is veule baeter as van de meens hoewel ze allenig jagen bint katten sosiale dieren ze kommuniseert bieveurbeeld deur te miauwen spinnen sissen of grommen maor ok deur feromonen chemiese ofscheidingen en der lichaamsholding der bestaon tal van katterassen sommigen bint natuurlik ontstaon en anderen deur mutasie of kruzing een geleuf ok wal religie of godsdienst is nen bepaolden band met nen god der bunt verschillende geleuven zo hef elk geleuf zienen eigen god en profeten een paar veurbeelden hiervan bunt t christendom jödendom boeddhisme hindoesme en gao zo moar deur in brederen zin beteakent et woord geleuf of religie n soort vorm van spiritualiteit met betrekking tot nen hogeren vorm van leaven en den zin van et leaven in monothestiese geleuven dit bunt religies mit enen god zoas et christendom wöd et begrip godsdienst völle gebroekt in europa en in de rest van de westerse weeld is et christendom et dominante geleuf d r bint twee soorten geleuf d r is n geleuven en n geleuf t eerste is de psychische toestaand geleuven n tweede is t geleuf wat godsdienst of rilligie inhold een geleuf relligie of godsdienst hef vake een mythologie of theologische spirituweel geschrift neudig waor de geleuvigen zich op kunt baseren zich met kunt verantwoorden en of op kunt mediteren de oale germaonen hadden ok hun rilligie disse waar grotendeels geliek an de noorse mythologie ok wel de germaonse mythologie nuumd net as t jeudendom baseert is op oale verhalen die in t oale midden oosten archeologie hef verschillende varsies van t noach verhaal in stienen uut ehoowd terugge vunnen ok is t christendom baseert op de jeudse achtergroond van de tied waorin de verhalen zich in t ni je testement of espeult hebt en hef ok zo zien latere invluuden ehad van de griekse filosofie en mythologie en van daor uut is ok weer de koran eschreven met invluuden uut de tied wenneer as disse weer eschreven is ok bestiet d r rilligies die in iene keer onstaone bint zo as t boeddhisme hier hef gautama boeddha in vroggere tieden verlichting behaald deur n zölf ontwörpen levensbeschoowing en disse hef e weer deur egeven an zien leerlingen en disse hebt t dan weer op eschreven mar t boeddhisme kent gien god of goden de grote geleuven hebt in de geschiedenisse völle en grote rollen espeult zo as t christendom veur n zeer groot diel zich hef laoten deurspuulen in de westerse wereld de oalde germanen höngen völle goden an en probeerden eur lèvens te leiden naor veurbeeld van dizze goden t christendom kon met ziene verhalen makkelijk inspöllen op de al bestaonde verhalen van de germanen umdet t volgens de cultuur van de germanen ondenkbaor was dat n onskuldig iemand christus zich zoonder stried aover zol geven veur de daoden van anderen wörden wat verhalen oet de biebel wat an epast op de beleavingsweareld van de saksen dit wörden de heliand enuumd en geldt vandaag de dag as ene van de oldste saksische literaire geschriften olde gebruken krègen n biebels tintje veurbeelden hiervan bint met poasen het baokebraanden wat in t hele noordoost nederlaand en ok in noord duutslaand nog altied völle doan wörd dit zol oorspronkelijk bedoeld wezen um de kwaoje geesten van de winter te verdrieven de prèdikers van t christendom pasten de betiekenis an dat het met de opstanding van jezus christus te doene zol hebben t midwinterhoornblaozen zol de geboorte van jezus ankondigen in stee van t verdrieven van kwaoje geesten en de germaanse boomverèring zol verandern in de karstboom en de paostakken bie palmpaosen de saksen höngen de germaanse mythologie an waor de zunnewende en al die praktijken ok verdan kump mar nao de zeuvende eeuwe nao christus hebt de völle karsteningen der nao völle bloederige oorlogen der veur ezörgd dat de saksen uutendelijk christelijk werden van hieruut is t altied nog zo dat meensen in t oosten van nederlaand vake christelijk bint mit de komst van gastarbeiders in de zestiger jaoren van de ste eeuwe bint d r ook völle moslims in t nedersaksiese gebied ekeumen in nederlaand zit daorvan de mieste in almelo en enschede in twente en de greutere stèden in duutslaand d r valt völle te speculeren over wat geleuf rilligie of godsdienst veur nut hef as t van uut de evolutie wörd bekeken luu zoas durkheim zegt dat t veural bi j oale stamverbaanden neudig ware um de ienheid te heholden aanderen zoas tillich zegt weer dat t meer zin in de vörme van iets willen in t leven gef meer drievingskracht um deur te gaon ok maakt t méénsen gelukkig er en op de iene of aandere meniere hef dat n belangrieke uutwarking um te kunnen overleven en oe veurt te plaanten ok kan t n bi jverschiensel ween van de knieftigheid van de méénslijke hassens t geslacht van homo sapiens is de ienige dier soort waorvan bekend is dat zi j geleuf rilligie of godsdienst hebt en ehad hebt zo as van de homo neanderthalensis ok wel gwoon bekend as de neanderthaler hebt ze d r achter kom dat disse soort zien doden begraven hebt allene van de homo erectus nog iene uut t homo sapien geslacht is niks over bekend dat zi j zo iets as geleuf hebt ekend of ok mar hun doden bergreuven d r wörd zölfs ezeg dat olifaanten ok hun doden begraaft olifaanten hebt n bepaolde maote an bewuszien daorbi j wörd zi j eplaatst naost de méénsen de méénsapen en de dolfienen mar naos de méénse of ruumer ezegd t geslacht homo sapiens kunt wie bie gien van allen iets as n geleuf of levensbeschoowing woarnimmen rilligie wödt bezwaord deur t barre weinig bewies dat d r is van t bestaon van n god of goden t tegenholden van de sociale en wetenschaplijke veuruutgaank t nie kunnen metleven in bepaolde gruupies méénsen en machtsmisbruuk vake zit d r in heilige geschriften anwiesbare fouten en tegenstriedigheden ok bestiet d r sinds eeuwen n spanning tussen rilligies en de natuurwetenschappen veural a j t hebt over t ontstaone de warking en ontwikkeling van t heelal de eerde en t leven onder aander galileo galilei en johannes kepler hebt dit an t lief ondervunnen rilligies behaandelt regelmaotig bepaolde gruupies méénsen zo as vrolluu aandersdéénkenden en homoseksuelen as ongeliek intolerantie naor aandersdéénkenden hef in de e eeuwe en de eerste helfte van de e eeuwe in nederlaand eleid töt verzuiling van de maaschappi je fundamentalisme kan soms zölfs leiden töt geweld zo as beveurbeeld bi j de cartoonrellen in of de völle anslaang deur al aida in de geschiedenisse van de méénsheid bint völle godsdienstoorlogen uut evöchten daornaos nemt sommige rilligieuze gezagsdragers t staandpunt in dat ze gien verantwoording schuldig bint an wereldse autoriteiten zo as beveurbeeld islamitisch fundamentalisten die de shariawetgeving boven de overheid en de rechtsprake in westerse laanden stelt verder is d r nog t bezwaor op t konsept van openbaring waorbi j de waorheid ofhangt van de betrouwbaarheid van iene persoon n kaark of kark is n gebouw waor meestentieds christenen biemekaarkommen um te bidden naor verhaolen uut de biebel luusteren god te eren veul kaarkgebouwen bin monumenten en in de meeste westerse stejen en daarpen staot de kaark sentraol in t sentrum de kaark dient de leste tied ok vaok as onderdak veur daklozen in partie kaarken staot n altaor dat gebruukt wort bie de uutvoering van sakramenten in n kaark staot ok vaok n orgel t woord kaark komt oorspronkelik van t griekse woord um ezet kyriakon en betekent letterlik huus van de here n kaark wort ok wel n godshuus eneumd oaveriessel nederlaands overijssel is ne proveensie in t noordoostn van nederlaand de proveensie lig in t oostn van t laand in t westn ligt flevolaand t iesselmeer n rivier n iessel en de bearge van de veluwe in de proveensie gelderlaand in t noordwestn greanst t an freeslaand in t noordn ligt de torfgebeedn van dreante in t noordoostn greanst t an nedersaksn in duutslaand in t zuudoostn an noordrien westfoaln in duutslaand en in t zuudn lig n achterhook in de proveensie gelderlaand oaveriessel kan wördn verdeeld in n kop van oaveriessel t vechtdal sallaand en tweante in de proveensie sprekt de leu verschelnde dialektn van t neersassies plaatsn met stadsrechtn bint almelo blokziel dealdn deavnter deepn eanske genemuudn goor grafhörst gramsbeargn hardnbearg hasselt kaampn oldnzel omn oatmörsken riesn steenwiek volnhove wilsum en zwolle eanske is de greutste stad met stadsrechtn grafhorst in de gemeante kaampn hef ok disse rechtn mer is feitelik ne boerschop hengel is t greutste doarp van de proveensie de heufdstad is zwolle oaveriessel besteet oet zaandgroondn dee deurkruust wördt duur rivierkes en bekskes allenig nich in t noordwestn woar vuural polders en plasn te veendn bint belangrieke riviern bint de iessel laangs de greanze met gelderlaand t zwarte water doarboavn de vechte dee van duutslaand noar zwolle löp de regge tusken sallaand en tweante de deenkel in t oostn van tweante en de reest laangs de greanze met dreante belangrieke kanaaln bint t tweantekanaal zutfen almelo hengel eanske en t oaveriessels kanaal almelo de haandrik n naam oaveriessel wördn vuur t eerst neumd in doarvuur wördn t gebeed oaversticht neumd dit gebeed wördn bestuurd vanoet t bisdom uutrech ok wal t sticht neumd t oaversticht bestun oet n laand van volnhove sallaand tweante en ok dreante in gaf de bisschop van uutrech t sticht uutrech en t oaversticht an keizer karel v van t healige roomse riek disn keizer wördn doarmet heer van oaveriessel doaroet kwam n naam heerlikheid oaveriessel de staatn van oaveriessel wördn vörmd duur de haanzesteedn deavnter kaampn en zwolle en de ridderschopn van sallaand tweante en volnhove t gewest dat vanof de opstaand teagn philips ii deel oetmaakn van de republiek van de zeuvn verenigde nederlaandn wördn bestuurd duur de börgermeisters van de grote steedn en de leedn van de ridderschopn noa de korte bezetting duur de bisschop van meunster hebt de stadhoalders meer macht kreagn in doo as de bataafse republiek wördn opricht wördn oaveriessel tehope met deeln van gelderlaand dreante en freeslaand t departemeant van de olde iessel de oalde proveensiegreanzn bint in wier hersteld de proveensiale staatn t algemene bestuur van de proveensie besteet oet leedn dee alle veer joar koazn wördt oetslag in oaveriessel van de verkiezingen voor de proveensiale staatn van meert en t dagelikse bestuur is t kollege van gedeputeerde staatn de proveensie oaveriessel hef gedeputeerdn de regering van t laand hef andries heidema cu as kommissoaris van de könning ansteld noa de gemeantelike herindeling van januari is t getal an gemeantes ofnömn töt op januari wördn deavnter en batem biej mekaar trökn töt deavnter seend dee tied bint er gemeantes de radio en tilvisie omroep rtv oost döt seend van töt was dit radio oost uurs niejs kultuur en vermaak oetzeandn vuur de proveensie oaveriessel t was de eerste strekomroep in nederlaand dee met tilvisie oetzeandingn begun belangrieke kraantn vuur de proveensie bint de stentor en de twentsche courant tubantia ok wa n baants en n tub neumd in de amerikaanse staot michigan lig de gemiente overisel township enuumd naor oaveriessel deur emigraanten van de nederlaanse pervincie wikipedia is een projekt van de wikimedia stichting die as doel ef um in elke taal een volledige en rechtenvri je encyklopedie op et internet te maken naost typiese encyklopedie artikels he j op wikipedia ok informasie die vake in verband ebracht wordt mit almanakken specialistiese tiedskriften en zaken die in et ni js bint de artikels op de wiki s worden eskreven deur verskillende vri jwillige auteurs de naam wikipedia is een samentrekking van wiki awaaans veur vlogge en et engelse encyclopedia onder de parreplu van de wikimedia stichting bint verskillende projekten waorvan wikipedia et oldste bekendste en suksesvolste projekt is de organisasie wikipedia zit in florida amerika en ef gien winstoogmärk wikipedia is esticht deur jimmy wales en zien medeoprichter larry sanger in draagden wales zien rechten op de naam wikipedia de webstee zelf en de servers waorop ze dreiden over an de wikimedia stichting disse stichting ef wales op ericht um veur een lange tied et be old en de värdere ontwikkeling van wikipedia meugelik te maken de stichting leaft zowat alleend mär van giften en ef een kleine onderd betaolde medewärkers in dienst mär wikipedia zelf wordt deur vri jwilligers beheerd en eskreven umdät de artikels deur elke bezuker bewärkt kunnen worden gef wikipedia gien garansie dät de artikels ok daodwärkelik goed eskreven bint vandalisme is vake een probleem veural bi j de wat grotere wikipedia s et wikipedia projekt is begunnen op jannewaori mär bestun toe alleend nog mär in et engels de eerste anderstalige versie was in et frans en begun op meert de nedersaksiese versie van wikipedia is begunnen op meert en ef noe artikels et internetadres van de nedersaksiese wikipedia is de engelse versie is et grootst en ef roem artikels in totaal waren der in jannewaori meer as miljoen artikels te vinden op iel wikipedia in verskillende talen en streektalen frieslaand nederlaans friesland fries en officieel frysln is een perveensie in et noorden van nederlaand mit km is et nao gelderlaand en noord braobant de grootste perveensie van nederlaand de perveensie greenst an grunningen drenthe overiessel flevolaand en is via de ofsluutdiek mit noord hollaand verbunnen frieslaand is een waeterrieke perveensie en leit an et iesselmeer vrogger zuderzee en de waddenzee in de waddenzee liggen de friese waddeneilanen terschelling amelaand vlielaand en schiermonnikoog disse eilanen beheuren tot frieslaand en bin beriekber per veerboot vanof et vaastelaand de veerboten veren vanuut harlingen naor vlielaand en terschelling vanof holwerd naor amelaand en vanof lauwersoog naor schiermonnikoog frieslaand het omdebi j inwoners de heufdstad d r van is liwwadden fries ljouwert de officiële taelen bin nederlaans en fries in et vleden het frieslaand vaeke konflikten mit grunningen had dat levert tot op e dag van vandaege spanningen op tussen de twie groepen bi jgelieks in uutgaonsgelegenheden of mit voetbal historisch zien kan frieslaand verdield wodden in gewesten sund jannewaori is allienig et friestaelige frysln in nederlaand de officiële naeme van de perveensie in november het et ministerie van binnenlaanse zaeken en keuninkrieksrelaosies besleuten d r op toe te zien dat de officiële naeme in overheidsstukken ok konsekwent bruukt wodt in et daegelikse spraokgebruuk in de rest van nederlaand en in et nederlaans taelgebruuk wodt liekewel vri jwel altied de nederlaanstaelige naeme friesland bruukt om de perveensie te onderscheiden van noord en oost frieslaand en de kreis frieslaand in nedersaksen wodt de perveensie in wetenschoppelike kringen ok wel anduud as westerlauwers frieslaand de taelen die et meest praot wodden in de perveensie bin et nederlaans en et fries frysk et fries het een staotus as minderhiedstael en wodt naost et nederlaans as een officiële laanstael erkend in veul friese steden praoten de meensken gien of minnig fries mar stadsfries een nederlaans dialekt mit starke friese invloeden ok in midslaand op amelaand en in et bildt wodden verwaante dialekten praot deur de officiële staotus van et fries hebben de meeste plakken in de perveensie zowel een nederlaanse as een friese benaeming pattie plakken hebben allienig een gebruukte nederlaanse benaeming omdat ze buten et officiële friese taelgebied valen van de plakken in de gemienten dantemediel tietjerksterediel ferwerderediel boornsterhem en littenserediel bin sund jaoren allienig de friese benaemingen officieel zoas damwld damwoolde hurdegaryp hardegeriep burgum bargum grou grouw jirnsum irnsum en raerd rauwerd in et oosten van de gemiente kollumerlaand wodt et grunnegse dialekt et westerkertiers praot in et centrum praoten nog zoe n meensken et pompsters dit is een overgaanksdialekt tussen et wooldfries en et westerkertiers in de stellingwarven de gemienten weststellingwarf en ooststellingwarf in et zuudoosten van de perveensie frieslaand wodt een nedersaksisch dialekt praot et stellingwarfs ok buten disse greenzen wodt et stellingwarfs praot bi jveurbeeld krek over de greens mit lemsterlaand ok wodt vermoedt dat et stellingwarfs deur inkelde duzende meensken in de rest van nederlaand en daorbuten praot wodt de tien grootste woonplakken in de perveensie naor et antal inwoners op febrewaori bron kamer van koophandel op de nedersaksische wikipedie wodden de stellingwarfse naemen bruukt de perveensie frieslaand het gemienten en heufdplakken t nederlaanse koningshuus is een instituut dat ononderbreuken efunctioneerd hef sinds de anstelling van koning willem i prins van oranje nassau in t koningschap is via de arfelijke liende van t huus van oranje nassau over egaon op de wettige opvolgers de vorstinne van t nederlaanse koningshuus is noen koneginne beatrix t koningshuus ontstung rond t jaor to willem i graof van nassau dillenburg beter bekend as willem van oranje of willem de zwieger t zuud franse vorsendom orange arven van zien neve rené van chalon officieel rené graof van nassau en prins van chalon oranje de jonge van willems noom hendrik iii frankriek officieel de franse rippebliek is een land in west europa en is wat de oppervlakte betreft t op één nao grootste land dat helemaol binnen europa leit frankriek leit tussen t kenaol de atlantische oceaan en de golf van biskaje in t westen belgië en luxemburg in t noorden duutsland zwitserland en italië in t oosten en spanje andorra de middelllanse zee en monaco in t zujen oek t eilaand corsica in de middellanse zee beheurt tot frankriek de heufdstad van frankriek is paries en is een van de grootste stejen van t laand sinds is frankriek op edeeld in regio s sinds die dan weer oenderverdeeld bin in departementen arrondissementen kantons en as leste de gemeentes der bin overzeese departementen départements d outre mer dom die oek elk ampart t stetuut van een regio hen de départements d outre mer bin frans guyana guadeloupe martiniue en réunion ze bin trouwes alle vier of ebeeld op de achterkant van alle eurobankbiljetten linksoenderan naost de kenarische eilanden frankriek bezit oek nog are overzeese gebieden mar disse gebieden maken gien deel uut van de europese unie dit bin saint pierre en miuelon wallis en futuna mayotte niej caledonië frans polynesië clipperton de franse zujelijke en antarctische gebieden en de verspreide eilanden in de indische oceaan belangrieke of bekende plaotsen in frankriek bin amiens arras avignon bordeaux bourges brest caen kales calais cannes chamonix chartres chtellerault cherbourg clermont ferrand compiègne dijon duinkerke grenoble la rochelle le havre le mans limoges lourdes lyon marseille metz montpellier nancy nantes narbonne nice nmes orléans paries perpignan poitiers reims rennes riesel roeaan straotsburg toulon toulouse tours troyes vendome verdun versailles vichy op de liest van wereldstejen staon de volgende franse stejen george walker bush new haven connecticut juli was n dreeinveertigstn prisedeant van de verenigde stoatn van amerika hee is n lid van de republikeinse partiej bush wör in köazn as prisedeant noa umstreedn verkeezingn hee wör inewiedt in en hee wör opniej köazn in zienn vaar george h w bush was ok prisedeant van amerika tusken en bush wör geboorn in connecticut mer hee wör opvoedt in texas hee kömp oet ne rieke familie tusken en studeern bush an de yale universiteit woar e vuural opvöl duur zienn taleant vuur kommunikoasie nich vanweage zien presteern noa ziene studie gung e t leager in as riservist hee wördn nich noar vjetnaam oetzeundn dit wördn laterhen teagn um broekt duur de deamokratiese partiej noadat ze um in eervol n zak harn doan studeern bush twee joar an de harvard business school noa zien afstudeern in wördn e preenspoals bekeand as n playboy doo e zich kandidaat steldn vuur de verkeezingn van wördn völle schandaaln oet dizn tied oprakeld hee trouwdn in zien leavn veraandern drasties doo e zich in bekeern töt t methodisme zoo dat e n strengn kristn wördn noadat e vanof in t bedriefsleavn har wearkt löat e zich in tot goaverneur van texas keezn as goaverneur völ e op duur zien konservatieve beleid n groot getal an doodstraffe wördn oetschreavn en de wetn teagn alkohol en drugs wördn anschaarpt kritiesn veendn dat dizze wetn tamelik teegn zichzelf wearkt hebt mer bush was arg populear biej de texaners doo bill clinton zienn tweedn ambtstermien aflöap schöaf e zienn vice prisedeant al gore noar vuurtn om met te doon in n stried um t prisedeantschop de republikeinn schöavn dan george w bush noar veurtn den doarop de verkeezingn um n meter of dree won bush en gore gungn n heeln tied geliek op in de debatn löat bush zeen dat e ziene dossiers neet good beheersn zoodat gore dizze debatn iedermoal won bush har wal meer oetstroaling as n weinig charismatiesn gore ne grote foute dee bush maakn was t gebruukn van n schealdwoord doo de mikrofoons lös stunn eanliks won gore de popular vote dat wol zegn de meestn leu stemn op um mer bush haaln de meestn keesleu binn kiek ok biej prisedeantsverkeezingn in de verenigde stoatn van amerika doarop begon gore n juridiesen stried oaver n paar stemn in florida woarduur t nog twee moandn langer doern vuurdat de oetslag bekeand wör toen bush eenmoal prisedeant was begun e geliek de belastingn veur de rieke inkomns te verleagern umdat dat n vuurnaam peunt was in zien program duur t ofwiezn van t verdrag van kyoto kreag e völle kritiek oet europa zien prisedeantschop veraandern volkömn op n september doo fundameantalistiesen islaamietn oet n terruurgroep al eaida zelfmoord anslagn begungn teagn de verenigde stoaten oaveral in de wearld zocht e saamnwearking um t terrorisme te bestriedn en hee begun n oorlog teagn afghanistaan woar t talibaan resjiem de al eaida terroristn n dak boavn t heufd höaln t bleak neet meuilik t talibaan resjiem te verdrievn moar n veurman van al eaida usama bin ladin bleak nich te veendn in völ bush iraak binn dizn oorlog steet bekeand as n tweedn of n deerdn golfoorlog bush begun dizn oorlog umdat e dach dat n iraaksn prisedeant saddaam hussayn chemiese woapns har en umgung met al aeida hee kreeg völ meender steun as veur zien akties in afghanistaan umdat völle landn nich oavertuugd warn van zien geliek wat achterof woar was teagn de verwochting van völle skeptiesn in wör de militeare aktie n groot sukses alhoowals t beheurlik onröstig is in t laand seend at hussayn afzat is in ziene binnlaandse pooltiek was dudelik ne konservatieve liene te zeen t geeld vuur defensie beslöat n zesde deel van t totale budzjet ongeveer eavnvöl as in n tied van n koaldn oorlog bush hef nog probeerd um t homohuwelik te verbeedn beatrix wilhelmina armgard baarn jannewaori was van april tot en mit april koniginne van t koninkriek der nederlaanden ze regeerden onder de naam beatrix en draagt noen onder meer de titels prinses van oranje nassau prinses van de nederlaanden en prinses van lippe biesterfeld beatrix is sinds weduwe van prins claus van amsberg ze wördden geboren as oudste kiend van prinses juliana en prins bernhard en hef dreje zusters irene margriet en christina in heur studententied wördden esuggereerd dat beatrix zich meugelik zol gaon verleuven mit bob steensma een studiekammeraod op mei wördden ze liekewels bie drakensteyn haand in haand efotografeerd mit n onbekende man die claus van amsberg bleek te heten op meert vun t burgerlike huwelik in t stadhuus van amsterdam plaotse en op dezelfde dag wördden t huwelik karkelik in ezegend in de westerkarke uut dit huwelik wördden dree keerls geboren willem alexander april johan friso september en constantijn oktober t gezinsleven speulden zich aof op kasteel drakensteyn et onzevaoder of onzevaor is een christelik gebed et wort oek wel et gebed van de heer eneumd en is één van de bekendste gebejen in de kaark en de christelike tradisie in et grieks heet et onzevaoder i kuriaki prosefchi en in et latien pater noster of oratio dominica volgens et evangelie het jezus christus et zelf an zien volgelingen eleerd in de biebel is et gebed te vienen in de langere versie van en een wat kortere versie in over et algemeen gao w uut van de langere versie volgens rabbien aron mendes chumaceiro valt uut de inhoud de joodse oorsprong van et onzevaoder op te maken de eerste vars is gedeeltelik jesaja ezeciel en de tweede vars obadja en samuel de daarde vars uut spreuken de vierde vars uut sirach de vars en lei ons niet in verzeuking staot niet in et ouwe testament want t denkbeeld dat god een mins in verzeuking brengt gaot tegen de volmaakte rechtvaordigheid en liefde van god in aldus chumaceiro verlos ons van et kwaod komt uut psalm et slot is woordelik uut kronieken de oudste teksten van et onzevaoder die overeleverd bin bin eschreven in et koinè grieks der is oek een aramese versie van et onzevaoder de taol van jezus mar dat is warschienlik niet in et dialekt dat jezus sprak en kan dus oek niet de oorspronkelike versie wezen et nedersaksies wort haost niet in de kaark of thuus in gebejen gebruukt daorum bestaot der oek gien standerdversie van et onzevaoder in et nedersaksies as uutgangspunt veur de meeste nedersaksiese vertaolingen is de staotenbiebel gebruukt mar de niejere versies hen de nieje nederlanse biebelvertaoling as uutgangspunt in de meeste nedersaksiese dialekten bestaot der gien u vorm veur gebejen an god in et dialekt kiezen partie luui derveur um et toch an te houwen mar a j naogaon dat der zoveul taolen bin die disse vorm oek niet hen en dus oek niet gebruken is et beslist niet respektloos um gewoon jie mit een heufdletter te gebruken et gebruuk van u komt eigenliks gewoon deur de grote hollandse invleud op onze streektaol versie zo as die in de grunningse biebel steet riessen steet bekeand as slim geriffermeerd der is in riessen völ verskel oawer et gebroek van et riessens in et geleuf der beent leu dee t zeggent det et nit heurt of det een hollaandsen versie good genog is aanderen zeggent det et hierduur juust persoonliker wördt doarumme besteet der feailik ginnen officiëlen oawerzetting van et oonzenva oonderstoande versie gef allene wier wo et der in et riessens oet zol können zeen eschreven in et vechtdals rondum hardenbarg der is veur et sallaands nooit gien biebelvertaling uutekommen umdat der in de meeste kaarken en in de huushouwens van luui die een nedersaksies dialekt praoten gien dialekt gebruukt wort veur gebejen wort de nederlandse versie meestentieds gebruukt de heliand is een religieus epies gedicht over et leven van jezus christus eschreven in et oudsaksies umstreeks et jaor oek in disse tekst komt et onzevaoder an bod tiejens de bargrede hieronder de oudsaksiese tekst en de vertaoling van jaap van vredendaal in et onzevaoder zo as et gebruukt wort deur protestanten kommen alle drie de onderdelen van een gebed terug de slotwoorden want van joe is et koninkriek en de kracht en de heerlikheid tot in de eeuwigheid ontbreken in de oudste handschriften van et evangelie van matteüs in de katholieke misviering volgens de novus ordo missae sluut de priester et gebed of mit et embolisme skandinavie is en gebeed in noordeuropa skandinavie kan up dree verskillende maneren benåderd wörden meystentyds wördt de tweyde of de darde definity gebrüked de term skandinavie wördden vöär et eyrst gebrüked döär plinius de oldere in de form scadinauia en is wårskynlik eformd üüt de oorgermaanske samenstelling skain skade en awj ouge wat eiland bedüüdt disse beteykenisse sküült ouk achter lokale namen sou as et süüdsweedske landskap skåne by skandinavie höyren de koaningryken dänemarken noorweagen en sweden de oaverige noordske landen finland ysland en de färöer doon se der sums by vanweagen de nauwe historiske en kulturele banden mid de dree enöömde koaningryken in de taalkündige en kulturele sin wördt de definity van skandinavie vake üütebreided mid alle gebeden wår se vrogger oldnoordsk pråtden en wår se nun noordgermaanske talen pråten de talen noorsk bokmål en nynoorsk sweedsk en däänsk wörden vake anedüded as de skandinaviske talen dit in teagenstelling töt de noordgermaanske talen wår ouk et yslandsk en et färöösk under vallen de talen lyken sou up mekare dat se underling verstånbår binnen de term skandinavisk wördt ouk gebrüked vöär et noorsk sweedsk en däänsk asof et eyne taal is mär vöär skandinaviers selv is et vöäral de taal dee de lüde üüt de dree landen teagen mekare pråten dit kümt derup neader dat se der eigen taal heyl düdelik üütspreaken en de pår typiske woorden dee unik binnen vöär de eigen taal vordlåten as dat unmöägelik is dan vervangen se et woord vake döär en woord üüt de taal van de persoon wår as se mead pråten of döär de engelske variant skandinavisk pråten is vöär de skandinaviers selv dan ouk arg unnatuurlik ouk et gtudanskt van de färöer en et däänsk dat in ysland up skole eleyrd wördt wörden eseen as skandinavisk der binnen ouk en bült noordgermaanske en samiske dialekten in sweden wördt up summige plaatsen ouk wel finsk espröäken et däänsk sweedsk en noorsk binnen vöäral wat woordvöärråd angeyt in de hansetyd slim beinvlöded döär et neadersassisk hoening is n voedingsmiddel dat emaakt wort deur biejen die nektar verzamelen vaak in n biejekörf nektar komt uut de bloemen en bevat verschillende sukers mineraolen en spoorelementen de biejen zetten de nektar um in hoening deurdat ze der enzymen bie doen en deur t vocht dat der te veul is te laoten verdampen de smaak de reuk en de kleur van de hoening hangt geheel of van de soorten bloemen waoruut dat de nektar ehaold wort zo he j bieveurbeeld liendehoening lavendelhoening rozehoening kleverhoening heedhoening manoekahoening eukalyptushoening en gao zo mer deur hoening is niet geschikt veur kienders oender de jaor umdat t besmet kan wezen mit sporen van de clostridium botulinum bakterie wien is een alkeholische drank dee emaak wonnen deur t fermenteren van druven en druvensap wienachtige dranken kunnen oek emaak wonnen deur t fermenteren van aandere vruchen of bloemen vruchenwien gis ries hoenig en zelfs krujen de naam wien zelf mag wettelijk allinnig gebruuk wonnen veur wien dee emaak wonnen van druven volgens een frans dikreet uut mut wien uut t sap van varse of edreugen druven emaak wonnen a j t sap van aandere vruchen as druven laot vergissen heet t preduk vruchenwien in t noorden van de loire wonnen in normandië en bretagne een appelwien emaak dee cider eneumd wonnen veerder kan wien emaak wonnen van ries rieswien en hoenig mede bloedwien is wien waor kunsmaotig verstarkende stoffen bie edaon wonnen zoas iezerverbiendingen calciumglycerofosfaat en ginseng wienranken wönnen deur kolonisten vanuut europa mee eneumen naor alle aandere delen van de wereld tegensworig produceren de volgende lanen op commerciële baosis wien de twee belangriekste wienlanen van zuud amerika bin chili en argentinië daornaos is uruguay een stark wienlaand in opkoms zeewolde is eyn van de ses neaderlandske gemeynden van de provinsy flevoland dee dröägeleagd wördden in de eyw de gemeynde had up januari so n inwunners en hevt een landuppervlakde van km zeewolde wördden in een selvstandige gemeynde en is dårmead eyn van de jungste neet döär fusy untståne gemeynden van neaderland de gemeynde zeewolde ligt in et südelikste punt van de provinsy flevoland et darp zeewolde ligt an et wolderwyd teagenoaver harderwyk in et meyst oustelike punt van de gemeynde ligt et gehücht harderhaven et oldste gedeylde van zeewolde mid mär een pår hüsen de büürgemeynden van zeewolde binnen almere lelystad en dronten an de oaverkante van de veluwerandmearen wolderwyd en nuldernauw heb jy harderwyk armelo en putten teagenoaver et nykarkernauw de gemeynde nykark en an de oaverkante van et eemmeer liggen bunschoten eemnes en blaricum et gebeed selv bestünd al rüüm vöärdat et dröägeleagd wördden in heyl flevolaand hebben namelik enkele eywen eleaden noch meansken ewund wårvan ouk vöärwarpen weaderevünden binnen enkele namen van darpen en städen kummen ouk üüt disse tyd liudger was van plan een klouster te stichten en kreyg in een arvdeyl van liudger junge van hredger in een bos dat seaeuuwald of suifterbant heyt behalve de akkers dee dår döär myn volk en eigen meansken untgünnen binnen dit was de eyrste besitting van et klooster te werden dee in af was üüt olde bronnen is ebleaken dat der in et jår språke was van een darp mid de name seaewald in dee tyd bevöärrechten de hartog van gelre de bewunners van et darp ten westen van harderwyk döär oaverstroumingen in de latere middeleywen is dit darp verswülgen döär de südersey üüt de darpsname kün jy twey woorden halen zee en wold sey blauw water en gröön bossen natuur disse klören kün jy samen mid de klöör geal van grån teruggeseen in de vlagge van zeewolde de eyrste vermelding van seaewald was in een darp dat in et westen van harderwyk lag et oorsprungelike darp seaewald lag in de veangebeden in et gebeed üüt wealende bronnen blikt dat hekserye groute invlööd had in de seaewaldske måtskappye dår wår nun de kämping de parel ligt sol oorsprungelik et terrein eleagen hebben wårvandån de heksen der praktyken loslöäten up vöärnamelik handelsvlouten dee langes seaewald vaarden de polder so as wülen dat nun kennen besteyt sinds to is südelik flevoland dröägeleagd in eyrste instansy was et de bedoling dat et nye darp zeewolde tüsken dronten en lelystad sol kummen te liggen later is beslöäten üm et darp te bouwen up de plekke wår et nun ligt an te ende van de jåren kwammen de eyrste buren en underneamers nå de polder wårunder een multifunktioneel gebouw de trekker in begün de eyrste basisskole t wold an de dasselaarweg midden tüsken et reet en teagenoaver een bos nåst et gemeyndehüüs bybelteek en policy der löyp noch een weg nå de haven vearder was der noch heyl geen zeewolde wel waren de eyrste aktiviteiten begünnen so as et sand upspoiten in begünnen se mid de bouw van de eyrste gebouwen en wunningen van et darp zeewolde en in güngen de eyrste zeewoldenaren der wunnen zeewolde is untstån üüt een deyl van lelystad en et ol zijp de gemeynde zeewolde had oorsprungelik as dool üm et darp klein te holden en stelden dårümme ouk een bepåld antal inwunners vaste de gemeynde sol by dit antal stoppen meansken te hüüsvästen mär dit antal is inmiddels al vöäle målen houger ewörden toch hevt zeewolde noch altyd een rüme upset en een darps karakter dit see jy mid name in de jungste wyk de polderwyk ouk disse wyk is weader rüüm upesetted mid flink wat gröön in de wyk een bykummend effekt van et esteagen inwunnertal is dat der meyrdere groute re winkelketens in zeewolde sitten toch is zeewolde noch altyd eyn van de dünstbevolkede gemeynten van neaderland nunspeet is n plaotse en n gemeente in de nederlaandse provinsie gelderlaand de gemeente had op mei zwat inwoeners bron cbs en hef n laandoppervlakte van km waorvan km waoter t darp nunspeet zelf had op jannewaori zo n inwoeners bron gemeente nunspeet in t natuurgebied he j vanof de uutkiektoorne n prachtig uutzichte nunspeet elspeet hulshorst grote klunje kleine klunje zwarte goor vierhouten oosteinde westeinde en zeum eertieds dochten ze dat de naam nunspeet van t woord nuwenspete of kwam mer daor bin ze noen niet helemaole wisse van nunspeet betekent volgens sommigen nieje plekke die klaoremaakt is um op te bouwen t is daormee de tegenhanger van de ouwe naam veur t darp elspeet dat in de gemeente nunspeet ligt elspeet betekent namelijk ouwe plekke die klaoremaakt is um op te bouwen in de bossen van vierhouten in t zujen van nunspeet he j in de bos an de pas opweg t geheime darp of t verscholen darp zitten n onderdukersplekke uut de tweede wereldoorlog de naam nuwenspete waorvan edocht wörden dat t de eerdere naam van t darp was leeft voort in de plaotselijke verenige heemkundige vereniging nuwenspete de doelstellingen van de heemkundige vereniging nuwenspete bin as volgt t bevorderen van kennis en belangstelling veur de verschillende kaanten van heemkunde en geschiedenisse t hejen en vlejen van laandschap bojem plaanten dieren bevolking taal volkskunde de kleraozie van vrogger bouwkunst en de kultuur in t algemeen daorbie hef de verenigige as doel t instaandhouwen en bescharmen van de schoonheid en t karakter van de bovenstaonde dingen disse doelstellingen gelden veural veur t gebied van de gemeente nunspeet dat bin de darpen elspeet hulshorst nunspeet en vierhouten ze proberen dit doel ondermeer te bereiken deur een belangrieke bron van inkomsten veur nunspeet is rekreasie en toerisme de gemeente nunspeet is n mooie plekke um vakansie te houwen umda j der bos waoter heed en zaandverstuvingen hebbmen der bin allerhaande kampings en der bin aorig wat hotelletjens bie t stasjon he j de oudheidkamer van nunspeet zitten mit allerhaande spul van vrogger in t darp zit t veluws diorama n histories museum op jannewaori sleug der braand uut de koornmeule de duve ku j oek bekieken eibertjesdag is n jaorlijks weerkerende braderie disse jaormark is ontstaon deur eibertjen ze leefden umstreeks in vierhouten ze leup elke weke naor nunspeet um daor eiers te verkopen je kunnen disse weg nog altied volgen langes t zogenaamde eibertjespad deur de bossen tussen vierhouten en nunspeet eibertjesdag wörden ehuilen op de vriedag nao hemelvaortsdag putten is een plaots en een gemeente in de nederlanse previnsie gelderland de gemeente had op febrewaori zo n inwoeners bron cbs putten het een oppervlakte van km waovan km waoter biesteren diermen garven halvinkhuzen helderbuurt hoef hunen hunerbroek hunerwal koldhoorn krachtighuzen steenenkamer en veenhuzerveld t putterse dialect valt oender t west veluws der is een boek over t putterse dialect uut ebrocht mit de titel putters praoten hierin staot een lange liest mit putterse woorden en de beschrievingen dervan der staon oek en een kwak dialectverhaolen van vrogger in t putters is net as in de are dialectdaarpen grotendeels um ewisseld veur t nederlans mar t dialect wort nog wel deur een klein antal minsen gebruukt veural de wat ouwere minsen in t oosten en noorden van putten leit de veluwe t grootste netuurgebied van nederland t daarp wort dan oek wel de parel van de veluwe eneumd putten wort umringd deur bos een veurbeeld van zo n bos is t putterbos in t zujen en westen wort t daarp umringd deur akkerland in t uterste westen grenst de gemeente an de randmeren roend flevoland t nuldernauw grunnen ook grönnen of verhollaandst grunningen frais grinsln nederlaands groningen is n provìnzie in t noorden van nederlaand mit sikkom inwoner en het as heufdstad mitzulfde noam stad grunnen grunnen grìnst in t noorden aan de waddenzee in t noordoosten aan inhammen ems en dollert in t oosten aan oostfraislaand leegsaksen duutslaand in t zuden aan de drìnt en in t westen aan fraislaand bie provìnzie heuren drij leutje waddenaailanden t oog de ploat en zuderdunen aal drije binnen onbewoond deur mìnzen môr binnen n parredies veur vogels en zeehonden noar dizze waddenaailanden worden joarleks n aantal moalen wadlooptochten organiseerd provìnzie wordt ook wel stad en ommelanden nuimd omdat ien vrouger tied stad oorspronkelk saksisch en t omliggend plattelaand oorspronkelk frais laange tied in onmin leefd hebben de drij historische ommelanden binnen hunzego fivelgo en t westerkertaaier de ommelanden en t oldambt waren tot e aiw grotendails fraistoaleg de stad t gorecht en westerwolde waren leegsaksisch nou wordt sikkom overaal in ommelanden leegsaksische dialekten proat allend in dörpen moarem de wilp en de penne in t westerkertaaier wordt nog frais proat der binnen vaaier steden in de provìnzie grunnen n daam winschoot delfziel grunnen is noa drenthe fraislaand en zeelaand provìnzie mit minst aantal ienwoners van nederlaand met inwoner per km t noordoosten van provìnzie grìnst aan t ems dollart estuoariom in streek om en bie dit estuoariom is inloop van tied bult grond biekommen omgeevm wordt veural kenmaarkt deur herenboeren mit schiere kapitoale stees en leutje aarbaidershoeskes der noast naargnswoar in grunnen was t verschil tuzzen riek en aarm zo groot as in dit oldambtster west vandoar ook dat der juust in t oldambt n kommunistische partij ontstoan is dizze was tot aan tou grootste partij in de gemainteroad van gemainte reiderlaand onder t westelke dail van dit gebied fivelgo ligt n grode eerdgasbel dij lèste joaren oereg leeg wordt hai is bie slochter vonden en drogt den ook de noam slochteren t is nait zo dat de gasbel zoch allend bie slochter bevindt hai rekt zoch grofweg oet van hoogezaand tot n daam en van middelstom tot noordbrouk tou t vermindern van de drok in de ondergrondse eerdloagen zrgt terveur dat grond zakken dut t zuudoosten de veenkolonien was oorspronkelk n oetstrekt hoogveengebied dat vanôf e aiw ontklaind en in kultuur brocht worden is oet dij tied resteert n oetgebraaid stelsel van knoalen traditsjoneel wörren hier veural fabriekseerdappels verbaauwd tegenswoordeg binnen der nog môr drij avebe febrieken over woarvan ainege verwaarkensfebriek bie troapelknoal staait oostelk van de veenkolonien en t oldambt ligt westerwolde n streek op zaandgrond hier ligt t hoogste stee van grunnen de hassebaarg dizze streek wordt kenmaarkt deur n glooiend laandschop mit veul bozzen en neanderrivierkes ook t westerkertaaier in t westen van t provìnzie ligt op n laange zaandrog dit is n oetloper van de hondsrog t het wat laandschop betreft veul van de fraise wolden in t noorden van t westerkertaaier wordt t laandschop kenmaarkt deur hoogten stad en hoaren binnen ontstoan op de hondsrug dit verkloart ook de hoogteverschillen in stad ook t hoogelaand is zo as de noam al vermouden dut n hogergelegen streek as man t over t hoogelaand het prat man ook voak over doar bie de diek dit komt deurdat de dieken dizze streek beschaarmen en ontstoan loaten hebben de belangriekste knoalen in de provìnzie binnen t raitdaip t van starkenbörgknoal t emsknoal t stadsknoal en t winschoterdaip revierkes in t gebied binnen t raitdaip oetgroaven en liektrokken tot n knoal de laauwers en de westerwoldse oa dij tin zuden van weskenhoezen de ruten oa nuimd wordt de geschiednis van de provìnzie grunnen is veur n groot dail t prozes woarbie de stad in de run van de joaren aal meer de macht kreeg in de ommelanden doar veur ligt nog n periode woarin t grootste dail van de provìnzie ain gebied vörmde mit t noaberske westerlaauwers fraislaand en oostfraislaand t was n gebied dat t maiste vot haar van de tegenswoordege waddenzee bie eb vuil t dreug bie vloud ston t grotendails onder woater in dat kwelderlaandschop was vaste bewonen allendeg meugelk op wierden en taarpen de vondst van n hunebed bie noordloaren verwist noar t feit dat de bewonensgeschiednis op zien minst terugge gaait tot de staintied de vondst van n verzonken hunebed bie delfziel is n aanwiezen dat dij bewonen zoch nait allend bepaarkte tot t grìnsgebied mit de drìnt de eerste bekende vermelden van t stad grunnen dateert oet de stad was dou in elk geval nominoal bullen van de bisschop van oetrecht aannomen wordt dat stad oorspronkelk n drìnts esdörp was môr der binnen ook aanwiezens dat stad dails bewoond wuir deur fraizen t saksische karakter het in elk geval de overhaand kregen de stad haar oorspronkelk ainege konkurrentsie van n daam môr noadat de stad der in sloagd was om t stoapelrecht te verwaarven was de dominante positsie vestegd de invloud van de stad dijde vlot oet t toppunt van heur macht beraaikte de stad aan t ìnde van de e aiw dou heur invloud tot wied in de tegenswoordege provìnzie fraislaand rekde woarbie allend froaneker zok tegen stad verzette in summege dailen van de provìnzie mit noam in t oldambt en westerwolde was de stad oetìndelk ook formeel boas de haile provìnzie nam de toal van de stad over môr behuil n aantel fraise woorden en oetdrukkens in de tied van de republiek was de gangboare aanduden veur grunnen provìnzie stad en lande dij volgorde was gain touval de heerschoppij van de stad over grode dailen van de provìnzie ìndegde in bestuurleke zin noa de franse tied dou wör de tegenwoordege provìnzie insteld woarbinnen de biezöndere positsie van de stad formeel ôfschaft wör de stad bleef nog wel aigender van grode dailen van t oldambt westerwolde en de veenkolonien doar kwam pas n ìnde aan in de tachtiger joaren van de e aiw deur gemaintelke herindailen t woapen van de provìnzie grunnen is offisjeel vaststeld in t dateert al oet de e aiw t is tot staand kommen noadat de stad en de ommelanden noa de reduksie van de stad in verainegd wörren as ain gewest t woapen is den ook n kombinoatsie van t woapen van de stad en t woapen van de ommelanden in t eerste en daarde kertaaier staait t woapen van stad hiermit worden de gebieden symboliseerd dij direkt onder t bestuur van de stad vuilen t gorecht baaide oldambten reiderlaand en westerwolde t wordt vörmd deur n golden schild mit doarin de duutse oadler mit twij koppen en de vlaag van de stad as schild in t twijde en vaaierde kertaaier staait t woapen van de ommelanden dit bestaait oet n sulvern schild mit drij blaauwe banden en rooie haarten de drij baalken stoan veur de drij ommelanden hunzego fivelgo en t westerkertaaier de rooie haarten verwiezen noar de onderkertaaieren t woapen wordt dekt deur n golden kroon van vief bloader en vaaier poarels t wordt aan weerszieden vastholden deur n golden laiw as symbool van de nederlanden de provìnzjoale vlaag is vaststeld in ook de vlaag verwiest noar stad en ommelanden de rooie en blaauwe houkvlakken verwiezen noar de kleuren van de ommelanden t zìntroale gruine kruus verwiest noar de zìntroale positsie van de stad in de provìnzie grunnen wordt grunnegs proat dat n dialekt is van de leegsaksische streektoal op de maiste ploatsen sprekt man meer grunnegs as nederlaands t dialekt onderschaaidt zoch van de aander leegsaksische dialekten deur zien aksìnt dat nait op t duuts of t nederlaands liekt ook de woordenschat is deur fraise invlouden aans as dij van de aander leegsaksische dialekten foto jacueline kuil typisch grunnegse volksgebruken binnen neutenschaiten ook op e gorre of neutjeriegjern nuimd kinken en kaaibakken ook wordt der in ploatsen as troapel en kloosterboeren karnevaal vierd op t hoogelaand wordt hier en doar nog n maaiboom plant liek as in limbörg en dailen van drìnthe wordt der op novìmber laangs de deuren lopen veur sunt meerten in t dörp troapel wordt elk joar middelaiws troapel vierd om t e aiwse klooster hìn t stad viert op augustes grunnegs ontzet ook bommenberend nuimd dit wordt vierd mit n sportevenemìnt meziek en n kaarms vierd wordt dat de stad op augustes veur de gregorioanse kalìnder augustes won van de bisschop van munster berend van goalen bommenberend dij stad onder vuur huil in westerwolde viert man in ploatsen as onstwedde en jipsenhoezen op december sunt thomas op dizze körtste dag van t joar worden de kwoaie gaisten verjoagd deur op midwinterhörns te bloazen op jannewoari drijkeunens gongen kinder vrouger laangs de deuren om slik te ontvangen van de bewoners tegenswoordeg wordt dit binoa tot hailmoal nait meer doan typisch grunneger lekkernijen binnen t kultuurhistorische aarfgoud van de provìnzie wordt vörmd deur börgen verstaarkte laandhoezen zo as de fraeylemabörg in slochter en veule olle dörpskìrken dij voak mit de bieheurende dörpskernen op wierden stoan aan de duutse grìns liggen de vestendörpkes boertang nijschaanze en olschaanze wieders is n groot kultureel zentrum van de provìnzie t grunneger museum de olle grieze martinitoren van de middelaiwse martinikìrk is de trots van stad en ommelaand t kultureel aarfgoud en aander zainsweerdegheden as t naasjonoalpaark laauwersmeer de hortus in hoaren en de natuur in westerwolde vörmen de belaankriekste rezens veur toeristen om noar de provìnzie grunnen te kommen de provinzjoale stoaten binnen veur t lèst kozen in t bestuurliek zìntrum van de provìnzie is vaastegd in t historische provìnziehoes aan t martinikìrkhoof in t stad grunnen grunnen wordt bestuurd deur n kollege van sp cda d cu en groenlinks noast kommissoares van de keunegin rené paas cda bestaait t kollege oet t slag bie kloosterholt op mai wor algemain zain as t begun van t tachtegjoarige oorlog t slag von ploats bie t loug kloosterholt heiligerlee bie winschoot ien t pervìnzie grunneng willem van oranje har laank oarzeld veurdat e wat ondernam veur hulp aan t nederlanden nog ien tidens t slag bie oosterwele hinderde hai vanut antwaarp t preutestanse leger te help mor zien aigense behandelen kombineerd mit doagelkse verzuiken tou hulp veranderde zien mainen hai benoaderde verschaidne duutse vörster om finansjele hulp en bekocht silverwaark klainodien tepaiten en ander vörstelk goud hai von coueville n jonker uut nörmandie beraid om mit zeuven of aachthondert man vanuut frankriek n ienval ien artais artois en hainego hainaut te doun de geve van hoogstraten zoll laanks de grote revieren noar gelderlaand trekken zien bruier geve ludwiek van nassau zol ien fraislaand en grunneng n aanval te doun haizulf zoll ien broabant verschienen wen hai vernam dat alva zien leger over dizze drij ienvallen verduild zol hebben alva wit te bewaarkstellen dat t keuneng van frankriek coueville truggeruip coueville wuir loater op last van t franse keuning as rover ontheufd de ienval laanks de moas wuir ien t slag bie doalhaim stopt van de drei ienvallen wuir de aanval ien t noorden t sucsesvolst de stoatsen trokken bie bennewold t laand binnen en namen t slot te wedde de amtzetel van t espoanse laandvougd johan de ligne geve van armbaarge ien zien afwezeghaid ien hiernoa richtten zai zoch op t stad grunneng om dizze over te hoalen zoch veur de opstand te verkloaren mor dizze poging mislukte op mai verkeerde t stoatse leger ien slechte toustand deur honger en aachterstaallige soldai betoalen n endemisch probleem ien dei tied greve ludwiek wos zai toch nog n moal ien woapens te kriegen dou ludwiek van nassau vernam dat zien tegenstander tegen hom optrok wis e zien troepen toch te motevern en stelde zie op bie t klooster van kloosterholt t terrain har drij hoogten op ain hiervan ston t klooster achter de hoogten verschanste hai t merenduil van zien troepen veur de heuvel mit t klooster luip n weg tuzzen de hoogten bevonden zoch koelen ontstoan deur törfwinnen ook ien dizze koelen wuir infanterai verstopt tuzzen t weg en de hoogten bevond zoch moreg laand mit zien peerdrieders ondernam adolf van nassau n aanval op t espoanse leger aremberg dei van plan war op meer verstaarken te wachten wuir verlaid de stoatse peerdrieders te volgen de stoatse rieders lokden t espoanse leger over de weg tuzzen de heuvels deur de espoanse troepen kwamen hierbie terecht ien t morege terrain tuzzen de hoogten woar zai n gemakkelke prooi wuiren veur t stoatse schutters van ludwiek volngs sommege bronnen kwam adolf om bie t riederaanval op t espoanse leger volngs andere berichten noadat zien peerd op hol sluig tidens t heufdgevecht en hai midden tuzzen de vaiandelke troepen belaande de verlaizen aan stoatse zied worren op man schat aan espoanse zied op man de stoatse troepen môkden ook stukken geschut buut dizze slag war de eerste succesvolle aktsie van t nederlandse opstaand as zodoaneg wor de slag as t begun van t tachtegjoarige oorlog zain hierbie telt ook met dat t vrede ien sloten war war de vrede n joar eer sloten den war meuglek de slag bie oosterwail uut as t begun van t tachtegjoarige oorlog zain t is ja goud om over ronde aantallen te proaten t laanketermain effekt van t slag bie kloosterholt war beperkt deur t op dizze slag volgende nederloag ien t slag bie jemmen leverde de overwinnen gain stretegisch veurduil op de dood van adolf van nassau ien t e koeplet van t wilhelmus gememoreerd graef adolff is ghebleven in vriesland in den slaech dizze zin stait ook te lezen op t momement veur t slag bie kloosterholt dat ien deur koning willem iii onthuld wuir ien kloosterholt is overegens nog aal n museum dat wat van t geschiednis van t slag teunt t grönnens laid is t volkslaid van de provìnzie grönnen t wuir schreven deur geert teis pzn uut knoal t verscheen as eerst ien t moanblad groningen ien t veurjoar van as t volkslaid zongen wordt heurt elkenain op te stoan blieven zitten tiedens t zingen van t grönnens laid wordt zain as hail onbeleefd van lauwerzee tot dollard tou van drenthe tot aan t wad doar gruit doar bluit ain wonderlaand rondom ain wondre stad ain pronkjewail in golden raand is grönnen stad en ommelaand ain pronkjewail in golden raand is stad en ommelaand doar broest de zee doar hoelt de wind doar soest t aan diek en wad mor rusteg waarkt en wuilt het volk het volk van loug en stad ain pronkjewail in golden raand is grönnen stad en ommelaand ain pronkjewail in golden raand is stad en ommelaand doar woont de dege degelkhaid de wille vast as stoal doar vuilt het haart wat tonge sprekt in richt en slichte toal ain pronkjewail in golden raand is grönnen stad en ommelaand ain pronkjewail in golden raand is stad en ommelaand zeelaand nederlaands zeeland zeeuws zeland is n provinsie van nederlaand die in t zuudwesten van t laand ligt t grenst an zuud hollaand noord braobant en de belgiese provinsies west vlaanderen oost vlaanderen en antwarpen mit ongeveer inwoeners hef zeelaand de minste inwoeners van alle nederlaandse provinsies de heufstad van de provinsie is milburg de veurnaamste inkomstbronnen bin laandbouw visserieje en toerisme der koemen veural veule duutsers naor zeelaand de geografie van de provinsie is vrie uniek in nederlaand veur t grootste gedeelte besteet t uut eilaanden en uut waoter daor kömp de naam oek vandaon de veurmaolige eilaanden bin schouwen duvelaand noord bevelaand sint filipslaand tholen walcheren en zuud bevelaand t zujen van de provinsie hit zeeuws vlaanderen en is vastelaand t is via n tunnel over zuud bevelaand en via n tunnel over belgies laand te bereiken de waoterwegen bin de grevelingen de schelde zie oosterschelde de westerschelde en nog n antal kleinere waoterwegen zo as t veerse meer in t grootste gedeelte van zeelaand wördt der zeeuws espreuken zo n terwiel disse streektaal in de stejen veural in milburg en vlissingen stark achteruutgeet behouwen de inwoeners van t plattelaand der eigen streektaal wel aordig uutschieters bin meestentieds vissersplekken zo as arnemujen brunisse en westkapelle mer oek in de tradisionele boeredarpen wördt de taal an de jongeluui deuregeven in t laand van hulst en in n paor grensdarpen uut t laand van aksel praoten ze gien zeeuws mer oost vlaams de dialekten uut de rest van zeeuws vlaanderen wörden soms tot t zeeuws erekend dan weer tot t west vlaams dit is umdat ze feitelik van allebeie wat hebben de waore jezuskärke chinees is rond as chinese variant van de pinkstergemeente van t christendom ontstaon de waore jezuskärke is een niet confessionele onofankelijke kärke die in in peking evestigd wönnen de udige verkeuzen veurzitter van tjc internasionale assembläzie is veurganger yung ji lin der bin wereldwied zwat miljoen an angers de kärke wiest de drie ieneid of en beskouwt god en jezus as ien en dezelfde de essentiële doctrines van de waore jezuskärke bint t sakrement van de voetwassing stelt mensen in staot de ervaoring te dielen mit jezus t dient ok as constante erinnering da j liefde eiliging nederigeid vergeving en dienstverlening neudigebt iederiene die de deup ondergaon ef mut zien of eur voeten laoten wassen in de naam van jezus christus de wederziedse voetwassing kan uut eoefend wonnen as dät passend is jannes de eilige communie is t sakrement um de dood van christus te erdenken ierbi j diel ie in t vleis en t bloed van den eer umdä w t eeuwige lèven ebt en op de leste dag wonnen op ewekt dit sakrement wordt zoväke as meugelijk evierd allinnig ien ongedesemd brood en droevensap mag gebruukt wonnen korintiërs jannes de sabbat de zeuvende dag van de weke zaoterdag is een eilige dag e eiligd deur god de dag wördt onder gods genaode evierd ter erdenking van de skepping en zien redding in de oop op de eeuwige rust in t iernaomaols jezus van nazareth v c tot n c is t sentraole figuur in t christendom en is oek n belangriek persoon in verschillende are geleuven jezus is volgens de christelike leer de enigste jonge van god hie wort in t ouwe testament de joodse tenach de beleufde messias en de verlosser eneumd die de minsen van der zonden zou redden en de harmonie tussen god en de mins zou herstellen hie beleufde minsen die in hum geleuven te behouwen en t eeuwige leven te geven zien geboorte karst dat in t nieje testament beschreven staot zien dood an t kruus goeie vriedag zien opstanding uut de dood paosen zien hemelvaort en zien terugkomst de eindtied staon sentraol in de theologie van t tradisionele christendom jezus is waorschienlik geboren in bethlehem of nazereth in de israëliese landstreek galilea zo n zeuven tot vier jaor veur de eigenlike westerse jaortelling onze jaortelling is dus feitelik ezien verkeerd dit komt deur n verkeerde berekening t jaor had bieveurbeeld eigenlik t jaor of t jaor moeten wezen jezus is volgens de meeste geleerden tussen de dartig en drieëndartig jaor oud eworren dit is oek terug te vienen in de christelike symboliek van t getal de titel christus grieks christos komt van de griekse vertaoling van t hebreeuwse woord messias wat gezalfde betekent n koning of hogepriester bie de israëlieten de titel worde deur zien volgelingen gebruukt die hum as de gezalfde van de here jhwh zaggen allewel de zienswiezen binnen t christendom aordig uuteenlopen bin der wel n antal heufdpunten die overeenkommen hoe christus ezien wort is of te leien uut verschillen bronnen mar veural uut de kanonieke evangelies en de breven uut t nieje testament zo as de brieven van paulus en de schrieverie van johannes in disse dokumenten staon de heufdzienswieze van christenen over jezus en daormee oek zien goddelikheid minselikheid en leven op eerde over t algemeen geleuven de meeste christenen dat jezus de jonge van god is en de verlosser in t nieje testament zeit jezus dat hie de jonge van god is deur god zien vaoder te neumen mar niet alle christenen bin t mit alle punten eens en der hen altied wel grote en kleine verschillen in eweest christenen zien jezus as de verlosser en geleuven dat deur zien dood en zien opstanding minsen herenigd kunnen worren mit god en daormee verzoening ebeujen worren en de belofte van t eeuwige leven de meeste christenen geleuven dat jezus beie n mins en de jonge van god was mar um de aord van jezus het nog wel wat armeu eweest zo he j de christenen die in de drie eenheid geleuven dit wil zegen jesus as mins as inkarnasie van god en as jonge van god mar je hen oek christenen die niet in de drie eenheid geleuven zulie houwen der eigen niet an de eukumeniese konsilies en vienen dat der eigen interpretasies van de biebel veur de christelike geleufsbeliedenis gaon christenen geleuven over t algemeen dat jezus deurdat hie oek mins was de zelfde soort zeert en verleidingen deurstaon het as de gewone mins toch zondigde die niet en overwun de dood nao zien krusiging mit zien wederopstanding volgens de biebel het god hum op ewekt uut de dood hie is naor de hemel op estegen um an de rechterhand van god te zitten en hie zal weerumkommen naor de eerde veur t leste oordeel en de t koninkriek van god op eerde vestigen t bah igeleuf ziet jezus as n manifestasie van god der is één god en die hef zien eigen via verschillende historiese boodschappers an de minsheid eteund de bah i s spreken van t konsept van de stapsgewieze openbaoring wat betekent dat de wil van god stapsgewies an de minsheid kenbaor emaakt zal worren as de mins volgreuid is en beter in staot is um de bedoeling van god mit t scheppen van de mins te begriepen bie disse zienswieze wort t woord van god deur n serie van boodschappers kenbaor emaakt waoroender mozes jezus mohammed en bah u llh de stichter van t bah igeleuf in t book of certitude zeit bah u llh dat disse boodschappers n tweevoudige natuur hen een van god en een as n op zich staond persoon en dus kan de bewering van goddelikheid bie jezus niet ontkend worren umdat god via jezus spreekt volgens de bah i s is t zo dat umdat al de boodschappers disse goddelike kant hen ze symbolies geliek bin en zo is bah u llh feitelik de terugkeer van jezus in t boeddhisme is der gien algemene zienswieze over jezus mar sommigen zien n bodhisattwa in hum sommige hindoesten erkennen hum as goeroe in de islam wort jezus as mins ezien niet as god mar hie is wel een van de meest geliefde profeten uut de koran in de islam staot hie bekend as isa in de koraan en in t nieje testament staon wel wat zaken uut t leven van jezus die overeenkommen beie moslims en orthodoxe christenen geleuven dat jezus geboren is zonder dat hie n biologies minselike vaoder had mar dat hie deur gods wil geboren is en dat zien moer maria marjam in t arabies een van de meest heilige vrome nette en deugdzame vrouwen ooit is in de koraan staot oek dat jezus wonderen kon verrichten deur gods wil zo as t ontwaken van de dooien t zicht herstellen en leprapasiënten genezen een van de wonderen die niet in de biebel staot is dat hie al mit vuuf dagen oud kon praoten um zien moer te verdejigen van antiegingen van overspel in de ahmadiyya islamtiese zienswieze overleefde jezus zien krusiging en reisde laoter naor india waor die leefde en störf as n profeet oender de naam yuz asaf de rasta s geleuven ien jezus kristus as de zeune van god alliene geleuven de rasta s dat hie nao zien hemelvaort van jaor gelejen al veur de twiede keer weer ekoemen is as keizer haile selassie i van ethiopië t rastageleuf is ontstaon uut de beweging veur zwarte rechten en ze zien zich as ene van de twaalf stammen van juda t feit dat haile selassie de eerste zwarte keizer in et koloniale afrika was slot daor bie an zie geleuven dat haile selassie rechtstreeks afstamt van de keuninginne van skeba en keizer salomo oek kieken zie daorbie naor ne olde afbeelding van jezus uur de ethiopies orthodoxe karke die wal hiel veule op selassie lik bie zien kroning kreeg selassie een hiele rits an bienamen mit zo as keuning van alle keuningen heer van alle heren aoverwinnende leeuwe van de stamme van juda en nog een koppel meer disse worden in de biebel ook gebruukt veur jezus zwat alle personen die n sentraole rol speulden in t ontstaon van t christendom waren joden t joodse geleuf was al veule eeuwen veur christus ontstaon te midden van volken die in de ogen van t jodendom ofgoden dienden ofwiekende opvattingen over de jood jezus en zien leer hen tot de grote verschillen tussen jodendom en christendom eleid oender meer maimonides en rabbien jacob emden schreven uutvoerig over jezus mer over t algemeen erkennen joden jezus niet en wort hie n valse profeet eneumd volgens t jodendom is jezus niet n messias en het hie oek niet voldaon an de messiaanse profesies in tenach volgens t jodendom het der nao malachi die eeuwen veur jezus leefde oek gien profeet meer eweest in de vergangen jaorhoenderden vanof is der overigens wel n greuiend antal messiasbeliejende joden in de scientology zienswieze wort de leer van jezus are included among belief systems comprising those earlier forms jezus wort eklassifiseerd oender t nivo van uutvoerende thetan mar net iets boven de scientology staotus clear jezus worde ezien as de verlosser en brenger van gnosis van de verschillende gnostiese sektes zo as t vroggere manichesme jezus christus wort vaak alleen an duud as jezus of alleen as christus mer der bin oek are varianten veur zo as jezus van nazareth umdat de evangelien en de rest van t ni je testement eskreven bint in t koine grieks bint de hebreeuwse en aramese namen en begrippen ok met egaone naor t grieks de warklike name waor as jezus met an espreuken wördden in zien leven is t hebreeuwse jesjoea de verkleander varsie van jehosjoea zo as beveurbeeld de opvoolger van mozes ok hietten van daoruut is t naor t griekse ie sprekt uut yesoes egaone waor t naor t oonze jezus göngen zo he j t ok met de de voolgende luu mattheus koinè matthaos n hellenisering van t hebreewse mattay of mattithyahu en johannes aramees yoanna hebreews jochanan ben savdai oaldgrieks ok de heilige geest hef zien hebreewse name heilige geest hebreeuws roeach hakodesj roeach wind geest aosem ha kodesj van t heiligdom mar disse is de anduuding veur god of godlike inspiratie disse hebt ze letterlik naor t grieks hen ebrach deur gewoon t te vertaaln naor onder aander hagios heilige pneuma geest en in t arabies as isa gieneen weet krek hoe jezus der noen uutzag op de meeste schilderiejen van jezus staot hie of ebeeld as n man mit lang haor en n lichte huudskleur volgens partie wetenschappers is dit niet zo as jezus der uutezien zou hen manluui hadden in die tied namelik gien lang haor dan wa j n amparte keerl jezus had dus volgens disse groep wetenschappers wat korter en donkerder haor oek zou jezus gien lichte huudskleur ehad hen t was namelik typerend veur minsen uut galilea dat wat etint waren volgens weer n are groep wetenschappers had jezus juust weer wel halflang haor en n baord umdat minsen greeg n beeld van jezus hen wouwen hen verschillende luui in de loop van de tied alderhande schilderiejen emaakt mit n antal schilderiejen die wat populaerder waren dit het uuteindelik eleid tot t beeld dat minsen vandaag de dag van jezus hen jezus praotte waorschienlik aramees en hebreeuws en in elk geval oek n bietjen grieks vanwege zien wark as timmerman kortbie de sepforis dit is oek terug te vienen in de biebel t ouwe testament is namelik eschreven in t hebreeuws en t aramees t nieje testament is eschreven in t grieks mit n paor aramese invleujen um n veurbeeld van t aramees uut de tied van jezus te zien ku j t best kieken op de zied onzevaoder veur n vertaoling van t veersjen onze vaoder die in de hemel is de biebel geeft niet t enigste verslag van t leven van jezus christus want t aldervrogste wark over jezus was eschreven nog veur de breven van paulus en deurdat de biebelse evangelies eerst nao zien dood eschreven bin is t evangelie van tomas de vrogste bron over jezus t was niet de enigste want der bin nog veul meer geschriften over jezus evunnen die stammen uut t vrogste begin disse geschriften hen nog n zuverder en on an etaste visie op jezus oek deurdat t ongeveer jaor niet elezen en overeschreven is en dus niet veul kans ekregen het tot verandering een van de belangriekste thema s van de gnostiek is dat de mins van zichzelf vervreemd raakt minsen kunnen vergeten wee ze zelf in warkelikheid bin de onverloste mins is zichzelf kwiet t gevolg daorvan is dat zo iemand t kontakt mit zien innerlike weten de gnosis verliest wee zichzelf kwiet is leeft as n slaaf van onpersoonlike machten disse staot van vervreemming van t waore zelf wort in de gnostiese teksten mit n bulte verschillende termen beschreven zo as slavernie de boel vergeten slaap dronkenschap bliendheid de dood de meest algemene term die daorveur vaak gebruukt wort is de dwaoling in de betekenis van verdwaold wezen de verlossing uut de dwaoling kan de mins verkriegen deur zien eigen oorspronkelike eerd te herinneren deur je eigen te verbienen mit joew waore zelf dat proses wort beschreven as bevriejing wakker worren weer nuchter worren de genezing van bliendheid de opstanding uut de dood de algemene term daorveur is t herstel in de gnostiese teksten is jezus disse mystagoog en verlosser die de mins oproept zichzelf te herinneren in de apokriefen van johannes zeit jezus mins stao op en herinner jezelf da s t herstel in de gnostiese betekenis van verlossing uut de slavernie van n onwetend bestaon n hele mooie tekst die dit kort mar krachtig uutduuit of verhaolt is t lied van de paorel ofkomstig van de handelingen van tomas in t jaor terwiel de tweede wereldoorlog an zien einde komt wort in desember kortbie t egyptiese plaotsjen nag hammadi n wonderlike ontdekking edaon nag hammadi leit kortbie de eerste streuming van de opper nijl de nag hammadi geschriften bin vrogchristlike geschriften dat wil zegen dat de geschriften ofstammen van de eerste christenen nog vér de oprichting van de katholieke kark in schreef de bisschop van alexandrië bisschop athanasius n zogeneumde paosbreef waorin die iedereen opreup um geschriften die niet beheurde tot t nieje testament in esteld deur de katholieke kark te vernietigen de geschriften die evunnen bin in nag hammadi bin sinds die tied dus apokriefe geschriften dat betekent dat ze dus niet langer erkend worden deur de katholieke kark meugelikerwies bin de nag hammadi geschriften verbörgen uut angst dat de teksten vernietigd zouwen worren en in de hoop dat ze in rustigere tiejen weer boven de groend ehaold konnen worren in de gnostiese teksten treet jezus op as mins en mystagoog in tegenstelling tot de biebelse evangelies waor jezus optreet as de verlosser van de minsheid en as jonge van god en daormee oek nog meteen god zelf oek kom je in sommige teksten n eigenaordige jezus tegen n jezus die lacht um de offers en gebejen van de twaolf leerlingen mar we koemen oek n jezus tegen die regelmaotig bie maria van magdala an de lippen hangt deur disse geschriften is oender andere oek t verhaol van de da vinci code ontstaon jezus is zo as t biebelverhaol vertelt geboren in n kribbe n kribbe is eigenlik gewoon n zeuning of n voerbak veur de beesten in t urkers is de betekenis van t woord kribbe veranderd in n soeja oek wel wieg eneumd de naam christus wort in de meeste nedersaksiese dialekten uutespreuken as kristus mar der bin oek minsen die t uutspreken as gristus n börg is n lutk kestailke n verstaarkt hoes in de provìnzie grunnen der waren oeit hail wat moar der binnen nou nog enkeld over ikl ruwines de vernuimdste binn fraeylemabörg in slochter en menkemoaborg ien oethoezen op dizze börgen woonde de laandadel dij lokoal boas waren n börg ontstond maisttieds oet n oller gebaauw stainhoes of stins nuimd dat dainde as vaaileghaid veur de bewoners en omwonende lougsters dou dizze beschaarmende funksie verloren gong deurdat aanvallers beschikken konden over betere woapens wuir vanoaf t vijftiende aiw overgoan op oetbaauwen van t stainhoes noar luxieus inrichte boetenverblieven voak deur t aanbaauwen van vleugels of torens en t groaven van n gracht om de börg tou de waddenaailanden liggen in de noordzee in t noorden van nederlaand en duutslaand en in t westen van denmaark tussen de aailanden en t vastelaand ligt waddenzee dij grotendails bie eb dreugvaalt en doardeur n slim belaangriek fourageergebied is veur veugels de waddenaailanden bestoan hailmoal oet zaand en lopen as t woar noar t oosten tou dit dudden zai deurdat zaand aan de westziede vothoalen wordt en aan oostkaant trug ploatst wordt de waddenaailanden liggen van hollaand tot aan denmaark tou hieronder n overzicht van alle waddenaailanden de nederlaandse waddenaailanden noorderhoaks richel griend rif engelsmanploat simonszaand röttemerploat röttemeroog steeds van west noar oost oetgoand van de nederlaandse noamen kinnen dizze vief aailanden ontholden worden deur t ezelsbruggetje tv tas zo as oet de noamen al bliekt vörmen dizze gebieden de overgang van aailaand en zaandploat griend en röttemeroog worden over t algemain as aailaand zain de overige worden zain as aailanden dij van tied tot tied nog onder de golven zullen verdwienen aandere onbekindere zaandploaten en aailanden dij onbewoond binnen binnen t schutter in t noordwesten van tessel boeten gronden in t noordwesten van t schutter en de hollen in t zuudoosten van tessel t veurmoalige aailaand wieringen is te vinden in de kop van noord hollaand vlak tegen de ôfsluutdiek aan nait op de koart vermeld zoveul meugelk van west noar oost en van zuud noar noord vanôf verschillende duutse waddenaailanden is t meugelk een boottocht te moaken noar t rotsaailaandke helgolaand dat kilometer oet de kust ligt in de duutse bocht dit is gain echt waddenaailaand môr der binnen starke kulturele banden mit t waddengebied zo proaten ze der n dialekt van t noordfrais overigens gelden nait alle bovennuimde aailanden as offisjele aailanden om aan de definitie van n aailaand te voldoen mot minimoal buunders bie gemiddeld hoog woater nait meer deur de noordzee overspoeld worden in juli moakte de duutse kustbeschaarming nlwk bekind dat de zaandbaank kachelotplate legen in t noorden van de eems tussen börkem en juust in de ôflopen joaren zo is aangruid dat t een echt aailaand worden is de zaandploat besloat dan zo n bie kilometer ofwel buunders van zuud noar noord in t zuden van reumeroog lag in de aiw nog de ainigste deense hallig jordsand môr in bleken de lèste resten doarvan verdwenen in t noorden van fanoog is de zaandkust in de loop van de geschiedenis n poar keer wieder opend en weer sloten môr op t moment is de kustliende op twai westkustfjorden noa weer hailmoal sloten belgië frans belgiue duuts belgien officieel t koninkriek belgië is een west europees laand dat in t wessen an de noordzee grens in t noorden en noordosen an nederlaand in t osen an duutslaand in t zuudosen an luxemburg en in t zujen an frankriek belgië besteet maotschappelijk cultureel poletiek en sociologisch ezien veural uut twee grote gemeenschappen de vlamingen en de waolen belgië is een federale staot dee besteet uut gemeenschappen oek dree gewessen vlaanderen voegen zien instellingen oek mitene samen zodat der nog mar één vlaams parlement en één vlaamse regering is franstaligen behuilen alle deur hulle econtroleren ampart verkeuzen volksvertegenwoordigingen en regeringen executieven de heilige jozef is de petroonheilige van belgië de wapenspreuk is eendracht maakt macht belgië besteet uut previnsies en t heufstejelijk gewes brussel bruxelles volgens t koninklijk belgisch instituut voor natuurwetenschappen is t belgisch territorium km a j de belgische territoriale zone dee zich tot zeemielen in de noordzee uutstrek meereken in belgië bin de volgende revieren en streumgebieden in t uterste osen oek een klein stukjen streumgebied van de rien en in t zujen van de previnsie henegouwen een stukjen van t streumgebied van de seine de heufstad is brussel een paor aandere grote stejen in belgië bin een paor aandere belangrieke stejen bin hasselt bargen leuven kortriek oostende genk mechelen tweante is een gebeed in et oosten van nederlaand et is et oostelike deel van oaveriessel en et wörd min of mear begreansd duur de rivieren regge en deenkel en de greanzen met duutslaand en den achterhook in gelderlaand den naam tweante keump van den latiensen naam tuihanti of tvihanti vuur de tubanten een germaans volk dat roewweg op dezelfde stea wonden in de tied van de romeinen in den elfden eeuw wörden et gebeed al tuente neumd tweante hef tegen de inwonners en besteet oet veerteen gemeentes tweanteraand tubbige deenkellaand eanske losker boarn almelo wierdn healdern riesn hooltn hof van tweante hoksebarge hengel en oldnzel tweante is in oolde beuke al wier te veendn as tuianti tueanti thuehenti tuente den eeuw en oeteaindelik as twenthe of tweante vroger wör de w as ne u of v eskrewen den naam van lik dus nog aait völle op et tweante van non toch dok den naam van tweante al völle earder op op twee altoarsteender dee t veunden wörden bie de oolde romeinse leagerplaatse vercovicium bie de mure van hadrianus in engelaand rechtevoort de stad housesteads steet det de cives tvihanti latiens vuur inwonners van tvihanti oonderdeel warren van ne freeske ruutersofdelige de romeinen huurden wal vakerder barbaarse leageronderdeeln in dee neumdn ze cunei aandere verkloarings goat det tweante bekeand steund um öare ruuters of et gebroek van pearde in peardenjargon is nen tweanter den naam vuur een tweejoarig peard een steark peard was onmisboar in de laandbouw vuur et woark op et laand vuur versleppen van allerhaande zaken en vuur et vervoor wier een aander idee is det tweante op dezelfde manere an den naam keump as dreante ze liekt ja oardig op mekoar et woard tweante zol wean ofleaidt van et telwoard twee en dreante zol van dree kommen de gouwen tweante en dreante leaden vroger tegen mekoar an vanoet utrecht zeen woar dat tweante en dreante in de middeleeuwen allebeaide bie heurden ko j zeggen dat tweante et tweede gebeed van et sticht was en dreante et daarde tweante is bekeand um et koelisselaandskop der wörd wal es ezegd det in tweante achter elken boom een aander laandskop zit duur tweante loopt verskeaidene heuwelruggen woervan as den tankenboarg den heugsten is toch is tweante vuur et grötste gedeelde vlak wat makkelik is vuur boeren hierduur zee j in tweante völle weaidelaand met doartusken hooltwallen en stukken bos der wörd in tweante völle mais en groan verbouwd dit wil hier best umdet den boadem vuural besteet oet vetten zaandgroond een antal delen van tweante vaalt oonder natuurbeskoarming zo as de borkeld tusken moarkel en hooltn hier gröaite wakelbuske bos heede en akkerlaand wessels mekoar of aandere bekeande natuurgebeedn in tweante zeent de verskeaidene zaandverstoewings zo as et lutter en et buurserzaand in tweante zit völle zoolt in den boadem um det noar böawten te halen stoat der vuural in oost tweante de kenmoarkende kleaine zoolthuuskes de grote zooltwinner akzo nobel hef een heel fabriek loaten bouwen an et tweantekanaal bie hengel tweante lig ongevear tusken twee rivierkes deenkel en regge aandere keunstmoatige waterweagn zeent et tweantekanaal skipbekke en et almelo nothornkanaal tweante wörd al froai lange bewoond bie oatmörske en maander zeent voestbieln eveunden dee as eskatt wordt op v kr oet de iestied disse zoln van de neanderthalers kommen dee treuken ook duur tweante en deden op pearde en muskusossens jagen doo as de iestied heanig an vuurbie was treuken de leu mear binnen een gebeed roond en deden mear ofwesselend etten de ieskappe treuk zik aal mear terugge en de verskeaidene heuwels blewen achter dee kömmen vol met baarken eken en aandere loofbeume töt ong v kr bleef dit zo dit neumt de gelearden de middelsteentied doarnoa begunnen de leu met boeren in plaatse van verdan roond te trekken en te leawen as jager gadderaars oet dissen tied komt de grafheuwels bie et springendal bie oatmörske en op de borkeld bie maarkel bie maander wör bie ofgreawings nen mummifiseerden kearl eveunden oet den tied den as ze de man van maander eneumd hebt zo tusken vuur en noa kristus leawden de leu aal mear samen zo konden ze mekoar helpen en kennis en veardigheden oetwesselen dit was et begin van de broonstieden later de iezertied ieder kon zik zo toospitsen op één deel van et oawer leawen den enen kon bievuurbeeld good pötte bakken en den aander kon good kleare maken der wör ook aal mear eruuld duur brokken van oer oet de groond te halen te verhitten en te bewaarken learden de leu iezer te maken hierduur kregen ze nieje materialen en gereedskoppen dee as et leawen makkeliker maakten den romeinsen geskiedkeundigen publius cornelius tacitus beskreef in zien woark germanica de verskillende germanenvolker dee as in noord west europa leawden ook de zogenaamde tvihanti of tuihanti beskrif he dee zollen samen met verskeaidene aandere stämme den romeinsen keaizer germanicus anvöllen hebben in et joar noa kristus zowat joar later gungen de tvihanti wier tegen de romeinen an et vechten ditmoal was konstantijn keaizer den slachten öar of aanderzieds gung nen groep tvihanti met op nen romeinsen veeldtocht noar vercovicium in noord engelaand as ruuters in een freesk leageroonderdeel zee wordt eneumd op twee altoarsteender dee as bie de mure van hadrianus eveunden zeent en dee as ewiedet zeent an den romeinsen god mars en den germaansen god thincso vanof et viefde joarhoonderd kömmen de sassen vanoet et hudige noord duutslaand verdan wiedter noar et zuudwesten in et hudige nederlaand zo kregen ze aal mear invlood in tweante wellicht hef der ne gesteurde inmenging west vanof dee tied har tweante in ieder geval mear kenmoarken gemeen met de noordoostelikere sassengebeden de tradisies en wieze van samenleawen wörden van umliggende volker oawer enömmen de sproake dee vanof dee tied ekuierd wörd en dee as leu begunnen op te skriewen wörd rechtevoort ooldsassies eneumd disse sproake wör met enömmen bie invasies van engelaand in samenwoarking met de angelen en de juten doar mengden et zik met de dialekten van dee aandere beide volker woerduur as et non bekeand steet as angelsassies of ooldengels of hier ook leu oet tweante an metdoan hebt is neet met zekerheid te zeggen de oawereenkomsten in de sproake zeent in ieder geval nog good te zeen ook wörden huuze in tweante volgens den sassiesen bouwstiel emaakt et lös hoes rechtevoort wordt hier mangs nog ellemeanten van in huuze stopt an et eande van et achtste joarhoonderd noa ne lange riegel sassenoorlogen köm tweante oonder et frankiese riek van koarel den groten hee kreeg der et strabaante sassenvolk oonder duur leagerplekken te stichten zo as bie oldenzel det keump van et fraankiese woard olde sala wat oolde zale betekent deftige leu harren vroger ne grote zale um rechtdag vergoaringe en feeste te hoolden tweante hung nog aait de oolde germaanse goden an mear oonder et fraankiese beweend voorden koarel den groten met geweeld et kristendom in et was f bekearn f vermoord worden det gung nog neet zoonder slag of stoot want bievuurbeeld in deaventer wörden vanoet tweante vake de kaarken platbraandt zo as den van den angelsassiesen monnik leefwin pas doo as sassiese leaiders zo as wittekeend zik deupen leuten volgden öare anhangers de oolde germaanse heailigdommen wörden ummebouwd töt kaarken en kapellen den sassiesen oadel gung zik duur et nieje fraankiese leenrecht gedreagen as feodale klasse zo ongevear in et de joarhoonderd köm tweante oonder besteur van et sticht utrecht en wör et deel van et oaversticht gedoerende de middeleeuwen besteurden eerst nen groaf nen hogen hear oonder den bisskop de strekke vanoet zinnen borg in goor later köm et besteur in haande van nen laanddrost den as duur nen bisskop ekeuzen wör in et de of e joarhoonderd wör noord tweante um emmelkaamp van tweante ofskeaiden en gung bie de groafskop beantem heuren et bleef nog wal oonder utrechts besteur acht tweantse plaatsen kregen stadsrechten oldenzel was in de middeleeuwen de grötste en vuurnaamste stad van tweante in dee tied har tweante verskeaidene kloosters et sunt antoniusklooster in albeargen et sunt catharinaklooster in almelo et sunt agnesklooster in oldenzel en et stift in weersel tiedens de reformasie wörden disse kloosters der achterhen doan en de goderen innömmen duur de stoaten van oaweriessel allene et stift bleef bestoan as instelling vuur oadelike meadkens noa köm ook de haanzetied op oawer de binnenrivieren wör der heanig an een haandelsnetwaark an elegd tusken noordoost nederlaand en noord duutslaand en van doaroet met skandinavië disse haandel brachten welstaand bie vuural de gröttere steaden as oldnzel in tweante en deaventer zwolle en kaampen in de rest van oaweriessel ook kleandere städkes dee as oonder de grötteren waarkten kregen dr wat van met zo as goor dealden en riessen disse tied was bepoalend vuur de kultuur en sproake van noordoost nederlaand en noord duutslaand mer ook van skandinavië de invlood van de middelnedersaksiese sproake op et hudige noors deens en zweeds was zo slim det volgens den noordsen deskeundigen didrik arup seip de noren rechtevoort nog gin twee töt dree minuten met mekoar kuieren köant zoonder saksiese wöarde te gebroeken tiedens den tachtigjoarigen oorlog lea tweante verskeaidene moalen middeln in et oorlogsgebeed in köm heel tweante in stoatse haande duur den veeldtocht van preens maurits van oranje den tweantsen oorlog de roomske poaters wördn inwisseld vuur protestaantse kontraremonstraantse domies boarne kreeg nen luthersen domie en hengel nen remonstraant den spaansen veeldhear spinola hereuwerden oldnzel in op de stoatsen et twaalfjoarige bestaand van gaf dudelikheaid oldnzel bleef spaans noa ofloop van et bestaand in verdreef ernst casimir van nassau dietz in de spanjolen et lik dr op det disse spaanse tied dr vuur zorgd hef det grote delen tweante nog aait roomsk zeent de vrea wör eteeknd in met de vrea van meunster noa den oorlog köm der nen röstigen en walvoarenden tied tusken en wörden verskeaidene patriciërshuze bouwd zo as et vuurmoalige reijgershoes in dealden et cremershoes in oatmörsken en et palthehoes in oldenzel et roomske volk mocht feaitelik nit oetkommen vuur öar geleuf ne kapelle in maarkel met een reliek van et heailige blood ne belangrieke stea vuur beevoartn wör dichte metseld de preesters mossen in et verbörgene den heailigen mis opdreagen in umbouwde huze en sköppes op et plattelaand in almelo zat ne kleaine groep deupszinnigen dee t in toostemming kregen van den hear van almelo um ne kaarke te bouwen doomoalig roadshear van hollaand johan de witt skreef in nen breef op oktober det he et in et zinne har um tweante bie hollaand te nemmen hee skreef det der tweantse joonkhearen warren woer as he good met kon en det tweante good te verdeadigen was tegen oranjezinnige steaden zo as kampen en zwolle oeteaindelik deed he et toch mear nit umdet he zik bangen vuur nen opstaand in en tiedens den tweeden engels neerlaandsen oorlog mos tweante et lieden duur bernhard von galen bommen bearnd preens bisskop van meunster hee leut lösker en riessen in braand stekken en et hoes almelo köm der ook nit best of in köm bommen bearnd wier en heul tweante bezet töt en met zo wör et roomske geleuf wier stoatsreligie in tweante in oldenzel en goor wörden de vrogere roomske kaarken wier opbouwd et eande van et zeuwnteende en een groot deel van et achtteende joarhoonderd was der gin oorlog et antal inwonners van tweante nöm beheurlik too op et plattelaand kömmen der aal mear kötterboeren in dissen vuur industriëlen tied warren de fabrikeurs van belang det warren koopleu dee as volk goaren verkopen deden doarmet deed et volk an hoesweawerieje de fabrikeurs köchten dan et wöawene linnengood wier en verkochten det duur in hollaand in boarne steet nog et bussemakerhoes oet et oolde hoes van ene van disse fabrikeurs in tweante wör völle linnen wöawen in riessen deden ze völle met jute in et e joarhoonderd köm der een niej soort linnen bie et bombezien wat ne linnene skearing har en nen katoenen inslag de proveensie oaweriessel wör in deel van de bataafse reppubliek en gung in oawer töt et keuninkriek hollaand de macht van de keuning wör slim in edamd en et besteur gung op de skuppe keuning napoleon bonaparte köm in in tweante de kaarken oet de plaatsen met ne mearderheaid an rooms katholieken zo as in oldenzel tubbige hoksebarge en oatmörske wörden an de rooms katholieken toowezen in wör et keuninkriek hollaand in eliewd bie et fraanske keaizerriek in heffen keaizer napoleon de oolde bestuursvörme op en stelden gemeentes en rechtbaanken in hiermet köm een eande an tweante as bestuurseenheaid et drostambt tweante en et drostambt depen hoksebarge wörden op ehewen zeuwenteen gemeentes wörden der in evoord almelo boarn dealden deanekaamp depen eanske hengel hoksebarge lösker maarkel oldnzel oatmörske riessen tubbige vjenne weersel en wierden disse warn ongevear van denzelfden umvaank as de oolde richterambte doar warren et de steaden nit met eens doarumme wörden in almelo en dealden op esplitst in ambt en stad almelo en ambt en stad dealdwn eanske wör esplitst in eanske en lönneker et boetengebeed van de gemeente oldnzel wör bie lösker edoan inwonners van tweante stoat duur mekaar bekeand as leu dee t gin tied vernöalt mer anpakt doarumme trekt völle bedriewe de leste joarn noar tweante de belangriekste steedn in tweante bint eanske hengel en almelo oldnzel en riesn beent rechtevoort steark in opkomst disse steedn ontwikkeln zik pas in de neegnteende eeuw doo t de fabrikeurs van linngood noar disse kontrein kwamn oet disse tied bint ok de völle baann in et gebeed anlegd vuur et anveurn van groondstofn en et eksporteern van et linn de produktie van linngood gung duur töt in de joarn zeuvntig doo t de industrie instörtn deur konkureansie oet azië n anleg van de autobaan a noar de duutse steedn osnbrug hannover en berlien zoargn vuur nen niejn impuls vuur de tweantse ekonomie rechtevoort bint dr in tweante völle bouwbedrieve vuural riesn steet laandelik bekeand um de völle bouwoondernemmings dee t dr bint ook op aandere industriële vlakn dreeit tweante good met dr bint onmeundig völle vrachtboern mer ok verpakkings isolasie skilders en ellektriesbedrieve n naam twente wörd aal mear gebroekt in bedriefsnaams umdet et ne oetstroaling van betrouwboarheaid gef en verbeundigheaid met de klaant eankele vuurbeelden zeent twenteplant twente milieu motorservice twente twce de aparte ofdeling twents van busbedrief connexxion oawer tukkers bestoat verskeaidene stereotiepn dee t vake helemoal nit woar zeent tukkers zelf hebt vuur öare strekgenootn per plaatse bepoalde stereotiepe kenmoarken leu van boetn tweante skeart de tukkers meestal oawer eenn kam boetnstoanders zeet leu oet tweante meestal as n heanig geleuwig terugge trökn volk met n apart geveul vuur humor en ne biezeundere indirekte manere van kuiern ne bekeande sprökke in tweante zelf is skoonwal tukkers hooldt van n kort gebed en nen langn metworst woeroet blik at ze nit tevölle tied verknooit an zweaverige ontastboare dinge mer gearne anpakt en good wat etn doot wieter zeent dr vuur n antal döarpe en steadn vaste stereotiepn dee t mangs lienrecht teegnoawer mekaar stoat leu oet riessen zeent gerefformeerd fien en achterbaks mer ook plichtstrouw en betrouwboar leu oet eanter zeent krang en geslötn mer heel gastvriej en nemt et neet zo nauw leu oet hengel hebt et met zikzelf etröfn ook wal hengeler weend eneumd leu oet de umgewing tubbige en geestern zeent loomp en onbenullig en leu oet almelo zeent asosjaal en zitt bie thoes of ze zeent juust n betn kak zo as aaltied bie stereotiepn wörd een kenmoark van één persoon oetvergroott en toopast op de hele gemeenskop tweante is van vrogger oet ne roomse regio mer in n paar steedn en dörpe besteet ne gerefformeerde meerderheid vuural riesn steet bekeand um ziene gerefformeerde gemeenschop terwiel dr noar verhoolding mear zwoar gerefformeerdn in et venne zitt vuural de westerlike streppel van tweante met hoksebargen in et zuudn töt an vroomshoop in et noordn is heuwdzakelik protestaants vake is dr in döarpe nog ne tweedeling tusken protestaants en katholiek zo as bievuurbeeld in eanter woer t zelfs beaide partiejn nog ne eegne muziekverenige hebt doar teagnoaver is et noordoostn van tweante heuwdzakelik katholiek met as bekeandste vuurbeeld de healige plechelmusbasiliek in oldnzel in de grote steadn wont völ moslims vuural in almelo woer at ne relatief grote groep turkn wont doarnöast zit dr in tweante de grötste groep suryoye van neerlaand dee t hoaste allemoal lid zeent van de oolde orthodox kristelike karke tweante steet bekeand um et behoald van ziene oalde gebroekn en tradities zooas et mirreweenterhoornbloazn et klootscheetn en et stokken van boakes met poasken wördt in oatmörsken biej de roomsn et vlöggeln doan duur de poaskearls in westelik tweante goat ze um poasken hen eierkuuln umdat n groot deel van tweante katholiek is wördt ok hier karnaval vierd vuural oldnzel is bekeand um et oetbeundige karnaval wat dr vierd wörd et wörd zelfs et grötste karnaval van boawn de riviern eneumd vuural de wat kleaindere steedn en döarpe oonderhooldt nog de noaberplicht woerbie t alle noabers mekoar biestoat as et neudig is det kan wean met et verzörgen van n hof zorgen vuur de beeste sorteern van de post en plaantn water doon as ene van de families met vakaansie is as dr ne trouwerieje te viern is of zovöljoarige brulfte goat de noabers met mekaar hen greun haaln en bouwt ze vuur n ingaank van et trouwnde of jubileernde stel ne boage van danntäkke de vrouwleu voolt dan reuskes van papier dee t in de boage komt te hangn oonderzeuk oet hef oet eweezn at van de tukkers et tweants nog elken dag gebrok en mear as van de oondervroagden least zowat elke wekke wal tweants zelfs gef an at ze in thoes eawnvölle tweants en neerlaands sprekt et tweants is n dialekt van van de westfaalse tak van et neersassies wat in neerlaand seend offisjeel duur de eu as streksproake is erkeand in et europese haandvest vuur regionale sproakn et tweants is roewweg in te deeln in oost tweants en tweants groafskops den lestn wörd ook in et noordn van n achterhook esprökn et is doarumme nit helemoal dudelik woer as et tweants ophoold en achterhooks begeent et vjens is n geval apart doar veend iej nen tuskenvörm van et oolde westfaals en et hudige tweants vuural duur de klaankbrökke in wöarde as wjean wean en edwoan edoan in eanter en riesn hef et dialekt nog wier aandere klaankn en weurde noa n tweedn wearldoorlog wör et op de skooln of eroadn tweants met de keender te kuiern umdet dit slecht zol wean vuur öare sproakoontwikkeling dit zorgen dr vuur det tweants vandaag n dag völle meender kuierd wörd as vuur dee tied nieje oonderzeukn hebt anteund det et kuiern van n meardere sproakn dialektn juust good is skoonwal et nog aait lastig is de oolders hiervan te oawertuugn et verbetterde zelfbeeld van tweante en et sukses van de voetbalklub fc tweante hef de greutsigheaid van de tukkers an ewakkerd en zorget aal mear vuur ne opleawing van et tweants nen oaverzicht van de karakteristiekn van et tweants kö j veendn op et tweants weurdnbook in tweante en feaitelik et hele neersassiese gebeed ha j vuur de leste doezend joar de lösse huuze woerin t leu en deers in ene ruumte saamn oonder ene kappe leawn in et twentsewellemuseum hebt ze zo n lös hoes op woare grötte noa ebouwd van ooldsher zeent in tweante völle gebouwe te veendn in de sassiese bouwstiel det beteeknt det de huuze in verhoolding ne grote kappe hebt en lege muurkes um n geraamte met dikke balkns woerbie t de kappe mangs wal van de hele heugte inneamp vake zat op disse huuze ne reetne kappe op duur de verniejde bouwtechniekn zeent dr in tweante völle niejerwetse huuze bie ekömn mer völle leu loatt in öare huuze nog oolde sassiese kenmoarken verwoarken zo as ne reetne kappe of et heultne beschot an de vuurgewel ook nemt nog völle leu n gewelteekn an n gewel of as ze ginne peuntkappe hebt as versierige an de mure bie de vuurdure of binnenshoes umdet in tweante völle bouwbedriewe zitt komt dr ook n antal arzitektn op of n biezeunder gebouw is van et goorse bouwbedrief aan de stegge wat volledig in friedensreich hundertwasserstiel is ebouwd dissen ontwoarper steund bekeand um zinne klurige ontwoarpn en gebroek van natuurlike vörme skoonwal tweante aait deel hef west van gröttere kulturele strekn woarbie ze voodselgebroekn oawernömn zeent dr n antal gerechten dee t as typies tweants bekeand stoat ene van de bekeandste tweantse gerechte is de kreantewegge dit is nen langn kreantnstoetn met völle kreantn en rozienn dr in et is vake n laank brood mangs wal mear as nen meter wat van vroger oet bakn wör um de geboorte van keender te viern et wörd rechtevoort nog aait an dikke pläkke sneedn met ne loage botter dr op en gearne bie de koffie egetn skoonwal et nit aait mear met geboortes te maakn hef n aander bekeand gerecht oet tweante is de bakworst dit is nen dikke krudigen worst van voarkensvleais met ne duursnede van cm n worst wörd in dikke pläkke sneedn en op ebakn in de panne et wörd meestal in et weenter egetn en normaalgesprökn nit bie et oawndetn mer tusken de middag bv op de stoete dissen worst is nog aait slim populear aandere typies tweantse gerechte zeent stip in de pan en balkenbriej skoonwal dit hoaste nit mear egetn wörd met de komst van völle immigraantn in de tweede helfte van et e joarhoonderd is et tweantse etpatroon beheurlik oet ebreaidt oawer et algemeen doot tukkers gearne vleais etn t bekeandste dreenkn oet tweante mut ongetwiefeld grolsch beer wean skoonwal dit van oorsproonk oet et achterhookse grolle keump steet de brouwerieje rechtevoort in bokel en is et doarumme vuur völle leu non n tweantsen beersoort aandere tweantse beersoortn zeent tweants beer oet hengel en huttenkloas tweante steet ook bekeand um de völle kruudnbitters dee t dr distilleerd wordt elk döarpken hef vuur aparte geleagnheedn of vierings wier n apart bittertjen op et vlak van de volksmuziek is tweante van ooldsher ne ofspegeling van völle boernestrekn en oonderdeel van et gröttere sassiese verbaand um tradisies te bewoarn zeent dr n antal kloompndaans vereniges dee t oolde nedersaksiese verskes spölt as de driekusman en ik goa met mien meakn noar hoksebarge too vanweage de nauwe sosjale saamnhaank in grote deeln van tweante is muziekmaakn n belangriek oonderdeel van völle gemeenskopn de lokale harmoniejn en fanfares köant op n beheurlik leednantal rekn in eanske zit et artez konservatorium woer t studeantn klassieke en lechte muziek studeern köant wieters zeent dr völle kleaine rockbandjes en groepkes vreandn dee t vuur de wille muziekmaakn doot op et vlak van popmuziek is tweante ginnen onbekeandn zangeresse marga bult oet lattrop haaln met öare groep babe vanof meardere hits en deed as marcha in met an et eurovisiesongfestival woer t he viefdes wör en de publiekspries kreeg oondertusken is ook ilse delange oet almelo laandelik duur ebrökn met grote nummer hits as the great escape en incredible popzangeresse sanne hans oet eanske kreeg in oonder artiestnnaam miss montreal de schaal van rigter oetreikt umdet öar nommer wish i could in et vaakst edreeid was vuur nasjonale radiostasjon fm wieters is thomas berge oet hoksebargen hard op weg um laandelik mear erkennige te kriegn berge breuk met joar duur met zin hollaandse versken mijn luchtballon hee kreeg völle anhangers van et hollaandse leawnsleed mer hee wol toch mear de pop en rockkaante oet in köm he doarumme met zin album berge verzet in tweante kö j verskeaidene kraantn leazn n bekeandsten is de tweantse courant tubantia dee oonderdeel is van oetgewerieje wegener group in sommige deeln van tweante is van deezelfde oetgewerieje de stentor te kriegn wieters is dr nog et wekblad de roskam doarnöast zeent dr nog ontelboare lokale kreantjes dee t zik vuural richtet op lokaal niejs t bekeandste radio en tellevisiestasjon oet tweante is rtv oost disse zeander richt zik op heel oaweriessel mer de heuwdstudio steet in hengel völle gemeenstes hebt n eegn radio en tellevisiestasjon vuur noodberichtn en lokaal niejs verbeundn an et wekblad de roskam is dr ook roskam tv woerin as lange interviews heuldn wordt met leu dee wat vuur tweante doot of beteeknt n wat better bekeand lokaal radiostasjon is regiofm oet wierdn in tweante zitt twee profesjonele voetbalklubs in de earedivisie heracles oet almelo en fc tweante oet eanske dissen lesten klub wör in neerlaands kampioen en wör tweedes in nöast disse voetbalklubs steet tweante bekeand as peardestrekke verskeaidene internasjonale springruuterkampioenn komt oet of woont in tweante zo as gert jan bruggink gerco schröder en jos lansink doarnöast komt dr verskeaidene olympische zwemkampioenn oet tweante zo as marleen veldhuis en hinkelien schreuder wieders komt dr verskeaidene profwielrenners oet tweante zo as bram tankink oet hoksebarge en oold wearldkampioen hennie stamsnijder en zinn zönne tom oet eanter de bekeandste tweantse streksport is nog aait et klootskeetn hierbie mut deelnemmers met nen met lood verzwöarden hooltn bal nen kloot in zo min meugelik wörpe nen vuurofbepoalden ofstaand oflegn disse sport wörd vuural vuur et plezeer edoan mer in bv geestern en tubbige zeent dr hele klootskeetvereniges dee t zelfs metdoot an et europees kampioenskop klootskeetn den eerstn hef zelfs n eegn klubhoes deelnemmers köant ook nog oonderling geeld inzetn op wee t dr geet winn of et antal wörpe klootskeetn is ne geleefde bezigheaid bie personeels of familiefeestjes de spört wörd ook in noord duutslaand engelaand italië en ierlaand edoan de stichting drentse taol was een stichting met as doelstelling t bevörderen van t gebruuk van t sproken en schreven drèents in meert is de stichting met t maondblad in de drentse taol oeze volk en stichting het drentse boek saomengaon in t huus van de taol dizze neie organisaotsie hef in meert de deuren lös edoan in beilen t waark van de stichting drentse taol was onderverdeeild in veer beleidsterreinen taolpromotie umvatte veur drentse taol dinger as t organiseren van lezings t drents dictee kaarkdiensten in t drents en de maond van t dialect in meert meertmaond dialectmaond t verzörgen van internetpagina s en tekst tv in t drèents en de oetgaove van t kwartaolblad de taolkraant in saomenwaarking met het drentse boek drentse taol hef veur t drèents een deur de pervincie drenthe erkend spellingsysteem maokt ok organiseerden ze t drèents dictee dat in veur de eerste keer rechtstreeks op tv drenthe oetzonden weur naost de activiteiten die drentse taol zölf ontwikkelde was ok de loketfunctie slim belangriek veur aal vraogen en opmaarkings op t gebied van t drèents kunden mèensen terecht bij drentse taol op onderwiesgebied weuren verschillende activiteiten ontwikkeld veur jong en old in verschillende plaotsen worden now deur t huus van de taol cursussen drèentse taol en cultuur geven veur beginners en veur mèensen die wat meer vörderd binnen daorbij kommen ok volkskunde en spelling an de orde drentse taol warkten veur de fusie töt t huus van de taol al saomen met het drentse boek die boeken en meziek in in t drèents en oaver drenthe oetgef drentse taol huld zuch onder aandere gangs met t laoten maoken van videoportretten van bekende drentse schrievers en met t inrichten en toougankelijk maoken en holden van t drents letterkundig documentatiecentrum drentse taol ondersteunde t drents as onderwaarp van wetenschappelijk onderzeuik dit onderzeuik stund neeit op zichzölf mor weur waor meugelijk tooupast op aandere beleidsterreinen bijveurbeeld t onderwies amsterdam in et urkers ok wel de stad eneumd is n gemiente in is de oofdstad van nederlaand de stad wort in et amsterdams ok wel mokum eneumd disse naam komt eut et jiddisj in beteakent plekke of stad amsterdam legt in de nederlaandse provinsie noord ollaand an de monding van de amstel in et ij amsterdam et zeen naam te danken an de anlegging van n dam in de e ieuw an de amstel amsteldam roend krieg et stadsrechten in gruuide in de gouwen ieuw eut tot ien van de belangrikste angelssteden ter wärreld bevolkingsgruui leidde vanof et eande van de e ieuw tot stadseutbreidingen waoronger de grachtengordel die op de unesco wärreldörfgoedliest stot in tot dé bezienswaardigeden van de stad beoort angere attraksies binnen museums zo as et riksmuseum et stedelik museum in et van gogh museum et anne frank eus de wallen in de droogkafees amsterdam et twie universiteiten in et de mieste nasionaoliteiten ter wärreld eand augustus ad de gemiente amsterdam inwoeners op december aolde de gemiente vor et eerst sinds de jaoren zuventig et inwoenerantal van de metropoolregio amsterdam waortoe onger angere almere et gooi aarlem zaanstad in purmerend beoren et ongeveer miljoen inwoners amsterdam is värder ok ien van de steden in de raandstad de stad zelf is ongerverdield in verskillende stadsdielen die wier ongerverdield binnen in buurten in wikken amsterdam et stedenbaanden mit de volgende steden drenthe is een nederlaandse pervincie legen in t noordoosten van t laand grofweg grenst t in t noorden an de pervincie grunnen in t oosten an duutslaand in t zuden an de pervincie overiessel en in t westen an de pervincie freeislaand de heufdstad is assen drenthe steeit veural bekend om zien hunebedden de dialecten die as ze in drenthe praot heurt bij t nedersaksisch en wordt mit menare drèents drents dreints of drints nuumd drenthe hef zo n inwoners de eerste vermelding van drenthe is vunden in een document oet t jaor waorin praot wordt van pago treanth dat steeit veur t gewest drenthe wat de naom te betiekenen hef is niet hielemaol dudelijk meugelijk was t t derde gebied van t bisdom utrecht zoas twente tuihanta t twiede was oet archiefstukken in t drents archief blik dat in en over drenthe as graofschap sproken wordt tot beheurde de stad grunningen ok tot t graofschap drenthe dat wieder bij dezölfde grenzen had moet hebben as noe t graofschap zölf heurde op zich weer bij t oaversticht over de grenzen in de veenstreken is tussen drenthe en de anliggende laanden herhaoldelijk geschil west deurdat in de veengrond de oprichte grensstenen of paolen vortzakten en zo de toestaand dubieus wör in gaf keizer hendrik iii t graofschap an bisschop bernoldus van utrecht in versleug een legertien van drentse boeren onder leiding van rudolf van coevern t ruterleger van de bisschop in de slag bij aone deur de peerden een moeras in te lokken t volgende jaor herstelde de neie bisschop zien gezag over de drenten hoewel drenthe zien eigen staoten ridderschap en eigenarfden erkenden erkenden de republiek van de zeuven vereeinigde nederlaanden drenthe niet as riek genog en zag t as een winningsgewest waorover de staoten generaol t bestuur mos anstellen pas bij de oprichting van t keuninkriek wör de situatie dudelijk drenthe wör een echte pervincie hieronder steeit een tabel mit de plaotsen in drenthe mit de meeste inwoners de ciefers kommen van jannewaori de pervincie drenthe bestun oet gemeeinten mor nao de grootschaolige herindeeiling van bint der nog mor over de provinciaole staoten bint veur t lest kozen in meert oetslag in drenthe van de verkiezingen veur de provinciaole staoten t bestuurlijke centrum van de pervincie is vestigd in assen drenthe wordt bestuurd deur een college van pvda vvd cda en christenunie naost de commissaoris van de keuningin jozias van aartsen besteeit t college van deputeerde staoten oet pervinciesecretaoris annet van schreven t drèents ook drents dreins is een groep variaanten van de nedersaksische streektaol en wördt praot in de pervincie drenthe en umstreken zowat de helfte van de drèentse bevolking prat dagelijks drèents t drèents praot ze niet altied geliek van plaots tot plaots en kan slim verschillen in verschillende dielen van de pervincie de noordoostelijke variaant veenkoloniaols kiekt hieronder veur een indieling wör meeist as grunnings zien t zuudwest noord drèents hef meer gemien mit de streektaol van dielen van frieslaand en oaveriessel as mit de streektaol uut aandere dielen van drenthe en t zudelijke drèents löp deur in oaveriessel toch bedoelt ze mit drèents miestentied alle autochtone dialecten binnen drenthe stichting drentse taol schrif er bint vrogger onderverdielings west van t drèents zoas de kaorte van dialectologe jo daan en de kaorte van dialectoloog geert hendrik kocks in een onderzuuk van de rieksuniversiteit grunning wördt steld dat t drèents wal iens zol kunnen verdwienen zeen de hudige sprekers veural olderen en leegopleiden bint streektaolen wördt in t algemien deur hoger opleiden minder praot en leger waordeerd t stiegen van t opleidingsniveau in drenthe hef dus grote gevolgen veur t drèents umdet ja de dialectrenaissance t prestige van de streektaolen stark omhoog haold hef bint de overlevingskaansen ok veur t drèents wat gunstiger wörden t succes van een popgroep as skik is daor een illustraotie van een older veurbield van drèentse successen is t boek bartje van anne de vries mit dialogen in t drèents en de gelieknaomige drèentstalige tv serie uut de jaoren die ondertiteld weur en merakel populair weur meer uutbreide beschrievings van de variaanten van t drèents kuj vienden in de ofzunderlijke artikels oaver dizze variaanten kiekt hierboven dit artikel zölf is schreven in t midden drèents een veurbeeld van de telwoorden in t drèents zoas ze t in t noorden zoals nörg en roon praot vergeliekt ditte mit de versie uut runerwold typisch veur hiel zuud west drenthe onder aandere ok rune zuudwolde möppelt t oogeveine de wiek en veur noord oaveriessel boorn is ne gemeente in tweante in de nederlaandse proveensie oaveriessel de gemeente lig noordwestelik van hengel hef ne öppervlakte van veerkaante kilometer en har op jannewoari inwonners nöast boorn zölf heurn ok hertem en zeander töt de gemeente töt de gemeentelike herindeling van januari heurn ok boornerbrook töt de gemeente boorn seend den tied heurt t töt de gemeente almelo boorn wördn in al neumd doo t doarp burgunde oonder zegnschop van n bisschop van uutrech kwam töt t eande van de achtteende eeuw was boorn ne aarme plattelaandsgemeente in stichtn ne duutse jörre salomon jacob spanjaard n bedrief dat oetgreuin töt een van de völle linngoodfabriekn in tweante roond har de spanjaard n groot deel van de manlike inwonners in t weark in n tweedn weerldoorlog kwamn völle leu oet de familie spanjaard te stearvn in höaldn t bedrief op boorn was in de eerste plattelaandsgemeente in nederlaand met zien eign elektries seend hef boorn n saamnwearkingsverbond met de duutse gemeente rheine tweants is een variaant van et nedersaksies wat kuierd wördt in et oosten van de proveensie oaveriessel de regio tweante et wörd vaak zeen as et meest sassiese dialekt van nederlaand umdat et nog de meeste westfaalse kenmarken hef der besteet gin standaardtweants alle döarpe en steaden hebt öar eegene slag van kuieren mer bint oonder mekaar wal te verstoan en deelt ne grammatika oetdrukkings en de meeste wöarde juust deur dizze verskeidenheid wörd den naam tweants nich aait broekt de meeste leu neumt et bie de lokale variaant bv oldenzels eanters of hoksebarges völ leu deankt bie et woard tweants an et oost tweants de readen hierveur is dat de leu meant dat ze in oost tweante puurder plat kuiert as in west tweante mer dit is vake baseerd op volksannames tweants wördt sprökken in alle tweantse gemeentes dat wil zeggen de gemeentes riessen hoolten heldern en tweanteraand en alles op et oosten doarvan binnen de proveensie oaveriessel allennig in et westen van de dree gemeentes dee hiervuur neumd wörden wörd sallaands sprökken in heldern en nijverdal besteet een oavergangsdialekt met meesttieds tweantse wöarde dee as op zien sallaands verbuugt wordt zo as bv de verkleinoetgang ien boom beumpien tegenoaver boom beumken doarnöast wörd dr in de gemeente tweanteraand ook sallaands sprökken mer umdet völle leu doar greuts bint dat ze oet tweante komt neumt ze et zelf tweants et is wiedters neet dudelik woar of et tweantse sproakgebeed ophoald en een aander dialektgebeed anvaank der is ginnen dudeliken skeaid tusken tweants en et groafskopper plat of et west meunsterlaands in duutslaand tweants is een dialekt van et westfaals nedersaksies wat heurt bie de west germaanse sproaken dee as deel bint van de indo europese sproakfamilie tweants wörd noar vuurbeeld van dialektoonderzeuker jo daan vake opdeeld in oost tweants en tweants groafskops west tweants de sproake is in grote lienen wal etzelfde mer oonderling is der tusken de verskeaidene döarpe en steaden völ verskil in oetsproake en oetdrukkings der is neet een en et zölfde dialekt en ook gin algemeen tweants dit blik vuural oet et west tweants en et vjens dit hef vuural met de oetsproak van bepoalde wöarde te doon et westfaals steet bekeand um de klaankbrökke dit keump ook in wat soorten west tweants vuur en nog et dudelikst in et vjens bv in wöarde as bjätter vuur beter en waver vuur oaver et tweants groafskops slot an bie et noordelike en oostelike achterhooks en zuud oost sallaands terwiel as et oostelike tweants völle oavereenkomsten hef met et dialekt van de zudelike groafschop beantem et west tweants hef lösse vrieje lettergrepe bv geven tegel woar oost tweants rechtevoort geslöttene korte klaanken hef gevven teggel een aander vuurbeeld is et woard vogel wat in oost tweants wörd oetsprökken as voggel en in west tweants as de west tweantse variaanten riessens en eanters en et vjens heb doar woarskienlik de oale westfaalse klaankbrökken behöalden dee as vroger duur heel tweante vuurkwammen et riessens sprekt vogel oet as en et vjens en et eanters sprekt et oet as ook an wearkwoardsvervogings kan et slim oet mekaar lopen vuur et hollaandse ik ben jij bent wordt verskillende tweantse ummezettings broekt en et ligt der mer net an wo as ene zelf gearne kuiert ook is de grammatika luk aanders tusken oost tweants en tweants groafskops in et oost tweants is et voltooid deelwoard aait zoonder vuurplaksel bv wie bint goan en wie hebt wunnen in et tweants groafskops is det neet zo eendudig as et vuurgoande woard eandigt in nen kleenker dan hef et tweants groafskops ook gin vuurplaksel eandigt et vuurgoande woard in nen metkleenker dan keump der ne sjwa tusken bv ik hebbe in de beuke kekken en ik hebbe in een hook ekekken een antal belangrieke isoglossen taalverskillienen loopt tusken et oostelike tweants en et tweants groafskops namelik de neet nich liene en de vuur veur liene in et westen van dee liene zeggent ze neet en vuur en in et oosten nich en veur in et oost tweants is ne veurdeure machtig duur en in et tweants groafskops is ne vuurdure machtig deur wiedter löp et gebroek van bepoalde wöarde wat oeteen in oost tweants hebt ze et oaver ne vroot terwiel at det in et west tweants ne weule het oonder dizze indeling gef et ok nog verskeaidene döarpsdialekte dee as allemoal nog weer van mekaar verskilt de dialekte van deanekaamp oldenzel en omstreken hebt bievuurbeeld et euldere doe vuur den tweeden persoon eankelvoold behoalden woar as de aandere dialekten et höffelike ie as informelen ansprekvörm zeent goan broeken et riessens en eanters hebt westfaalse klaankbrökken dee as woarskienlik vroger ok in de rest van tweante vuurkwammen mer et meest ofwiekend is et vrezenvens vjens det hef namelik völle sallaandserieje mer ok biezeundere tweeklaanken woarvan as et neet dudelik is of dee duur et freesk of et westfaals veroorzaakt beent deur dat leste wörd vjens vake as taaleilaand zeen nöast de plaatselike verskillen gef et ok nog oonderskeaid tusken de verskeaidene geleuven veural in de wat traditsionelere enklaves proat roomse en protestaantse leu aans as mekaar disse verskillen verdwient teggenweurdig steeds meer tweants is net as alle germaanse sproaken ne svo sproake in de heufdzinnen keump aait eerst et oonderwearp s dan een wearkwoard v en doarnoa et liedend veurwearp o in de biezinnen is tweants rechtevoort ne sov sproake wat inhoald det eerst et oonderwearp s doarnoa et liedend veurwearp o en dan et wearkwoard v ezegd wörd et is annemmelik det dit oonder invlood van et nederlaands zo ekömmen is want et keump veural oonder oaldere leu nog wal es veur dat ook in biezinnen ne svo volgorde an ehoalden wörd tweants hef ginne vaste verplichte skriefwieze de leu wörd an eroaden te kiezen oet twee gangbere skriefwiezes dee van de kreenk vuur de twentse sproak vake ofkortt töt kvts en de standaard schriefwieze de standaard skriefwieze is baseerd op de oetsproake van et tweants zoonder tevölle onneudige leastekens de kvts skriefwieze is baseerd op et neerlaands met andacht vuur skriefwiezes van umliggende dialekten en skrif doarumme zo voloet meugelik duur bv in waarkwöarde de leste en voloet te skriewen hieroonder steet een vuurbeeldtekst in de beaide skriefwiezes um et verskil dudelik te maken kvts skriefwieze de meeste leu meant dat hee n betten vrömd is hee löt zik nit vake zeen en der keump ook hoaste gin volk bie um achterhen kieken meestentieds zit he n betten nosterig van achter t gordien noar boeten te kieken de leu warren al lange stopt de haande noar um op te stekken standaard schriefwieze de meeste leu meant at hee n betn vrömd is hee löt zik nit vake zeen en dr keump ook hoaste gin volk bie um achterhen kiekn meestntieds zit he n betn nosterig van achter t gordien noar boetn te kiekn de leu warn al lange stopt de haande noar um op te stekn et vrogere van deinse instituut rechtevoort twentsewelle höald zik gangs met et now en et verledden van tweante dit instituut in eanske richt zik op de strekkultuur de volkskeunde strektaal kultuurgeschiedenis en et laandskop van tweante de kreenk vuur de twentse sproak is ne verening vuur et tweants en hef ne spelling van et tweants de schriefwieze van den kreenk wik lichte of van de standaard schriefwieze van goaitsen van der vliet et van deinse instituut hef ne adviserende rolle vuur de media woaroonder rtv oost dit televisiestation kwam in met ne suksesvolle tweantse soapriege op televisie van jonge leu en oale groond hieran wearken oonder aandere herman finkers en goaitsen van der vliet met finkers vertalen twee van ziene kabaretvuurstellingen in et tweants et tweants wördt teggenweurdig meender sprökken umdat de oalders vandaag an n dag meesttieds dervuur kiest um de keender in et nederlaands groot te brengen terwiel de oaldere leu oonderling wal tweants kuiert in de dree steden eanske hengel en almelo is de verslatering van et dialekt völle grötter as op et plattelaand dit betekent in de wat meender versteadelikte delen van tweante veurnamelik dat de jongeleu tweetalig opbracht wordt dat wörd op verskillende wiezes dudelik de jongere generasies dee t weark hebt in de laandbouw bouw en vervoor en zorgsektoren doot in et dageliks leawen völle tweants ofwisseld met nederlaandse zinnen of zinsdelen heuger opleaidde jungerden köant deur mekaar nömmen wal tweants mer zöalt earder veur hollaands kiezen vake ook in verbaand met weark wat ze doot bie verenigingen en klubs en bie et oetgoan is et oonder een groot deel redelik gebroekelik um tweants te kuieren mangs völ ofwesseld met nederlaands t oost veluws is een nedersaksische heufddialect dät esproken wordt op t oostelijke deel van de veluwe en in een klein angrenzend deel van de achterhoek de oost veluwse dialecten heb beheurlijk wat nederfrankische invloeden ehad mä nog lange niet zo veule äs t west veluws de dialecten verteunen veural veul verwantschap mit t sallans in de regio oost veluwe wordt der meestal meer dialect gebruukt äs op de west veluwe t oost veluws verschilt ok wat in grammatica en woordenschat van t west veluws de meeste veluwse plaatsen liggen op de veluwerand dät wil zeggen niet in t midden van alle beboste zandverstoevingen op de eigenlijke veluwe wonen niet zoveule lu en in vroggere tieden zwat onbegaonbaar gebied hierdeur is t niet zo raar dät der twee zeer belangrieke isoglossen over de veluwe lopen de eerste isoglosse is de old oudliende de grens tussen behold van de clusters old en olt in t oosten en vocalisasie in oud respectievelijk out de ol is verder in t hele nedersaksische taalgebied beweerd ebleven de ou vocalisasie is typisch veur t nederfrankisch de tweede isoglosse is de liende van t eenheidsmeervold bie wärkwoorden in de meeste nedersaksische dialecten kriegen persoonsvormen van wärkwoorden in de tegensworige tied een t achter de stamme in alle personen van t meervold wule wärkt oele wärkt zee wärkt wij werken jullie werken zij werken in t west veluws is der ok een eenheidsmeervold mä dan op en zoas in t nederlans ie mutten der wè rekening mit hollen dat der in t zuudoost veluws weer een heel andere situasie besteet gien eenheidsmeervold mä allenig een t in de tweede en därde persoon meervold in t apeldoorns is t dus wiele warken ule warkt zie warkt ok de woordenschat verschilt van mekare zo komp t nederlanse woord ladder in t oost veluws veur as ledder terwiel de west veluwse dialecten leer hebben leer veur ladder is een olde hollanse dialectvorm die ze ok noe nog hier en daor gebruken en dit woord is naor alle werschienlijkheid in de zeuventiende eeuw aover de zuderzee kommen aoverweien ze nuump dit de hollanse expansie veur de twee isoglossen die hierbaoven beschreven staon is dit liekeleens de plaatsen an de zuderzeekust nammen de hollanse kenmärken aover de plaatsen an de iessel höllen de nedersaksische principes an mä ok in t oost veluws hef de hollanse expansie dudelijk toe eslagen dit wordt veural dudelijk a j luusteren naor t verschil in klanken tussen t oost veluws en t oostelijke achterhoeks een woord äs goed good in t achterhoeks is äs in t nederlans goed in t oost veluws bier is gewoon bier niet beer de oergermaanse lange ô in een woord äs grônaz groen wordt een uu gruun tegenaover achterhoeks greun al disse klanken deelt t oost veluws wè mit t sallans de nederlanse ui komp in de oost veluwse dialecten vake terugge äs uu tegenaover de achterhoekse oe der is een aorig brede stroke waor sommige ui woorden een uu hebben andere een oe hiertoe beheuren t hele sallans en delen van t oost veluws en t westelijke achterhoeks bieveurbeeld t zutfens een dialect dät zich in meer kenmärken bie t veluws ansluut in die gebieden kommen huus huis en moes muis naost mekare veur in de klanken sluten t west en oost veluws zich dus steeds bie mekare an eertieds was dit nog veul ärger toen ha j op de veluwe de ee en de eu veur de nederlanse ij en ui zoäs bie t urkers ok is de sch in ewisseld veur de sj zoäs in t limburgs onder druk van de umringende dialecten bint disse kenmärken inmiddels al zwat verdwenen de sj heur je veural nog in of elegen plaatsen äs kootwiek en dan zwat allenig nog bie oldere lu ok in de woordenschat bint der soms opmärkelijke overeenkomsten een goed veurbeeld daoveur is t woord look in t zujen en t wessen van t land gebruken ze franse vormen ajuin juin juun ui un ooj in t noorden en osen is de vorm siepel ok al van romaanse ofkomst diep deur edrungen allenig op de veluwe bleef t germaanse woord look beweerd dat geldt oek veur zeerte dat is andere plaatsen väke vervungen deur pien noe mu w der wè bie zeggen dät t woord look op verschillende plaatsen vandäge de dag äs olderwets geldt hieronder steet een lieste mit woorden die een paor verschillen tussen t oost veluws en t west veluws dudelijk maken een groot deel van disse oost veluwse woorden kommen ok meugelijk in een iets andere vorm veur op de rand van de west veluwe bieveurbeeld in nunspeet keze motte kieze enz t kan ok per darp weer anders wèèn t veluws is n nedersaksiese dialektgroep die espreuken wördt in de meeste darpen en stejen op de veluwe en in de utrechtse gemeente bunschoten oek in n deel van de gemeenten amersfoort hooglaandervene en leusden achterveld wördt of wördden der veluws espreuken de oorspronkelike dialekten van huzen laoren blaricum en elspeet wördden vragger oek nog wel es bie t veluws erekend mer bin feitelik hollaandse dialekten de uterste dialekten van t hollaands nedersaksiese overgangsgebied t veluws is ondanks dat t n echt nedersaksies dialekt is n soort overgangsdialekt tussen verschillende dialekten en streektalen zo he j naost t nedersaksies uut t oosten t hollaands utrechts alblasserweerds uut t westen en t braobaants zuud gelders uut t zujen t hollaands nedersaksiese karakter is overal markbaor mer hoe oosteliker of noordeliker je gaon hoe kleinder de hollaandse invleud de utrechtse of braobaantse invleujen bin veural markbaor a j korterbie t utrechtse of zuud gelderse taalgebied koemen t veluws kan weer onderverdeeld wörden in twee groepen namelik t west veluws deur de taalkundige jo daan veluws eneumd en t oost veluws deur jo daan in edeeld bie t gelders overiessels veerder hef zwat elk darp en elke stad zien eigen dialekt vake is der oek nog es n dialektverschil binnen n darp stad of buurtschap partie taalkundigen onderscheien oek nog t zuud veluws dat uut utrechts alblasserweerdse en zuud gelderse dialekten besteet disse darde subdialektgroep völt dus niet onder t nedersaksies en is oek gien gebrukelike indeling frans nieuwenhuis uut vaossen is één van de muzikaanten die in t veluws zingt de spakenburgse muziekgroep bukkes had in n laandelik sukses mit t in t spakenburgs ezungen nummer héé keeltsie t veluws wördt aof en toe gebruukt in kollums in de kraante zo as bie veluweland nl digitaal en as huus an huusblad mit kollums van gait van de renderklippen uut epe en lammertnôom uut nunspeet de europeeske uny eu is een uny van verskillende europeeske landen up et moment besteyt et üüt lidståten med in totaal km an grundgebeed en sowat miljoon inwoaners as de eu as land ereakend wördt nemt de europeeske uny een söävende plekke in up de wearldranglyste wat grundgebeed angeyt en de derde nå china en india wat bevolkingsantallen angeyt de name van de uny kwam tot stand döär et verdrag van maastricht in dårvöär heytte et de europeeske gemeynskap et höyvdkwartyr van de europeeske uny sit in brüssel belgie volgens et eu verdrag kan elke europeeske ståt lid wörden van de eu up vöärwaerde dat alle andere lidståten dermed instemmen dit principe van unanimiteit wil seggen dat eyn van de landen dee al lid is de totreading van een kandidaatlidståt kan blokkeren de kriteria wåran de lidståten mütten vuldoon stån beskreaven in de kriteria van koupenhagen underdeyl van disse kriteria is et vulleadig oavernemmen van et gemeynskapsrecht der bint nou vyv kandidaatlidståten van albanie is de anvråge tot lidmåtskap untvangen en up oktober deade de europeeske kommissy de anbevealing albanie de status van kandidaatlidståt te geaven in hevt et land dee status ouk ekreagen noordmacedonie is sinds december een kandidaatlidståt van de europeeske uny vanweagen een konflikt med grykenland oaver de name van et land güngen de underhandelingen neet erg vlügge nå de naamwysiging van et land in bint de totreadingsunderhandelingen van start egån türkie underhandelde sinds oktober med de eu oaver totreading in februari bint dee underhandelingen stille elegd vanweagen de veranderende politike richtinge dee et land üütgeyt bosnie hercegovina en kosovo wörden officieel erkend as möägelike kandidaatlidståten de volgende landen bint by de eu aneslöäten de officiele talen van de instituten van de europeeske uny bint med de totreading van bülgarie en rumänie vanaf januari kwammen bülgaarsk en rumäänsk derby ouk kwam der een derde alfabet by et kyrillisk in gebrüük in bülgarie nåst et al gebrükede latynske en grykske alfabet semi officiele talen in de europeeske uny bint et poolske parlementslid magorzata handzlik pleitede vöär de invoring van de internationale taal esperanto as tweyde taal in europa up april weer hyroaver estemd van de leaden waren der üm verskillende readenen neet anweasig lüde brachten öär stemme üüt dårvan was vöär andere inheymske talen dee in de europeeske uny espröäken wörden maar noch neet officieel erkend bint döär de eu bint u a oostnriek duuts österreich voloet republiek oostnriek republik österreich is n laand in mildn uropa t laand greanst in t westn an zwitserlaand en liechtenstein in t noordn an duutslaand en tsjechie in t oostn an t slowaaknlaand en t hongaarnlaand en in t zuudn an italiën en sloveniën de heufdstad is weenn t laand hef ne öppervlakte van veerkaante kilometer en t tealt miljoen inwonners dat gef ne bevolkingsdichtheid van inwonners km de officiële taal is duuts mer regionaal wördt ok sloveens krowaties en hongaars sprökn t grootste deel van de oostnriekers is rooms de leu betaalt der as in nederlaand ok met de uro umdat t laand lid is van de uropese unie t oostnriekse laandschop wördt vuur dreekwart kenmearkd duur t gebargte van de alpen n heugstn bearg van oostnriek is n groglockner met meter heugte aandere heuge bearge bint n wildspitze m n weikugel m n grovenediger m n hintere schwärze m en n similaun m in t oostn langs de riviere de donau kenmearkt t laandschop zik duur leaglaand en glooinde heuveln t leagste punt lig in de deelstaat burgenlaand hier lig hedwighof eankeld meter boavn zeenivoo de twee belangriekste riviern bint de donau en de inn aandere grote riviern bint de mur salzach enns en drau oostnriek is indeeld in neegn deelstaatn bundesländer hieroonder neumd met biejbeheurnde heufdsteedn grolsch is een nederlaands biermark dat volgens t bedrief van oorsprong al sinds in grolle emaakt wordt als eersten deur willem neerfeldt grolsch is t bi jvoegleke naamwoord van grolle de grolsche bierbrouwerijen bunt ontstoan na de fusie tussen de achterhoekse bierbrouwerije de klok grolle en de twentse enschedesche stoombierbrouwerij eanske op mei wodden de brouweri j van grolsch in eanske zwoar beschadigd deur de vuurwerkramp de produktie wodden oaver enommen deur andere brouweri jen totdat de schade weer hersteld was in wodden de ni je moderne brouweri j in bokel in gebroek enommen en vanaf t veurjoar van bunt de brouweri jen in grolle en eanske eslotten en is de productie helemoal geconcentreerd in bokel t schient oaverigens dat t water dat ze broekt wal oet grolle kump sinds februari is grolsch een zelfstandige dochterondernemming van sabmiller plc oet zuud afrika in is grolsch een ni je weg in eslagen met ut flessenbier eerst wodden de piepkes greun met een inhold van cl in plaatse van broen met cl in wodden ok de beugelflessen gruun in plaatse van broen de verandering van de kleur van de flessen hef niks te doon met de oavername deur sabmiller moar was al langer de bedoeling grolsch hef al sinds de joaren greun as bedriefskleur marco borsato is ien van nederlaands best bekende nederlaandstaolige zangers veurdat hij overgong op t nederlaands zung hij in t italiaons hij hef verschillende hits had in de top en stiet vermeld in t guiness book of records veur de langst op nummer ien staonde hit hij hef ok al diverse priezen had veur de beste nederlaandstaolige zanger zien eerste nummer hit was dromen zijn bedrog bij t hielijk van prins willex alexander en mxima zorreguieta brocht hij in t nummer lopen op het water oet marco borsato is vanof ok ambassadeur van de stichting war child met hitnoteringen in de album top de verleuren zeune is ien van de bekendste parrebels uut t nieje testement t is eschreven deur de evangelist lucas de geliekenis wördt verteld deur jezus christus een va ef twie zeuns de jongste zeune eist zien arfenis op verkwist t en keert berouwvol weerumme hiej wördt deur de va feestelijk ontvangen dit maakt de oldste zeune jeloers hiej hef jao altied trouw ewest de va wiest de oldste zeune terecht t is goed um de weerummekeer van de verleuren zeune te vieren lucas rembrandt van rijn ef de weerummekeer van de verleuren zeune verbeeld in een skilderie dät noe in de hermitage in sint petersburg hangt de verleuren zeune is ok in verskillende nederlaanse dialecten vertaald west europa is een regio binnen europa de regio onderskeidt zich van centraol europa en oost europa deur de geograofie en deur de verskillen in geskiedenis en cultuur veur de kolde oorlog werd west europa gebruukt as begrip um fraankriek ierlaand t verenigd keuninkriek nederlaand belgië en luxemburg an te duden duutslaand en zwitserlaand wörden gangs ok tut west europa erekend hoewel ziej meestal erekend wörden tut centraol europa fraankriek wördt deur heur ligging en cultuur ok wel tut zuud europa erekend tiedens de kolde oorlog werd de term gebruukt veur de laanden onder amerikaonse invloedsferen die deilnammen an de navo as tegenhanger van oost europa onder sovjetinvloed de grèènzen tussen oost en west europese laanden werden ok wel t iezeren gordien enuumd tut kun west europa zonder prebleem gebruukt wörden veur de laanden van de europese unie plus ieslaand zwitserlaand liechtenstein andorra noorwegen san marino en monaco mar vanof mei maken centraol en oost europese laanden deil uut van de unie wat de definitie van west europa weer veraanderd hef luxembörg officieel et grouthartogdom luxembörg is een westeuropääsk land en is een lidståt van de europääske uny en de benelux luxembörg is et büürland van belgie düütskland en frankryk de höyvdstad van luxembörg is de gelyknamige stad luxembörg de officiele landstalen van luxembörg bint düütsk fransk en luxembörgsk in de taal sülv lëtzebuergesch nöömd et gråvskap luxemburg wör uprichted in in een hartogdom en in een grouthartogdom under willem i mid et verdrag van londen wör luxembörg upsplitsd en verlöyr et meyr as de hälvde van syn grundgebeed et vöärnamelik fransktalige deyl an belgie dit westelike deyl wör de belgiske pervincy luxembörg et oaverblyvende düütsktalige oustelike deyl kreag een groutere sülvbeskikking in wör et vulleadig unafhankelik döär düütskland oaverrompeld in beide wearldoorloagen gav et landtyn syn neutraliteit up in do et totrad tot de benelux en et jår dårup tot de navo in wör luxembörg eyn van de ses uprichters van de europääske ekonomiske gemeynskap later de europääske uny en in trad et to tot de eurozone et noorden van et land is deyl van de ardennen in et luxembörgsk éislek nöömd dit is een gebeed mid bülten en laege bargen et hougste punt is mid meater de burgplatz et südelike deyl is vöäl minder bargachtig en vöäl geskikter vöär landbow dårüm wördt dit deyl döär de luxembörger ouk wel gutland nöömd de südelike en oustelike gruppen van luxembörg wörden förmd döär rivyren wårunder de mosel de höyvdstad luxembörg is de groutste stad van et land andere belangryke plaatsen bint esch sur alzette in et süden van de höyvdstad en echternach an de düütske grens in et ousten een köppel plaatsen bint luxembörg is updeyld in dree bestüürlike distrikten disse distrikten bint weader underverdeyld in twaalv kantons zwitserlaand is ien van de europese lanen die niet tot de europese unie beheurt de laanstälen van zwitserlaand bint duuts frans italiaans en retoromaans de buurlanen van zwitserlaand bint duutslaand italië frankriek liechtenstein en oostenriek t laand stiet ok bekend onder zien latiense naam confoederatio helvetica ch bern is allinnig de facto heufdstad want officieel hef zwitserlaand gien heufdstad de stad wördt bundesstadt of la ville fédérale eneumd de discussie of zwitserlaand een heufdstad möt hebben is al zo old as t laand zelf buten bern bint aandere belangrieke stejen onder aandere de grootste meren in zwitserlaand bint t bojenmeer en t meer van genève mar disse beiden meren wörden edield mit aandere lanen t grootste gehiel in zwitserlaand liggende meer is t meer van neuchtel de veurnaamste revieren bint de rien mit zien ziedrevier de aare en veerder de rhône en de inn die alle in zwitserlaand ontspringen de meren hebt een belangrieke toeristische weerde jaorlijks bezuken honderdduzenden luui de meren behalven de grote meren bestaon der ok nog kleinere meren ok al bint ze väke nog groot de bekendste bint t meer van zurich vierwoldstejenmeer meer van thun meer van brienz meer van maggiore en t meer van lugano de leste twee enuumde wäteren wörden geografisch edield mit italië t vierwoldstejenmeer is mit heur miljoen toeristen per jaor zelfs t drokst bezochte meer van europa in zwitserlaand bin der de wäterscheiding tussen de noordzee de zwarte zee de adriatische zee en de middellaanse zee t laansbestuur is iezig decentraal eregeld mit een grote maote van autenomie veur de gemientes en de kantons t laand hef officieel kantons waorvan op historische gronden bestaon as halfkanton d w z mit een ehalveerde stemme in de kantonsraod van disse kantons bint de meeste duutstälig genève vaud neuchtel en jura bint franstälig wallis fribourg en bern zowel frans as duutstalig ticino italiaanstälig en graubünden duuts italiaans en retoromaanstälig spanje is een laand in zuud europa en is lid van de europese unie de eufstad is medrid spanje ef meer as miljoen inwoners spanje is net as nederlaand een constitusionele monarchie en is km groot zwat keer zo groot as nederlaand t laand beslaot grofweg van t iberisch schiereilaand butendät euren ok de eilanengroep balearen in de middellaanse zee de kenarische eilanen in de atlantische oceaan en de spaanse exclaves in noord afrika bi j t laand in t noordoosten grenst spanje an frankriek en andorra over d iele lengte van de pyreneeën in t westen an portugal en in t zuden an de britse kelonie gibraltar de eufstad van spanje is medrid een stad mit meer as miljoen inwoners en lig in t midden van t laand spanje is een divers laand mit iezig uutmekäärlopende culturen tälen èètgewoontes en klimaoten t laand verskilt van de règenachtige vissersdörpen in galicië tot t nachlèven van medrid de toeristische kusten an de middellaanse zee t flemencodänsen en bollenvechen van andalusië en t mederne barcelona in kattelonië de spaanse grondwet stamt uut juan carlos i is noe de spaanse keuning d udige premier is mariano rajoy spanje wönnen lid van de navo in en is lid van de europese unie sinds de euro wönnen de spaanse muntieneid op jannewaori en vervung daormee de peseta spanje dankt zien naam an t knien oorspronkelijk was t knien in zien verspreiding bepärkt tot zuudwest europa de feniciërs gaffen dit gebied daorumme de naam isjephanim knienenkust waorvan spanje of eleid is spanje is onderverdield in autenome gemienskappen spaans comunidades autnomas previnsies en twie autenome steden alle previnsies bint weer onderverdield in comarcas en die bint weer onderverdield in gemientes comarcas ebt alleend niet in elke gemeenskap dezelfde formele staotus polen poolsk polska vuluut republik polen poolsk rzeczpospolita polska is een land in middeneuropa et land grenst in et westen an düütskland in et süden an tsjechie en slowakye in et ousten an litauwen witrusland en de ukraine in t noorden grenst et an de oustsey en rusland de eksklave kaliningrad et land hevt ne üppervlakde van veerkante kilometer en et telt ruum miljoon inwonners de höyvdstad en groutste stad van et land is warsjau andere groute städen bint krakau krakw lodz d breslau wrocaw posen pozna danzig gdask en stettin szczecin ståtkündig is polen een parlementäre republik en een eynheidsståt underverdeyld in woiwodskappen polen is lid van een grout antal internationale organisatys wårunder de europeeske uny de vereynigde natys de navo de wearldhandelsorganisaty en de oesu undanks de groute verrinneweringen van de tweyde wearldoorlog is een grout deyl van et poolske kulturele arvgood bewaerd ebleaven in waren der poolske arvgoodplaatsen up de unesco wearldarvgoodlyste de stad grunnen ook stad grönnen of gewoon stad nederlaands groningen frais grins is de heufdstad van de provìnzie grunnen en de heufploats van de gemainte grunnen de stad geldt as metropool van t noorden de stad het inwoner t is n stad mit n bult haandel en industrie grunnen is ook n studentenstad de rieksakademie grunnen en de haanzehogeschool grunnen hebben soamen sikkom studenten grunnen wordt den ook de jonkste stad van nederlaand nuimd de stad is as woonstee in trek bie studenten en jonge hoesholdens mit kiender de binnenstad van grunnen is in tot beste binnenstad van nederlaand verkozen dit blef e tot noa in provìnzie neumt elkenain grunnen stad in de bus letst dien strippenkoart zain en zègst stad en chauffeur wait woarst doe hèn most grunnegers zèggen der is moar ain stad en dat is stad zulf nuimen zai zok stadjer of stadjeder stadjers nuimen grunnen ook wel laifkozend groot loug omdat sfeer net is as in n dörp zulf hebben de stadjeders as bienoam mollebonen grunnen is begunt op t end van hondsrug t eerst dat wie van stad heuren komt oet dat joar wordt aanholden as begundoatem stad har al gauw stadsrechten en is doarmit de e oldste stad van nederlaand as t goat om stadsrechten nimweeg en deventer goan der nog veur t aiglieks drentse esloug wuir in de middelaiwen n belaankrieke handelsploats om te loaten zain wel boas was baauwden stadjers in e aiw op aaigens gezag n omwallen stad wer in dij tied ook lid van de hanze invloud van stad op ommelanden wer so groot dat doardeur toal van frais veraanderde in saksische grunnegs invloud van stad op provìnzie zagst doe op op bult menaaiern in summege gevaaln bieveurbeeld in westerwolde funksjoneerde de stad rechtstreeks as laandsheer in andere gevallen was stad enkeld aanwezeg as grondbezitter in weer andere gevallen as vervener bieveurbeeld deur t aanleggen van t stadsknoal of as inpolderoar bieveurbeeld in stadspolder grunnen was tot wied in de e aiw noa t riek dij mainste grond har in nederlaand grunnen kreeg in heur akademie en loater in zeuventiende aiw n nije omwallen ontworpen deur vestenbaauwer menno van coehoorn dij nije vesten wuir in t rampjaar belegerd deur bisschop van munster berend van goalen elk joar op augustus vaaiert stad dat ze boas binnen bleven op bommen berend zai grunnegs ontzet in wer der n vrijmezzelderslozie oprichten doan l union provinciale nuimd dizze lozie het ondermeer biedroagen wilt an t keren van de stried tuzzen stad en ommelanden in de tied van heur oprichtens vandoar ook de betaikenis van de noam pervinsjoale ainhaid tegenswoardeg het stad vrijmezzelderslozies belaankrieke zainsweerdegheden in t zèntrum binnen t grunnegs ook grönnegs of grunnegers is de versoamelnoam veur de friso saksische dialekten dij proat worden ien en om de provìnzie grunnen tou t is n toal dij heurt tou t leegsaksisch ain van de twij erkende streektoalen van nederlaand binnen dizze leegsaksische streektoal vörmt t grunnegs soamen mit t oostfrais n apaart kluster noordwest saksische dialekten dizze apaarte stoates het t grunnegs oostfrais te daanken aan de ienvloud van t frais zai t heufdstok ontstoan ien historisch opzicht proat man ook wel van nijgrunnegs of nij nijgrunnegs wat de verwottern mit t nederlaands aangeft zo as al nuimd vörmt t grunnegs soamen mit t oostfrais n apaarte groep binnen t leegsaksisch dit het onderaandere te moaken mit dat der ienvlouden binnen van aal kaanten t maist kenmaarkende van t grunnegs binnen de twijklanken dij zowel frais as westfeels van oart binnen en dij bestoan ien laange en körte vörms veur n oetgebraaid overzicht van toalkundege aigensheden van t grunnegs zai de zieden van de grönnegse toalwiezer t grunnegs wordt proat ien haile provìnzie grunnen de kop van drint sikkom tin noorden van gemainte azzen tin oosten van hondsrog de veenkelonies en t oostelke dail van de fraise gemainte köllumerlaand c a om en bie de lougen de pomp köllum boerum en muntjeziel om en bie de lougen moarum de wilp en de penne wordt noast t grunnegs ook frais proat ien köllum wordt noast t grunnegs ook t stadsfrais proat dat nait hail veul fwiekt van t westerkertaaierse dialekt van doar t grunnegs wordt proat deur om en bie persìnt van de mìnsken ien de provìnzie grunnen woaronder n groot dail ollere minsken t aantel sprekers komt hierdeur op om en bie mìnsken ien de provìnzie drìnte wordt t grunnegs deur om en bie mìnsken proat en ien de gemainte köllumerlaand deur om en bie mìnsken hiermit komt t sprekersaantel op om en bie worden stad en hoaren nait mitrekend den zol t sprekersaantel oplopen tou om en bie persìnt veur de ollern is t grunnegs maisttieds de moudertoal nog n hail ìnde olle grunnegers kinnen naauwlieks fesounlek nederlaands omreden zai t gewoon binnen om grunnegs tou proaten vrouger wör der ook les geven ien t grunnegs omdat schoulmeester zulf ook nait goud hollaands kon tot ongeveer de joaren tou was t hail normoal ien grunnen om t grunnegs as eerste toal te hebben en t nederlaands as twijdent veur de maiste luu onder de joar is t grunnegs de twijde toal ook tegenswoordeg nog wordt t grunnegs veul proat onder de jeugd mr nait meer t zuvere grunnegs doch kaizen veul olders der tegenswoordeg veur om heur kinder nederlaandstoaleg groot te brengen woardeur t sprekersaantel deellopt en zai mainen dat man mit t hollaands as eerste toal hoger ien de soamenleven komt t grunnegs is naauw verbonden mit t drints t westlaauwers frais t nederlaands en hail wied t deens en t oldenbörgs t grunnegs is hail naauw verbonden mit t oostfrais en t selterfrais de verwaantschop mit t oostfrais is zo staark dat t grunnegs en t oostfrais sumtieds zulfs as ain toal zain worden n goud veurbeeld van dizze verwaantschop binnen de dialekten ien de lougen schaanze ien grunnen en bonnen ien oostfraislaand dij vrouger hailmoal overainkwammen mit ainander mr tegenswoordeg wat meer oet nkander gruid binnen n groot verschil tuzzen grunnegse en oostfraise dialekten is t lainwoord ien t grunnegs kommen veul vergrunnegsde nederlaandse lainwoorden veur ien tieds binnen ien t oostfrais veuraal veul duutse lainwoorden te vinden aal wazzen dit vrouger sikkom tot aan de verainen van duutslaand tou veurnoamelk nederlaandsen toch binnen der nog wel dusdoaneg veul nederlaandse worden over ien t oostfrais dat de oostfraizen deur aander duutsers sums zulfs haalve nederlaanders nuimd worden tot aan de twijde wereldkraig tou was de reloatsie tuzzen grunnen en oostfraislaand hail goud as de waarkgelegenhaid ien oostfraislaand beter was gingen aarbaaiders vanoet grunnen noar oostfraislaand tou en as de waarkgelegenhaid ien grunnen beter was den kwammen de oostfraizen dizze kaant op doarom zugst ook dat ien t olle grunnegs veuraal t olle oldambtsters n hail ìnde duutsege woorden zaten en dat de oetsproak sprekend op t oostfrais leek deur de joaren hìn binnen dizze oostelke ienvlouden der laanksoam oet goan en is t grunnegs aal meer noar t nederlaands tou gruid der binnen zulfs olle luu dij ien t tegenswoordege oostfrais veuraal t raaiderlaands heur olluu weerheuren zo zeden luu ien grunnen veuraal t oldambt vrouger gain op mr oep gain proaten mr prouten gain vertèld môr vertjèld en gain vrauwger môr vrjoouger ien t oostfrais is t liek aansom zee man doar vrouger van mr of man nou is t oaber doar woar vrouger bünnen zègd wör zègt man nou ook ien t raaiderlaand aal meer sünd behaalve de lainwoorden komt tegenswoordeg de woordenschat van t grunnegs en t oostfrais nog wel grotendails overain woorden as lutje lüttje scheuvel schöfel beune böhn loug loog en genoat garnaat kommen wat de oetsproak aangaait hailmoal overain grunnegers en oostfraizen kinnen mekoar over t aalgemain den ook goud verstoan toch is t zo dat as n grunneger ien oostfraislaand komt dat er den voak begunt op zien hoogduuts dit komt deurdat noa de twijde wereldkraig de grup tuzzen duutslaand en nederlaand psychologisch aandikt is dit het tou gevlgen had dat de oostfraizen gaauwer as duutsers zain wörren as dat zai as oostfraizen beschaauwd worden ook het t der mit tou doun dat veul grunnegers nait goud waiten dat man ien oostfraislaand binoa dezulfde toal proaten doarnoast is t ook zo dat dialekten oetstaarven woardeur man nait bie elkenain meer terècht kin mit de streektoal ien t westen het t grunnegs n lichte verbondschop mit t westlaauwers frais ien t westerkertierse dialekt het man veul woorden dij ien de rest van grunnen voak nait veurkommen môr wel ien fraislaand veurbeelden hiervan binnen mem moeke mouder leit ligt en jem joe ook kent t westerkertaaiers veul toonhoogteverschillen dij typisch binnen veur t frais mr nait veur de aander grunnegse dialekten ien t zuden gaait t stadjeders over ien t noordvelds dat ook voak tou de grunnegse dialekten rekend wordt dit dialekt gaait weer over ien t midden drìnts de belaangriekste overgang is dijent van ai noar eei noar ie en dijent van ou noar oou noar oe de grìns tuzzen ou en oou dat oetsproken wordt as de grunnegse oo wordt zain as de grìns tuzzen t grunnegs en t drìnts doarnoast binnen der ook woorden dij van wiedere fkomst binnen noamelk latainse sumtieds binnen dij via t nederlaands duuts of t fraans ien t grunnegs kommen mr sumtieds ook direkt veurbeelden hiervan binnen loug locus hörn cornu aiw aevum tiedperk sikkom circum keroazie coraticum trankiel tranuillus edik acetum en riepe ripa smalle laandstrook zo as oet t stok hierboven al bliekt het t grunnegs reloatsies mit aal omringende toalen en dialekten dit zörgt der veur dat de toalklassifikoatsie nogal wat problemen mit hom mit brengt toalkundegen binnen t der nait volledeg over ains hou of man t grunnegs presies nuimen mout der binnen den ook verschaaidene theorieen van aal theorieen is wel wat tou zèggen mr toch worden friso saksisch en nedersaksisch t maist broekt nedersaksisch messchain nog wel meer as friso saksisch omdat man mit t oog op uropa geern n grote verainde en stabiele minderhaid van de saksen hebben wil en nait van grunnegers oostfraizen westfelinks noord leegsaksen oostfelinks sleeswiekers ezw toch wordt t grunnegs deur de maiste grunnegers zulf nait zo waitenschoppelk beschaauwd de maisten zain t grunnegs as n apaarte toal heur aigen toal en nait echt as dail van ain of aandere groep van ain grunnegs kin nait proat worden t bestaait oet lutje dialekten dij wel n dudelke ainhaid vörmen môr doch wel verschillend binnen de dialekten dij van oldsheer onderschaaiden worden ien t grunnegs binnen over t aalgemain kin man zèggen dat de dialekten ongeveer overainkommen mit de olle politieke grìnzen binnen de provìnzie de olle ommelanden binnen dails zichtboar t oldambtsters wordt anders nait allend ien t oldambt proat môr ook ien t oostelke dail van t fivelgo ook wel bekend as t duurswold t stadsgrunnegs en t noordvelds wazzen vrouger middelkerwies ain dialektgroep mr deur ienvlouden van t drìnts op t noordenvelds en ienvlouden van t hoogelaandsters op t stadsgrunnegs binnen zai laanksoam oetnkander gruid t dialekt van hoaren eel potterwold en glimmen kin as overgangs dialekt zain worden ien tegenstèllen tot de maiste aander dialektgroepen ien nederlaand bestoan der ien grunnen binoa gain echte dörpsdialekten de grunnegse dialekten binnen veurnoamelk streekdialekten dit komt woarschienlek deurdat veuraal ien t klaaigebied van noordelk grunnen dörpen reloatief dicht bie nkander liggen ook was der vrouger al nait dusdoaneg veul bedrieveghaid dat dörpen heurzulf redden konden zunder kontakt mit aander dörpen op de zaandgronden was dit aans t zudelke dail van t westerkertaaier worden meer verschaaidene dialekten proat en van oldsheer haar westerwlde wel dörpsdialekten ien de lèste joar binnen de dialekten aal dichter noar mekoar tougruid de ainhaid van de noar mekoar tougruide dialekten nuimt man n regiolekt noast geogroafische veschillen binnen der ook verschillen tuzzen leeftiedsgroepen en tuzzen de verschillende loagen van de moatschoppij en de verschaaidene affeers hieronder staait n tabel mit de verschaaidene dialekten en ongeveer t aantel sprekers doarvan t aantel sprekers van t westerwôlds is baseerd op de proaters van t mengdialekt van t olle westerwôlds t oldambtsters en t veenkelonioals t aantel sprekers van olle westerwôlds ligt enkeld om en bie of zulfs minder dit mengdialekt is aigelks gewoon oldambtsters mit hier en doar n westerwldse ienvloud zo as de u veur o bv bukse veur boksem of hum veur hom der binnen n aantel kenmaarken dij de grunnegse dialekten van elkander schaaiden dut dizzent binnen zo veul meugelk hieronder oetdrokt veur de geschiednis van t grunnegs mouten wie omgoan noar de middelaiwen n poar aiwen noa kristus noa de grote vlkerwandel wazzen de oorspronkelke frisii soamensmolten mit aander vlker onder aander mit de sjouken doaroet was n soort van proto fraise kultuur ontstoan dij as loatere vèrzie de oldfraise kultuur haar logischerwies wör der dou ook oldfrais proat de dou ontstoane fraizen begonnen de haile noordzeekost van de noudoagse zais westfloamse grup tot ien denmaark tou te domineren middelkerwies waren zai ook ien hadeln en ditmaarzen de toal dij doudestieds proat wör was onder tou verdailen ien westlaauwers frais oostlaauwers frais en noordfrais dat op zokzulf weer ontstoan wezen zol oet t oostlaauwers frais dou dijent de noordelke kuststreken koloniseerden t noudoagse grunnen ligt aan de oostkaant van de laauwers t grunnegs is den logischerwies ook ontstoan oet t oostlaauwers frais dit dialekt dat tegenswoordeg nog proat wordt ien de duutse gemainte selterlaand wör proat ien de ommelanden en t oldambt en ien oostfraislaand middelkerwies ook ien stad mr dij zol vlgens heeroma al veur de aiw ontfraisd wezen ien t dörp westeremden op t hoogelaand is n aivenholtje taxus vonden mit n körte roenen ienschriften der op dij dateert oet de aiw n kr ofbeelding buurbrief jpg right px thumb de buurbraif van n daam bron noast dat der twij transchriften van de roenen binnen kinnen geleerden t ook nait ais worden over de betaikenis van t stok ien noudoags grunnegs zollen de vertoalens wezen n aander belaangriek oldfrais dokumìnt is de buurbraif oet dou n daam stadsrechten kreeg oet de vergoadern van de opstalboom bie auwerk dou de ienmiddels oetgruide hanzestad grunnen ien aiw aal meer ienvloud kreeg ien de ommelanden wör t frais ien de ommelanden staark beienvloud deur t leegsaksisch van stad dit vond om en bie dijzulfde tied ook stee ien oostfraislaand mr den vanoet emden ien de aiw was der ien grunnen al sikkom gain frais meer over t dialekt dat ontstoan was mout hail veul leken hebben op t tegenswoordege selterfrais dat op zien beurt ook weer lichte saksische ienvlouden had het woorden as lound laand taiven wachten en seers kaars kommen tegenswoordeg nog aal ien t selterfrais veur man kin t beste zèggen dat der n soort van dwongen wizzel ploats vonden het hierdeur wör t saksisch van stad oplègd mr deurdat de ommelaanders nait goud saksisch konden wör de toal dij ontston n mengen van baaide toalen woorden dij man nait wos hil man oet de olle fraise toal n schier veurbeeld van t vrouge grunnegs binnen de vertoalens van de kesten en laandrechten van de vraaie fraizen dit van oorsprong ien t old frais en latain schreven wettendokumìnt is twij moal vertoald worden ien t saksisch oldgrunnegs dizze baaide vertoalens lten goud zain hou of de toalonzekerhaid doudestieds was dij ongeveer verleken worden mout mit de noudoagse twijstried mit t hollaands de aine vertoalen broekt westelke hollaandse westfeelse woorden ien tieds dat de aander vertoalen meer oostelke hoogduutse en fraise woorden zain let hier n veurbeeld van n vrouge vörm van t grönnegs mr nait de oldste t eerste laandrecht ien t noudoagse grönnegs zol dat ongeveer wat wezen as om en bie begon t grunnegs aal meer noar t middelnederlaands te goan man zol veur dij tied proaten kinnen van oldgrunnegs en doarnoa van middelgrunnegs as man noar t bovenstoande fragmìnt van t olle grunnegs kiekt den is t maist boetenlaandsliekende de woordorder t grootste verschil was den ook dat dizzent laanksoam noar dijent van t hollaands tou gruide ook was t grunnegs doudestieds veul van de olle fraise kenmaarken kwiet worden en wör de schriefwieze van hollaand overnomen klanken veraanderden ook laanksoam zowel noar t hollaands tou as noar t oosterse saksisch van breem en hambörg dit gong zo wied dat om en bie de schrieftoal haildaal overgoan was op nederlaands dit bliekt onder aander oet de schreven dokumìnten dij veuraal ien stad kìrken of börgen schreven binnen en vanf binoa apmoal op zien hollaands of haalfdialekt binnen toch bliekt oet n dokumìnt van n rechtszitten ien de börg ewsum dat de spreektoal toch staark fweek van de schrieftoal hier zol de aankloagde gedoagde johann breve dij nog staarke fraise ienvlouden ien zien toal had hebben zol de rechtsprekende oetmoakt hebben veur drìnt de heer van ewsum dij der ook bie was zol hierop kwoad reageerd hebben dit is wat opschreven is hieroet bliekt ook dat aal loagen van de bevlken doudestieds grunnegs praiten roelof van ewsum was noamelk ain van de belaang ienvloud riekste luu ien de haile provìnzie opvalend is dat de klanken ai en ou nog nait weergeven worden of zai wel oetsproken wörren is man nait wis over wel kin man zèggen dat de oetsproak van klanken en kombinoatsies doudestieds aans was as nou de oe zol middelkerwies as euw oetsproken wèst wezen ien tieds dat de u de tegenswoordege oe was de ij was middelkerwies de tegenswoordege ie en eij was de tegenswoordege ij of ai hou of dat mit ee aa en oo zat is dus nait haildaal bekend t kin wezen kiekend noar t duutsege karakter van de schriefwieze wat loat is veur dij periode dat liek as ien t westfeels de klanken ai en ou schreven wörren as ee en oo ien muunsterse stadsdokumìnten bieveurbeeld binnen veul westfeelse teksten vonden dij ee en oo beschrieven mr woarvan man wait dat dij klanken as ij en ouw oetsproken wörren dit middelgrunnegs gong middelkerwies om en bie over ien t nijgrunnegs dit is aans nait mit zekerhaid te zèggen ien de loate aiw was de nederlaandse stoat laanksoam gruid noar grotere ainhaid t nederlaands haar nou ook al dudelk n vaste stoates kregen dit mouk de grunnegers ook bewaiten van heur aigense streektoal en apaarte aigensheden de grunnegers begonnen laanksoam soamen tou goan woar doarveur de gemiddelde ommelaander zok as frais oetdrokte vuilde man zok nou overaal grunneger en was de grunnegse toal n belaangriek dail doarien vanf dij tied doekt t grunnegs weer op ien schriften en wordt t schreven op n wieze dij verschillend was van t nederlaands ien tieds dat man ien de vrougere aiwen juust zo veul meugelk dezulfde letters veur zowel t grunnegs as t nederlaands broekte dij ien baaide gevalen wel aans oetsproken wörren dit was nou dus veraanderd en nou kin man den ook dudelk zain hou t grunnegs der ien dij tied oetzag en ook goud vaststellen hou of t klonken het deur dizze aandocht wait man vanf dizze tied den ook t maist van t grunnegs f de belaangriekste veraandern van t middelgrunnegs noar t nijgrunnegs is dat de klanken ee en oo en oe veraanderden ien ai en ou volgens kloas heeroma zol dit beurd wezen deur n ienvloud vanoet westfele dij er de westfeelse expansie nuimt liek ien t westfeels nam ook t grunnegs de klanken ai en ou over ien stee van ee ie en oo oe ook wörren bepoalde woorden overnomen en grammatikoale aigensheden liek zo dit het ien westerwôlde staarker wèst as ien de rest van grunnen ain probleem is aans dat heeroma dizze veraandern nait ien n bepoald tiedsvlak zet man wait nait wanneer dit presies beurd is deurdat de klanken ai ei ui en ou aan t ìnde van de aiw veur t eerst veurkommen ien de geschriften rekenen holdend mit t feit dat t westerlaauwers frais ook rond dij tied veraanderde wordt der wel ais van oet goan dat vanf t ìnde van de aiw tou t begun van de aiw t grunnegs dizze westfeelse ienvloud ondergong dit kwam vanoet t zuudoosten vanoet westerwlde dat middelkerwies al eerder westfeliseerd was zeker wait man dit nait deurdat der bar waineg ien t grunnegs schreven is tuzzen woardeur t hail goud meugelk wezen kin dat de westfeelse ienvloud al ien de aiw ientrid dee ien grunnen doarbie wordt maind dat de klankenwandel n gelaidelek proses wèst het van ie noar ee noar ij noar ai dus van skieper oldgrunnegs skeper vroug middelgrunnegs skeper oetsproak skijper loat middelgrunnegs skaiper vroug nijgrunnegs schaiper hudeg nijgrunnegs t kin ook wezen dat de ee klaank der nooit wèst het mr dat dij allendeg mr schreven wör noar westfeels veurbeeld dat zol betaiken dat n woord as schaiper vot vanoet skieper kommen is bie dizze theorie sloet aan dat verschaaidene olle luu ien stad en t oldambt de ui bv in gruin oetspreken as ai dus grain dit is den direkt weerom te laaiden noar t fraise grien de belaangriekste bron van t vrouge nijgrunnegs is t toneelstok et en fret dit is n toneelstok ien t stadjeders en gaait grofweegs over n domie dij n börgerdochter traauwen wil n onderwaarp dat hier staark aan bod komt is sosjoale verschillen iets dat ien dij tied hail staark leefde net noa de revolutsie dizze sosjoale verschillen zollen vanf dat momìnt aal meer ienvloud hebben goan op t grunnegs zo zag man net nog dat ien de aiw ook de rieke börgers grunnegs praiten zo binnen dij middelkerwies om en bie haildal overgoan op t hollaands en t fraans noa de wör de grunnegse regionalistische trots aal minder de haile belevenswereld veraanderde doudestieds boeren wörren van aarme laandaarbaaiders aal meer grote bedrieven en deden dus ook aal meer veur zokzulf om zo veul meugelk sìnten binnen tou hoalen zai kregen ook knechten en deur hollaands te proaten konden zai zok sosjoal hoger ploatsen as de laandaarbaaiders doardeur zugt man dat ondanks dat t grunnegs voak as boers zain wordt de maiste rieke boeren vanf midden aiw binoa gain grunnegs meer proaten zulfs vandoag proaten de maiste boeren hollaands omdat zai aal voaker dail oet moaken van n grote ondernemen of vakbond veuraal de onderste loag prait t nog börgers aarbaaiders schippers enz de bovenste loag begon zok aal meer f te zetten tegen t platte grunnegs van dizze onderloag en hierdeur het t grunnegs aan t ìnde van de aiw en t begun van de aiw weer n lutje veraandern mitmoakt der kwam n soort twijdailen de middenloag zette zok ôf van de onderloag de klanken ai en ou wörren bie dizze rieker wordende middenloag aal meer ij en oou zo as ien t oostfrais hiermit wol man zok fzetten tegen de daipe klanken ai en ou dij man as t roege plat zag de reaksie van de legere standen hierop was dat zai heur klanken nog daipen mouken om zok op heur beurt f te zetten ai wör oi en ou wör aau dizze baaide prosezzen veraanderden de toal ien zien hailen nait echt mr meer de oetsproak ien t eerste proses worden de sjieke hollaandse fraanse en engelse klanken noabootst ien tieds dat bie t twijde proses de diftongen verstaarkt worden en klaanken laanger en nazoaler wörren t eerste proses von veuraal op t hoogelaand stee ien tieds dat t twijde proses veuraal ien de veenkelonies was man zugt den ook dat t hoogelaand over t aalgemain rieker was as de veenkelonies dizze sosjoale schaaiden kin man nog aal terug vinden ien t nijmoodse grunnegs man proat ook wel ais van noord west grunnegs en zuud oost grunnegs dizze schaaiden het veuraal tou moaken mit welk van de twij prosessen t staarkste was en de ienvloud doarvan man kin ook wel zèggen dat t legere grunnegs ien de lèste aiw aal platter worden is t hoge grunnegs van ij en oou wordt aigelks allend nog mr deur ollere luu proat de jongere generoatsies hoog grunnegs proaten ien heur doagelks leven nog mr waaineg grunnegs of proaten n soort aalgemain grunnegs woar dit onderschaaid tuzzen hoog en leeg grunnegs nait meer heurboar is tegenswoordeg wordt t grunnegs den ook veuraal nog deur de legere sosjoale klassen proat ien tieds dat de hogere en middelboare klassen voak wel grunnegs kinnen mr dit nait meer echt oeten en zo veul meugelk op t hollaands overstappen de luu dij nog wel t hoog grunnegs proaten kommen ien dizze tiedsperiode apmoal zonnen bitke oet de tied woardeur dizze vörm redelk gaauw oetstaarft en allend t lege roege grunnegs en t haalfdialekt overblift noast de klanken ai en ou veraanderden ook aander klanken voakentieds noar t hollaands tou man kin bieveurbeeld goud heuren oet welke generoatsie aine komt veul luu dij veur de oorlog geboren binnen proaten veul donkerder as luu dij doarnoa geboren binnen ook binnen veul dingen dij duuts aandoun en dij t grunnegs vrouger mit t oostfrais gemain haar verdwenen zo sikkom noa de oorlog dou wol man zok veuraal fzetten van de duutsers en dat kon deur middel van de toal zee man vrouger nog oep op nou is t op p zee man vrouger rad nou is t fietse zee man vrouger voaren nou is t rieden enz ook de geogroafische dialekten veraandern zunder de hoge mobiliteit van de lèste aiw zollen de twij prosezzen dij hierboven beschreven stoan hail dörpsgebonden wezen toch zugt man dat der ien grunnen over t aalgemain ook deur de dichthaid van de dörpen veuraal op t hogelaand der ien stee van dörpsdialekten veuraal streekdialekten bestonden en sunt de twijde wereldkraig begonnen de geogroafische dialekten aal meer noar mekoar tou te gruien hierdeur is ien de twijde hèlft van de aiw t regiolekt ontstoan dörpsdialekten bestoan al nait meer en zwakke dialekten as t westerkertaaiers en t westerwôlds stoan aan de raand van t onbroeken noast de mobiliteit het t der ook mit te doun dat t grunnegs aal minder van hoes oet proat wordt woardeur luu dij t nait kinnen t leren mouten logischerwies is der nait veur elk dörpsdialekt n kurzus woardeur man n soort aalgemain grunnegs leert doarbie komt dat luu dij t grunnegs wel al praiten en der belaangstellen veur hebben aal meer aander dialekten der bie leren goan woardeur zien of heur oorspronkelke dörps of streekdialekt aal meer soamen gaait mit dijent dij er der bie leerde ondanks dat de toal laanksoam oetstaarft is der de lèste tientelderjoaren aal meer aandocht kommen veur de grunnegse toal de oetdrokken waitst nait watst hest totdatst t kwiet bist gaait hier oardeg op juust deurdat t grunnegs aan t oetstaarven is kommen der aal meer initsjatieven om de toal te beholden der kommen aal meer zangers schrievers en bloaden dij t grunnegs ien leven holden perbaaiern ien is t leegsaksisch woar t grunnegs bie heurt deur uropa erkend worden as streektoal en op moment is man bezeg om n hogere stoates dijent van minderhaidstoal aan te vroagen ien is siemon reker dij doudestieds streektoalfunksjonoares en biezunder hoogleroar was benuimd tot gewoon hoogleroar grunnegse toal en kultuur hierboven haar man al zain dat de sosjoale verdaildhaid t grunnegs oetaindrift de legere klassen en enkeld summege luu oet de hogere en middenklasse proaten t nog mr tegenswoordeg het t grunnegs deur de biekomsteghaid van t nederlaands veuraal n persoonliekse en gemoudelkhaidsfunksie t grunnegs wordt veuraal broekt om mit nkander persoonliekse zoaken tou bespreken en om homzulf bie n zeupke ien oet tou drokken zo as al zègd zörgt de sosjoale verdaildhaid dat de bovenloag aal minder grunnegs proaten gaait en de toal van de onderloag aal platter wordt hierdeur is der n grote kaans dat t grunnegs ien de körte toukomst ook deur de legere klassen op zied zet wordt jan de boer zègt hierover ien zien bouk aanzain en wezen van n moudertoal veur n dail is dat sociologisch ofstand nemen en ofstand doun van n stuk van heurzulf ze vergatten heur ofkomst en doardeur ook de toal doar heur moeke heur mit grootbrocht haar dizze intellektuele ofstand haar nog aandere oorzoaken ain doarvan is het aanmeten van n levensstiel dei min of meer gespleten is en dei n stried teweeg brengt tussen het verstandsleven het gemoudsleven as bie zuksen het verstand d r boven oetwozzen is den hemmen ze t gemoudelke alledoagse ainvoudege leven nait meer ien tel nou is der ien grunnen n soort twijstried tuzzen wat man aigelks vindt ainerzieds vindt man dat t hollaands mooier klinkt en is t veur luu verstaandeger om goud hollaands tou proaten zodat man meer kaans op de aarbaidsmaarkt het mr aanderzieds wil man t grunnegs ook beholden omdat zo as de boer goud woordt de maiste grunnegers wel n binden vuilen mit heur moudertoal t maist opvalende hierien is dat de luu dij t maist enthousiast ien binnen ien t behold van t grunnegs voak nait meer ien grunnen wonen ien t begun van de aiw binnen veul grunnegers veur heur waark noar t westen van t laand vervoard loater kreeg man haimzaikte en kregen zai wìns van grunnen deur zokzulf as grunneger te oeten hoopten zai vanf n fstandje toch wat veur grunnen doun te kinnen n goud veurbeeld hiervan was geert teis dij t grunnegs vlkslaid schreven het t gevoar mit dit soort gevalen is voak dat heugens voak mooier binnen as dat t echt was en dat gebieden en mìnsken ien de tied veraandern hierbie heurt ook de holden tegenover de streektoal nou perbaaiert man deur middel van onderwies en kultuur de holden tegenover de streektoal te veraandern en t broeken der van aan te peerdjen twijtoaleg opvouern wordt den ook aanmoudegd en ondanks dat man t grunnegs zulf voak nait zo mooi vindt toch is vindt n groot dail van de grunnegers t n gouie zoak dat de grunnegse toal weer wat aanpeerdjed wordt de mainen over t grunnegs deur boetenders is hail verschaaiden de maisten vinden t grunnegs roeg schèl en boers klinken de maiste luu dij gain grunnegs of n aander leegsaksisch dialekt gewoon binnen mouten den ook voak nog hail wat muite doun om t grunnegs te verstoan wat gain positief effekt het op t aanzain der van veuraal ien de laandelke politiek wordt der aanmoudegd om korrekt hollaands tou proaten toch binnen der ook gounend dij t grunnegs grappeg en mooi klinken vinden zai maggen den geern de term leuk taaltje broeken dizze groep dij nait zo hail groot is is den ook voak bereid om t grunnegs te leren zai beschaauwen de toal as n dail van de kultuur van t gebied en vinden dat as zai doar wonen kommen dat zai de toal ien èlk gevaal verstoan kinnen mouten voak zain zai t grunnegs aanders nait as serieuze toal zo as t frais mr echt as streektoal vandoar ook t verklainwoord taaltje t grappege hiervan is dat dizze groep voak positiever over t grunnegs is as de maiste grunnegers zulf ien tieds dat zai de term leuk taaltje voak aan t twìnts fschoeven n reden dat t grunnegs as mooi en grappeg zain wordt is dat t grunnegs hail gaauw en direkt is t grunnegs is noamelk hail nuchter hail gewoon aaldoags mr aan aander kaant kin man ook goud gevuil der mit oetdrokken en den veuraal negoatieve gevuilens zo as vloeken schèlden en kloagen mr ook goud laifde en verdrait de negoatieve holden van boetenders tegenover t grunnegs doar entegen het direkte ienvloud op de holden van de grunnegers zulf den de negoatieve holden van de grunnegers zulf tegenover heur toal is grotendails n minderweerdeghaidskomplex tegenover t hoge hollaands en dat as zai grunnegs proaten blieven dat zai den leeg stoan ien de weerden van de hollaanders t vertoalgedrag van t grunnegs holdt ien de moat van vertoalen en vergrunnegsen van woorden ien t doagelks sproakbroeken de lèste tienderjoaren wordt dit aal minder hierveur wör al proat over t regiolekt t soamengoan van de grunnegse dialekten tou ain streektoal toch het dit ook nog n aander betaikenis noamelk t soamengoan van t grunnegs mit t hollaands deurdat de hollaandse toal aal meer grond kregen het ien grunnen en noudoags de heufdtoal worden is vervaalt t grunnegs noar de achtergrond veul mìnsken proaten nog wel meer grunnegs as hollaands mr t hollaands is tegenswoordeg t veurbeeld worden olle woorden as keroazie teller edik oproupen hozen en snek worden ien t normoale sproakbroeken nait meer broekt en worden vervongen deur vergrunnegste hollaandse woorden as moud brd azien bèllen kousen en slak t is aans nait zo dat dij olle worden nait meer bekènd binnen man kent de woorden nog wel mr dij worden as te plat ervoaren en man leuft dat aander luu dizze woorden nait meer kennen n aander aspekt van vertoalgedrag is t opnemen van vrumde woorden vrouger was t grunnegs de ainegste toal dij t vlk prait woardeur woorden al gaauw veraanderd wörren denk aan t woord bait dat oorspronkelk binnenkwam as beet ien dij tied was t hail gewoon om nije woorden te vergrunnegsen noudoags is dat minder exotische vruchten as tomaat en banaan worden ien t doagelks sproakbroeken nait vertoald noar temoat en benoan mr hollen heur aa klank ook aander nij woorden as voetbal televisie en ijs co worden ien t doagelkse sproakbroeken nait vertoald noar voutbaal wiedkieker of iesko mr blieven t zulfde as in t nederlaands sums wordt t wel vertoal ien de dichterij ien t onderwies is t grunnegs gain vak van moutwaark mr t komt wel aal meer veur grondschoulen kinnen der veur kaizen of zai onderricht geven willen ien en op t grunnegs of nait doarom wordt t grunnegs ook nait overaal geven toch zugt man wel aal meer dat grondschoulen kinder op jonge leeftied al zo veul meugelk mit t grunnegs ien kontakt kommen lten hierdeur pikken zai vanzulf n ìnde van de toal op zunder dat zai verplicht riegen woorden en toalregeltjes oet t heufd leren mouten de stichten hoes van de grunneger kultuur het ien soamenwaarken mit de rieksakademie en de hanze hogeschoul verschaaidene lespakketten soamenstèld veur legere schoulen om onderricht mit te geven ien t middelboar onderwies wordt t grunnegs nait geven as vak wel wordt der op verschaaidene schoulen wel aandocht aan besteed tiedens de periode van de grunnegse schriefwedstrieden op rieksakademie grunnen kon grunnegs wel studaaierd worden dit was n initsjetief van siemon reker dij ien promoveerd is as hooglerer grunnegse toal en kultuur hierbie wordt veuraal keken noar t tegenswoordege grunnegs en heur varianten noa aanlaaiden van teksten van grunnegse zangers en schrievers hierbie wordt ook veuraal aandocht schonken aan de oetsproak en regionoale varianten ook gong reker de toal op akademische wieze bestudaaiern en vastlèggen ien gong reker mit emeritaat de grunnegse literatuur en poezie is ien de lèste tienderjoaren ook aal meer gruid der kommen aal meer grunnegse schrievers dichters en zangers dit zugt man ook ien aander regionen woardeur man ook wel proat van de dialect renaissance t weerleven van t dialekt jan de boer maint aans ien zien bouk aanzain en wezen van n moudertoal en mit hom de grunneger schrieverskring en de koninklijke academie voor wetenschappen fdailen dialectkunde dat t grode aantel schrievers ien t grunnegs n gevoar mit zok mit dragt noamelk dat tin eerste de maiste grunneger schrievers luu binnen dij nait meer ien grunnen wonen en dat zai doardeur veuraal nostalgische heugens op schrift stellen ien tieds dat zai t woare kontakt mit de regioon verloren binnen hierdeur zol de aigelkse gemoudelke funksie van de streektoal van tegenswoorden verloren goan tin twijde kin der op dij menaaier n soort standerd ontstoan woar man zok aan holden mouten zol mr doardeur zol t meer waitenschoppelk wezen as gemoudelk woardeur de toal ook weer ien t gedrang komt doarnoast zègt heeroma ien zien boukje over t westerwlds dat t gevoar van dichters en schrievers ook is dat man de toal mooier lieken let as dat t echt is op schrift kommen woorden dij ien t doagelk sproakbroeken nait meer broekt worden makkelker terug as ien n gewoon gesprek en worden woordenboukjes voaker broekt om n mooi riemwoord te vinden toch blieft man perbaaiern om t grunnegs deur middel van veul aan t vlk zain te lten toch aan tou pitjen elk joar om en bie meert wordt bieveurbeeld ien de maiste regionen voak per twij of drij gemaintes ien grunnen n schrieverswedstried holden hierbie kin elkenain dij wil n grunnegs stukje poezie of proza iensturen voak dudden schoulen hieraan mit om t broeken van t grunnegs onder de kinder en de jongluu aan te peerdjen doarnoast is der ook n provìnzjoale schriefwedstried ook is der ain moal ien de drij joar n priesoetreiken veur t grunneger bouk oetreikt deur de stichten t grunneger bouk noast dizze literère pries is der ook nog de k ter loan pries dij oetreikt wordt aan n persoon of n stichten verainen dij zok ienzet het veur de grunnegse toal ook worden op verschaaidene steden ien grunnen kurzussen grunnegs geven ook hierien zugt man ien de lèste joaren n opmars meer en meer luu veuraal boetenders nemen n kurzus om n bitke te intergreern of gewoon oet belaangstèllen dizze kurzussen kinnen op zowel richt worden op t proaten as op t enkelde verstoan summege gemaintes en de provìnzie sturen zo f en tou ambtenoaren ook op n kurzus om liek as ien fraislaand ook t grunnegs noar de politiek en t openboar bestuur te brengen wat streektoalmuziek aangaait het t grunnegs veur nederlaandse begrippen n laange traditsie vot noa de kraig joaren kwammen der grunnegse zangers en zangeressen op n goud veurbeeld hiervan is peter buwalda oet stad dij ook wel zain wordt as de eerste echte grunneger zanger dit bleef doudestieds veul provinsjoal mr sunt de joaren van de vurrege aiw gaait t ook noar aander regionen de grootste en bekendste grunnegse zanger is ede stoal dij zien laidjes zulfs ien t japans vertoald binnen en dij tot vandoag aan dag tou as boegbeeld zain wordt van de grunnegse muziek ien de joaren en kwammen onder aandere wia buze en rooie rinus en pé daalemmer dij loater deurgoan binnen mit alina kiers as de bende van baflo bill en nou nog aal sukses hebben onder de noam voorheen de bende ien aal drij gevalen zitten zai ien t kabaretgebied n aander suksesvol aartiest van de joaren en vandoag is erwin de vries dij ien de erjoaren dail was van de band deheleboel en nou solo gaait hai zit meer echt ien de popwereld as de streektoal en piroatenkaant doarnoast binnen der nog n hail ìnde aander grunnegse muzikanten zo as de bond tegen harries dij meer ien de rap en alternoatieve rock zitten the yellowish summer evening dij veuraal poetische muziek mken tineke rouw dij n hail ìnde verschillende soorten muziek dut de stroatklinkers de pompers harrie niehof burdy alex vissering en nog n hail ìnde meer de poprockband swinder dij meziek moakt noar t veurbeeld van skik huil in de laandelijke media mit zien debuutploat n aargumìnt dij voak tegen de streektoalmuziek geven wordt is dat t voak nait om serieuze muziek goan zol mr meer om feest en piroatenmuziek toch binnen der onder de grunnegse muzikanten n hail ìnde dij serieuze popmuziek mken mit muzikoal zain goie instrumìntoatsie en woarvan de tekst aargens over gaait zo as alex vissering mit de groanrepubliek dat gaait over t kommunistische verleden en heden van oost grunnen môr bieveurbeeld ook erwin de vries mit de polder dat gaait over de laifde veur t grunneger laandschop of boer en ondernemer dat gaait over de gruiende en veraanderende toaken van n boer ondaanks dizze gruiende ien aantel en kwaliteit maarkt van grunnegse aartiesten is t nog gainent van heur lukt om ook ien hail nederlaand en boeten de streektoalkrais deur tou breken wel het de laandelk bekende band ios n oorspronkelk hollaands laidje ien t grunnegs vertoald as ôfschaid en dank aan grunnen woar zai begonnen binnen wat aanbod aan muziek ien dialekt aangaait kin man zèggen dat t grunnegs van aal streektoalen ien nederlaand hierien veurop lopt wat nijsbloader aangaait wordt der mr schietwaaineg ien t grunnegs schreven maisttieds staait alles ien t nederlaands mr sumtieds staait der wel ais n grunnegs artikel ien maisttieds gain belaangrieke berichten voak binnen dit gedichten of nijstieden dij goan over t grunnegs zulf of n nij verschenen bouk of zo wat n rezen hierveur is dat der vanoet goan wordt dat nait haile provìnzie grunnen grunnegs sprekt mr wel nederlaands ien elk gevaal as twijde toal op radio het t grunnegs n wat grotere rol op lokoale radiostatsjons as radio noord radio westerwolde en simone fm wordt der van ales doan om t grunnegs n bitke te promoten der wordt den ook regelmoateg grunnegs proat bieveurbeeld ien programmen woar man noar radio tou bèllen kin om tou reageern op n stelling of dingen tou ruil aan tou baiden mr ook bie de zundagmörn radiozenden noordmannen dat voak hailemoal ien t grunnegs is ook binnen der verschaaidene radioprogrammen woar allendeg grunnegse muziek draaid wordt nijsberichten binnen aaltied ien t nederlaands en ook t kommentoar tuzzen de muziek deur is deur de weeks voak op zien hollaands grunneger muziek wordt aans wel regelmoateg draaid ook boeten de grunnegstoalege programmen op wiedkieker is t grunnegs ook nait hail prominent aanwezeg mr der wordt f en tou wel aandocht aan besteed n vast onderdail woar wel grunnegs proat wordt was tot tou t weer op rtv noord jopke nijenhoes jaap nienhuis en derk bosker derk bosscher gaven dou elke dag t weer ien t grunnegs sunt binnen zai der mit stopt ook bevroagens ien de nijstieden mit de lokoale bevlken binnen geregeld op zien grunnegs en den wordt der gain hollaandse vertoalen bie zet de lèste joaren is der ook n programma op bie noamen grunnegers woarien t grunnegs leerd wordt aan de kiekers dit programma verschilde per saaizoen zo wör der n moal n grunnegs stukje tekst oplezen mit wat fouten der ien aan t ìnd van t programma wörren dij fouten den opnuimd en konden de kiekers kieken of zai t goud haren ien n aander saaizoen worden bepoalde woorden besproken hierbie wör n woord oplezen en almoal veurbeelden van zinnen en zegswiezen dij mit te doun hebben noa t sukses van de twintse streektoalriege van jonge leu en oale groond was provìnzie grunnen ook van plan n grunnegse serie te mken aan t ìnd van was t eerste saaizoen van dizze riege bestoand oet oetzendens te zain bie rtv noord ien tot jannewoari is der n twijde saaizoen oetzonden de noam van dizze riege is boven wotter wat verwiest noar de blaauwe stad dizze serie het ook n zetje op de publieke omroup wèst ien kìrk wordt t grunnegs f en tou broekt sunt worden der regelmoateg grunnegstoalege dainsten organizeerd veur dizze grunnegse dainsten worden spesjoale doatums en steden oetzöcht n vaste dag of stee is der nait tegenswoordeg worden zulfs ien amsterdam wel ais n grunnegstoalege dainst holden veur aal emigreerde grunnegers de dainsten worden holden ien binoa aal richtens van t kristelke leuven dus nait allend de hervörmde kìrken mr ook de gerevörmeerde protestaantse en deupsgezinde kìrken allend de reums katolieke kìrken mizzen nog mr dat komt ook omdat doar mr n poar van binnen ien pervìnzie grunnen ien twijde hèlft van de aiw is der begonnen mit n grunnegse biebel onder laaiden van de liudgerstichten wörren twij kemizzies ienstèld dij t olle en t nije testament overzetten deden oet de grondtoalen hibbrais aramees en graiks ien n soort aalgemain grunnegs dat ook wel t biebelgrunnegers nuimd wordt op heur webstee was de grunnegstoalege biebel al wat joaren te lezen mr sunt is er ook ien boukvörm verkriegensboar de offisjele titel van de grunnegstoalege biebel is den ook gewoon biebel ook wordt der waarkt aan n grunnegse vertoalen van de heliand noast de biebel wör noa tienderjoaren waark ook t bouk psaalms en gezangen fmoakt woarien zo as titel al vermouden dut de psaalms en aander laider vertoald binnen man hoopt dat deur dizze vertoalens t grunnegs ien kìrk aan tou peerdjen omreden der nou n standerd is verschaaidene moalen kommen minsken wel ais ien verwarren mit de bievougliekse noamwoorden grunneger en grunnegse t aigliekse verschil is dat grunnegse allend betrekken het op de toal grunnegs grunneger het in tieds doarvan betrekken op de stad en provìnzie grunnen bieveurbeeld grunnegse stichten betaikent stichten veur de grunnegse toal grunneger stichten betaikent stichten veur t gebied grunnen t westerwoolds is ein van de subdialekten van t grönnegs en wodt up westerwoolde snakt t is t meist duutsek dialekt van grönnen t heft drèntse en emslaandse invlouden t wodt binao nich meer snakt man olle mènzen oet zèlng vlagtwedde en onstwedde deit dat noch wol ok in traopel hef t dialekt noch wat westerwooldse invlouden man daor wodt vandaog veelal veenkeloniaols praot tusken de dialekten in de westerwooldse dörpen bestaot ok noch weder underscheiden t westerwoolds heft laank bestaon as zulfstandeg dialekt deur zin isoleerde liggen in de middeleiwen waar westerwoolde umrinkt deur t boertanger moor t gaf allendeg twei deurgangen eine bi traopel en eine bi boertang daordeur is westerwoolde bit de eiw immer n appaarte heerlekheid west en heurde bestuurliek doe noch bi muunster tegenwoordeg wodt westerwoolds zein as n grönnegs dialekt wiel t haost nich meer snakt wodt in tegenstellen tou de annere grönnegse dialekten is t westerwoolds nich deur t freis beinvloud de letste eiwen is t westerwoolds stark beinvloud deur t grönnegs t westerwoolds is van oerspronk n veels dialekt t oerspronkelke westerwoolds daarf dan ook nich indeild wodden bi t grönnegs man mout indeild worden bi t veels presiezer zein bi de westelke dialekten waor ok t emslaands twènts en t drènts bi heuren deit deur de grote invloud van de anner grönnegse dialekten daarf t westerwoolds noe ok bi t grönnegs indeild wodden aal is nich elke taolkundege t hier mit eins t gebiet waor as vrouger t westerwoolds snakt wodde bestun oet t ganze gebiet tusken de twei moren in anners zègd is dit de olle zaandtoenge dei van traopel tot aan bewoolde luip dodestieds was traopel t meist isoleerd deurdat t aan drei zieden deur t moor umrinkt was en daor wordde dan ok t meist van t grönnegs ofwiekende dialekt snakt in bennewoold en vreiskeloo wodde n overgaanksdialekt en t dialekt van wedde wodt meistentieds as t begunpunt van t westerwoolds zein sunt de ontginnen van t boertangermoor het t westerwoolds veul to lieden had veuraal t veenkeloniaols het n grode stempel up t westerwoolds zet en vandaog an n dag ken man den ok nich meer echt van n westerwoolds dialekt in westerwoolde praoten nog n enkelde olle man of vraauw praot noch old westerwoolds man umdat de meiste anner luu dat nich verstaot past zi zuk ok vaok an en praot veenkeloniaols t gebied waor as dizze enkelde ollen woont besteit oet de dörpen traopel zèlng onswedde boertang wedde en aalns daortusken in tegenzats to de rest van grönnen kende westerwoolde vrouger veul onnerscheid tusken de dörpen in tieds dat in de rest van grönnen zuk meer streekdialekten oentwikkeld haart zo zee man vrouger in traopel wi weert in zèlng wi wordde en bleiem wi wörren in traopel zee man wi zint in onstwedde wi zunt in zèlng wi bint of wi bunt en in bleiem wi bint of wi binnen ok an dizze dialektverglieken zugt man dat traopel vrouger t meist konservatief pruit of t meist duutseg even as t gebied waor as t praot wodt is t westerwoolds is over t algemein n unbekend gebiet veur t grootste deil van nederlaand man ok van grönnen der zint den ok man n paor luu dei zuk mit t westerwoolds an wèst waart ein daorvan waar johan winkler dei in zin bouk algemeen nederduitsch en friesch dialecticon oet dit zee over t westerwoolds n anner was dr g acker stratingh dei in n reeks artikels wat anducht besteedde an t westerwooldse dialekt en bi westerwooldingers laanks gung um de taol n bitken to dokumenteern joh a leopold en l leopold hebt in heur waark van de schelde tot de weichsel n luk stukkien an t westerwoold wèid in de eerste helft van eiw heft k heeroma dizze underzuiken saomenbrocht en oetbreid in t bouk westerwolds een verkenning oet n westerwooldse schriever waar j h neuteboom eigentliek de einegste westerwooldse schriever van belaank obwool de weerde en authensiteit van zin waark deur verscheidene taolkundegen betwievelt wodt priest heeroma hum in t bouk an as n weerdege literère schriever dei t westerwoolds wizzelk wol goud beheerst hebben zol literère teksten zint ja vaok anners as de spreektaol neuteboom gebroekte net as g teis leiver ao as oa zi zolt wizzelk kontakt mit einander had hebben en einander up dei schriefwies meugelk ok beinvloud hebben de kenmaarken van t oolde westerwoolds verschilt staark van de anner grönnegse dialekten zo as al nuimd kwam dit deur de isoleerd liggen van t gebiet zugt t gedeilte westerwoolds van de grönnegse taolwiezer veur n overzicht van typische westerwooldse eigensheden t westerwoolds is sunt de ontginnen van de veengebieden veur t grootste gedeilte saomensmelt mit de umringen dialekten mit naome t veenkeloniaols hierdeur zol man zèggen kennen dat der twei dialekten praot wodt in westerwoolde t oold westerwoolds en t nei westerwoolds t nei westerwoolds is den t dialekt dat man krigt wen t oold westerwoolds en t veenkeloniaols saomensmelt de eine kenmaarken zo as de oetgank up t bie aal meervoldsvörms en de duutsege woorden as nich verdwient almaol anner kenmaarken blieft zo as de u in stee van o zo as in op en schot up en schut wordt noch immer behoolden köllumerland en nijkruusland is een vroggere gemeente van de nederlandse provìnzie friesland t is de enege friese gemeente woar at grunnings sproken wordt t haar op mei ienwoners en het as heufdplak köllum dizze gemeente is de enege friese gemeente woar grunnings proat wordt t köllumerlands wordt bie t westerkertiers rekend in tieds dat t pompsters n apart dialekt is deurdat t noordoosteleke part van de gemeente ienpolderd is vanuut t oosten het t dialekt doar meer mit t grunnings as mit t fries de gemeente köllumerland en nijkruusland telt twolf offisjele kernen de nederlandse noamen binnen de offisjelent de plaknoambreds ien t oosteliek leegsaksische toalgebied bennen eentoaleg nederlands de friese noamen worden hier niet broekt behalve in de pomp woar de friese noam de pomp mit de leegsaksische overeen komt ien de tabel hieronder stoan de offisjele kernen aangeven mit doarbie de grunningse noam de friese noam en de nederlaandse noam de grunningse noamen mit n sterntsje worden offisjeel bruukt bie t aantel inwoners per woonkern gijt t om jannewoari de ommelanden tegenswoordeg ook wel t ommelaand is de oale noam veur de gebieden van de provìnzie grunnen dij boeten de stad grunnen liggen dij zo as de vlage en t woapen al denken doun frais waren historisch waren der drij ommelanden hunzego fivelgo en t westerkwartaar t reiderlaand en westerwolde wuiren as apaarte gewesten zien woarbie westerwolde ook nimmer n frais karakter had het ook t gerecht stad grunnen en omstreken wuir nait as ommelaand zain t oldambt wuir sumties wel sumtieds nait as apaart vaaierde ommelaand zain t woapen van de ommelanden verwiest anders enkeld noar de drij historische ommelanden en de in totoal onderkwartaren op t moment dat dij vlage in zwang kwam har t oldambt ook aal zien vraaihaid verloorn rond de middelaiwen waren de ommelanden fraistoaleg in tied dat t gerecht en westerwolde leegsaksisch waren de ommelanden nuimden zokzölf lutje fraislaand lyts frysln zai wuiren bestuurd deur de lokoale adel en de kloosters zo was t klooster van aauwerd de machtigste van de ommelanden wieder waren de ommelaanders vraai net zo as alle andere fraizen in de middelaiwen groalden zai van de fraise vraaihaid net zo as tegenswoordeg bestonden de ommelanden veural oet boeren dörpen der waren twij steden loater drij dij baaident veul invloud harren op de bestuurloze ommelanden dit waren de stad grunnen en n daam loater ook winschoot n daam har de maiste macht in de ommelanden mor dou de stad zien invloud oetoefenen gong op de ommelanden gong t mit n daam al vlot aachteroet ook t noaberske delfziel mit zien zeehoaven was n grode konkurrent veur n daam de ommelanden hebben zok in t verleden fel verzet tegen de stad zai nuimden zokzölf den ook eala frya fresena de vraaie fraizen in t oldfrais as de adel op de börgen en de grode heerden te veul macht kregen gong de börg of heerd plat ook de stad is al moal aanvallen deur de ommelaanders dou de stad te veul macht kreeg sloten de ommelanden zok aan bie de unie van oetrecht zodat de invloud van de stad minder worden zoll dit was gain slimme zet den dou de stad zok ook aansloot bie de unie van oetrecht en doarmit zien recht om te verovern inleverde reduksie van grunnen wuiren de ommelanden soamenvougd mit de stad tot de provìnzie stad en lande sunt des binnen de stad en de ommelanden ain gebied noa n aantal lutje konflikten mit enkele dörpkes waren de opstanden tegen de stad veurbie stad en ommelanden paasden zok aan ainander aan en vörmen nau n ainhaid t frais van de ommelanden wuir verdrongen deur t leegsaksisch van de stad toch binnen der nog wel enkele fraise woorden vindboar in t nije grunnegse dialekt in kocht de stad grunnen de heerlekhaid westerwolde op bie de dreugleggen van n dail van de dollart wuir t reiderlaand weer vergroot mor t heurde dou bie oostfraislaand dou oostfraislaand bie de nederlanden vougd wuir keunenkriek hollaand zag grunnen zien kaans om t reiderlaand over te nemen en de ems weer as oostgrens vast te stèllen n groot dail doarvan het grunnen weer inlevern mouten aan oostfraislaand t overege paart wordt tegenswoordeg bie t oldambt rekend gemainte reiderlaand westerwolde en t reiderlaand hebben nooit offisjeel de titel van ommeland kregen mor worden sumtieds wel aangeven as ommelaand de noam ommelanden wordt tegenswoordeg nog mor wieneg bruukt in tieds dat in de e aiw joar noa de ofschaffen van de ommelanden alle grunnegers de grenzen en noamen van de ommelanden kenden de noamen van de ommelanden binnen nau allend nog trug te vienn ien noamn van gemainten oldambt en westerwoolde en de voetbalclubs reviertkes of radiostations bieveurbeeld oldambster boys en radio westerwolde ook t ommelander ziekenhuis groningen ozg in scheemde en de ommelanderzeediek de zeediek van grunnen heugt aan de middelaiwse goen oetsproken as go en t achterhooks is n nedersaksies dialekt dat epraot wörd in den achterhook gelderlaand ten oosten van den iessel in disse streektaal of spraoke bunt völle varianten in t noorden en oosten lik t achterhooks stark op t twaents of sallaands veur t spellen van t achterhooks en liemers wörd vake de wald spelling van t staring instituut gebroekt zee ok achterhooksen taalwiezer t achterhooks hef net as meer nedersaksiese spraoken n eenheidsmeervold op t in de verleden tied hef t achterhooks in alle personen n oetgang op en veur zwakke warkwoorden veur starke warkwoorden wörd veur den eersten en daarden persoon de en oetgang vort elaoten ik warken ik leep hi j leep zi j lepen t volteuid deelwoord krig t veurvoegsel e bev elopen ewest veur zwakke warkwoordn is t achtervoegsel t ik heb ewarkt voor starke warkwoorden meesttiedst en elopen veur meer aover dit onderwarp zeet achterhooksen taalwiezer een ander kenmark is den umluud umlaut bi j verkleinwoorden en meervoldsvormen vergeliekbaor met t duuts wenters winterswiek unzen vader in de hemelen laot dienen name eheiligd worden laot dien könninkriek kommen laot dienen wille gebeuren op de eerde zo as in den hemel gef uns no uns dageliks brood en vergef uns unze zunden zo as ok wi j vergaevet wel bi j uns in de schold steet en breng uns neet in verzeuking maor maak uns vri j van t kwaod want van di j is t könninkriek en de krach en de glorie no en alle dage amen vlagtwedde inwoners vanof jannewoari is n vrougere gemainte en n dörp in de provìnzie grunnen in de streek westerwolde de vrougere gemainte beslagt n oppervlak van km woarvan km woater t gemaintehoes stait in zèlng op jannewoari is gemainte vlagtwedde opgoan in de nije gemainte westerwoolde in de vrougere gemainte bevindt zoch t vestendörp boertang t hoogste stee van grunnen de hassebaarg en t klooster troapel de gemainte nuimt zochzulf ook wel de op ain noa schierste gemainte van nederlaand de moaten troapel troapelknoal ter wisch zèlng zelngerbeetse harpel jipsinghuzen jipsingboertang boertang vlagtwedde t openboar vervoer in de gemainte vlagtwedde wordt verzörgd deur de volgende buslienen t sallaands is n nedersaksiese dialektgroep in de regio sallaand in t westen van de nederlaandse provinsie overiessel in de dörpen ellendoorn nijverdal en olten die vandäge de dag n nauwe baand mit twente ebben praoten ze n sallaands twents overgaanksvariaant värder praoten ze in kampen en in de umgeving van kampen ok sallaands de streektaal in de kop van overiessel wördt onder t stellingwarfs erekend t sallaands ef veural vule overienkomsten mit t oost veluws en t drents en in mindere maoten mit t stellingwarfs urkers en west veluws t sallaands is beheurlik benvloed deur t ollaands n invloed die naor t oosten toe dudelik minder wört daor leg t grote verskil mit t veul be ollenere twents raolte legt midden in t sallaandse täälgebied t dialekt mit t grootste antal sprekers is t zwols t sallaands ef de iso kode sdz t sallaands beslet zo as ezegd ongeveer t westen van de provinsie overiessel mär t kömp niet presies overiene mit t gebied dät sallaand enuump wört de greins mit t twents löp tussen olten sallaands en riessen twents tussen nijverdal en wierden en tussen d am en vriezenvene t vriezenveens is eigenliks n dialekt ampart in sommige definisies löp t sallaands deur over duuts grondgebied in t grafschaft bentheim tot in drenthe bi j skoonebeek de greins mit t oost veluws wört evörmp deur de iessel dit is nogal n willekeurige greins t stellingwarfse täälgebied in overiessel kömp overiene mit de gemiente stienwiekerlaand ok wel de kop van overiessel enuumd allienig t dialekt van veno wört as enklave ok wel bi j t sallaands erekend tenslotte bin de noord overiesselse dörpen stappest roevene ni jlusen de vaort lutten slagaren en n antal kleinere pläätsen daor in de umgeving drentstälig de dialekten van kampen en umstreken en gällemuden wörren soms niet bi j t sallaands erekend umdat ze westeliker van karakter bin zie ieronder de täälkundige harrie scholtmeijer dielt ok de dialekten van rond zwolle en de dialekten tegen de greins mit twente niet bi j t sallaands in mär rekent ze tot twie ni je groepen n aandere indieling t sallaands ef net as alle saksiese dialekten umluud ondergaon in de woorden mit n oldgermaanse lange ô ierbi j ef daornaost n veraandering pläätsevunnen die ielemaol analoog is an de mutasie van oo naor oe ierdeur klinkt t oldgermaanse grônaz now as gruun tegenover t twentse en veluwse greun ok ef t sallaands umluud in de verkleinwoorden waordeur t ansluut bi j t veluws en twents en t zich onderscheidt van t stellingwarfs en drents n klein boek wört n bukie n enuumd n kleine bak n bäkkien n kleine hond n hunnegie n of hundjen de n kan wel of niet nasaliseerd wörden t sallaands kent de körte klinkers a ä e i ie o ö oe u en uu ie oe en uu kunnen ok lange wezen zie ieronder de ä klinkt ongeveer as de a in t engelse woord cat lange klinkers bin de aa ae ok eskreven as ää of ae ao oa äö öa ee eu e oo u diftongen bin au en ei ui kan optreden in nederlaandse leenwoorden wat de medeklinkers anget vaalt de syllabedragende nasaal op van de uutgaank en wört allienig de n uut espreuken zo is t ietn eetn loopm wärkng dit wört in de mieste spellingssystemen niet uuteskreven de h wört in t westen van t täälgebied in en rond zwolle en kampen niet uutespreuken dit is ok nog zo in t urkers de r wört in de pläätsen kampen zwolle en deventer brouwend uutespreuken mär daorbuten altied erold zo as boven op emärkt ef t sallaands invloed ondervunnen van t ollaands dit wört in de sallaandse klinkers mitiene dudelik woorden mit in t achteroeks twents en limburgs n oo kriegen in t sallaands n oe goed good oek hook dit geldt ok veur de ee die ier n ie wer nie t neet de oe in n woord as hoes veraanderde ier väke in uu mär dät is lange niet in alle woorden t geval zo kennen zwat alle sallaandse dialekten huus en uut naost moes dit is ok t geval in t oost veluws en in sommige drentse dialekten en kump ok buten t nedersaksiese täälgebied veur bi jveurbeeld in t venray de of ekörte e die in t nederlaands tot e ewörren is kan in t sallaands op drie manieren uutespreuken wörren rond kampen en in pläätsen mit lichtkaans drentse dialektinvloed n sallaandse dialektmuziekgroep die n nasionale hit skoorde was t duo höllenboer mär disse hit busje komt zo t bussien kömp zo was nederlaandstälig in zwolle krek de pläätse waor t sallaands t snelst verdwient is der n vrie aktieve dialektverienige die onder aandere kursussen zwols an de volksuniversiteit gef de historiekamer hardenbarg hef ok n iel aktieve dialektgroep hergé pseudoniem van georges rémi geboorn in de belsn plaats etterbeek op mei en hengoan in brussel op meert was ne belsn tekenaar van ne riege stripverhaaln oaver n heufdpersoon tuufke de oorspronkelike fraansn naam van n heufdpersoon is tintin in t nederlaands is e bekeand as kuifje t pseudoniem hergé is ontstoan duurdat georges rémi zoas hee in t echt hiet de vuurletters van zien naam umdreait hef rg in t fraans wordt dit oetsprokn as erzjee dit ku j in t fraans dan weer schrievn as hergé hergé is hengoan op meert op disse leaftied van duur komplikoasies van bloodaarmood woar hee al n laange tied an leed de veluwe is n bosrieke stuwwalle laondstreek in de nederlaondse provinsie gelderlaond en n veurmaolig kwartier van t hartogdom gelre t gebied grenst ongeveer an de plaatsen hattem apeldoorne dieren arnem wageningen ede barneveld en harderwiek in brejer opzicht wörden alle gelderse gemeenten ten westen van de iessel tot an de laondstreek de betuwe ok töt de veluwe erekend de veluwe stiet bekend um zien bossen en t grootste natuurgebied van noordwest europa en is zwat bunder groot in de bossen woenen veural harten knienen en andere wildsoorten bie armelo giet al iewig lange t verhaal van de witte wieven in de ronte dät overigens ok in twente veurkömp naost de bossen stiet de veluwe ok bekend um zien zaondverstoevings zo as bie kootwiek en hulshorst de raove is hier mit sukses opniej uutezet der komen noe tientallen exemplaren veur in apeldoorne stiet t paleis t loo waor wilhelmina n tied lange ewoend hef wat godsdienst angiet is der n tweedeling zichtbaor tussen an de iene kante de noordelike en westelike helfte van de veluwe die n overwegend griffemeerd karakter hef en an de aondere kaonte de oostelike en zujelike helfte van de veluwe die meestentieds emaotigd of sekulier is in t noorden van t oostelike deel van de veluwe bint ok n paor katholieke gemeenten of katholiek samen mit protestants kömp ok wel veur n veurbeeld hiervan is vaossen tegenswoordig meer protestants t noorden en t westen van de veluwe maakt deel uut van de biebelgördel die zich uutstrekt van t noorden van overiessel tot in zeelaond op de veluwe wördt der naost t nederlaonds ok n nedersaksiese variant espreuken t veluws dit wördt inedeeld in t west veluws en t oost veluws zwat kan t praoten van ongeveer is t de moerstaal kan t lezen en les t vake veur t veluws is der de dialektkringe salland en oostveluwe de kringe is onderdeel van t verbond van nedersaksische dialektkringen die vier maol in t jaor t tiedschrift de moespot uutgèèf gelderlaand nederlaands is n provinsie in t midden en t oosten van nederlaand t grenst an zes aandere nederlaandse provinsies en an duutslaand in t noordoosten an overiessel in t oosten an de duutse deelstaot noordrien westfaolen in t zujen an limburg en noord braobaant in t uterste zuudwesten an zuud hollaand in t westen an de provinsie utrecht in t noordwesten an t veluwemeer mit an de overkaante flevolaand de heufstad van de provinsie gelderlaand is arnem gelderlaand is in laandoppervlakte de grootste provinsie van nederlaand mit waoteroppervlakte derbie is frieslaand de grootste provinsie nijmegen is de grootste stad daornaost bin arnem apeldoorne en ede belangrieke stejen de belangriekere kleindere plaotsen bin barneveld kulenborg deutekem geldermalsen harderwiek tiel velp wageningen wiechen zaltbommel zeuvenaar en zutfen gelderlaand kan roewweg onderverdeeld wörden in dree regio s aandere gelderse gebiejen bin t riek van nijmegen de liemers t montferland de gelderse vallei de bommelerweerd de tielerweerd t laand van maas en waal en de iesselvallei deur gelderlaand löp de rivier de rien mit zien aoftakkingen de waal en de iessel de maas vormp de grens mit noord braobaant hieronder vie j n overzichte van de grootste gelderse stejen naor t antal inwoeners der bint in totaal gemeentes marie salomea skodowska curie november juli was een netuur en scheikundige van pools franse ofkomst ze was een pionier op t gebied van de radioactiviteit marie curie werd geboren äs maria salomee skodowska in warschau in polen ze verhuzen naor paries um scheikunde en netuurkunde te studeren an de sorbonne ze werd daornao de eerste vrouwelijke docent an disse universiteit an de sorbonne leren ze een andere docent kennen pierre curie waor ze laoter mee zol trouwen heur belangriekste wärk was t onderzeuken van de ioniserende straoling en t ontdekken of syntetiseren van de radioactive elementen polonium en radium in kreeg ze samen mit heur man de nobelpries veur netuurkunde veur de euro in evoerd werd in polen stond marie curie op of ebeeld op de zotybiljetten marie curie is estörven bie sallanches in frankriek in an leukemie dät zo goed äs zeker ontstaon is deurdät ze deur der wärk an een hoge straolingsdosis bloot esteld is t vorstendom liechtenstein duuts fürstentum liechtenstein alemannies förschtatum liachtaschta is n dwargstaot zonder kust in t midden van europa t lig an t geschei mit zwitserlaand in t westen en zujen en oostenriek in t oosten t bargachtige laand is n wientersportgebied en oek n belastingsparadies net as zwitserlaand is liechtenstein gien lid van de europese unie wel is t lid van de europese ekonomiese ruumte eer oek wörden der samenewörken op ekonomies gebied sinds desember is liechtenstein n schengenlaand in kocht de boheemse vorst johan adam andreas van liechtenstein de heerlikheid schellenbarg en in t graafschap vaduz van de graven van hohenems oek kreeg e veur n lening van gulden in n zetel op de vorstenbanke van de zwabische kreits op jannewaori verenigden keizer kaorel vi de heerlikhejen vaduz en schellenbarg tot n vorstendom mit de naam liechtenstein tenslotte kreeg t nieje vorstendom in n zetel en n stemme in de rieksdag op juli was liechtenstein één van de ondertekenaars van de rijnbondakte waordeur t vorstendom zien eigen losmaakten van t heilige roomse riek en soeverein wördden t kongres van wenen stelden in vaste dat t vorstendom deel gung uutmaken van de duutse bond disse situasie duurden tot de opheffing van de duutse bond in tot t einde van de eerste wereldoorlog had t laand nauwe baanden mit oostenriek mer de slichte ekonomie die disse oorlog veroorzaakten dwöng liechtenstein tot t angaon van n douane en monetaere unie mit zwitserlaand vanaof de tweede wereldoorlog waorin liechtenstein onder vorst frans jozef ii neutraal bleef hebben de lege belastingstarieven t laand grote ekonomiese greui ebröcht liechtenstein was t eerste laand ter wereld dat de doodstraf in praktijk aofschaften in wördden de leste doodstraf uutevoerd de wettelike uutbanning van disse onumkeerbaore straf volgden eerst in liechtenstein lig in t rijndal in de alpen van noord naor zuud is t laand hooguut kilometer lange mit n oppervlakte van km is liechtenstein op vuuf nao t kleinste laand ter wereld de grenzen mit oostenriek en zwitserlaand bin samen kilometer lange overigens bin t liechtensteinse grondgebied en de grenzen eerst in mit behulp van moederne technologie veur t eerst nauwkeurig op emeten waordeur liechtenstein n halve vierkaante kilometer groter bleek as ze eerst dochten in t westen vormp de rijn grotendeels t geschei mit zwitserlaand t oostelike gedeelte van t laand lig t hoogst de grauspitz meter is t hoogste punt van t laand allewel t laand in de alpen lig is t klimaot aordig mild as gevolg van de zujerwiend de barghellingen biejen s wienters gelegenheid veur t beoefenen van welende wientersporten liechtenstein is n parlementaere demokrasie eleid deur de vorst fürst de vorst van liechtenstein is noen hans adam ii die zien vaor nao zien dood in opvolgden op augustus hef de vorst zien bevoegdhejen overedreugen mer zonder troonaofstaand te doon an zien jonge prins alois t parlement van liechtenstein de laanddag wörden evormp deur deur t volk ekeuzen vertegenwoordigers t kammenet dat besteet uut vuuf lejen is verantwoordelik veur de dagelikse leiding liechtenstein is naost zwitserlaand één van de twee laanden waor der drekte demokrasie op nasionaal nivo besteet sinds hef t laand vrouwenkiesrecht de vorst kan wel t parlement en t kammenet op huus op an sturen op meert stemden van de bevolking van liechtenstein in n volksraodpleging veur t wiezigen van de grondwet en daormee t behoud van t vorstenhuus de rechten van de vorst bin hiermee egarandeerd hij kan t parlement en t kammenet ontbienen as e dat neudig vient en hef n veto in de beneuming van ambtenaren en rechterlike macht der bin dree politieke bewegingen in liechtenstein de fortschrittliche bürgerpartei fbpl en de vaterländische union vu die mekaar in evenwicht houwen en haost niet verschillen in partieprogramma s en de freie liste n liberale partie die de tradisionele spelregels wil deurbreken veur geliekgerechtigdheid is en oek veur bescharming van t milieu an de sinds bestaonde koalisie tussen de progressieve fbpl en de vu kwam in meert n einde naodat de fbpl bie de parlementsverkiezingen van begin febrewaori n zetel verleur in t lejen tellende parlement en ruum n maond laoter uut de koalisie stapten liechtenstein hef elf gemeenten gemeinden enkelvoud gemeinde die meestentieds uut één plaotse of darp bestaon de meeste gemeenten hebben komplexe vormen enklaves koemen aordig vake veur de gemeenten bin ondanks dat t zo n klein laand is en t n gebrek an grondstoffen hef hef liechtenstein zien eigen ontwikkeld tot n rieke stark gendustrialiseerde marktekonomie mit n starke finansiële sektor de levensstandard is arg hoge vergeliekbaor mit die in de stedelike gebiejen van zwitserlaand of zelfs nog hoger t laand gebruukt de zwitserse frank as munteenheid de lege belastingen veur bedrieven t maximale tarief is en de geringe belemmeringen um n bedrief te beginnen hebben ongeveer houdstermaotschappiejen en zogeheten brevenbusbedrieven dertoe ebröcht der n offisieel kantoor te beginnen t zörgt veur van de overheidsinkomsten meer as van de energie wörden in evoerd de regering is doonde de ekonomiese politiek van t laand te harmoniseren mit die van n verenigd europa ongeveer n darde van de inwoeners van liechtenstein t op dree nao kleinste laand van europa besteet uut butenlaanders veurnamelik duutsers oostenriekers en zwitsers de offisiële laandstaal is duuts hoewel de meesten n alemannies dialekt praoten de leste mer verouwerde siefers over de verschillende geleuven in liechtenstein stammen uut de leste volkstelling ten opzichte van de resultaoten uut de volkstelling uut is t antal christenen aofeneumen t antal moslims verdubbeld en t antal personen dat niet beheurt tot n geleufsgroep oek de meensen die niks op egeven hebben zwat verdreevoudigd naor n daam of appengedaam oetsproak apm gedaam nederlaands appingedam is n stad en vrougere gemainte in de provìnzie grunnen t is twijde stad van provìnzie de eerste is stad grunnen de gemainte beslagt n oppervlak van km woarvan km woater t stadje n daam legen aan t damsterdaip is de heufdstad van t ommelaand fivelgo t is ain van de vaar steden in de provìnzie in wuiren bie de opstalboom bie t oostfraise aauwerk deur vrije fraizen stadsrechten aan n daam verlaind verbinden mit aauwerk bestaait nog aal want in dizze tied binnen aaurwerk en n daam zustersteden n daam ligt in t grunnegse gewest fivelgo dat in middelaiwen dail oetmuik van t tounmoalege fraislaand t middelaiwse fraislaand strekde zoch oet over n groot dail van de noordzeekust van noordfraislaand aan deense grenze tot westfraislaand in noordhollaand n daam was in de loate middelaiwen as handelsploats n belangrieke konkurrent van de stad grunnen dou stad t stoapelrecht kreeg gingt mit n daam oarig minder loater wer ook delfziel mit zien zeehoaven groder din daam n daam zigt ter nog altied oet as een stad in t sèntrum binnen nog veul van olsk middelaiwse hoezen te zain belangriekste binnen hangende keukens boven t damsterdaip elk joar word in n daam feesten holln ien septìmber altied damsterdag mit proalwoagens en end juni daamster nacht ook custom chopper day en veur en noajoarsmaarkten coopluydenmarkt en gondelvoart wait elkenain bie de vrougere gemainte heurn volgende ploatsen garreweer jukkerd laskerd marsum oleng opwier solwerd en tjamsweer in hem ze docht om gemaintes delfziel en n daam bie nkander te doun dit is nait deurgoan omdat gemainteroaden en börgers t nait mit ains waarn in is delfziel n daam en loppersum bie nkander doun in de gemainte emsdelta steernskunde ook astronomie is de leer van steerns planeten moanen en andere astronomische objekten en gebeurtenissen de noamen steernskunde en astronomie worden voak deur de war hoalen mit de benoaming astrologie astrologie is noamelk t veurspellen van de toukomst deur middel van standen van planeten of steerns t woord astronomie is t maist bruukte en kommt van t griekse astron steern en nomos wet t wuir al doan in veur kristus deur de egyptenoarn en de chinezen de piramides van giza binnen baauwt in de zulfde liene as de steerns alnitak alnilam en mintaka van t konstelloatsie orion elke god har zien of heur aigense konstelloatsies aan de noordeleke steernshemel ook de arabiern en de grieken waren al druk bezeg mit t kieken noar steerns planeten en heur bewegens in ons zunnesysteem hebben wie planeten aal dizze planeten draaien in n ovoalen boane om de zunne hìn tuzzen mars en jupiter zit t astroidengördel in dizze boan zweven miljaarden astroiden ook wel planetoiden of mini planeetken nuimt de planeten boeten de astroidengördel op pluto noa binnen gasplaneten de planeten binnen de astroidengördel binnen soamen mit pluto vaste planeten en bestoan uut gestainte of ies of pluto aiglieks wel n planeet is is veul diskussie deurdat pluto dicht bie de kuypergördel gebied mit veul kommeten wordt ook beweerd dat pluto aiglieks n kommeet is ons zunnesysteem is dail van t heelal ook wel kosmos nuimt t heelal is alles wat der is de grootte van t heelal is nait bekìnd môr t is zeker dat wie as minsken noeit in stoat wezen zellen om t hailemoal te verkennen over t ontstoan van t heelal bestoan veul theorien t maist logische is dat der n enörme knal wèst het dij alle duiltjes in t heelal om zet het in materie dit gebeurde in minder dan ain sekonde dit het zoveul hitte opwekt dat de nije materie smolt en biemekoar kwam in bollen dizze bollen dreugden van boeten op en planeten waren vörmt man denkt dat t heelal nog aal uutdijt dizze theorie wordt ook de oerknal theorie of bigbang theorie nuimt t heelal is verduild in verschillende grootheden hieronder stoan dij grootheden van groot noar klain deurdat t heelal zo groot is wordt der op eerde lichtjoar en ae bruukt as moaten van ôfstand de piramides van giza binnen drij grote piramides in egypte zai stoan bie t vrougere giza n loug bie t historische heufdstad memphis dat nou n dail is van kairo de piramides stoan op n plato van zaandstain woar de piramides zulf ook uut môkt binnen de piramides van giza binnen baauwt tuzzen en joaren veur kristus der ston toun n hail komplex van gangen en muren om de mìnsken noar de piramides te leiden en om t grafrover stoer te môken der stoan in totoal grote piramides doarnoast stoan der nog klaine piramides de piramides worden in heur gehail beschaarmd deur de sfinx van giza over de oorsprong van de piramides is nait veul bekend de maist aannomen theorie is dat de piramides baauwd binnen as graftombes veur faraos vandoar de noamen piramide van zai zollen den baauwd wezen deur miljoenen sloaven dij stainen droagen zollen volgens de inschrievens binnen de piramides baauwd ien n periode van joar doarom hebben summege luu ook wel twiefels bie t feit dat t deur sloaven baauwd is den dat zol betaikenen dat elke stain oethakt en op zien stee lègd worden zol elke sekonde ien de lèste joaren is der aal meer opgroaven om en bie de piramides en man het nou n hail komplex van steden en lutje groaven van waarkers en priesters vonden oorspronkelk was allend de piramide van kheops onderbrocht as wereldaarfgoud môr deur aal nije vondsten het de unesco der veur kozen om t haile gebied van groaven piramides en de sfinx soamen tou erkennen as wereldaarfgoud de piramide van kheops of de grode piramide is ain van de zeuven klassieke wereldwonder de piramide van kheops was tot en met de e aiw t hoogste gebaauw ter wereld mit zien hoogte van sikkom meter was hai vaar millenniums laank t hoogste gebaauw ter wereld de piramide is om en bie meter braid en telt om en bie miljoen stainen van elk ton de inhold is om en bie miljoen m man het volgens t overlevern van herodotus joar over de baauw doan nèjmoodse analize van de baauw van de piramides het aantoond dat dit n haile realistische baauwtied is de piramide van kheops môkt duil uut van n komplex van drij grode piramides en zes leutjen de grode piramides binnen dij van de faraos kheops of khoefoe khefren of khafra en mycerinus of menkaure zie wuiren baauwd tuzzen en veur kristus en binnen dankzai heur zeer stabiele konstruksie goud bewoard bleven de boetenste witte kalkstainloag is in de loop van de tieden grotenduils verdwenen omdat de stainen in de middelaiwen bruukt binnen veur andere baauwwaarken woaronder de stad kairo de opdrachtgever veur dit moetwekkend baauwwaark was farao kheops dij tuzzen en veur kristus regeerde de piramide was beduild as graf en stelde de heuvel veur woarop de zunnegod ra stoan har dou hai de andere goden en godinnen schoapen har de piramide van kheops wordt voak in verband bracht mit spirituele filosofien ook wel pyramidologie nuimd aan de grode piramide wuir middelkerwies meer as joar waarkt môr in tegenstelln tot wat veul mìnzen denken waren t gain sloaven dij deraan waarkden môr betoalde aarbaiders der wuiren leutje gravvies vonden bie t plateau van de piramides dizze groaven waren versierd mit bogen pleisterwaark en walschilderns boven de ingaang van dizze groaven gong n stuk kalkstain mit doarop de noam en de titel van de persoon dij in t graf lag dit wiest erop dat de waarkers hoogploatste personen waren t binnenste van de piramide bestond uut ploatselke kalkstain en doarboven wuir n loag van polijste kalkstain legd woardeur de piramide leek te klandern in t zunlicht de top wuir ôfdekt deur dekstainen dij meugelk van gold waren vandoag de dag is dij toploag huilmoal votsleten de menaar woarop zai baauwd wuir is aands nog n groot roadsel de maiste geleerden denken dat de stainen noar boven brocht wuiren via n trans dij aan de boetenkaande van t piramide laanksluip wat ook opvaalnd is is de verholden met de piramides van mycerinus en khefren as man de stand van de piramides vanuut de lucht bekik stoan zai presies liek mit de gördelsteerns alnitak alnilam en mintaka van t konstelloatsie orion en is de grootte ook vergeliekboar mit de kloarhaid van dizze steerns dit bewiest dat de egyptenoarn veul wozzen van wiskunde en steernskunde de oorspronkelke ingaang van de piramide bevindt zuch aan de noordziede dizze ingaang was in de oldhaid open môr wuir deur eerdbevens weer verbörgen in de e aiw het n aroabische schatgroaver n nèje ingaang in de noordziede môkt en zo tougang geven tot de binnende struktuur vanuut de ingaang lop n doalnde gaange om en bie m deur tot in de rotse onder de piramide tou de gaange komt uut in n nait ôfmôkte ondergrondse ruumte op t doalende gaange sloet n omhoog goande gaange aan dij uutìndelk laaidt tot de grafkoamers dizze gaange is ook huil klain en was oorspronkelk van de doalende gaange ôfsloten deur middel van granieten pluggen de omhoog goande gaange komt uut in de galerie n imponeernde konstruksie in t midden van t piramide de galerie gef tougang tot twij grafkoamers de koamers binnen huil verschillend van eerd en in gain van de koamers binnen resten vonden van n utegste n intressant detail in aalbaaide koamers is de aanwezeghaid van zonuimde luchtschachten in de noord en zuudwanden de schachten binnen enkeld sìntimeter braid en hoog de schachten in t onderste koamer stoppen midden in de piramide körtleden onderzuik met n robotkamera het aantoond dat dizze gangen naargens uutkommen de schachten in de bovenste koamer goan deur de huile piramide hìn vandoar dat zai luchtschachten nuimd worden gain enkel ander egyptische piramide het zulke schachten ain van de meugelke koamers dij de archeologen nog aantreffen zellen kinnen is de zonuimde zoal van archieven der is n duil van waitenschoppers mit aan t hoofd t medium edgar cayce dij mainen dat t baauwwaark dateert uut veur kristus en baauwd is deur atlantiers dizzent zollen in ain koamer allerlij dokumenten verbörgen hebben der bestoan anders ook meer waitenschoppelke gegevens dij dizze theorie ondersteunen n oale tekst uut t oale egypte vertelt ons noamelk over n farao dij op zuik gong in de piramide om der de wieshaid van thoth te vinden dizze verhoaln binnen wieder overleverd en de grieken mainden dat de piramide t graf was van de god hermes de aanhang veur de theorie van verbörgen koamers bleef bestoan bie de aroabiern zo leut de kalief al mamoen om en bie n gat môken om in de piramide op zuik te goan noar verloorn kennes ook onder nèjmoodse egyptologen bestond de drang om op zuik te goan noar verbörgen kennes de maiste farao s wuiren utegd mit aalmoal weerdevolle schatten in de piramide van kheops wuir aands weinig tot niks vonden omdat der al grafrovers op bezuik wèst waren noast de piramide wuir aands n zeer goud bewoarde zunnebark vonden dit was de boot woarmit t lichoam van kheops vervouerd wuir noar zien graf wat ook schier om waiten is is dat der musschain nog n farao in de piramide begroaven was onder t baauwwaark tuzzen de grode gaange en de twaide grafkoamer von man n uuthaauwen ruumte woarin musschain n farao uut n eerdere dynastie begroaven lag den achterhook of achterhoek is een gebeed in t oosten van nederland in de previnsie gelderland en beslöt t gebeed tussen d n iessel in t westen d n olde iessel in t zuudwesten de duutse grenze in t zuudoosten en oosten en de overiesselse streken salland en twente in t noorden t gebeed kump ongeveer aoverèn met is wat groter as de veurmaolige graofschap der wöd ok wal esprokken aover de graafschap wat ne verwiezing is naor t olde graofschap zutfent maor histories bekekken waren dee gebieden neet etzelfde de regio achterhook van vandage is n samenwarkingsverband tussen de gemeenten dee in dit gebeed ligt dit bunt de gemeenten aalten berkelland bronckhorst deutekem montferland oost gelre olde iesselstreek en wenters van vandage met de gemeente montferland is de regio achterhook groter as t kultureel geografiese gebeed umdat disse hele gemeente westelek van den olden iessel ligt en geografies dus bi j de liemers heurt de gemeente deutekem ligt veur n deel in den achterhook en veur n deel in de liemers de gemeente lochem ligt wal in t geografiese gebeed van den achterhook maor is neet an eslotten bi j et regioverband lochem is an eslotten bi j den stedendreehook bestaonde uut de gemeentes apeldoorne apeldoorn brum brummen deaventer epe voorst en zutfent an enommen wöd dat de eerste vermelding van et woord achterhook kump oet den dichbundel eensaem huis en winter leven van predikant willem sluyter oet een aoverzicht van de grotere en of toeristiese plaetse stellingwarf ok vaeke andudet as de stellingwarven is een regio in et zuudoosten van de perveensie frieslaand zudelik van et reviertien de kuunder de regio bestaot uut de gemientes weststellingwarf en ooststellingwarf disse gemientes hebben saemen een oppervlak van km laand en waeter binnen de twie gemienten wonen meensken mei laandschoppelik vormt et oosten van stellingwarf mit een antal omliggende gebieden de friese woolden oostelik van wolvege liggen de zaandgronden mit de bossen boswallegies en stoefzaanden naor et westen gaot et gebied over in greiden en waeter et westelike stellingwarf mit zien veengronden liekt daordeur meer op de laandschoppen van lemsterlaand en de kop van overiessel de twie grootste waeterstromen bin de kuunder in et noorden en de lende in de zuden et hoogste punt van de stellingwarven is de meter hoge bosbarg krek zudelik van appelsche in et greensgebied van drenthe en frieslaand leit et nationaol park drents friese woold dit park bestaot uut bos heide en stoefzaanden veural op de stoefzaanden onstonnen kleine heulvelties en duunties de soms wel meter dikke zaandlaag is in de laeste iestied deur de wiend aanvoerd de heidevelden wodden zo intensief deur de laandbouw bruukt waordeur et zaand begon te stoeven rond bedriegden de zaandhopen de dörpen en akkers in de buurt en wodden de eerste groffe dennen pland om et stoeven tegen te gaon rond wodde keunstmest bruukt bi j et bebossen van de stoefzaanden en heidegronden of woeste gronden bie appelsche is et bezukerscentrum drents friese woold vestigd de fochtelervene is een netuurgebied in et oosten van ooststellingwarf krek noordoostelik van et drents friese woold in et greensgebied van drenthe en frieslaand en is ien van de minnige hoogveengebieden in nederlaand in de fochtelervene komen zowel de ringslange adder en gladde slange veur de popelaosie gladde slangen is zo groot dat sund de slangenaorend weer in de fochtelervene veurkomt zuudoostlik van de dörpen munnikeburen en scharpenzeel leit et netuurrisservaot de rottige meente et netuurgebied is deur vervening in de e en e ieuw ontstaon et netuurgebied rottige meente is in et bezit van staatsbosbeheer noordelik van de rottige meente leit et braandemeer een laogveen en moerasgebied dat ok deur turfwinning in de e en e ieuw is ontstaon in et westen van weststellingwarf lopt de weg tussen schoterziel en sliekenborg over een oolde zeediek disse zeediek bescharmde weststellingwarf tot de inpoldering van de noordoostpolder tegen de zuderzee in et noorden van de stellingwarven stroomt de kuunder en vormt de noordgrens van de stellingwarven de lende lopt in et oosten midden deur de stellingwarven en vormt in et westen van weststellingwarf de greens tussen de gemienten weststellingwarf en et stienwiekerlaand tussen de langelille en et braandemeer stroomt de kuunder deur et wiede een meertien op de grens van et lemsterlaand en weststellingwarf de lende stroomt deur een aander meertien dat ok et wiede hiet de zudelike wiede leit tussen wolvege en ooldemark petgatten bin te vienden in de rottige meente en et braandemeer et kannedemeer is een veurmaolige zaandofgraving in et buurtschop bie appelsche een aand re veurmaolige zaandofgraving is de spokeplas ten zuudwesten van noordwoolde de spokeplas is tegensworig een meertien van omdebi j vief bunder in et nationaol park drents friese woold in weststellingwarf bin dörpen mit dörpsstatus in ooststellingwarf bin d r dörpen van alle dörpen in oost en weststellingwarf het allien berkoop een beschermd dorpsgezicht de grootste plakken in stellingwarf mit meer as inwoners per woongebied op jannewaori bin bron cbs de stellingwarven hebben een gemaotigd zeeklimaot et klimaot wodt benvloed deur de noordzee daordeur ontstaon d r verschillen tussen et waddengebied in et noordwesten van frieslaand en de stellingwarven in et zuden van de perveensie de klimaotgegevens bin van et knmi meetstesjon in liwwadden waor de eerste bewoners van de stellingwarven oorspronkelik wegkommen is niet hielendal wisse d r bestaot een verhael dat ze rond veur ien van de kleinzeunen van karel de grote naor disse streek vlucht bin vanuut een streek in et zuden van hannover in duutslaand van de periode veur et jaor bin gien schreven bronnen overleverd bi j de hooltpae is een voestbiele vunnen van omdebi j jaor veur chr disse voestbiele is meugelik een anduding veur anwezegens van neanderthalers in et gebied omdebi j v chr leefden jagers en verzamelders van de zogenaemde tsjongerkultuur in et gebied mar vaaste bewoning was d r in disse tied niet over de vreuge middeliewen is ok niet veul bekend in disse tied was stellingwarf een onderdiel van et friese woongebied tot de franken in et jaor de friezen versleugen in de slag an de boarn nao de verdieling van et frankische riek neffens et verdrag van verdun in wodde stellingwarf een onderdiel van et oostelike frankische riek daoruut ontston in de negende ieuw et heilige roomse riek op november schonk keizer otto i van et heilige roomse riek et recht van foreest et jachtrecht in de pagus thriente an bisschop balderik van utrecht hiermit kwam de regio onder bestuur van et utrechtse bisdom de pagus thriente omvatte drenthe en overiessel tot an et reviertien de kuunder onder de bisschoppen van utrecht hiette et gebied oversticht de naeme stellingwarf wodt veur et eerst vermeld in stelling betekent bestuurder warf betekent plak waor recht spreuken wodt stellingwarf wodde bestuurd deur drie stellingen die jaorliks keuzen wodden mit hulpe van de friezen kon et grootste pat him bevri jden van et juk van de bisschop van utrecht onder aandere deur de slag bi j aone in daornao het utrecht wel perbeerd de stellingwarvers d r weer onder te kriegen mar echt goed is dat niet lokt in vernielden de stellingwarvers et kasteel van de bisschop in vollenhove waordeur disse et min of meer opgaf van tot was stellingwarf feitelik een onofhaankelike boerenrippebliek de vri je naosie der stellingwarven et stellingwarver laandrecht is in de e eeuw opschreven en verscheen in et jaor in et laandrecht staon oolde rechtsregels et is uut et latien naor et nederlaands vertaeld et laandrecht is een bewies van de friese vri jhied in de stellingwarven naodat de luden in de stellingwarven heur vri jmaekt hadden van de bisschop in et freeska landriucht in as drokt boek publiceerd staot stellingwarf in et traktaat van de zeuven friese zeelanen bi j et vierde zeelaand nuumd de komst in van de hertog van saksen in frieslaand betekende et aende veur de onofhaankelike boerenrippebliek stellingwarf wodde in bi j frieslaand voegd en wodde een friese grieteni je in et jaor in etzelde jaor kwam stellingwarf bi j et gouw zeuvenwoolden in kwam d r een aende an de rechten van de stellingen de hertog dee in alles over an karel v in wodde stellingwarf opsplitst in twie grieteni jen stellingwarf oostaende en stellingwarf westaende stellingwarf kwam as onderdiel van frieslaand in de twiede helft van de zestiende ieuw bi j de republiek van de zeuven verienigde nederlaanden die in formeel uutroepen wodde veur een diel langes de kuunder en een diel langes de lende wodde nao de friese waeterlinie anlegd et gebied langes de schaansen stuwen en dammen wodde tiedens de tachtigjaorige oorlog tegen de spanjaarden en in et rampjaor tegen bernhard von galen en fraanse hulptroepen onder waeter zet mit de komst van de franzosen in wodde de bataafse rippebliek sticht van tot was zeuvenwoolden een onderdiel van it fraanse departement van de oolde iessel in gong de bataafse rippebliek over in et bataafse gemenebest en wodde et departement frieslaand vormd in gong et bataafse gemenebest over in et koningriek hollaand dat tot bestaon het in wodde frieslaand weer een perveensie van nederlaand in de fraanse tied wodde ooststellingwarf opdield in twie gemienten mairies berkoop en oosterwoolde nao de fraanse tied wodden berkoop en oosterwoolde weer ien grieteni je gemiente in de zeuventiende en achttiende ieuw is de vervening de inkomstenbron veur de bevolking in de twiede helte van de e ieuw is et grootste pat van et vene ofgreven daordeur kwamen grote sociaol economische veraanderingen in noordwoolde gaot de bevolking over op et bessembienen en et maeken van heidebuunders mit de wilgentien die overal veurhanen is wodden maanden vlecht as de wilgentien opbruukt is wodt rotan invoerd rond is et rietvlechten een belangriek onderdiel wodden van de economie van noordwoolde en omkrieten in de twiede wereldoorlog wodde et kamp it petgat bi j blesdieke as strafkamp veur joden bruukt et kamp het vier maonden as strafkamp diend en wodde in de nacht van op oktober ontruumd kamp ybenhaer bi j de fochtel wodde bruukt as warkkamp veur mannelike joodse dwangarbeiders op oktober wodden meensken transporteerd naor kamp westerbork om vandaor transporteerd te wodden naor auschwitz en sobibr de bevrijding begon in de stellingwarven in de nacht van op april fraanse parachutisten wodden bi j haulerwiek en appelsche dropt kamp oranje een aander kamp bi j de fochtel wodde nao de twiede wereldoorlog bruukt as strafkamp veur nsbers en laeter as opvangskamp veur molukkers kamp ybenhaer wodde nao de oorlog van tot ok een opvangkamp veur molukkers nao was et veurmaolige kamp een oefenterrein van et nederlaanse leger de oprichting van zuvelfebrieken nao en de laandbouwmechanisaosie nao de twiede wereldoorlog veraanderden et agrarische karakter van et hiele gebied toegelieke ontston de lichte industrie die now een belangrieke economische rol speult de naeme stellingwarf wodde veur et eerst vermeld in daorom wodde in et jaorig bestaon van de stellingwarven vierd de griffioen komt op de gemientewapens van west en ooststellingwarf veur een gelieksoortig figuur staot op een zegel uut de middelieuwen ofbeeld ok op een ofbeelding mit de twie gemientewapens uut staon gelieksoortige figuren bi j et feest veur et jaorig bestaon van de stellingwarven wodde een speciaole vlagge maekt mit de griffioenen van beide gemienten d r op mit paosken wodden in de stellingwarven paosvuren anstoken dit is een saksische tredisie in de stellingwarven die ok in veule aand re gebieden in noordwest europa hullen wodt in ooststellingwarf en omkrieten wodt op et gebied van kunst kultuur en schrieveri j veul daon deur de stichting kunstwerf elke zoemer wodt in berkoop et kunstevenement eupen stal open stal hullen waorbi j omdebi j keunsteners op verschillende lekaosies expeseren mit hun wark disse keunst en kiekroute wodt al sund hullen een aander groot evenemint in stellingwarf is de pinksterlaanddagen sund wodt dit anarchistisch festival mit poletieke bi jienkomsten praoties lezings en warkwinkels in appelsche hollen klokkestoelen bin te vienden in appelsche buil de fochtel donkerbroek else langedieke ni jberkoop ni jhooltwoolde ni jlaemer oosterwoolde en spange vreuger stonnen d r ok klokkestoelen in de haule hooltwoolde noordwoolde oosterzee en steggerde binnen de gemienten oost en weststellingwarf wonen meensken jannewaori in de stellingwarven was van de bevolking in van niet westerse komof de historische bevolkingsontwikkeling van de stellingwarven is as volgt bi jkaans de helte van inwoners van de stellingwarven is christelik de ciefers bin van et cbs angaonde religie bin neffens corop regio berekend hieronder volgen de ciefers veur de corop regio zuudoost frieslaand van et gebied onderscheidt him van frieslaand deurdat d r vanoolds gien fries praot wodt mar nedersaksische dialekten die tegere stellingwarfs nuumd wodden ok de dialekten van et noorden van de kop van overiessel en van een pat van westelik drenthe omdebi j de gemiente westerveld wodden taelkundig tot et stellingwarfs rekend et kenmarkende van et stellingwarfs is et gebruuk van de ae klaank lange è et nederlaanse water is in et stellingwarfs waeter et waeter klaetert in de glaezen dat et zoe daevert behalven an et nederlaands mos et dialekt ok an et fries terrein votgeven veural ooststellingwarf is sinds de negentiende ieuw stark verfriest wodden hoeveul et stellingwarfs fries en nederlaands in de stellingwarven praot wodden as thuustael is onderzocht in een uick scan van de perveensie frysln in en de risseltaoten bin zo neffens de taaltelling nedersaksisch van praot van de weststellingwarvers et stellingwarfs inderdaod een boel thuus bi j de ooststellingwarvers is dat wolvege het een centrumfunktie in de regio stellingwarf daor bin een groot antal winkels te vienden en et is et heufdplak van weststellingwarf het goede noord zuud verbiending deur et treinspoor en een vierbaensweg wolvege is bekend om sien drafsportcentrom en woonboulevard appelsche het veur et toerisme een belangrieke funktie buten appelsche leit et attraktiepark duinen zathe en et nationaol park drents friese woold trekt veul toeristen naor et plak in de stellingwarven is gien hoger onderwies daorveur moet men naor liwwadden zwolle meppel of grunningen een aander belanriek plak in et stienwiekerlaand is stienwiek veur veul meensken in de stellingwarven is dat plak naost et vene et belangriekste winkelcentrum in de regio de belangriekste autoverkeersweg die de stellingwarven mit et vene en liwwadden in et noorden en stienwiek en zwolle in et zuden verbient is de in de jaoren tachtig van de twintigste eeuw anlegde vierbaensweg a parallel hieran lopt et treinspoor van liwwadden et vene naor stienwiek zwolle mit een treinstation in wolvege de n is de belangriekste oost west verbiending en lopt van emmeloord over de kuunder deur wolvege naor oosterwoolde aand re belangrieke verkeersaoders bin de n en de n in ooststellingwarf de stellingwarven het gien eigen lochthaven lochthaven eelde groningen airport eelde is et kotsbi j de stellingwarven disse lochthaven leit omdebi j kilometer noordoostelik van oosterwoolde een aander vliegveld is et vliegveld drachten omdebi j kilometer noordelik van oosterwoolde de busverbiendingen wodden in de stellingwarven verzorgt deur buzz en connexxion bestuurlik omvat stellingwarf de gemienten ooststellingwarf en weststellingwarf ok wel stellingwarf westaende en stellingwarfs oostaende in frieslaand et heufdplak van ooststellingwarf is oosterwoolde en et heufdplak van weststellingwarf is wolvege d r bin verschillende plannen om de beide gemienten te laoten fuseren de beide gemienteraoden hebben zetels de zetelverdieling nao de gemienteraodsverkiezings van is as volgt in de stellingwarven bin meerdere bekende personen geboren an de iene kaant bin et meensken die bepalend west bin veur stellingwarf of zien kultuur an de aand re kaant bin et meensken die internationaole betekenisse had hebb n pieter stuyvesant was direkteur generaal van de nederlaanse klonie ni j nederlaand in wolvege scharpenzeel en peperge staon monumenten veur stuyvesant hi j is meugelik de bekendste persoonlikhied uut de stellingwarven en is hoogstwarschienlik in peperge geboren onno zwier van haren was een politikus en dichter uut et geslacht van de van haren s en bewoner van lindenoord johan veenstra is een stellingwarver schriever uut ni jhooltpae hi j is schriever van dichtbundels verhaelen en romans in et stellingwarver dialekt gerrit de vries uut berkoop was in wereldkampioen km ploegentiedrit moniue knol is een veurmaolig hadfietster die een goolden en broonzen medallie wunnen hadde bi j et dameshadfietsen op de olympische zoemerspeulen van et fransk in de taal selvs franais is een romaanske taal dee vordkummen is üüt et latyn et fransk wordt spröäken in frankryk kanada vöäral in uebec belgie vöäral wallonie en brüssel luxembörg monaco switserland in vroggere franske kolonys en in de teagenswoordige oaversaeske gebeden van frankryk ungeväär miljoon meansken binnen et fransk machtig wårvan umdeby miljoon modertaalspreakers et fransk wykt up een grout antal punten van de andere romaanske talen af as eyrste hevt et fransk een vearegånde afslyting van morfologiske üütgangen ten tweyde hevt et fransk een grout antal breakings en klankveranderings dee al in et oldfransk vöärkwammen en in et middelfransk döärevolueerd binnen ten darde hevt et een licht keltiske substråt weaderumme te seen in een woord as uatre vingt tachetig letterlik veer twintig in de keltiske talen wordt der in twintigtallen teld en een slim ingrypende germaanske vöäral frankiske superstråt dat him under meyr ütert in de dubbele untkennings ne pas ne rien ne personne ens döärdat et fransk een geleevde taal was by de europääske elite rund de tot de eyw hevt et ouk düdelike spouren nålaten in et neadersassisk en et neaderlandsk een pår vöärbealden dårvan binnen duusjen doucher avveceren avancer buro bureau parmetåsy parentage nivo niveau toilet toilette begasy of pakkasy bagage üüt et fransk binnen verskillende kreooltalen untstån een vöärbeald dårvan is et haitiaansk kreoolsk utrecht is met n oppervlakte van km de kleinste provinsie van nederlangd en t het ongeveer miljoen inwoeners de provinsie utrecht waor de minsen t dichtst op mekaor woenen en dat sentraol leit wort meestal tot de rangdstad erekend de heufdstad is utrecht dee stad was t sentrum van t bisdom of sticht utrecht de veurloper van wat nong de provinsie utrecht is de tweede grote stad van de provinsie is amersfoort de daarde is t veen utrecht leit an de grens met gelderlangd zuud hollangd noord hollangd en flevolangd in de plaotsen bunsjoten spaokenburg leusden en amersfoort worren oorspronkelik west veluwse en eemlangdse dialekten espreuken overzicht van de utrechtse gemeenten duuts in et hoogduuts deutsch is een west germaonse tael die praot wodt in duutslaand oostenriek zwitserlaand liechtenstein luxemburg belgië italië en inkelde aandere kontreinen et duuts het omdebi j miljoen memmetaelsprekers en is ok iene van de belangriekste taelen van europa tegere mit et fraans en et ingels et duuts is een west germaonse tael waor et nederlaans en et nederduuts ok een onderdiel van bin in et noorden van duutslaand wodt platduuts of nederduuts praot die taelvariant wiekt binnen et duutse taelgebied et meerst van et hoogduuts of toch hebben et nederlaans et nederduuts en et hoogduuts vule overienkomsten de drie taelen maekten vrogger onderdiel uut van ien dialektkontinuüm neffens die rissenaosie wodt et begrip duuts soms ok as synoniem gebruukt veur et kontinentaolwestgermaons beide begrippen bedoelen et tegensworige duuts en nederlaans dus et westgermaons zunder et ingels en fries veur de pesisie van et duuts binnen et west germaons bin meerdere indielingen mogelik de tael bruukt et latiense alfabet waor vier tekens an toevoegd bin ä ä ö ö ü ü en op augustus wodde de spelling van et duuts veraanderd disse spelling geldt veur duutslaand oostenriek zwitserlaand en liechtenstein disse spellingshervorming was niet hielemaol vri j van diskussie grote kraanten zoas de frankfurter allgemeine zeitung schrieven nog mit de olde spelling van veur een kleine meerderhied van de duutse bevolking was veur de spellingshervorming een grote meerderhied was daortegen op augustus wodden de spellingshervorming van kracht t platduuts is de noam veur n groep dialekten dij ien nederlaand bekend stoan as leegsaksisch t platduuts is aal dialekten dij boven de benrather linie liggen behaalve t leegfrankisch soamen mit t leegfrankisch vörmt t platduuts weer t leegduuts t platduuts kin verdaild worden ien twij heufdgroepen t west leegsaksisch en t oost leegduuts of oost leegsaksisch doarbie kin t nog meerder verschaaidene varianten verdaild worden voak wordt de term platduuts verward mit duuts leegsaksisch as tegenhanger van t nederlaands leegsaksisch op wikipedia wordt dizze terminologie aanholden om baaident te schaaiden deurdat ien nederlaand t woord nedersaksisch meer broekt wordt en ien duutslaand t woord plattdüütsch n konstelloatsie opstèllen of steernsbeeld is n groep van steerns dij vanôf de eerde zain soamen n figuur vörmen dit wordt voak doan deur denkbeeldege lienen tuzzen de steerns te trekken de vernuimdste konstelloatsie is de grode beer ursa maior dizzent is simpel te heerkennen aan zien steelpanvörm t is ook ain van de ainegste konstelloatsies dij in nederlaand t hail joar deur te zain is n aandere is de leutje beer woar de poolsteern dichtbie staait t woord konstelloatsie is ain van de wainege latainse woorden dij t in t grunnegs bestaait t woord wordt tegenswoordeg binoa nait meer bruukt omreden t woord steernsbeeld makkelker is en dichter bie t nederlaands staait claudius ptolemaeus n griekse waitenschopper haar in de eerste aiw noa kristus de eerste liest môkt van konstelloatsies de maiste van dizze konstelloatsies kent man nog aal doch wuiren konstelloatsies al veul eerder heerkend deur mìnsken de egyptenoaren zagen in bepoalde konstelloatsies heur goden ook de reumers de aroabieren en de chinezen muiken bruken van de steernshemel elk steernsbeeld het noast de noam in de aaigense toal ook n latainse aalgemaine noam bieveurbeeld leutje beer hait hiernoast ook offisjeel ursa minor ook het elke konstelloatsie zien aaigense internatsjonoale kode bieveurbeeld ursa minor het as kode umi de noamen van de steerns binnen n konstelloatsie kriegen noast heur aaigense noam ook nog n griekse letter om heur helderhaid dichthaid van t licht aan de duden alfa is de kloarste steern en hou wieder t griekse alfabet in de minder kloar de steern wordt steerns dij soamen n konstelloatsie vörmen stoan in t echt nait zo dicht bie mekoar as dat wie dat zain steerns van ain konstelloatsie kinnen in t echt wel doezenden lichtjoar bie mekoar vot stoan et zweeds in et zweeds is een noord germaanse of skandinavische tael mit meer as miljoen sprekers et is de officiële tael van zweden omdebi j miljoen sprekers en ien van de officiële taelen van finlaand omdebi j sprekers op de finse ålandseilanen is et zweeds de ienigste voertael et zweeds is nauw verwaant an de aandere twie vaastelaand skandinavische taelen et deens en et noors et zweeds en et noors en in iets mindere maote et deens bin onderling redelik verstaonber pattie woorden bin aanders grammatikaol kommen de taelen overiene de spelling is wel verschillend de woordeskat van et zweeds bestaot grotendiels uut germaanse woorden mit et deens en et noors is et zweeds veural in lexikael opzicht in de hanzetied slim benvloed deur et nedersaksisch wieder bin der veural lienwoorden uut et latien en grieks beide mit de komst van et kristendom et fraans in de e ieuw en et hoogduuts en bin der wat zeemanstermen uut et nederlaans tegensworig wodden d r veul woorden uut et ingels overneumen al dan niet anpast of letterlik vertaeld leenvertaeling et zweeds wodt schreven mit et latiense alfabet waoran nao de z drie tekens toevoegd binnen å ä en ö disse tekens wodden as appatte letters zien en wodden ongeveer uutspreuken as o è en eu de letter o wodt in de regel as oe en soms as o uutspreuken tredisioneel wodde de w niet as een appatte letter zien mar as een variaant van de v en wodde dus ok bi j de v sorteerd mar sund april gelt de w as een volweerdige letter van et zweedse alfabet waormit et antal letters op komp kenmarkend veur de uutspraoke van et zweeds is de melodie et is een toontael d r bestaon twie verschillende toonaksenten en disse kunnen betekenisonderscheidend wezen et woord anden betekent ofhaankelik van de intonaosie de ente of de geest hoe de toonaksenten daodwarkelik uutspreuken wodden is stark ofhaankelik van waor de spreker wegkomp in et zuden onderscheiden ze de tonen meer in de lengte as in de toonhoogte butendat wodt een woord allienig mit toonaksent uutspreuken as et een belangrieke grammatikaole funktie in een zin vervult portugees is een romaanse wereldtael die praot wodt in portugal brazilië angola guinee bissau sao tomé en principe oost timor kaapverdië mozambiue en aandere gebieden zoas goa en malakka cristao et wodt ok praot deur een minderhied in macao waor et een officiële tael is in galicië een gebied in spanje in et noorden van portugal wodt galego galicisch praot officieel een aandere tael mar et liekt slim op et portugees et braziliaans verschilt veul van et europese portugees de portugeessprekende lanen warken op taelgebied tegere in de gemienschop van portugeessprekende lanen as nationaole tael as officiële tael as erkende minderhiedstael zunder ienige vorm van erkenning piramides binnen baauwwaarken dij in veule oale beschoavens baauwd wuiren de grode overainkommst tuzzen de piramides van de oale beschoavens is dat zai n brede boases hebben en den schuun tou lopen de reden veur de brede boases is dat olde beschoavens gain stevege materioalen as stoal harren dij heur in stoat stelden om hoge baauwwaarken te môken dij richt noar boven goan de vernuimdste piramides binnen dij uut t oale egypte dizze wuiren bruukt as groaven veur de faraos de oale egyptenoarn môkten de boetenkaande van de piramides glad mit gold en marmer de bekendste piramide in egypte is de grode piramide van giza dizzent is ain van de zeuven wereldwonder uut de klassieke oldhaid en de ainige dij tot op heden bewoard bleven is in nubia ten zuden van egypte wuiren veul meer môr klainere piramides baauwd dan in egypte de piramides in nubia goan steiler omhoog en binnen nait zo as in egypte beduild as groaven môr monumenten veur dode keunings de piramides wuirden hier tot noa noa kristus baauwd in china binnen rond de provìnzie shaanxi allerlaai piramides vonden woar man nog niks over wait t aantal de baauw en t doul binnen nait bekend de mesopotoamier baauwden piramides mit n serie loagen dij ook wel ziggoerats nuimd worden zai wuiren in oale tieden mit felle kleuren beschilderd der is enkeld weinig bewoard bleven van dizze piramides omdat zai van kleistainen môkt waren van de toern van babel wordt zegd dat t n ziggoerat was n aantal centroal amerikoanse kulturen baauwden piramidevörmige baauwwaarken dizze leken meer op dij in mesopotoamie as op dij in egypte zij waren loagd en harren voak n tempel bovenop de piramide de piramide mit de grootste inhold is dij van kolula mexico in griekenlaand wuiren ook piramides baauwd ain van dizze piramides is older as de piramide van cheops dizze dateerd uut de e aiw veur kristus nederlaand het n relatief jonge piramide de piramide van austerlitz dizze wuir in septìmber baauwd dizze bevindt zoch in de wolden van de oetrechtse heuvelrog ten oosten van zeist en is van eere gemaakt flevolaand nederlaands flevoland is een nederlaandse previnsie in et midden van et laand flevolaand is officieel erkind as previnsie op juni de eufdstad is lelystad vernuumd nor de bedinker van flevolaand cornelis lely de flevopolder is varder et grootste kunstmaotige eilaand ter wereld flevolaand leit zo n veef meter onger t zienivo en et km laand en km waoter en bestot eut zes gemientes in grinst an et ijsselmeer flevolaand grinst in et euterste noorden an frieslaand in in et noordoosten an overijssel et grinst in et noorden an et markermeer in et ijsselmeer in et zuidoosten grinst de previnsie an gelderlaand in et zuien an de previnsie utrecht in noord ollaand op urk wort van oorsprong een nedersaksisch dialect espruken et urkers in op skokkelaand vroeger ok et skokkers noord hollaand nederlaans noord holland westfries noard holland is een nederlaanse perveensie in et noordwesten van et laand de heufdstad is haarlem de perveensie het zoe n miljoen inwoners en de grootste stad is amsterdam wat ok de heufdstad van nederlaand is noord hollaand bestaot grotendiels uut een kopvormig schiereilaand tussen de noordzee de waddenzee en et iesselmeer in et zuden greenst de perveensie an zuud hollaand en utrecht en in et noorden deur de ofsluutdiek an de perveensie frieslaand de perveensie kan onderverdield wodden in een noordelik en een zudelik diel waorbi j et noordzeekenaol en vrogger et ij as greens dient in et zuden van et ij liggen de stedelike gebieden van amsterdam haarlem de haarlemmermeer mit de vlochthaeven schiphol en et gooi ok een dchtbevolkt gebied mar mit een laandschoppelik gehiel aander kerakter bosriek en niet gehiel vlak zuud hollaand nederlaans zuid holland is een perveensie in west nederlaand an de noordzeekust et is ien van de dichtstbevolkte en meest industrialiseerde gebieden in nederland de perveensie is zoe n km groot de perveensie het roem miljoen inwoners waormit zuud holland de bevolkingsriekste perveensie van nederlaand is de heufdstad van de perveensie is den haag en de grootste stad is rotterdam angreenzende perveensies bin zeelaand in et zuden noord braobaant in et zuudoosten en gelderlaand en utrecht in et oosten de noordgreens wodt vormd deur de perveensie noord hollaand waormee zuud hollaand tot de grondwetswieziging van ien perveensie hollaand vormden in et westen greenst de perveensie an de noordzee et zudelike gedielte van de perveensie zuud hollaand bestaot uut een antal eilanen die in de rijn maasrivierdelta liggen alhoewel de eilanen technisch zien omringd wodden deur rivieren kenaolen of aandere waeteren bin de meerste eilanen goed mit de rest van de perveensie verbunnen de eilanen die tot zuud hollaands beheuren binnen de gemienten van zuud hollaand per de zunne is de steern dij zoch t dichtst bie de eerde bevindt en t helderste objekt aan de hemel is t vörmt t middelpunt van ons zunnesysteem alle planeten astroiden en kommeten draaien om dizze steern hìn de zunne stroalt licht en waarmte uut woardeur wie minsken leven kennen aandere minder gebruukte benoamens binnen helios en sol dit binnen de noamen van de griekse en romeinse god van de zunne t steernkundege symbool is n cirkel mit n timp in t midden of vrouger wuir de zunne ook voak as planeet zain dit veural in de tied dat t geozentrisme nog as woar beschouwd wuir de zunne zindt elektromagnetiese stroalen oet dij wie woarnemen as waarmte en lucht ook uv infra rood en andere gamma stroalen wordt van de zunne noar de eerde stuurt moar dat wordt grotendails tegenholden deur de atmosfeer en t magnetisch veld bie n zunnewind komt der hail veul stroalen en magnetische dailtjes vanof de zunne as dij richten de eerde goan worden dij dailtjes en dij stroalen noar de polen tou trokken as t den in de atmosfeer komt krigst t vernuimde aurora boralis of aurora australis noorder en zuderlucht n zunnesysteem is n groep objekten dij om n bepoalde steern hìn draaien in ons zunnesysteem draaien der offisjele planeten om de zunne tot wuir pluto ook as planeet zain noa n internatsjonoale konferensie in proag wuir pluto onthegen van zien titel as planeet omdat er te veul verschilt van de aander planeten en der nog n hail ìnde planeten binnen dij op pluto lieken der was dus n keus of man der n hail ìnde planeten bie deden of aine minder veur de lèstent is kozen over t ontstoan van t zunnesysteem bestoan verschillende theorien de theorie mit de maiste aanhang is de spiroaltheorie n andere theorie is de botsenstheorie limburg limburgs lèmburg of limburg is ien van de twaolf pervincies van nederlaand en leit in t zuudoosten van t laand t hef ongeveer een bevolking van miljoen inwoners hiervan is ongeveer percent allochtoon percent van de autochtone bevolking is katholiek de heufdstad van limburg is maastricht in de pervincie limburg wördt der ok dialect praot of eerder een streektaol naomelijk t limburgs zoas dat erkend stiet in t europese haandvest veur regionaole taolen of taolen van minderheden dit is ondertekend deur nederlaand en de eu limburg bestiet an de oppervlakte veurnaomelijk oet zaandgronden in t tertiair anvoerd deur de rien die doe veul groter en krachtiger was as now tegenwoordig de belangriekste rivier de maas was doe een vrij onbedudende ziedrivier van de rien de maas stroomt over de hiele lengte van zuud tot noord deur de pervincie en hef de eertieds ofzette rienzaanden deursneden wieder bint de belangriekste revieren de geul bij valkenburg an de geul de roer bij roermond en de geleenbeek bij sittard geleen t zuden van limburg wördt kenmarkt deur t veurkommen van de leemsoort löss die tiedens de iestied deur de wind hier ofzet wör in t zuden is de pervincie heuvelachtig in t vleden wör der in limburg turf broenkool en steenkool wonnen die in midden en zuud limburg dicht an de oppervlakte ligt tegenswoordig neemt de winning van zaand en grind nog een belangrieke plaots in limburg bestiet uut plaotsen mit stadsrechten n duve of doeve latien columbidae is n voegelsoort die veule veurkömp in nederlaand he j n paor duvesoorten waorvan sommigen der eigen stark an de meens an epast hebben de rotsduve bieveurbeeld is n veurouwer van de tamme stadsduve die j overal in de grote stejen zien volgens sommigen luui soms zelfs te veule veur veule meensen is de stadsduve dé duve mer n duve as de turkse tortel of de houtduve kömp oek aordig vake veur in europa duven wörden al ieuwig lange ehöllen deur de meens as pluumvee um ze in duvetillen vet te mesten en op te eten mer veural oek as postduve vanwegen der goeie oriëntasievermeugen al in de vuufde dynastie van t ouwe egypte veur christus bestungen der al tamme duven hiervan bin tekeningen evunnen in n graf uut disse periode in de tachtigjaorige oorlog wördden de duve al gebruukt um tiejigen te doon vanuut bezetten stejen in de eerste weerldoorlog gebruukten t duutse leger én de geallieerden postduven de duve steet symbool veur verschillende dingen kopzeerte is n geveul van zeerte in de kop iederene hef wel es last van kopzeerte mer as t langer duurt kan t oek n symptoom ween veur meer of minder arnstige ziektes as n kopzeerte niet deur aandere dingen kan koemen mut der medies onderzeuk edaon wörden in nederlaand is t volksziekte nummer ene kopzeerte zit niet in de harsens de zeningen rond de harsens wörden bie n kopzeerte te veule eprikkeld soms verwiejen de bloedvatten in t harsenvlieze zich oek kunnen de zeninguuteinden verschillende stofjes aofgeven die n steriele ontstekingsreaksie op gang brengen dit is n ontsteking zonder bakteriën of virussen dit leit tot t ophopen van vocht en nog meer uutscheiding van disse stofjes die de kopzeerte argerder maken kopzeerte kan daornaost veroorzaakt wörden deur kopzeerte as symptoom kan verhölpen wörden deur der bin n antal medisienen um kopzeerte tegen te gaon de bekendste bin bie t gebruuk van medisienen tegen kopzeerte mu j je waoren veur medisienaofhankelike kopzeerte bie disse vorm van kopzeerte is der n verslaving op etrejen of bi j gewoon ewend eraakt an t medisien hierdeur vermindert t medisien de kopzeerte niet meer mer wördt de kopzeerte argerder as t medisien niet in eneumen wördt t ontwennen van medisienaofhankelike kopzeerte kan n langdurig en pienlik proses ween in tegenstelling tot wat veule luui denken kan t oek veurkoemen a j n lange tied of te veule parasetamol of aspirine innemen bie disse gevallen wördt der an eraojen naor n dokter te gaon westerwoolde of westerwooldingerlaand is n gebiet in t zuudoosten van de provinsie grönnen rund de revierkens westerwoldse ao ruten ao en mussel ao t heurt pas zeit bi grönnen en dus ok bi de nederlanden westerwoolde haar immer n eigense identiteit man hef dat in de loop der eiwen verloorn dei eigense identiteit is veural veroorzaokt deur de isoleerde liggen van t gewest in de middeleiwen waar westerwoolde enkeld ein zaandrog in t midden van twei grote venen t gaf man twei deurgangen naor duutsland bie traopel en boertang ein naor dreinte bie roswinkel en ein naor grönnen bie wedde t gebiet wordt oft as ommelaand anduden man hef nimmer de offisjele staotus van ommelaand had westerwoolde waar laank n apaarte heerlekheid t hef ook n eigens kasteil de wedderbörg en haar n eigens gerichtshoof bie vlagtwedde de heerlekheid is n ander gebiet as t geograofische westerwoolde hierunder zugt man twei kaorten van westerwoolde waorup beide gebieten angeven wordt mìnzen oet westerwoolde wordt meisttieds wolgens of westerwooldingers nuimd t peerd latien euus caballus is n edomestiseerd hoefdier uut de orde van de onevenhoevigen iene van de zeuven hudige soorten uut de familie van de peeardachtigen euidae de latiense woorden euus en caballus betekent overigens alletwie peerd t peerd wördt veurnamelik eholden as riej en lastdier n klein peerdtien nuumt ze n kedde of een kidde n peerdtien kleiner as meter wördt ok wel n ponny enuumd n vrouwchiespeerd hiet n mere n männechiespeerd hiet n hingst en t kleintien van t peerd hiet n vul n elubte hingst nuumt ze n ruun ovver de hiele wereld bestaot der völle verschillende peerdenrassen oorspronkelik bestunden der gien peerdenrassen in de ni je wereld die bint pas nao de kolonisasie daorhen ebrocht bekende peerdenrassen uut de lege landen bint de hond latien canis lupus familiaris is n roofdeer uut de femilie van de hondachtigen canidae et deer kump op alle wealddelen veur meestentieds in gezelschap van mensen dit kump deurdat den hond et oldst bekende huusdeer is al duzenden jaoren wöd den hond gebruukt veur bewakingstaken bi j de jacht as herderhond en as trekdeer nog altied hef den hond wark as politiehond of hulphond moar de meeste honden wodt now eholden as gezelschapsdeer en bint dan ok ene van de meestveurkommende deren in europa de hond stamt of van de wolf der bint duzende verschillende soorten hunde um der moar n paar te neumen den golden retriever den border collie den huskie den poedel en den rotweiler keze is een voedingsmiddel dat emääkt wört van melk bi j t mäken van keze wörren de vaste stoffen in de melk eiwitten vetten en mineralen eskeiden van t vocht der wört stremsel zoersel en zolt bi j de keze edaon tiedens de bereiding in keze zit veural veul calcium mär ook de vitemines a b en d keze wört vanolds ezien as ien van de veule typisch nederlaanse preducten die väke naor t butenlaand uut evoerd wörren de eerste stap bi j t mäken van keze is t stremsel en zoersel bi j de melk doen ierdeur gaon de eiwitten veural t casene in de melk samenklonteren waorbi j t vet en vocht in esleuten wörren zo ontstäät t vrongel in t zoersel zit de melkzoerbacterie lactococcus de bolvormige melkbacterie stremsel wört e ääld uut de maagin old van jonge dieren bi jveurbeeld van kalvers of kunstmaotig emääkt de witte nog slappe vrongel die nog mär een paor uren epärst is wördde vrogger väke egeten in amsterdam as meikeze now is meikeze zwat niet meer te kriegen umdat der niet zoveule liefebbers van bin iernao wört deur snieden en verwärmen zo veule meugelijk vocht uut t vrongel eknepen t of etapte vocht iet wei in de wei zitten nog weerdevolle stoffen en wört bi jveurbeeld in dierenvoer gebruukt mär ook in sommige frisdranken t vrongel wört in een vatte edaon en veerder sämen epärst daornao wört t vrongel in zolt wäter edaon t zogeneumde pekelbad t zolt dat in de keze dringt bevordert de korstvorming de stevigeid de smääk en ook de oldbääreid een febriekskeze blieft langer in de pekel liggen as een echte boerenkeze daordeur verliest de keze meer vocht en wört t zolter een gewone goudse febriekskeze zit op ongeveer zolt een febriekskeze met minder zolt maaslander op ongeveer en een boerenkeze op ongeveer de keze is nao t pekelbad nog slap en ef niet veule smääk deur de keze te laoten riepen wört t steviger de rieping duurt vier weken tot ien jaor oe langer de keze riept oe meer smäken evormd wörren de mieste nederlaanders ebben een uut espreuken veurkeur veur keze met een bepaolde riepingstied um de riepingstied van een keze an te geven bestaon der verskillende benämingen disse benämingen bin weer egeven in de onderstaonde tebel taol is n communicaotiemiddel waordeur mèènsen mit mekare praoten können der bint wereldwied krap taolen volgens de publicaotie ethnologue languages of the world al hangt t antal of van oen definitie van taol veul taolen vluuien mit heur dialecten in mekare over der bint verschillende taolfemilies alliene in europa al bint der de germaanse taolen de romaanse taolen de esoleerde taolen de slavische taolen die in de balkanlanen en de baltische taolen die in de baltische lanen epraot wörden nederlaand hef naost t nederlaans dree officieel erkende streektaolen t limburgs t nedersaksisch en t fries t gangbaore verskil tussen enerzieds taol mit een hoge weerdering en aanderzieds dialect mit een lege weerdering wördt in de taolkunde niet emaakt umdat t willekeurig en poletiek bepaold is de dialecten van t chinees verschillen net zoveul van mekare as de onderscheiden romaanse taolen taolkundigen geven deurgaons de veurkeur an t maotskappelijk niet belaojen begrip variëteit een aandere term veur taol is ok wel spraok volgens de biebel genesis bint alle taolen ontstaon deurdat de mèènsen een toren naor de hemel maken wollen de lu die hieran begunnen wanen ongeheurzaam en hadden niet veul goeds in de zinne god maakte doe de taol van de mèènsen wereldwied in de war zodat ze niet mit mekare konnen praoten waordeur de toren ok niet of emaakt kon wörden t begrip dialekt is vraai stoer te verdudelken t liekt maisttied nait hail veul op n andere toal moar t verschilt te waainig om van n echte toal te spreken roegvot zain is elke ofwieken van n standoardtoal n dialekt zo binnen bieveurbeeld t amsterdaams en t voolndaams dialekten van t nederlaands t leegsaksisch is anders as toal vaastlègd dizze eerkennen komt maisttied omdat t n aaigense grammatiek het en en andere woordenschat t leegsaksisch het ook nait biedroagen aan de vörmen van t standoardnederlaands n andere reden ken wezen dat t n apaart kluster vörmt binnen n bepoald gebied dit is de reden veur t leegsaksisch en t frais om binnen t frankische nederlaands de toalstoates te hebben bie t leegsaksisch wordt voak verwezen noar dialekten bieveurbeeld leegsaksische dialekten westfeelse dialekten drìntse dialekten môr dit is aigelks nait hailmoal korrekt dialekten binnen ôfwieken tin opzicht van n standerdtoal môr omrezen t leegsaksisch t westfeels en t drìnts gain standerdtoalen hebben zol aigelks ook nait proat worden kinnen van dialekten môr van varianten of varieteiten keunenkriek denmaark deens kongeriget danmark is n laand in t skandinoavische dail van europa t bestait uut n schierailaand jytlaand en een aantal aailanden woarvan funnen fyn en seelaand sjlland de grootste twij binnen de keunegin van denmaark is dronning magrethe ii t laandschop van denmaark wordt kinmaarkt deur heuvels varieernd van leeg aan de kosten tot hail hoog in t midden van jytlaand en middelhoog op de ailanden in de buurt van silkeborg en skandeborg wordt t laandschop beheersd deur meren en wolden veuraal noaldwolden de hoogste baargen van denmaark liggen den ook bie silkeborg yding skovhj en himmelbjerget t noorden van denmaark de provìnzies noord jytlaand en vibörg worden kinmaarkt deur fjorden dij vrouger hailmoal open waren moar tegenswoordeg binoa meren worden binnen in de buurt van vibörg binnen t lutje hellens moar richten t noorden wordt t aal staailer t noorden van de provìnzies vibörg en noord jytlaand wordt den ook kinmaarkt deur rotswanden aan de kost de aailanden funnen laangelaand seelaand en de lutjedere aailanden as endelave en sams worden kinmaarkt deur lichte hoogteverschillen dij veuraal ontstoan binnen deur duunvörmen en opdrukken as stuwwaal de aailanden lollaand en mn hebben aan oostziede rotswanden de mns klint mns klif is de hoogste kliffenrieg van denmaark woarvan de dronningestolen o b m de hoogste klif van denmaark is in denmaark sprekt de haile bevolken t deens de eerst toal van denmaark doarnoast worden de toalen duuts sveeds noors fareurs en leegsaksisch deur minderheden van de bevolken proat de fareurailanden en gruinlaand binnen gain provìnzies môr hebben n autonome stoates en n ploats in t deense parlement de provìnzie kopenhoaven is t gebied dat om de stad kopenhoaven ligt dat op zoch ook weer n apaarte provìnzie is de provìnzie kopenhoaven binnen de steden dij om de stad kopenhoaven hìn liggen vergeliekboar mit de raandstad in is der n grode herinduilen kommen woardeur der enkeld regios en gemaintes over blieven funnen ook fuun deens fyn is noa seelaand t grootste ailaand van denmaark de grootste stad en doarmit ook de heufdstad is odense de grode belt vörmt de scheiden mit seelaand en de lutje belt dij mit jytlaand funnen wordt deur bruggen en tunnels verbonden mit jytlaand en seelaand t ailaand wordt de toen van denmaark nuimd funnen is ook de noam van n deense provìnzie hierbie heuren noast t ailaand funnen ook de klaindere ailaandkes dij der om hin liggen r langelaand enz vernuimde personen dij op funnen geboren binnen binnen de schriever hans kristian andersen en de komponist karl nielsen grote steden op funnen binnen noast odense svendborg nyborg en middelfart een koeze ok wel kieze is vrie grote taand dee achterin de mond zit koezen bint de tanen dee t eten maolen um disse functie te vervullen hebt ze in mesiodiastale veurweertse richting een dubbele knobbelstructuur een meens hef in totaol drie soorten koezen volwassenen hebt normaol kiezen as de premolaren met erekend wörden de verstandskoezen verschienen echter lange niet bie iederene waordeur veul meensen mar koezen hebt netuurlijk kan t ok wezen dat der verschillende koezen etrökken bin dit gebeurt onder aandere as de koeze rot is of as der te weinig ruumte in de mond is dit perbleem kan verholpen wörden in combinaotie mit een beugel een värken latien sus scrofa domesticus is een edomesticeerd wildzwien värkens bint zo n tot jaor eleden edomesticeerd t värken kriegt de wetenschappelijke naam sus scrofa mit disse naam wordt soms ok wel de t wildzwien bedoeld in grote delen van de wereld bint de värkens verwilderd eworden bieveurbeeld in niej zeelaand de värkens daor veroorzaken veul schaode in nederlaand lèven ongeveer miljoen värkens t vrouwelijke värken wordt een motte enuumd in t west veluws zeg ze ok wel zog en in t achterhoeks zogge vergeliek t nederlaanse woord zeug de motte voedt de keuien op en hef wieder gien weerde äs melkgever t melk wordt namelijk niet in winkels verkoch de motte wordt dus gelieke mit de andere värkens eslach um op te eten t pasgeboren värken heet een keuie of bign en t männegien heet een bere in de pervinsie grunningen is een park speciaal veur värkens mit de naam t swieneparredies dit is een soort dieretuun veur värkens sus scrofa hef vier ondersoorten elke soorte lèèft in een bepaold geografisch gebied finlaand fins suomi is n laand in skandinoavie noord europa t is n republiek dij sunt sauli niinistö as presidente het t laand grenst in t westen aan de botnische golf in t noordwesten aan sveden in t noorden aan noorwegen in t oosten aan ruslaand en in t zuden aan de finse golf dij finlaand en estlaand schaaidt de heufdstad is helsinki finlaand wordt ook wel t laand van de doezend meren nuimd deurdat finlaand riek is aan meren in waarkelkhaid binnen t der zölfs rond de veural in t zuudoosten is t laand bespikkeld mit ontelboare meren en meertjes dit as gevolg van de iestied t laand is een demokratische rippebliek mit n keuzen prissedent finlaand het meer as miljoen sauna s op ruum miljoen inwoner t fins en t sveeds binnen alletwai offisjele toalen in finlaand sikkom van de bevolken proat sveeds as eerste toal boetendat binnen der sikkom lappen dij in fins laplaand leven sikkom van de inwoner van finlaand beheurt tot de vestigde evangelische lutherse kèrke finlaand bestait uut provìnzies noast helsinki binnen der de volgende heufdploatsen noorwegen noors norge uutspraoke norjè of noreg noord samisch norgga gonagasriika lule samisch vuona gånågisrijkka zuud samisch nrjen gånkarijhke officieel et keuninkriek noorwegen is een laand in noord europa et leit op et skandinavisch schiereilaand en greenst an zweden finlaand en ruslaand noorwegen is krekt as nederlaand een konstitutionele monarchie de hudige keuning is harald v de heufdstad van noorwegen is oslo aandere belangrieke steden bin bargen trondheim en stavanger tot noorwegen beheurt et eilaand bouvet in de zudelike ieszee noorwegen eist ok een diel op van antarktika bie et referendum het noorwegen et lidmaotschop van de europese unie ofwezen et laand is dus gien eu lid en ok gien kandidaot lid de heufdgodsdienst van noorwegen is et lutheranisme de overgrote meerderhied van de noren praoten noors de samische minderhied praot daornaost ok heur eigen tael et samisch in et uterste noorden in de gemienten vlakbi j de finse greens wodt van ooldsher ok fins praot et noors het twie officiële standerdvariaanten et bokmål dat nauw op et deens liekt en et nynorsk ni jnoors dat op basis van noorse dialekten vormd is noorwegen is verdield in perveensies noors fylker de perveensies bin onderverdield in gemienten noors kommuner in et geval van oslo valen perveensie en gemiente saemen de belangriekste plakken in noorwegen bin ieslaand sland in et ieslaans is een eilaand dat tussen gruunlaand en et vaastelaand van europa inleit et is omringd deur de atlantische oceaan de straote van denemarken tussen iesland en gruunlaand en de noordelike ieszee et laand tipt in et noordoosten krek an de poolcirkel de heufdstad reykjavik leit an de zuudwestkust en is werelds meest noordelike heufdstad aj iesland tot europa rekenen is et et meest westelike legen laand van europa ieslaand stiet bekend om zien boomloze laandschop op ieslaand gruuien gien bomen omdat et te koold is veur de bomen om daor te overleven ieslaand het liekewel inkelde vulkanen geizers en aandere hiete bronnen de bron bi j deildartunguhver levert liter kokend waeter per sekonde en is daormit de grootste hietwaeterbron van europa ieslaand bestaot uut acht regio s en uut gemientes de heufdreligie van ieslaand is et kristelike lutheranisme zoe n mit de evangelisch lutherse karke van ieslaand as staotskarke in et nasionaol register wodt altied b ijhullen hoe n geleuf de meensken hebben in gaf dit et volgende beeld hoewel de meerderhied van de bevolking kristen is gaon de meeste ieslaanders niet mit regelmaot naor de karke de meesten hebben liberaole kristelik godsdienstige ideeën europa is t continent dat in t westen van azië en in t noorden van afrika ligt t wördt ok begrensd deur de noordelike ieszee en atlantische oceaan t had in ongeveer miljoen inwoners daormit is t in termen van bevolking t darde grootste continent nao azië en afrika in termen van oppervlakte is europa t op ien nao kleinste continent van de wereld totaol bestriekt t een gebied van km t is slechts een fractie groter dan t continent australië horizontaol binnen de utersten ieslaand en nova zembla verticaol binnen dat frans jozeflaand en kreta feitelijk bestiet t werelddiel uut twie grote schiereilaanden scandinavië en europa mangs anduud as t europese schiereilaand en t russische diel dat op het continent zölf ligt t schiereilaand europa is iets groter as t arabisch schiereilaand en vertakt op zien beurt weer in kleinere schiereilaanden zoas iberië spanje en portugal t apenijns de leers van italië de balkan griekenlaand en jutlaand denemarken europa wördt meestal opdield in et verienigd keuninkriek van groot brittannië en noord ierlaand is een laand in west europa legen tussen de noordzee en de atlantische oceaan de heufdstad is londen groot brittannië engelaand schotlaand en kymrië en noord ierlaand vormen gezaemelik et verienigd keuninkriek van groot brittannië en noord ierland legen op e britse eilanen in de noordzee in et westen van et europese kontinent kymrië was al een onderdiel van engeland veurdat dit laand saemengong in t verienigd keuninkriek tot jannewaori was et verienigd keuninkriek diel van de europese unie op die dag stapten zi j uut de unie nao vier jaor onderhaandelen over de brexit een laandelike stemronde waoruut naor veuren kwam dat zi j uut de eu wollen töt december was er een overganks riegeling met de europese unie et verienigd keuninkriek bestaot uut twie grote laansdielen de biebel is et heilige boek van de kristenen et woord biebel stamt of van et griekse woord biblia boeken et meervoold van biblion wat oorspronkelik papyrus betekent en laeter bruukt wodde as anduding van pepier geschrift boek rolle dit woord is op zien beurt te herleiden tot de fenicische haevenstad byblos de biebel bevat twie verschillende verzaemelings boeken vanwegen de dominante rolle van et kristendom in europa vanof de laete romeinse tied tot an de verlochting het de kristelike biebel niet allienig godsdienst benvloed veural tael en wetgeving en ok de keunst en filesefie over de hiele wereld bin d r op baseerd wat veurnaemelik in de westerse beschaeving tot utering kommen is mit de verlochting de scheiding van karke en staot nao de fraanse revolusie en de wetenschoppelijke revolusie in europa en de verienigde staoten van amerike is de invloed van et kristendom en daormit van de biebel op et eupenbaore leven ofneumen d r ontston ok bi j veul meensken twiefel an de goddelike oorsprong van de biebel pattie wetenschoppers waoronder pattie archeologen nemen de biebel as uutgaangspunt de meeste wetenschoppers zien de biebel as een kultureel literair en religieus dokement de koncilies van florence en trente bevestigden de plak van de zogenaemde deutero kanonieke boeken in de kanon van de biebel die ze ommes al in de septuagint hadden en ok in de vulgaat behullen et bin de toevoegings op ester judit tobit i makkabeeën ii makkabeeën de wieshied van salomo de wieshied van jezus sirach baruch en de toevoegings bi j toevoegings bi j daniël disse wodden onder invloed van luther deur de protestaanten as apokrief zien deur liekegoed kattelieken oosters orthodoxen as protestaanten wodden ezra iii en iv makkabeeën iii en iv en psalm as apokriefen zien disse apokriefen buuke niet in t ni je testement opnömmen heur gezag wöd deur de karken niet erkend t bestaon van pattie apokriefen was altied bekend zoas et epistel van barnabas aandere bin bekend raekt deur tekstvoonsten zoas die bi j nag hammadi of aanders bin ze te rekonstreweren uut verwiezingen die vrogge karkvaders geven de apokriefen bi j et ni je testement bin haandelings van petrus haandelings van paulus haandelings van johannes haandelings van tomas haandelings van andreas evangelie van tomas evangelie van de hebreeën evangelie van de ebionieten evangelie van de nazareners evangelie van de egypteners evangelie van de naäsenen evangelie van petrus eupenbaoring van petrus verkondiging van petrus evangelie van maria magdalena epistel van barnabas en et evangelie naor judas de mieste van dizze boeken beheurt töt n vrog christelijke streuming wulke vandage de dag de gnostiek of gnosticisme enuumd wöd in nederlaand bin der verschillende nedersaksische biebelvertaelings en vertaelings van ofzunderlike biebelboeken maekt der bin vertaelings maekt of ze bin doende mit et opzetten dervan in et achterhoeks drèents grunnings stellingwarfs en twents eerdwetenschoppen ok wel geowetenschoppen nuumd is de verzaemelnaeme veur alle wetenschoppen die de pleneet eerde bestuderen eerdwetenschoppen bin de treditionele wetenschoppen as geologie fysische geografie geofysika en ingenieursgeologie bi j eerdwetenschoppen gaot et mit naeme om gestientes en heur ontstaon en gedregings mar behalven gestiente is eerdwetenschoppen ok richt op e atmosfeer waeter en ies daoromme beheuren ok wetenschoppen as hydrologie glaciologie meteorologie klimaotologie hydrografie geodesie en oceanografie tot de eerdwetenschoppen wetenschopsrichtings as netuurkunde scheikunde wiskunde en biologie dregen hulpmiddels en gereedschoppen an mar valen onder exakte wetenschoppen hieronder volgt een alfebetische liest van vakgebieden binnen de eerdwetenschoppen pattie van disse vakgebieden hebben raekvlakken mit aandere wetenschoppen fysische geografie vaalt bi jgelieks onder eerdwetenschoppen mar ok onder geografie en biogeologie en paleontologie valen ok onder biologie wiskunde is eein van de oldste wetenschappen een gebrukelijke omschrieving van wiskunde is t bestuderen van patronen en structuren met strict logische redenerings perbeert ze oetspraoken stellings over definieerde objecten en de verbaanden daortussen te formuleren t perces om te kommen tot dizze oetspraoken neuimen ze een wiskundig bewies bij t opstellen van een bewies wordt oetgaon van een zo klein meugelijk aantal oetgangspunten axioma s en een paor axiomatische definities as wiskunde bruukt wordt veur toepassings in de praktiek mut d r rekend worden dizze berekenings binnen vaok zo oetbreid dat d r computers veur neudig binnen t woord wiskunde is in de e eeuw bedocht deur simon stevin t woord is ofleid van wisconst dat keunst van t gewisse of zekere betekent biologie is de leer van levende wezens levensvörms en levensverschiensels daormet onderscheidt biologie zich van natuurkunde die zich bezigholdt mit leveloze natuur biologie onderzeuikt alles wat te maoken hef mit organismen en de wisselwarking mit de eerde daorbie onderscheiden we dreei heufdniveaus microbiologie dat geeit over de celstructuren en biochemie en in veural over dna de mesobiologie over individuele soorten of over orgaonwarking en de macrobiologie over bevolkingen en t milieu biologie wordt rekend tot de exacte wetenschappen de term biologie is ofkomstig oet t wetenschappelijke latien van t woord biologia dit is weer deur wetenschappers construeerd oet tweei oldgriekse woorden bios leven en logos geleerd letterlijk woord t woord biologie is waorschienlijk veur t eerst bruukt deur de bekende evolutionist jean baptiste de lamarck en de duutse dokter en wetenschapper gottfried treviranus in t begin van de e eeuw biologie deeilt organismen op in veer rieken en dreei domeinen as restcategorie kennen we nog virussen staon tussen levende en dode materie in de vraog of virussen leven is veural filosofisch t is neeit meer gebrukelijk om virussen een eigen riek te geven de rieken van de dieren plaanten schimmels en protisten vörmen saomen t domein van de eukarya de bacteriën en de archeeën binnen de prokarya televisy afekorted tv is een telekommunikatysysteem vöär et versenden van beweagende bealden en gelüüd oaver afstand televisy kwam an et ende van de jåren dertig upsetten en hevt syn eigen sindsdyn untwikkeld tot een massamedium dat miljarden mensken bereikt in de beginjåren was der allinnig swart wittelevisy eyrst later ende jåren sestig kwam de klörentelevisy upsetten nå de klörentelevisy hevt de untwikkeling sich döäresetted in digitale televisy hd ultra hd d ens in de jåren söäventig kwammen lykegood videorekorders en later digitale systemen wårunder dvd rekorders et woord televisy kümt van et grykske woord tele wat veare beteykent en et latynske woord vision wat sicht beteykent letterlik düs veare kyken in et düütsk en däänsk noorsk wordt tv kyken dan ouk upeynvolgend fernsehen en fjernsyn enöömd et apparåt selv wordt in de sassiske dialekten ouk wel een kykkaste enöömd in summige godsdeenstige ströymingen mag der geen tv ekeaken worden of wordt der anbevöälen der vöärsichtig med ümme te gån een vöärbeald hyrvan is de gereformeerde gemeynden de amisj en in charedisk joudendom en in et ortodoks jodendom mag oaver et algemeyn up de sabbat mag geen tv bedeend worden der bint verskeidene möägelikheyden üm televisy te künnen untvangen niklaos kopernikus platduuts duuts nikolaus kopernikus latien nicolaus copernicus febrewaori mei was n belangrieke wiskundige dokter jurist en steernskundige die bekend eworden is deur zien ideeën aover de struktuur van t zunnestelsel disse gedachten betekenen n ummekeer in t wetenschappelike denken van zien tied en in ons wereldbeeld de kopernikaanse revolusie hee is geboren äs koppernigk in thorn toru in west prusen in die tied krek äs noe was t onder pools gezag zo äs vrogger gebrukelik was onder publiserende geleerden gebruken hee de latiense vorm van zien naam ze schreven immers ok in t latien kopernikus studeren theologie en steernskunde an de universiteiten van krakau bologna en padua hee was daorumme waorschienlik ok op de heugte van t idee van aristarchus dät de zunne en niet de eerde t middelpunt van het heelal was kopernikus wordt ezien äs de grondlegger van de heliosentriese theorie die stelt dät de zunne in t midden van t zunnestelsel steet en dät de planeten derumhinne dreien dit in tegenstelling töt t gebrukelike wereldbeeld dät ze toe had waorbie ze de eerde en mens äs middelpunt van t heelal zag wel bleef e bie t idee van klaudius ptolemaeus dät de planeten eenpaorige bewegingen maken en ok bevatten dit model nog enkele tientallen episykels korrektieve hulpsirkels um de bane van de planeten kloppend te kriegen ok ging e der vanuut dät alle andere steerns zich op dezelfde ofstand van de eerde bevunnen äs de zunne mä wel veer buten de bane van de planeet saturnus hee schreef al zien ideeën in op in n groot wärk de revolutionibus orbium coelestium aover de umwentelingen van de hemellichamen umdät disse theorie in tegenspraak was mit de toemaolige leer van de rooms katholieke kärke die t wereldbeeld van aristoteles en ptolemaeus anhöng twiefelden kopernikus lange aover publikaosie eerst nao tussenkomst van de jonge steernskundige rheticus georg joachim von lauchen uut wittenbarg stemden kopernikus in mit de publikaosie hee gaf n kammeraod zien manuskript mit veur rheticus die t uuteindelik in leut drukken in neurenbarg volgens de legende kreeg e t eerste exemplaar op zien starfbedde aoverhaandigd de uutgever osiander had der n veurwoord bie edaon mit de strekking dät de theorie aover de zunne äs middelpunt van t heelal veural ezien mos worden äs n wiskundig model en niet äs de realiteit kopernikus kwam uut de tied in in frauenburg wät noe t poolse frombork is in t ermlaand en is in de kathedraal begraven noe is in de kathedraal en de biegebouwen n museum aover kopernikus evestigd veur de ingank van t kasteel van olsztyn steet n bronzen standbeeld van kopernikus de rooms katholieke kärke nam an t begin gien stelling veur f tegen kopernikus umdät de kärke de theorie niet äs gevaorlik zag mede vanwegen t veurwoord van osiander wieder waren zien egeven argumenten nog vere van aovertugend opposisie tegen kopernikus zien theorie van de kärkelike kante kwam eerst toe protestantse theologen waoronder meerten luther disse theorie niet in aovereenstemming bevunnen mit de biebel eerst toe galileo galilei de denkbeelden van kopernikus ging onderbouwen en verbreiden is t wärk van kopernikus ok deur de rooms katholieke kärke op de lieste van verboden boeken ezet de index van waor t weer van of ehaold is naodät der n paor verbeteringen op an ebracht waren galilei raakten wel arnstig in konflikt mit de kärke hee is in de ban edaon en kreeg de leste tien jaor van zien leven huusarrest op elegd deur paus urbanus viii in de e eeuw bewezen de waornemingen en wetten van johannes kepler en de zwaortekrachttheorie van isaac newton t kopernikaanse wereldbeeld observasioneel en theoreties gruunlaand gruunlaans kalaallit nunaat deens grnland is een eilaand in de noordelike atlantische oceaan en leit in et noordoosten van kannede mit een oppervlakte van km is et et grootste eilaand ter wereld et maekt diel uut van et keuninkriek denemarken et het vanof een onofhaankelike pesisie vergeleken mit denemarken staotus appatte en et beheurt vanof niet meer tot de europese unie de heufdstad van gruunlaand is nuuk gruunlaand heurt geografisch bi j noord amerike en geologisch zien tot et kannedese schild van et laand is bedekt mit een ieslaoge van maximaol drie kilemeter dikte allienig de kuststroke van kilemeter bried veural in et zuden en westen is bewoonber veural deur de invloed van de golfstroom de kusten bin inkarfd mit grote fjorden en gletsjers waor riegelmaotig iesbargen van ofbreken gruunland het een poolklimaot de oorspronkelike inwoners de inuit ok wel eskimo s nuumd bin vanoolds nomaoden zi j vormen liekewel mar een kleine groep vereweg de meeste inwoners leven in et zuudwesten en bin gruunlaanders een verminging van denen en inuit zi j praoten gruunlaans dat een dialekt is van et inuit sund is et gruunlaans de officiële tael veur die tied was dat et deens een dadde groep inwoners bestaot uut europeanen veural denen in de basis thule bin amerikaanse soldaoten legerd de gruunlaanse ekenomie steunt veurnaemelik op de visvangst de jacht schaepenteelt en mienbouw ze exporteren o a walvisperdukten pelzen mienbouwperdukten as kryoliet kwarts glimmer lood zink en iezererts weren ok belangrieke exportperdukten mar de laeste mien wodde in sleuten et belangriekste geleuf is liekas in denemarken et lutheranisme et kristendom is rond et eerste millennium nao christus deur de ieslaanse kolonist leif eriksson brocht et overgrote diel van de gruunlaanders is kristen roem van de gruunlaanders beheurt tot de evangelisch lutherse karke daornaost bin de pinksterkarken slim aktief omdebi j van de bevolking beheurt tot een pinksterkarke van de gruunlanders beheurt tot een aandere kristelike karke is niet geleuvig japan japans nihon kanji is n laand in oostazie t bestait hailmoal uut ailanden woarvan vief grode hokkaido honshu shikoku en kyushu honshu is t grootste en ook t belaankriekste ailaand woar onder andere de baarge fuji de heufdstad tokio en de veurmoalege heufdsteden kyoto en osaka op liggen op hokkaido leven de ainu de oorspronkelke bewoner van japan japan is n parlementère monarchie mit as stoatsheufd naruhito dij sunt de troon van japan bezet japan wordt ook t laand van de riezende zunne nuimd deur zien oostelke liggen de vlage en de noam nihon bron van de zunne verwiezen noar dizze titel japan stait bekend om zien rieke geschiednis dij nau nog aal trugge te vinden is tuzzen de nije gebaauwen van t binoa westers laand de belaankriekste japanse steden binnen armelo vrogger ok wel armel eneumd nederlands ermelo is n darp en n gemeente in de nederlandse provinsie gelderland de gemeente had op augustus inwoeners bron cbs armelo het n oppervlakte van km waorvan km waoter umdat armelo an de bossen en t nuldernauw leit is t veural zoemers n toeristiese plek in de zuud afrikaanse provinsie mpumalanga he j ok n darp mit de naam ermelo armelo dat verneumd is naor t nederlaandse darp de beek drie horst houtdarp leuvenum speuld staverden telgt en tonsel in de eerste naamsvermelding uut de e of e eeuw heette armelo irminlo t deel lo verwiest naor n op zandgrond elegen bos veur irmin worren verschillende verklaoringen egeuven groot goddelik verheven of t verwiest naor n oud germaanse god mit de naam irmin meugelik is der n verbiending mit t saksiese heiligdom irminsul t darp armelo besteet al vanof veur n lange tied bestung t alleen uut boerderiejen n paor gebouwen n wiendmeul en n kark armelo was aordig stil tot an de e eeuw in t jaor is der een weg en n treinstasion ebouwd in is armelo n zelfstandige gemeente eworren naodat t daorveur deel uutmaakte van de gemeente nunspeet huweliken tussen verpleegkundigen frullie en militaeren mansluui zörgden derveur dat der gien esleuten darpskultuur ontstung deur t open karakter van armelo is twee darde van de bevolking import mar een darde besteet uut inheemse bewoeners families die der geboren en etogen bin in t noorden van armelo loopt de autosnelweg a van utrecht naor groningen t stasion van armelo wort twee keer per uur per richting bezocht deur de stoptrein zwolle utrecht sentraolspoorweg in t zuudoosten van armelo leit de armelose heed n terrein dat zo n bunder groot is t is grotendeels in gebruuk is as natuurterrein en is beschikbaor veur dagrekreasie deur t terrein heen lopen fiets wandel en peerdriepaojen de heed wort begreesd deur n schaapskudde ruslaand officieel de russische federaosie russisch rossija rossijskaja federacija is et grootste laand ter wereld mit kwadraotkilometer gedieltelik legen in europa en gedieltelik in azië et laand leit liekewel vanuut een poletiek perspektief in europa omdat de belangriekste dielen d r van in et europese diel liggen ruslaand het et zeuvende grootste antal inwoners van alle lanen ter wereld ruslaand greenst an noorwegen finlaand estlaand letlaand litouwen polen wit ruslaand oekrane georgië azerbeidzjan kazachstan china mongolië en noord korea et laand vormde van tot as russische sociaolistische federaotieve sovjetrippebliek rsfsr et hat van de sovjet unie en is vandaegededag een onofhaankelik laand mit lidmaotschop van et gemienebest van onofhaankelike staoten diplomaotisch zien gelt ruslaand as de opvolgstaot van de sovjet unie de russische muntienhied is de roebel staotsheufd en regeringsleider is vladimir poetin nao de inmekeerstotting van de sovjet unie kreeg et ni je ruslaand een bult minder anzien dan de veurmaolige sovjet unie in oktober wodde d r bericht dat de bevolking van ruslaand mit een half miljoen daeld was tot miljoen ruslaand is nog altied et laand mit et hoogste antal immigranten veurdat et kristelike tiedpark begon leefden d r in et zuden van et hudige ruslaand en in oekrane onorganiseerde stammen zoas de proto indo europeërs en de skythen van de dadde tot de zesde ieuw nao kristus wodden de steppen daor onderlopen deur opienvolgende nomadische invaosies zoas deur de hunnen en avaren tot de achtste ieuw was et zudelike gebied in hanen van de chazaren een turkisch volk dat allieerd was mit de byzantienen en vanuut ruslaand een reeks oorlogen voerde mit de arabische kalifaoten de vrogge oost slaven kregen de overhaand in hudig west ruslaand vanof de zeuvende ieuw halverwege de negende ieuw kwam d r op uutnodiging een groep scandinaviërs de warangen om as heersende elite dienst te doen mit novgorod as heufdstad ok al nammen de heersers de slavische kultuur gauw op toch overleefde de warangische dynastie een flink antal ieuwen in die tied was de oosters orthodoxe karke adopteerd en was de heufdstad in nao kristus veerder naor et zuden verplaetst naor kiev in t hudige oekrane in disse tied wodde et woord rhos of ru veur et eerst bruukt om de warangen en heur slavische volk mit an te duden in de tiende en de elfde ieuw wodde kiev ru et grootste en meest welvaorende laand van europa vanwegen de haandel mit beidend europa én azië de uutmekeerstotting van ni je haandelsroutes naor et oosten in de tied van kruustochten het in de twaolfde ieuw mitwarkt an de ondergaang en ofbrokkeling van kiev ru in de twaolfde en de dattiende ieuw wodde een groot antal van de slavische bevolking votdreven naor et zwaor beboste noorden naor et zonuumde zaleje aachter et bos deur konstante invaosies van nomadische turkische stammen zoas de kiptsjaken en petsjenegs daor in et noorden ontstonnen de opvolgstaoten van kiev ru de rippebliek novgorod en vladimir suzdal de omkrieten van de revier de wolga wodden hielemaole overneumen deur de wolga bulgaoren en heur moslimstaot over de volgende ieuwen wodden de slavische hertogdommen van et zaleje om de zoveul tied anvallen plunderd en veroverd deur mongoolse nomadenlegers die onderdiel vormden van de goolden horde et sino mongoolse riek dat in de vroggere ieuwen deur kublai khan opzet was en zich uutstrekte van peking in et oosten tot vlak aachter et oeralgebargte in ruslaand in disse tied kwam veur et eerst een verschoeving tussen russen wit russen en oekraners bi j heur die in et oosten onder konstante anval van de mongolen ok tataren kwammen ontwikkelde de tael staorigan richting et russisch in et westen en et zuden in de gebieden die annekseerd wodden deur et groothertogdom polen litouwen ontstonnen et wit russisch en et oekraens disse tied wodt in ruslaand anduud as et mongoolse juk de russsiche hertogdommen verleuren heur onofhaankelikhied an de tataarse chans die hoge belasting opeisten en de grotere steden om de zoveul tied plunderden dit het d r toe leided dat tiedens de volledige middelieuwen ruslaand machteloos was en him ekonomisch niet ontwikkelen kon allend novgorod en pskov in et noordwesten wol et lokken de tataoren buten te holen en zels om onofhaankelikhied van polen litouwen en van de teutonen te blieven beholen now dat et mongoolse riek staorigan uutmekeerviel ontwikkelde moskou him van een klein dörp tot ien van de weinige grotere steden van ruslaand en bi j de veldslag op et snippenveld in begon et aende van et mongoolse juk de vaal van konstantinopel in leide d r toe dat de moskou russen heur stad as et laeste bolwark van et echte kristendom et orthodoxie gongen zien in de woorden van ivan kalita ivan geldbudel groothertog van moskovië et eerste rome is valen en et twiede rome konstantinopel ok moskou is et dadde rome en d r komt gien vierde dezelde ivan veroverde een bult van de omliggende russische hertogdommen en nam de titel groothertog van alle ruslanen begin zestiende ieuw wodde de russische adel vormd de kaste van bojaren die van de moskovische groothertog landeri jen kregen peerden en legers mit et doel moskovië te verdedigen tegen de krim tataren in et zuden en aandere turkische stammen overbleven van et uutmekeervalen mongoolse riek ivan de verschrikkelike officieel kroond as eerste tsaar van ruslaand et woord is ofleid van et latiense caesar in veroverde de laeste onofhaankelike russische rippeblieken en hertogdommen annekseerde de moslim turkische lanen rond de wolga en op de krim en begon et perces russische macht zo veer meugelik uut te breiden naor et oosten deur kozakkenregimenten over de oeral te sturen ien ieuw laeter wodde alaska ontdekt deur bering en was ruslaand et grootste laand ter wereld wodden de russische federaosie omvatte sund gebieden mit een uutienlopende staotus an et aende van weren et d r nog ruslaand het een groot antal religies mar is overwegend athestisch de russisch orthodoxe karke is ok nao de meest dominante kristelike religie bleven in ruslaand mar het veul anhang verleuren tiedens et kommunisme veul etnische russen bin niet meer religieus mar staon nog wel sympathiek tegenover disse karke die ok een grote kulturele betekenis had het veur de russische geschiedenis de islam volgt op de tweede plak anadere religies omvatten verschillende protestaanse karken en de ooldgeleuvigen boeddhisme jodendom rooms kattelicisme en sjamanisme overarving van geleuven vient over et algemien plak langes etnische lienen etnische russen bin vaeke russisch orthodox en turkse en kaukasische volken bin vaeke islamitisch neopaganisme kriegt veural de laeste tied anhangers onder meensken van slavische oorsprong niekark nederlands nijkerk is n stad en gemeente in de nederlandse provinsie gelderland niekark staot bie sommige minsen nog de altied bekend as n darp maor t het al sinds stadsrechten de gemeente had op mei roend de inwoeners bron cbs en t het n oppervlakte van km waorvan km waoter de gemeente bestaot uut de kernen niekark niekarkerveen en hoevelaken de buurtschappen bin holkerveen en driedarp de stad niekark zelf het oengeveer inwoeners niekark leit in t westen van de veluwe tegen eemland an t is goed te bereiken via de a en t spoorlien amersfoort zwolle in niekark wort oek n west veluws dialekt epraot t niekarks t niekarks liekt stark op t putters maor t is wat nederfrankieser deur de invleud van utrecht zo bin der aordig wat overeenkomsten tussen t bunschoots t niekarks en t putters n veurbeeld hier is t gebruuk van de sj klank die in t niekarks aordig lang beweerd ebleven is tot zeker en noen nog vaak veurkomt bie veural de wat ouwere minsen in holkerveen en niekarkerveen de naam niekark stamt of van de nieje kark die ebouwd wier naodat de ouwe kapel in deur n veenbrand vertestewierd was dit was de veurloper van de grote kark de nederlandse naam nijkerk is ontstaon deurdat der in t begin van de e eeuw nog gien standardspelling was t wier op verschillende manieren eschreven bieveurbeeld nyerkerck nykerck nieuwkirck nieukerken allemaol mit n ie klank an t einde van de e eeuw schreven de meeste minsen nykerk uutespreuken as niekerk mit de invoering van n standardspelling veur t nederlans is de y um ezet naor ij nijkerk hierdeur is de uutspraak nei kèrk ontstaon niekark het in de geschiedenis al n paor keer te kampen ehad mit rampen in brande de kark of ok ha j vaak vleuiwaoter vanuut de zujerzee oender meer op en jannewaori umdat niekark sentraol lag tussen t aartsbisdom utrecht en t hertogdom gelre was de stad regelmaotig striedtoneel en in wier t darp helemaol verrinneweerd op meert kreeg niekark as vergoeding stadsrechten en vriestelling van tolgeld in gelre in brande de stad zwat helemaol of niekark bleuide in de e eeuw de stad leefde van tabaksteelt handel en glasblaozeriejen en was in de grootste stad van de veluwe dit is goed te marken an de architectuur in die tied bin der veul mooie herehuzen ebouwd in t sentrum in gelderland was alleen arnem groter n koppel wiek en straotnamen verwiezen naor belangrieke personen in de geschiedenis veurbeelden hiervan bin corlaer de van rensselaerstraot en de slichtehorsterweg die verneumd bin naor pioeniers die vanuut niekark naor niej nederland trökken wat noen bekend staot as niej york veerder de ds kuypersstraot verneumd naor gerardus kuypers bekend van de niekarkse bereuringen en de burgemeister stamstraot verneumd naor burgemeister stam die bekend is van t verzetwark tiejens de tweede wereldoorlog en die ok burgemeister van dinsper is eweest tenslotte de kardinaal alfrinklaon verneumd naor kardinaol alfrink arent van corlaer uut niekark stichtte in de hollandse kolonie schenectady in niej nederland wat noen de staot niej york is in amerika niekark het nog altied n vriendschappelike band mit de stad schenectady niekark is n forenzestad veur amersfoort en is as greuikern an ewezen mit de anleg van nieje wieken moen t antal inwoeners naor greuien en min of meer an amersfoort vastgreuien daordeur is niekark eigenliks de enige gelderse gemeente in de randstad a j t ruum zien niekark het niet zo n toeristies anzien as are stejen op de veluwezoom zo as harderwiek en elburg toch vie j ok hier n paor herehuzen ok de meuite weerd is de grote kark achterhoek appel deels doresteeg driedarp hoevelaken holk holkerveen kruushaor nekkeveld niekarkerveen palestina deels prinsekamp slichtehorst de veenhuus t woud harderwiek nederlands harderwijk is n stad en gemeente in de nederlandse provinsie gelderland harderwiek is n hanzestad en leit an de rand van de veluwe en an t wolderwied ongeveer op de helft tussen zwolle en amersfoort t is t regionale verzorgingssentrum veur de noordwest veluwe en zeewolde harderwiek had op augustus bron cbs ongeveer inwoeners en n oppervlakte van km waorvan km waoter t totale antal woeningen in harderwiek was op jannewaori de stad harderwiek zelf het ongeveer inwoeners t overige deel woent in t butengebied waorvan ongeveer in t darp hierden harderwiek kreeg in stadsrechten van otto ii van gelre en nam n belangrieke plaots in in was der n grote stadsbrand in harderwiek in dee periode kreeg harderwiek ook de gelderse munt en ook wier de baosis eleid veur de universiteit van harderwiek harderwiek het zien eigen stark ontwikkeld as handels en vestingstad en met de komst van de universiteit zelfs as universiteitsstad daornao kwam t verval harderwiek verloor met heel oost nederland zeutjes an van t westen en de stad wier n vissersplaots in wier deur t franse bewiend de universiteit op eheven met t ofsluten van de zuderzee en de daorop volgende anlegging van de flevopolders in verloor t stadjen ook zien funksie as vissersplaots waor non de boulevard is leien vrogger de botters an bie de vischpoort um de vis te verkopen op de vischmarkt t is nog altied meugelik um bottertochten op een van de meren te maken nao nam de visserieje as bron van bestaon stark of handel industrie en toerisme wieren toe veul belangrieker de historiese binnenstad wier in tot bescharmd stadsgezicht uuteroepen in dee zelfde tied hen ze t dolfinarium harderwiek neerezet wat jaorliks veul bezeukers uut heel nederland trekt harderwiek het op hierden nao geen andere darpskernen t het wel n antal buurtschappen zo as frankriek en dunen infermatika wodt omschreven as de wetenschop die him bezighoolt mit de beheersing van komplexiteit onder aandere op et vlak van infermaosie en gegevens kommunikaosie pergrammetuurbouw en technisch wetenschoppelik rekenen mit de term komplexiteit wodt de meer algemiene betekenisse en niet de komplexiteitstheorie bedoeld infermatika is ok de takke van techniek die him bezighoolt mit et programmeren van komputers komputerwetenschop is een aander woord dat ok wel bruukt wodt veur de term infermatika dit mag niet verward wodden mit et eigenlike bouwen van komputers iene die him bezighoolt mit infermatika wodt een infermatikus of komputerwetenschopper nuumd op een aandere meniere vaalt de infermatika op te dielen in vier aspekten ok wel de t s nuumd akhenaten ook achnaton of echnaton was n egyptische farao oet de e dynastie hai was de ainege monotheistische farao van t olle egypte hai regeerde van tot veur kristus hai wuir geboren onder de noam amenhotep iv môr veraanderde zien noam tiedens de aton revolutsie zien heufdvraauw was nefertiti woarmit hai dochters kreeg zien bievraauw was kiya woarmit hai n zeun kreeg toetankhamon om en bie zien e regeernsjoar schof hai aal egyptische goden oaf en vervong heur deur ain zunnegod aton de zunnedisk akhenaten luifde dat zien voader amenhotep iii noa zien dood in dizze zunnegod veraanderde doarom aanbad akhenaten dizze god as of t zien aaigense voa was hai luit ook n nije heufdstad baauwen akhetaton dat nou bekend staait as amarna dizze stad was dou de grootste stad ter wereld en was hailmoal baauwd ter eer van de aton om en bie zien e regeernsjoar nam akhenaten aine smenkare aan as mitregent veul waitenschoppers mainen dat dizze smenkare dezölfde persoon is as nefertiti dizze smenkare regeerde zuudegypte vanoet thebe in tieds dat ahkenaten noordegypte regeerde vanoet amarna dit het nait laank duurt den noa joar kwam akhenaten oet de tied dou akhenaten oet de tied kwam en middelekerwies nefertiti de troon van hom over nam verluiten de mìnsken akhetaton en wuir thebes weer de heufdstad nefertiti stèlde de olle goden weer in moar behuil de aton as eene van heur dou ook zai dood gong was elkenain dij veur de aton was vot toetankhamon wuir farao aal dingen dij heugden aan de tied van de aton wuiren hailmoal of dails vernietegd griekenlaand grieks ellda oldgrieks e hells is een laand in zuud europa bestaonde oet t zudelijkste diel van t balkanschiereilaand en een groot antal eilaanden dizze eilaanden vörmen saomen umdebij van t laandoppervlak griekenlaand grenst in t noorden van west naor oost an albanië noordmacedonie bulgarije en turkije veur t overige is t vastelaand van griekenlaand umgeven deur de middellaandse zee in t zuden de ionische zee in t westen en de egesche zee in t oosten de grootste eilaanden bint kreta evia lesbos en rodos griekenlaand is vanof lid van de europese unie in de waoteren die t griekse vaastelaand umgeven liggen ongeveer eilaanden die ok tot griekenlaand beheuren egina chios evia ikaria kreta kriti korfoe kerkyra kos lesbos lesvos naxos mykonos paros rodos samos zakynthos zante e a de meeste eilaanden wörden groepeerd in archipels de veurnaomste bint de ionische eilaanden de sporaden de cycladen en de dodekanesos griekenlaand is onderverdield is regio s peripheries die weer onderverdield bint in departementen nom de departementen bint weer onderverdield in kleinere bestuursgebieden zogenaomde eparchies die weer onderverdield bint in in totaol gemientes stedelijke gemientes demoi en laandelijke koinotetes de regio s mit heur nomi bint netuurkunde is de wetenschop van de meterie d r wodt ok wel zegd dat netuurkunde de niet levende netuur bestudeert waorbi j gien scheikundige veraanderings optreden et omvat onderzeuk van algemiene eigenschoppen van meterie evenwicht en beweging straoling waarmte locht magnetisme elektriciteit en de bouw van meterie tot op de kleinste schaolen de netuurkunde koncentreerde et onderzeuk oorspronkelijk op de niet levende netuur de levende netuur wodt bestudeerd deur de biologie overigens bestaon bi jgelieks ok biofysika de netuurkunde van organismen en fysische chemie methoden en technieken uut de netuurkunde bleken veerder op vule aandere wetenschopsgebieden toepasber te wezen de netuurkunde is een exakte wetenschop et het een bulte raekvlakken mit de meerste aandere exakte wetenschoppen bi jgelieks bunsjoten nederlangds bunschoten is een gemeente en stadje in de nederlangdse previnsie utrecht de gemeente had op april inwoeners bron cbs en t het een oppervlakte van km waorvan km waoter de gemeente bunsjoten bestaot uut vier officiële kernen bunsjoten eemdiek spaokenburg en zeuvenhuzen in bunsjoten praoten ze nog wel aorig vaok dialect vergeleken met aore daarpen of steden in buurt van bunsjoten t bunsjoots is een nederfrankisch nedersaksisch overgangsdialect t liekt een beetsie op t niekaarks mar het grote utrechse en hollangdse invloeden ondanks disse invloeden is t bunsjoots t één van de weinige dialecten waor de sj klank bewaord ebleven is een veurbeeld van een paor typisch bunsjootse woorden bin langd land sjoe schoen bukkem bokking aore andere en zo wat meer een veurbeeld van een bunsjootse dialectzin is wie gaon mesjien sjulekrupen affer de diek as de zon sjingt dan kan ie ongs niet vingden dit betekent in t algemeen nederlangds wij gaan misschien verstoppertje spelen achter de dijk als de zon schijnt dan kan hij ons niet vinden t bunsjoots is ok staark verwant an t amesfoorts dat al zogoed as uut estörven is en aore eemlangdse dialecten de band bukkes uut spaokenburg in de gemeente bunsjoten het een kleine hit ehad met t spaokenburgse liedje héé keeltsie veur zoveer bekend hebt alle culturen in alle tieden meziek kend maor umdat dizze kunst op verschillende plaotsen en in verschillende tieden elke keer weer aanders beoefend en ervaoren wör en wördt is der gien iensgezindheid rondum t begrip van meziek wanneer is iets meziek en wanneer niet t uuteindelijke antwoord op dizze vraog verschilt bij de verschillende meziektheoretici en filosofen dit verklaort wal de grote verscheidenheid an meziekstielen deur de tieden hen in de verschillende culturen en subculturen t is wel een onumstreden feit dat t bij meziek altied um t heurbaore of t ontbreken dervan giet in tegenstelling tot t zichtbaore in de beeldende kunsten meziek is een tiedskunst met heurbaore geluden klanken tonen of onheurbaore stiltes röstn elementen in opienvolging of tegeliekertied daormit is meziek nauw verwaant an poëzie waorbij de beide elementen van zichtbaorheid en heurbaorheid verienigd wörden dat bij schreven meziek ok zo is een niet ongebrukelijke heufdindieling is de volgende d r bint ok meziekstielen die pas laot in de e eeuw maokt bint veurbeelden hiervan bint onder aandere techno en trancemeziek t woord literatuur hef verschillende dichtbij mekaor liggende beteeikenissen de roemste is dat literatuur de verzaomeling van aal teksten is schreven en in mondelinge vörm literatuur wordt ok wel in een enge betekenis bruukt waorbij t tegenover lectuur zet is in die zin zol literatuur de hoge elitaire vörm en lectuur de lege populairdere vörm van teksten anduden literaire auteurs wilt een boodschap overbrengen op een artistieke wieze mor de schrievers van lectuur richt zuk op t schrieven van teksten die benaom veur de ontspanning lezen worden toch is wat tot de literaire canon rekend wordt allennig een soort overeeinstemming en kunt auteurs van wel t waark in een eerdere periode nog tot literatuur rekend weur oet de literaire canon verdwienen en aandersom ok behalve an erkende literaire tekstsoorten zoas gedichten poëzie de roman en toneeil kunt d r ok an aandere tekstsoorten literaire eigenschoppen toouschreven worden een paor veurbeelden hiervan bint filmteksten proza dat verwiest naor waorgebeurde verschiensels en personen onder meer de brief t opstel en de autobiografie en stripverhaolen literatuur zol ie daordeur as volgt kunnen omschrieven de term wordt ok bruukt om een verzaomeling van waarken met an te duden dèenk bijveurbeeld an vakliteratuur attem nederlans hattem is een stättien en gemiente in de nederlaanse previnsie gelderland de gemiente ad op november inwoners bron cbs en ef een oppervlakte van km waorvan km wäter binnen de gemientegrenzen liggen gien andere kernen attem kreeg zien stadsrechen in en was een anzestad en vestingstad de e verjaordag wönnen in onder andere evierd mit de nasionale intochte van sunterklaos de apostel andreas is de petrooneilige van attem belangriek wärk op geskiedkundig gebied ef ginneraol hoefer of elèverd hoefer was etrouwd mit de baronesse van heemstra de meuie van audrey hepburn en deur zien toedoen wönnen de diekpoort van t vervallen stättien erestereerd die ok verfraoid is mit vier törenties ontwörpen deur p j h cuypers attem lig krek onder de iessel en t is de plaatse waor de skilder jan voerman vrogger mooie skilderiejen mäken van homert en de règenbujjen die de iessel niet aover wollen net as de res van de veluwe wodt attem in de zomermaonden druk bezöch deur toeristen die al die mooie olde plekkies wilt bekieken attemers wodt met een algemene skeldnäme deur de mensen die drek buten attem woont kleikloetn enuump umdat veule boeren vrogger op t land in de klei wärken der bestiet noe nog een blaoskappelle met de näme de kleikloeten in attem bestaot wel een goeie veskillnde skeldnämen een paar dervan bint de koffiebonentelder skèle japie de bomhoed mompie de dooie noefie en zo nog veule meer umdat de attemers de h bienao niet uutsprèèkt ebt de mensen buten attem okke altied een gevleugelde uutspräke aover eur attem attem dat is een öntien in een ökkien en eui der in hattem dat is een hondje in een hokje met hooi erin in attem wodt der attems epraot een oost veluws dialek dat soms ok wel bi j t sallaans erekend wodt t attems ef een grote overienkomst met t dialek van zwolle a j bi j sommige lu die plat praoten an de deure kump dan ku j dat zien an t plakplätien op de deure met daorop hier maj plat praotn kootwiek ok wel kodik nederlaands kootwijk is n klein daarpjen in de gemeente barreveld in de nederlaandse provinsie gelderlaand t daarp het mit de umgeving derbie inwoners de naom kootwiek komt van koot kaat n kleine boerderie en wiek de benaoming kodik het de uutgang ik en komt noe nog in verschillende nederlandse dialekten veur as ek zo heten schalkwiek katwiek en waolwiek in t eigen dialekt schallek kattek en waolek tegenswoordig zeggen ze vaoker kootwiek t daarp leit midden in de bossen op de westflank van de veluwe en het n belangrieke toeristiese funksie geliek in t zujen van kootwiek ligt t kootwiekerzaand mit zien unieke laandschap n kleine vuuf kilometer in t oosten in de gemeente apeldoorn ligt de plaots radio kootwiek barreveld nederlaands barneveld is n gemeente in t midden van nederlaand in de provinsie gelderlaand de heufdplaots in de gemeente is t gelieknaomige daarp de gemeente is km groot en had op mei zo n inwoeners bron cbs onder de gemeente barreveld vallen de volgende daarpen daornaost bin der de volgende buurtschappen in de gemeente boveneinde drieënhuzen essen esveld garderbroek kallebroek moorst gedeeltelik ouwendaarp en wessel de gemeente grenst an de gemeentes niekaark putten en aarmelo in t noorden de gemeente apeldoorn in t oosten de gemeentes ee renswou schaarpezeel en wombaarg in t zujen en de gemeentes leusden en amersfoort in t westen de gemeente barreveld ligt veur n groot deel in t sentrale deel van de gelderse vallei in t oosten en t noordoosten liggen de zaandgronden van de veluwe mit bossen heedvelden en in de buurt van kootwiek t kootwiekerzaand de gemeente wort van oost naor west deursnejen deur de barreveldse beek barreveld is n belangriek laandbouwsentrum veural de pluumveehouwerie is hier vanouds aarg groot binnen de gemeente bin der zo n drie miljoen kiepen ok wort der hier vaarkeshouwerie bedreven n aandere bron van inkomsten is t binnenlaandse toerisme barreveld is ok de vestigingsplaots van de orthodox protestantse kraant nederlands dagblad t urkers is een nedersaksisch dialect dat op urk espruken wort t beoort mit t eemlaands in t west veluws tot t overgangsgebied tussen t nedersaksisch in t nederfrankisch mar wort over t algemien erekend tot t nedersaksisch dit wil zeggen dat er in t urkers zowel kinmarken van de westelijke hollaandse dialecten as de oostelijke nedersaksische dialecten terogge evoenden kunen worren ok t fries t fraans in t amsterdams joos eawen t dialect direct of indirect benvloed t dialect is ondanks disse verwaantskappen uniek van karakter voral vanwege de isolatie as vuurmaolig eilaand sinds de laote niegentiende ieuw eawen vuul taolwietenskappers eurlui ermie biezigouwen t urkers beoort tot ien van de levendigste dialecten van nederlaand t urkers kan ok erekend worren tot t friso franko saksisch een speciaole groep vor taolen die tussen t fries nederfrankisch in t nedersaksisch vallen waor voral t urkers onger valt de ouwe discussie got erover of t urkers een frankisch of een saksisch dialect is angere indielingen worren zo nou in dan ok gebrukt saksische illeminten binnen t zwakke vuurvoegsel e in plaats van ge in voltooide dielwoorden ewarrekt de verkleuring van de aa nor de ao in de duidelijke eutspraak van de n typisch frankisch is t ieneidsmaarvoud op en in niet op t wij warreken umlaut in verkleanwoorden komt vuur mar niet as riegel t urkers et een grote klankinventaoris waorin de mieste klanken een korte in lange variant eawen dit verskil kan dertoe leien dat woorden een iele angere betekenis kregen kiek beteaket kijk mar kik is keek de klankwetten vor t urkers binnen vrij mulijk in binnen arg onriegelmaotig in vuul woorden waor t nederlaands ij in ui et in t sallaands ie in uu et t urkers de klanken ee in eu dit wort verklaord eut de theorie van de ollaandse expansie in de zuventiende ieuw begon t ollaands de ie in uu vor de zuielijke ij in ui in te realen disse streektaol ad invloed op de zuierziedialecten de klanken ee in eu binnen tussenfasen in de overgang die t amsterdams in de zuventiende ieuw ad moet eawen de h wort in t urkers miestal niet eut espruken dit verskeensel is waorskeenlijk in de achttiende ieuw eut zwolle over koemen waaien de cluster sk is in t urkers net as in t fries t stellingwarfs t westfries in angere noord ollaandse dialecten t oost brabants in verskillende angere dialecten bewaord eblieven in niet in sch of sj verangerd skaol skilder een typisch ollaandse verangering is ok t samenvallen van de vroeger ongerskeien combinaties eer in aar dit preces is in t urkers zelfs rigoureuzer in consekwinter toe epast as in t ollaands niet allien kinnen ze ier paard in waard mar ok laren leren in griffermaard gereformeerd de woordenskat van t urkers kint vuul woorden die typisch vor de ijsselmeerkust binnen of wazzen tate of in t urkers taote vor t nederlaandse woord vader bessien vor t nederlaandse woord oma etc disse woordenskat wort wel wat of eplat duur de toeniemende invloed van t nederlaands mar dit is in mindere maote t geval t urkers et te maken mit verangeringen in taol in klinkers de lange ee wort een lange ie zoas ezeten dat tugeswoordig ezieten is in dat geldt dan ok vor egeten emeten in elegen dat nou egieten emieten in eliegen is bij jongeren oor je ok steeds vaker ik kuun in plaats van ik kan in is t woord kukebessien dat vrogger een skeldwoord vor oud weef was sinds kort in gebruk ekeumen vor t nederlaandse woord overgrootmoeder de taolverangeringen bewegen eurlui dus niet nor t nederlaands toe mar d r vanof in dat is opmarkelijk d r is een levendige dialectkring arg waorskeenlijk is t urkers t miest levendige dialect in iel nederlaand omdat urk een arg echte gemienskap is mit weanig import sprikt zo goed as iederiene t dialect nog onger eenkanger bovendien echt de urker over t algemien iel vuul an zien dialect dit zurgt ervor dat nog van de urker bevolking t urkers kan praoten ouweren net zo vuul as jongeren bovendien gebrukken ze t in alle informele situaties teus op t wark op straot in in eurluiers vrije teed soms wort t zelfs tugen vreemden gebrukt ok in urker gemienskappen beuten t durp bijvuurbield in tollebeek gemiente noordoostpolder allien in formele situaties op skoel in de kark praoten ze nederlaands t urkers wort dan wier wel vaak gebrukt in vergaoderingen in bijienkomsten een antal urkers kunen eurluiers dialect ok skreven dit doen voral jongeren in chatboxen ierbij worren de miest exotische skreefwezen gebrukt wannaar d r vreemden bij binnen wort soms over eskakeld nor t nederlands as de vreemden bekint binnen mit t urkers blift t dan gewoen de voertaol vereusde urkers bleven t dialect nog lange onger eenkanger gebrukken sinds de twiede warreldoorlog wort d r vrij riegelmaotig in eskrieven d r binnen ongermaar biebelfragminten in t urkers vertaold ongerangere t boek van de psalmen job jona in is d r een gezangbundel mit psalmen in liederen in t urkers verskienen de zangbundel wort gebrukt in de jaorlijkse vespdienst in t karkien an de zie waor t urkers in de dienst dan de ienige voertaol is in woord in gebed in de reguliere kark wort soms een stukkien in t urkers eut de biebel eliezen of een lied in t urkers vuur eliezen mar varder wort t urkers in t orthodoxe durp niet in de kark gebrukt inkelen zien t as te gewoen of te plat om t te gebrukken in de aredienst angeren venen t te direct mar de vesperdienst in t urkers zit altoos stampvol de urkers gelikkenis van de verleuren zuun eut die in t urkers worde over ezet duur de urker ulp ongerwezer klaas koffeman dinkelijk was dat de eerste geskrieven euting van de urker taal in de jaoren in worde er vor t eerst epublicierd over de taol van urk in skrief johan winkler in t algemeen nederduitsch en friesch dialecticon over t urker dialect t jaor daorop worden in de taal en letterbode twie op verzoek geskrieven artikelen van de urker ongerwezer klaas koffeman op eneumen het urker taaleigen in de vervoeging in het urksch winkler et daorop maar ongerzoek edoon nor specifieke urker woorden zoas poesen zoenen taote vader mooijen meisje mimme moeder buie vriend in adde de aarder an eaolde vertaolde gelikkenis vorzien van anteakigen winkler die de tongval van urk ien van de markwaordigste in biezongerste van nederlaand neumde liet em ok eut over de oorsprong in de verwaantskappen van et urker dialect miede duurdat in een artikel in t haagsch maandblad van septimber verskien van de aand van h j moerman worde naoder ongerzoek op gank ebrocht in ul mevrouw l kaiser vor de nederlaandse verieniging vor de studie van de fonetiek op decimber in utrecht een lezing over la langue d urk mevrouw kaiser ad ok proeven eneumen mit drie urker proefpersonen in gebruk emaakt van een apparaat waormie de lingte van de klinkers vast elegd kon worren de ok nou nog significante lingte van de klinkers ad de andacht etrokken ok bepleitte zie miedewarking om de urker taol te bestuderen in worde duur de dialectencommissie der koninklijke nederlandse academie van wetenschappen besluten om een ongerzoek in te stellen nor de taol van het eilaand urk in onger leiding van p j meertens in l kaiser verblieven in de zoemer van inkele kandidaoten in de letteren een paor weeken op t eiland om de taol in et volksleven daor te bestudieren ok de bekinde mevrouw j c daan kwam nor et eiland in maakte de gegieves vor de samenstelling van een woordenliest pursklaor j benders maakte een woordenliest van visserije in skiepsbouwtarmen l kaiser gaf een fonetiek van t urkers ebasierd op duur registraotie verkriegen gegievens in verskien as nr van de publicaties van de stichting voor het bevolkingsonderzoek in de drooggelegde zuiderzeepolders het eiland urk onger leiding van p j meertens in l kaiser mit ierin zoo n bladzijdes over het urker dialect inclusief de woordenliest varder skrieven tromp de vries in s van den berg maardere maolen over kinmarken van t urker dialect in de driemaandelijkse bladen neerlands volksleven in in taal en tongval vor et urker dialect moet de naam van tromp de vries in t biezonger eneumd worren ij et in de of eloepen jaoren biezonger vuul vor t ongerzoek in vastlegging van t dialect beteaked in t daorin een boonbrekende vuurtrekkersrol vervuld de bekinde amateur dialectoloog johan winkler nam in zeen dialecticon ok een urker vertaoling van de gelikkenis van de verleuren zuun op in de lange inleiding verwonderde ij zich over t unieke karakter van t dialect voral de ierboven beskrieven klanken intrigierden em ij miende dat disse klanken duur de bewoeners van t eilaand flevo al gebrukt worden in laoter duur de bewoeners van urk be ouwen was t diel van t eilaand dat overblief disse theorie geldt nou as opeloos verouwerd mar in de niegentiende ieuw was t normaol om te dinken dat dialecten urfgoed eut de oerteed bezatten in aost niet verangerden tot de komst van de standerdtaol ok prefessionele taolgelaarden zoas pref jac van ginneken nammen dit an nao jaorenlang vergelikkend ongerzoek kwam in de jaoren twientig g g kloeke tot zeen theorie van de ollaandse expansie de benvloeding van de oostelijke taol duur t machtige ollaand kloekes theorie wort nog altosen an eneumen een paor jaor terogge is op basis van nije indielingsmethoden ervor epleit t urkers in een aparte familie urkers in te dielen waor dit dialect dan t ienigste lid van is dit zou kunen beteakenen dat t urkers as aparte taol ezien moet worren omdat t nedersaksisch ok steeds vaker zo ezien wort de visie van t urkers as noch ollaands noch nedersaksisch dut dinken an de indieling die l a te winkel eran gaf in zeen geschichte der niederländischen sprache dielde ij t mit onger angere t west veluws in bij t süderseeisch t urker dialect zal zieker al langer espruken worren dan sinds mar de mulijkeid is dat t urkers vuur die daotum gien eskrieven proza of poëzie kint daorom is t muulijk om wat te zeggen over t dialect van vor disse periode terweal ok daornao lange teed mar mit moendjesmaot wat op skrift worde esteld pas nao de twiede warreldoorlog wort er al maar epublicierd in ontstaot d r de leste jaoren aost zoiets as een skreeftaol naost de spreektaal zoas al aarder ezegd was er bij de gelikkenis over de verleuren zuun vor de eerste keer sprake van een prozastuk in t urker dialect de zin een kweeuwkien mit gerespelde keaze wort vaak gebrukt as sjibbolet om te kieken of je et urkers goed eut kunen spreken je kunen et vergelikken mit et friese bter brea en griene tsiis oenze vader die in de emel is dat joen naam mag worren ge eiligd in joen koninkrik mag koemen joen wil geskieden op d aarde net zoas in d emel gief oens eeden oens dagelijkse brood in vergief oens oenze skulden net zoas wij z ok an angeren vergieven in bring oens niet in verzoeking mar verlos oens van de boze want van joe is et koninkrik in de kracht in de aarlijkeid tot in ieuwigeid in ieuwigeid t veraol wat ik jelui nou wil doen is echt gebeurd en voend allef in de jaoren tachtig van de vurige ieuw plaos wai visten zoas gewoen in de zoemermoonden om de noord en avenden daoromme in ansolm ielemaol in t noorden van denemarken we wazzen viertien dagen van eus in daornao un lang weekend op urk vor iene die net etrouwd is gien pretjen mar t wierzien was dan ok apart fain mar dat effien terzede suundes saves om twaolf uur sting t bussien wier te toeten vor de duur en mozzen we de barre reaze wier anvaorden nor boord een rit van een uur of niegene tiene ik voer toen mit een vraigezel die om t zo mar te zeggen graag een bietjen luste nou is dat gien ramp want dat lusten de mieste minsen die ik kin wel varder was er niks op klaos an te marken ai woende bai zun ouwe mimme en zörgde goed vor t ouwe mins mar op een keer was klaos arges bleven plakken in je begrepen t wel t was un bietjen laoter dan normaol eworren om veef vor twaoleven was ie er bientjen over in koemen zealen in ad gaauw z n spulletjes bai eenkanger egriepen vordat t bussien kwam klaos ding een greep in t kässien om z n paspoort te pakken in gelik worde er etoet skiet op oenze klaos ze binnen der al un goeie reaze zuun in doen vorzigtig an zeen z n mimme genagt mimme riep klaos skeut zun klompen an en vleug de duur eut naodat ie t ouwe mins gank een poes egeven ad de reaze verliep vorspoedig ai ding un lekker knippien in t bussien en skeut wakker toen ze al an de deense grins stingen ze wazzen dus al een lekker indjen op weg mar toen gebeurde t de passen mozzen tevuurskeen koemen in worden duur egieven nor de cheffeur die ze op z n beurt an de douanebeampte gaf de man bekiek ze iene vor iene zeen niks mar pakte z n zoeklicht in skien toen nor binnen om al die snuten te bekieken toen vroeg ie an de cheffeur waor of die vrouwe mit dat raore ding op er oofd nou eagelijk was de skrik sloeg klaos om z n arte want er ging um een liggien branen en inderdaod op z n pas sting gien foto van umzelf mar van z n ouwe mimme ai ad in z n aost de pas van ouwe jaauwkien mie egriepen in plaos van z n eagen wat of ze ok zenen tugen de beampte er was gien praoten tugen klaos kwam de grins niet over in t eande van t veraol was dat ie op z n ientjen mit een taxi terogge nor urk kon in z n maos mit z n veven varder nor ansolm of ie an de deuse grins ok nog controliert worde durf ik niet te zeggen afain klaos z n week zat er op in t koste um ok nog een lekker klirtjen geld de meraol van dit veraol is in dat eaw ik van een ouwe visserman elaard acht is maar dan duzend in daor zullen we t dan maar op ouwen hans derks deutsche westforschung ideologie und praxis im jahrhundert leipzig akademische verlagsanstalt p wolvege ok wel wolvegao nederlaans wolvega fries wolvegea is et heufdplak van de gemiente weststellingwarf op jannewaori had et dörp inwoners et het een stesjon an de spoorliende tussen zwolle en liwwadden d r is ok een drafsportcentrum vestigd wolvege het een stesjon an de spoorliende tussen zwolle en liwwadden hier stopt ien keer per ure de stoptrein liwwadden zwolle disse trein riedt vanof zwolle deur as intercity naor amsterdam cs schiphol in de spits is d r een extra stoptrein van liwwadden naor zwolle in de korenmeule windlust is ok een museum vestigd een aandere wiendmeule in wolevege is de gooyer sallaand is een laandstrek in t centrale diel van de nederlaandse pervincie oaveriessel in dizze laandstrek oaverweegt laandbouw en veeteelt de geschiedenise van sallaand giet terogge naor de vrogge middelieuwen toen de vier gebiedsdielen van t oaversticht sallaand twente laand van ven en drenthe verwörven wördden deur t sticht utrecht in verköcht de bisschop elect van utrecht hinnerk ii van beieren zien gebiedsdielen an keizer karel v hiermit wördden sallaand t laand van ven en twente de heerlijkheid oaveriessel die op heur beurt in en van de seuben pervincies van de nederlaandse republiek wördden partie lu geleuft det de name sallaand een verbastering is van iessellaand de name kan ok wiezen op t machtsgebied van de saliërs een fraankische stamme die later t vrogmiddelieuwse riek van de fraanken begunden sallaand lig tussen de veluwe in t westen daoras de grèenze diels evörmd wördt deur de iessel t möppelerdiep en de grèenze mit drenthe in t noorden duutslaand en twente in t oosten en de achterhoek in t zuden wat of precies bi j sallaand heurt zet niet iederiene gelieke bi j de gemientelijke herindielings in bint gemienten die historisch mit sallaand verbunden bint bi j twentse gemientes edaone now heurt ze bi j de deur de oaverheid edefinieerde regio twente dit betreft hooltn now diel van de gemiente riesn hooltn en n ham now diel van de gemiente twenteraand deur de industriële en commerciële betrekkings mit twente en de ligging ten oosten van de holterbarg is de gemiente heldern al in de twintigste ieuw op twente anetrökken t gebied an weerskaanten van de vechte van dalsen töt an grambargen nuumt ze tegenswoordig vake t vechtdal aj t zo bekiekt is sallaand beparkt töt t gebied tussen omm zwolle dèventer en heldern hooltn in sallaand ligt drei van de grote steden van oaveriessel dèventer kampen en de heufdstad zwolle geologisch eziene bestiet t miest van t laandschop uut leeglaand bedekt mit reviersediment in t oosten bint grote moerassen dreugelegd umme weilaanden te creëren dizze moerassen vörmden samen mit de holterbarg de netuurlijke grèenze mit twente op de holterbarg bint stokken van t veurhen wied uutestrekte heidelaand bewaord ebleben in t noordwesten is uut ontgonnen veengebieden leegliggend laand ontstaon det in de tied van de zuderzee wal oaverstreumen wol t hoogste punt van sallaand is de lemelerbarg bi j lemele meter boben de zeespiegel op de tankenberg in twente nao t hoogste punt van oaveriessel t leegste punt is de polder mastenbroek in de stedendreihoek asselt kampen zwolle meter onder de zeespiegel sallaand hef een köppel revieren en streumpies die rieke laogen revierklei hebt ofezet de veurnaamste van dizze waterwegen is de iessel wieder hej t zwärte wäter en de vechte de regge die vanuut twente sallaand instreumt en bij omm in de vechte uutmondt de schipbeek en de soestwetering die bi j zwolle mit een paar kleinere streumpies samenkomp umme t zwärte wäter te vörmen de taalkundige harrie scholtmeijer verdielt de nedersaksische dialecten van sallaand in een aandere indieling is t noordenvelds ok wel noord drèents noordvelds of t drèents van de kop van drenthe is n nedersaksisch dialect dat praot wordt in de kop van drèenthe in de gemeeinte noordenveld de olde gemeeintes roon en paais en in de gemeeinte tynaorl de olde gemeeintes eel en vrais dr g h kocks nuimt t noordenvelds as eein van zeuven heufdvarianten van t drèents in zien woordenbouk van de drèentse dialecten t dialect wordt sums bai t grunnegs rekend en sums bai t drèents bekende schrievers die in t noordenvelds publiceerd hebben binnen beveurbeeld peter van der velde grietje clewits jannie boerema en anneke mensen siegers t accent van t noordenvelds zit tuzzen die van t grunnegs en t drèents in en het wel wat van t westerkwartierse accent veur grunnegers klinkt t noordenvelds vrij drèents in tieds t veur aandere drèenten juust weer grunnegs andut dit komt neit alleein deur t accent maor ok deur de woordenschat die zowel grunnegse as drèentse kenmaarken het binnen t noordenvelds bestaon nog weer kleine verschillen tuzzen de dörpen roon peize en eel waorbai t dialect van eel t meist op t stadsgrunnegs liekt en t dialect van roon der t wiedst vanaof steit t noordenvelds en t midden drèents vörmen saomen n overgang tuzzen t zudelijke drèents en t noordelijke grunnegs binnen dizze dialectgroepen lopen verscheidene isoglossen die dizze overgang angeven de isoglosse die t midden drèents van t zuud drèents schaaidt is de lien tuzzen goed in t zuden en gooud in t noorden n aandere lien die hier tuzzen löp is die van t woord looug in t zuud drèents kent men dat woord neit maor in t midden drèents wordt dat woord naost t woord dörp gebroekt de grèens tuzzen t midden drèents en t noordvelds die ten noorden van nörg en vreis löp wordt vörmd deur n heeileboel lienen waorvan de lien tuzzen weei wij hebt in t zuden en wij hebben in t noorden de belangriekste is aandere lienen binnen niet neit goed goud gruun gruin duzend doezend en barg baarg daorom wordt t noordenvelds deur de meiste taolkundigen indeild bij t grunnegs omdat dizze kenmaarken overeinkommen met de die in de aandere grunnegse varianten tuzzen t noordenvelds en t stadsgrunnegs en veenkoloniaols liggen ook nog weer verscheidene lienen eein van die lienen is die van neit nait wat angeft dat de ai klank in de previncie grunnen deiper is as in de kop van drèenthe naor t midden drèents wordt die nog lichter en klinkt meer as ee schreven as eei daornoast worden ok neit alle grunnegse ai s in t noordenvelds op dezulfde wieze vertaold woorden die van de nederlaandse en sums de zuud drèentse ie klank kommen worden over t algemeein ei maor woorden die van de nederlaandse ee kank kommen worden eei dus wij wai hebben beeisten zein waor of t grunnegs wie wai hebben baisten zain het ook de klank die in t grunnegs oa is wordt in t noordenvelds wat lichter oetsproken zo as in de rest van drèenthe n aander kenmaark van t noordenvelds dat wel in t drèents veurkomt maor neit in t grunnegs is t verkleinwoord tie de meeiste inwoners van de kop van drèenthe zein t noordenvelds neit zo zeer as grunnegs maor leiver as drèents dit komt deur de politieke baiklank van t woord grunnegs dat veur t gevuil naor de previncie grunnen verwiest en wat beteeiken zol dat de noordenvelders grunnegers binnen deurdat de noordenvelders in drèenthe wonen vuilen zai zuk ook eerder drèents as grunnegs wat dus ook op de indeeiling van t dialekt invloud het t huus van de taol en aandere drèentse streektaolorganisaoties holden aans de indeeiling van g h kocks an dat alle dialecten in de previncie drèenthe drèents binnen maor dit is taolkundig dus neit krekt peter van der velde vlagtwedde febrewaori rowol jannewaori was een grunnigstaolige drèentse schriever die ok wel bekend stun as de schriever van rowol van der velde is opgruid in roon daor hef e de noord drèentse taol leerd die e laoter bruukt in zien waark t grootste deeil van zien loopbaon hef e onderwiezer west in rowol hij schreef körte verhaolen gedichten cabaretteksten en liedties die e saomen met zien vrouw alke zung in de tweeide wereldoorlog hef e optreden met t bonte bitse cabaret doe dizze cabaretgroep hum anmelden mus bij de kulturkammer binnen ze der drekt met opholden nao de bevrijding richtte van der velde t bekende noorddrèentse cabaret de bekketrekker op hij hef ok een maol of wat een literaire breeifwisseling holden bijveurbeeld met hans heyting in oeze volk en met ton peters in roet as noordenvelder keek van der velde tweei kaanten op hij publiceerde niet allén in drèentse tiedschriften mor ok in krödde de grunninger tegenhanger van roet zien waark is in bundeld onder de titel wilwaark doe die bundel oetverkocht was is der een herdruk kommen onder de titel winter op de paaizermao een bloemlezing van zien beste verhaolen en host aal zien gedichten peter van der velde hef van de veurmaolige gemeeinte roon t ereburgerschap kregen de producent albert haar hef in veur stichting drentse taol een schrieverspetret video en dvd van hum maokt in van der velde zien waark vaalt op dat het drèents en de zinsbouw zuver bruukt worden van der velde zat in de jaoren in de kemissie die der veur zörgd hef dat er noe een officiële drèentse spelling is van der velde stun bekend as een bescheiden mèens hij preut over zien gedichies asof t niet veul veurstelden mor zien gedichten en verhaolen worden rekend tot t beste wat of der in t drèents schreven is de drèentse dichter gerard nijenhuis hef zien waark wel ies umschreven as antekenings veur de kantlien van n meester die over t levent naodenkt zien verhaolen en gedichten binnen kört mor krachtig der steeit gien woord te veul in aachter zien humor geeit ok zeerte schoel de kleine dingen van t leven kunnen neeit verbaargen dat t leven smangs ok pien döt maor gelukkig is der ok waarmte en t mooie van de natuur melancholie en levensvraogen binnen tweei onderwaarpen die in zien gedichten ok vaok veurkommen assen is een gemeeinte en stad in t noorden van de nederlaandse previncie drenthe assen is ok de heufdstad van de previncie drenthe en hef een landoppervlakte van km t antal inwoners was op november bron cbs behalve de stad assen beheuren ok t dörpien loon en de buurtschappen gehuchten anreep de haar gröswiek rhee schieven ter aard ubbena witten zeijervene zeijerveld en een gedeeilte van vreeis ze hebt allemaol hooguut enkele tientallen inwoners töt de gemeeinte assen de stad assen is ok eein van de vlogst greuiende steden van t noorden van t land de inwoners worden assenaars of assers eneuimd de taol die as ze in assen praot rekent ze töt t midden drèents stienwiek of steenwiek nederlaans steenwijk is de grootste plaetse in de gemiente stienwiekerlaand tot disse gemiente beheuren ok de plaetsen blokziel en veno de dörpen de kuunder en gieteren en nog een paor kleinere buurtschoppen zoas sevene tot jannewaori was stienwiek een zelsstaandige gemiente van oorsprong is stienwiek een olde vesting stad de grachten en stadswallen stammen uut de tied van de tachtigjaorige oorlog toen stienwiek een strategische plaetse was in de stried tussen de rippebliek van de zeuven verienigde nederlanen en spanje in stienwiek en de mieste overige plaetsen in de kop van overiessel praoten ze stellingwarfs een streektaelgroep waorvan de naeme is of eleid van de friese stellingwarven de balladezanger gerard rutger buisman zingt in et stienwieks de betuwe of rivierenland is n nederlandse landstreek in de provinsie gelderland elegen tussen de rivieren de waol in t zujen en de nederrien en de lek in t noorden de betuwe bestaot uut de zuudwestelik elegen tielerweerd de noordwestelike neder betuwe en de oostelike over betuwe t riviertjen de linge stroomt van oost naor west deur de betuwe de stad tiel het de belangriekste regiofunksie in dit rivierenland are grotere plaotsen bin kulenburg en geldermalsen de betuwe staot veural bekend um zien grootschaolige tuunbouw waoroender de fruitteelt appels peren kaarsen de oorzaak van dat landgebruuk leit in de geologie en bojemgesteldheid van t gebied de betuwe bestaot uut n ofwisseling van ouwe stroomgeulen de stroomruggen an beie kanten daorvan en de komgroenden veerder van de rivier vandaon disse ouwe rivierlopen bin op veule steeën in t landschap oek binnendieks nog goed te herkennen veural de stroomruggen mit wat zanderig materiaol waren arg goed geschikt veur de tuunbouw en fruitteelt en is een de beste landbouwgroenden van nederland het leeidtie mijn drenthe is schreven in deur jan jantinus uilenberg en veur t eerst publiceerd in maondblad drente in jannewaori veul mèensen meeinen dat mijn drenthe t drèentse volkslied is mor dat is niet waor de provinciaole staoten van drenthe hef mijn drenthe nooit officieel erkend as drèents volksleeid in hebben der stukken in de kraanten staon die zeden dat mijn drenthe een vertaoling weden zul van een older drèentstaolig leeidtie mien drenthe jan jantinus uilenberg zien pap jan uilenberg zul die omendebij schreven hebben dat uilenberg junior zul zien pap plagieerd hebben dit bliekt niet waor te weden en wel om de volgende redens de leeidtiesbundel een alleen oet waor t drèentstaolige mien drenthe in staon zul steeit naargenswaor in bibliografische naoslagwaarken beschreven dr henk nijkeuter hef in waardeel overtugend antoond dat de drèentse versie een vertaoling is van t nederlandstaolige mijn drenthe wel of dizze drèentse vertaoling schreven hef is nooit dudelk worden mor jan uilenberg de pap van jan jantinus kan t niet west weden de olde uilenberg is geboren en opgruid op zuudwolde mor in de drèentse vertaoling van mijn drenthe staon woorden oet aander plaotsen van drenthe as moeke oes vaoders bewaort en naom woorden die jan uilenberg op zuudwolde omendebij niet bruukt hebben kan woorden as taoke verhaoltien kwam saom eraokt emaokt war lichte schaopenklokkies worden misschie deur een hollander wel zeein as schier drèents mor het binnen van oorsprong gien drèentse woorden de nederlandse woorden in mien drenthe zoas eenvoud schoonheid steeds vrolijk vrienden menig henen zoete lentes broedt en schoonste wiezen ok op een vertaoling oet oouze standaordtaol ik heb u lief mijn heerlijk landje mijn eenig drentheland ik min de eenvoud in uw schoonheid k heb u mijn hart verpand mijn taak vervuld ik blijde waarheen ook plicht mij riep uw geest was t die mij leidde daarom vergeet k u niet k hoor nog de lieve held re klokjes bij zinkend avondzon als schaapjes keerden van de heide en moeder met ons zong o kon ik nog eens horen dat lied in t schemeruur en vaders schoon vertelsel bij t vrolijk knappend vuur k zie nog uw brink met forsche eiken waar ik mijn makkers vond waar ik mijn tenen mandje vulde met eikels glad en rond daar bij die oude linde kwam k met mijn vrienden saam zo menig vriend ging henen de schors bewaart zijn naam de ruige boswal langs uw velden was mijn luilekkerland die gaf mij lekk re zoete bramen uit milde gulle hand daar gaarde ik de brandstof voor t oud en heilig vuur als lente s adem wekte uit sluim rende natuur waar nog de held re koele veldplas uw vredig beekje voedt daar in dat wijde bruine heivlak waar wilp en korhoen broedt daar koelde ik mijn leden in t nat van zuiv re wel daar heb ik leren zwieren op ijzers blank en snel die beelden uit dat zoet verleden wat bleven zij bij mij vaak heb ik zwaren strijd gestreden dan hielpen sterkten zij en nu ten volle dankbaar wijd k u mijn beste lied mijn heilrijk heerlijk drenthe vergeten kan k u niet et oolde testement vetus testamentum in et latien subtiel verschillend van hebreeuwse biebel is et eerste gedielte van de biebel dat dateert van veur et begin van de kristelike jaortelling et is baseerd op e tenach die in et hebreeuws schreven is mit uutzundering van een peer passages die in et aramees schreven binnen et oolde testement bevat boeken van verschillende inhoold d r bin historische boeken die de overleverde geschiedenis van et joodse volk beschrieven boeken mit uutspraoken van profeten wetboeken en boeken mit vassies en spreuken binnen de kristelijke karken is de tegerestelling van et oolde testement niet overal geliek inkelde biebelboeken en dielen van boeken bin wel diel van de rooms kattelieke en de oosters orthodoxe kanon mar niet van de protestaanse kanon disse bin bekend as apocriefe of deutero kanonieke boeken de kattelieke biebel telt boeken de protestaanse de protestaanse inhoold van et oolde testement is geliek an die van de tenach mar de indieling verschilt de rooms kattelieke kanon sluut een peer boeken uut die de meeste oosters orthodoxe karken wel as diel van de kanon beschouwen t ni je testement is n verzaamling rilligieuze geschrifn beheurnd töt t kristendom t vörmt t tweeden deel van t heilige boek van de kristenen de biebel hoewel de krekte datering muuilik is wördt algemien an enummen dat de geschriftn van t ni je testement dateert uut de eersten en of tweeden eewe nao kristus de name is n vertaling uut t latien van novum testamentum wat n vertaling is uut t grieks van hè kainè diathèkè wat t ni je verbund of t ni je testement betekkent de vrogge kristenen gebruuktn t orspronklik umme heur relatie met god an te gee m t ni je testement beschref daodn en woordn van jezus die volgns t kristndom en et ni je testement de messias en de stichter van t kristendom is verder staot de vrogge geschiedenisse van de eerste kristlike gemienschappn en de leer en de predeking van de apostels d r in beschreven t ni je testement vörmt daormet de veurnaamste groond van t kristlik geleuf binnen dat geleuf wördt behalve de biebeltekste van t oolde testement ok die van t ni je testement as t woord van god beschouwd maa der bint ok in teksen evönnen op nag hammadi die ok uut t vrogge kristendom dateert de zo enuumde gnostiese geschriften dit bint völle boeken die rond nao christus in kruken bint estopt deur monniken zo hebt luu especuleert umdat disse boeken verbeuden wördden en zölfs de belieders wördden vervolgt deur de orthodoxie van die tied et mèrendeel van de boekn bint toe eschréven noa de gnostiek t gnosticisme welk waar n vrogge chriselijke ströming en naos t katholicisme miest belèden t gnosticisme en daorbi j de gnostische geschriften wöd töt vandage den dag nog nooit erkent deur de karke disse bukies bint ok toe eschrèven an jezus wark en zol eschrèven wèèn deur zien discipelen of mèènsen die t van hun eheurt hadden allene beschrieft disse bukies n heel aandere jezus dan die bint op enömmen in de biebel disse jezus wöd veur esteld as n mysticus iene din n bosskop brenk en mèènsen wol ansporen um de gnosis in zichzölf te herrineren gnosis is n heel blangriek begrip in de gnostiek t is t griekse weurdtie veur wèten of kennis wat hier met bedoolt wöd in de gnostiek is dat de mèènse zien eagen mut herrineren zien oorsprung of zien innerlijk zölf in plaase van disse onwark lijke wark lijkheid ken oezölm is dan ok n heel blangrieke uutspraoke van jezus in iene van de geskriften in iene van de geskriften wöd vertelt dat yhwh de god van t oolde testement juuste den slechten god is hi j zol nao t eskeupen hebben van de wèreld de mèènsen laoten èten van de bome disse bome hef d r veur ezörgt dat de mèènsen zielen evangen blèven in n beparkt lichaam zonder kennis van wie zi j echt bint jezus röp op um oezölf te herrinneren en daormet oezölf te bevri jden van dit beparkte materiële bestao en daormet iene te wödden met t al ma di s maar iene visie want t gnosticisme hef veule stromings ehad iene van t bekendse en in disse tied t miest elèzen van die aole over eleverde en verbeuden evangelies is t evangelie van tomas t ni je testement verhaalt zo as de res van de biebel in n jeudse umgewing en context de apostels en jezus zölf waren jeuds en dreugen dan ok jeudse namen nao de jeudse ofkomst de messiasbeliedende gemiente bestiet uut jeuden die veur jezus as mosjiach christus hebt ekeuzen zi j nemt dan nie de karklike leer an maa wilt terugge gaone naor de jeudse wörtels met zien gebruken tradisies en namen hieronder n lieste met namen van de apostels en aandere ni j testementiese figuren met eer jeudse hebreeuwse namen en de grieksen malta is een dwargstaot elegen in de middellaanse zee dee besteet uut de eilanen malta gozo comino en de kleine onbewoende eilanen manoeleilaand cominotto filfla fungusrots en de sint paulseilanen t wönnen op september onofhankelijk van t verenigd koninkriek de heufstad van malta is valletta malta is vrie kaol en rotsachtig mit relatief minnig netuurlijke begreuiing van t zuudwessen naor t noordosen loop t eilaand schune of t is as t waore ekaanteld kenmarkend bin oek de tientallen baaien en inhammen de stranden bin klein en dikkels rotsachtig allinnig in t noordwessen bin der een paor zaandstranden over de lengte van t eilaand loop een diepe vallei mit op de bojem een weg dee in tiejen van zwaore regenval in een kolkende revier veraander gozo gawdex in t maltees is een kleine versie van malta inclusief de baaien en de diepe vallei over de lengte t laandschap is allinnig wat roeger en greuner veural s wienters de heufstad van malta is valletta enkele stejen bin op malta hef elk darp zien eigen bestuur der bin gemeentes malta hef ongeveer maltezen mar is hiermee toch een van de lanen van de wereld waor de luui t dichst op mekaar woenen t laand is oek arg toeristisch ruum miljoen toeristen bezeuken t eilaand per jaor waordeur t der soms iezig drok is de twee officiële talen bin t maltees en t engels t maltees is of eleid van een arabisch dialek onder invleud van de saracenen mar hef oek een starke invleud ondergaon van onder aandere t italiaans t is de enigste semitische taal dee in t latiense alfabet eschreven wonnen t maltees is de moerstaal van de meeste luui en win an betekenis de bevolking is veurnamelijk rooms katteliek zo n volgens de leste schattingen estlaand estisch en vro eesti is een laand in noordoost europa dat in t westen grenst an de oostzee in t noorden an de finse golf in t oosten an ruslaand en in t zuden an letlaand t is de noordelijkste en de kleinste van de drie baltische lanen en t verskilt van t middelste baltische laand letlaand in de eerste pläse deur de tääl die finoegrisch is en niet baltisch estlaand is pas vanof een zelfstandige staot t onofankelijke estlaand wönnen in deur sovjettroepen bezet en nao een korte duutse bezetting in bi j de sovjet unie in eneumen t bezette estlaand erkreeg in zien onofankelijkeid de jaoren van toenemende vri jeid die an disse gebeurtenisse veurofgungen gungen de geskiedenisse in as de zingende revolusie veur be euren estlaand tot de grote meugendeden die t laand umringen t was ofwisselend diels deens zweeds diels pools en russisch terwiel de duutse orde der eeuwenlang een grote rolle speulde duutsers bekleden oge functies in bestuur en ambtenäri je terwiel de esten alleend t wärk verrichen de emancipasie van de esten en van de estische tääl kwammen pas vanof van de grond estlaand is op mei toe etreden tot de europese unie t laand is onderverdield in vuuftien pervinsies maakond meervoud maakonnad en disse in laandgemienten vald en steden linn veur een overzichte van de estische previnsies zie previnsies van estlaand de grootste steden in estlaand bint achterienvolgens voegels latien aves bin een klasse van de chordadieren chordata mit meenstens soorten en tot uutsturven soorten die allegeer ien slim kenmarkende eigenschop gemien hebben ze hebben vleugels mit verens alle voegels lopen op de aachterpoten bin waarmbloedige dieren en leggen eier de meeste voegels bin overdag aktief mar d r bin ok voegels die naachs aktief bin zoas de oele en de naachzwelver bin naachdieren niet alle voegels eten etzelde dit is per voegelsoorte weer aanders zo hej vleiseters en plaante eters hier een peer veurbeelden van wat ze ongeveer eten kunnen nektar plaanten zaoden insekten vissen zoogdieren aos of aandere voegels voegels hebben slim uutienlopende leefgebieden van oceanen tot woestienen en van tropische regenwoolden tot an et poolgebied zoas pinguns ok in vorm en grootte bin voegels slim verschillend de struusvoegel is groot en kan niet vliegen de kolibrie is klein en is een slim behendige vlieger veul voegels trekken vot en vliegen lange ofstaanden om optimaol gebruuk te maeken van heur leefgebied bi jgelieks de noordse stern wiels aandere voegels de hiele tied rond zee hangen zoas de grote albatros pattie voegels zoas de gierzwelvers blieven daegen lang in de locht en slaepen zels in de locht algemiene karakteristieken van voegels bin een snaevel zunder tanen et leggen van eier en een licht mar toch stark skelet de meeste voegels kunnen vliegen de loopvoegels kunnen liekewel niet vliegen ok aandere soorten zoas voegels op eilanen hebben disse meugelikhied niet meer een peer veurbeelden van voegels die niet kunnen konnen vliegen bin de pinguns struusvoegels kiwi s en de uutsturven dodo d r wodt vaeke een voegelverschrikker bruukt om voegels bie laandbouwvelden weg te holen de eerpel of pieper latien solanum tuberosum is n plaante die onder de grond n energieveurraod zetmeel anleegt in de vorm van n knolle die meestentieds oek eerpels eneumd wörden de knollen wörden evormp an stengels die onder de grond zitten stolonen eneumd in de eerpel koemen twee types zetmeel veur amylose en amylopektine waorvan amylose in is veur t eerst n ras in de haandel ekeumen mit zwat amylopektine de eerppel is wereldwied nao rieste weite en mais t meest verbouwden voedselgewas de eerpel kömp oorspronkelik uut zuud amerika en is naor europa ebröcht deur ontdekkingsreizigers de eerpels greuiden hoge op t andesgebargte waor aandere plaanten niet greuien konnen de eerpel vun zien weg naor t westen deurdat spaanse monniken de eerpel in de tunen plaanten al gauw wördden de eerpel erkend as voedsel en in de e eeuw wördden de eerpel in alle europese laanden verbouwd deur zien hoge gehalte vitamine c wördden t vake gebruukt um scheurbuuk te bestriejen de belangriekste teeltgebiejen van konsumpsie eerpels in nederlaand bin flevolaand zeelaand en noord braobaant in de veenkoloniën wörden veule fabriekseerpels veur de zetmeelwinning eteeld en in t noorden vanwegen minder luzen pooteerpels de eerpel hef n chromosomen en is n autoplode tetraplod eerpels wörden zwat altied ekweekt as n enkele kloon mit zo goed meugelike genen alle bintjes bin bieveurbeeld van een kloon aofkomstig in n bulte europese en westerse laanden is de eerpel een van de baosisvoedingsmiddels liek as rieste pasta en brood is t n belangrieke bron van koolhydraoten de eerpel beheurt tot de nachtschaofamilie liek as de tomaot de paprika en tabak de greune delen van de eerpelplaante bin giftig liek as aandere lejen van de nachtschaofamilie zitten der in de plaante alkaloden eerpelplaanten kunnen naost knollen bezen vormen disse bezen bin in tegenstelling tot de bezen van de tomaot naor giftig tussen de verschillende eerpelrassen bin der grote verschillen in de vorming van bezen tegenswoordig wörden der aordig wat eerpels gebruukt in de patatindustrie in groningen zegen ze as ze patat gaon haolen even n vette bek hoaln letlaand is een republiek in noordoost europa ien van de baltische laanden an de oostzee t laand grenst an estlaand in t noorden litouwen en wit ruslaand in t zuden en ruslaand in t oosten t laand is geografisch en ok wat oppervlakte en inwonertal angiet t middelste van de baltische laanden en t verienigt elementen van beide buurlaanden in zich t dielt zien baltische taol t lets met litouwen waor t verwante litouws praot wordt en t dielt zien overwegend lutherse geleuf met estlaand de geschiedenis van letlaand het een overienkomsten met die van estlaand en veul minder met die van litouwen letlaand herkreeg nao een langdurige sovjetbezetting in de onofhankelijkheid die t laand veur t eerst in verwörven had een arfenis van de sovjettied is t grote antal russischtaolige inwoners letlaand is sinds mei ien van de lidstaoten van de europese unie letlaand is te verdielen in vier historische laandschappen de heufdstad van letlaand is riga lets rga inwoners nao riga volgen in ofnemende grootte litouwen litouws lietuva is n noord europees land tussen letland in t noorden wit rusland in t oosten polen en rusland in t zuden en de oostzee in t westen t is t grootste en zudelikste van de drie baltiese landen van die drie is litouwen t ienigste land waorvan t merendiel rooms katholiek is de geskiedenisse löp ok pas vrie kort geliek met die van de andere twie baltiese landen anders as letland en estland was litouwen ooit n machtig land dät zelfs töt de zwarte zee reikten in de e eeuw was litouwen grotendiels in handen van de sovjet unie op meert määkten litouwen as eerste baltiese land zich definitief onofankelik op mei is t land toe etraeden töt de europese unie n geografiese biezundereid van litouwen is dät t middelpunt van europa binnen de litouwse grenzen ligt enkele staeden in litouwen bint met inwoners per litouwen is verdield in tien distrikten die vernuumd bint naor der eigen eufdstad deutekem of dörkum nederlands doetinchem is ne stad en gemeente an de olde iessel eleagen in den achterhook t oosten en de liemers t westen in de nederlandse previnsie gelderland de gemeente had op febrewaori zo n inwonners bron cbs en hef ne oppervlakte van km waorvan km water daormet is deutekem de meest dichtbevolkte gemeente van den achterhook en wöd ook wal de heufdstad van den achterhook enuumd sinds januari is de gemeente weal wehl op eheaven en an de gemeente deutekem too eveugd ok wodden t zelhemse broek bie de gemeente eveugd gaanderen weal ned wehl achterweal ned nieuw wehl iezevoorde ned ijzevoorde langerak gelderland wienbargen ned wijnbergen en ut broek ned het broek appelsche is een dörp in de friese gemiente ooststellingwarf in nederlaand et dörp had op jannewaori inwoners appelsche wodt veur et eerst in as appels vermeld in de boeken van et aartsbisdom utrecht et beston ieuwenlange allienig uut een klein antal boerderi jen rond de boerestreek en de buurtschoppen aekinge terwissche en de bult et esdörp lag inklemd tussen dreuge zaanderige heide en nat vene doe nog de appelschester en fochtelervenen genaemd rond wodde leidieken anlegd om et zoere lekwaeter ofkomstig van et vene uut de akkers te weren vanof breidt et dörp mit de komst van duzenden friese warkluden uut in de turfwinning en ontstaot et hudige dörp de sociaole omstandigheden bin liekewel slim min en tegen de tied dat turf veul minder opbrocht as stienkool brekt d r in onder de veenwarkluden een grote staeking uut dit is et begin van orgeniseerde staekingen in nederlaand et dörp leit an de raand van et nationaol park drents friese woold een belangrieke toeristetrekker hiernaost zorgen in de zoemermaonden ok de opsterlaanse kompejonsvaort as onderdiel van de turfroute en de attraktieparken duinenzathe en miniatuurpark appelscha veur veul bezuuk ok komen in de omkrieten van appelsche pingorunes veur buten appelsche leit et bezukerscentrum drents friese woold van staotsbosbeheer op et karkhof staot ok ien van de klokkestoelen in frieslaand krek buten appelsche is de bosbarg te vienen waor in et renoveerde eupenlochttheater opni j eupend wodde in appelsche vienen sund de pinksterlaanddaegen plak een jaorliks annerchistisch festival vrogger verbleven veul tbc pesjenten in de gezonde bossen van appelsche veul meensken hebben d r dan ok nog herinnerings an van et veurmaolige sanitorium beatrixoord is allienig nog de röntgenofdieling over disse ofdieling is now inricht as et ienigste tbc museum ter wereld veerder het appelsche veur zoveer bekend is de ienigste heksenopleiding in nederlaand heks margarita van rongen verzorgt de opleiding in september kwam disse opleiding in et ni js omdat de belastingdienst vund dat de kosten veur de ienjaorige opleiding oftrekber weren dit leidde tot twiede kaemervraogen t vorstendom monaco principatu de munegu in t monegaskies of principauté de monaco in t frans grenst an frankriek en de middellandse zee t dwargstaotjen het n oppervlakte van nog gien km en het n kleine inwoeners daormee is dit t dichtstbevolkte land ter wereld monaco is ontstaon op jannewaori t verschil tussen de staot en de stad monaco is zuver theoreties umdat de staot mar uut één stad bestaot mar der is wel n bestuurlike indeling de stadstaot is verdeeld in zes uartiers wieken monte carlo la condamine fontvieille le larvotto les moneghetti en monaco ville de leste is de ouwe vestingstad en wort daorum soms ampart van de heufdstad eneumd in monaco woenen meer butenlanders as monegasken van de inwoeners is monegask van de inwoeners het de franse nasionaliteit en van de overige van de inwoeners is n belangriek deel italiaans t vorstendom van monaco is t op één nao kleinste onofhankelike land ter wereld naor vatikaanstad t leit an de kust van de middellandse zee kilometer in t oosten van nice vlakbie de italiaanse grens en is umsingeld an drie kanten deur t provence alpes côte d azur gebied van frankriek monaco bestaot uut n smalle strook land langerst de kust an de voet van de heuvels die t begin van de alpen vormen t hoogste punt van monaco is le rocher op meter heugt de middellaanse zee is elegen tussen zuud europa west azië en noord afrika t gebied is km lange en hef een gemiddelde breedte van km de gemiddelde diepte van de zee is ongeveer m de totale oppervlakte van de zee is ongeveer miljoen km de middellaanse zee vormp de grens tussen europa en afrika en gedeeltelijk oek dee tussen europa en azië t is via de straote van gibraltar tussen spanje en marokko verbunnen mit de atlantische oceaan en via de bosporus mit de zwarte zee dee volgens sommigen opvattingen mar neet volgens t dagelijkse spraakgebruuk oek tot de middellaanse zee beheurt de verbiending mit de rooie zee is een kunsmaotige en verloop via t suezkenaal in egypte tot de middellaanse zee beheuren oek de adriatische zee in t osen van italië de egesche zee tussen griekenlaand en aziatisch turkije de ionische zee tussen italië en griekenlaand de tyrreense zee in t wessen van italië de ligurische zee in t noorden van corsica en de levantiense zee in t osen van cyprus de belangriekste eilanen elegen in de middellaanse zee bin lanen dee an de middellaanse zee liggen bin de niel is vereweg de grootste revier dee uutkump in de middellaanse zee alle aandere grotere revieren langer as kilemeter dee in de middellaanse zee uutkoemen ontspringen in europa van west naor oost bin dat de ebro de rhône de tiber de po de adige etsch en de maritsa evros t middellaanse zeeklimaot wonnen oek wel mediterraan klimaot eneumd de term middellaanse zeeklimaot verwies naor t klimaot in lanen rond de middellaanse zee de grote rilletief warme waotermassa is van grote invleud op de lanen rondumme de middellaanse zee de noordelijk elegen lanen bin daordeur rilletief warm mediterraan klimaot de zujelijke lanen rilletief koel de zoemers bin warm en de wienters waorin de meeste regen vuilt bin zach t mediterraan klimaot maak onderdeel uut van t subtropische klimaotgebied hermenegildus felix victor maria herman finkers almelo december is nen tweantsn grapnmaker skriewer zanger en veurvechter van t twents den bekeand is wördn deur zienn dreugn humor seend at hee in te heurn kreag dat e leukemie hef hef e nen bestn zet genne vuurstellingn meer gevn vanof oktober steet e wier op de plaankn finkers is de leste joarn slim drok veur t twents in zin leste kabaretveurstelling wisseln hee hollaands al of met plat mer maakten zik ok drok veur ne anpassing van de skriefwieze van n kreenk veur de twentse sproake in haalden hee ne regionaaln hit met zien karnavalsnommer koo wit de floo wat geet oawer zinne geboortestea finkers wont rechtevoort in böaningn finkers is nog wa rooms optrökn en ook vandaag an n dag döt e völ vuur zien geloof hee was misndener in de st egbertusparochie in almelo hee gung der recht van op n eande dat e alle roomse latienske weurde kenn vuur ziene trouwerieje komponeern e ne traditionele latienske muziekmisse de seent jorismisse dat t roomse geloof ok now nog belangriek vuur um is wördn dudelik doo t e in een engelhart in rome met nen gehandicaptn neave noar room gung um biej n paus op audiënsie te goan begin maakn hee zich hard vuur t behoald van de plechelmusbasiliek in oldnzel in datzölfde joar huuzn e ok nen tied biej de broders in de abdieje koningshoeven in tilburg tegnswoordig wont finkers in döarningn woar e bie zin hoes n eegn kapelleken hef loatn bouwn op april wördn finkers beneumd töt ridder in de orde van de nederlandse leeuw op januari kreag e ok ne goaldne haarpe finkers wördn geboorn en optrökn in t tweantse almelo woar e noar de school gung en woar e ok op de hbs zat ziene grapnmakeriejloopbane begun ongewoon doo t e zien stottern töt zien haandelsmeark promoveern zien eerste program hetn op zwart zangzaad op zwart zangzoad noar de grönningse studeantnhumorvereaniging woar zien breur wilfried finkers oprichter en vuurzitter van was in wun finkers n tweedn pries op t dealftse camarettenfestival as ok n publieks en n persoonlikheidspries töt et eande van de joarn neegntig har e völ sukses met t ene program noa t aandere vanof döa zien breur wilfried met met t oetprakkezeern van materiaal en met t weark achter de schearmn wilfried kwam of en too zölf ok de bönne op steavaste as steunteligen döl in höal herman um ziene gezoondhead tiedelik op met vuurstellingn doon toch is e in wier begunn met t vuurbereidn van ne nieje sjoo herman finkers is nen echtn dreugn in ziene vuurstellingn a j ne vergeliekt met aandere grapnmakers van vandaag an n dag is zien tempo leag te neumn mer dat wördt kompenseerd duur ne perfekte timing vuur elke grap woarbiej e zien vreandelike licht keenderlike oetstroaling voloet broekt de humor lig biej finkers in zien oetedachte woordgrapn umdreide logika en visuele gräpkes doarbiej döt e nich wat oet op wat der in t niejs is in ziene beginjoarn harn ziene sjoos benaamd losse verhaaln niejsberichtn tilfoongesprekn en zoogeneumde one man sketches en maakn hee hoast nich gebroek van t decor een rood gordien was zien ennigste achtergroond in latere sjoos wördn de decors oetgebreider en wördn doar aait visuele grapn met oethaald hee deu een eankeld moal tehoop met brigitte kaandorp umdat eer kabaretsjoos wat stiel betref te vergeliekn bunt met de sjoos van herman finkers in zien program geen spatader veranderd de hollaandse versie van gen spatoader aans hollaands zung e biejvuurbeeld met eer n eroties duët in ne alleen in naam rechtstreekse verbeending nöast grapnmakeriej höaldt finkers zik gangs met de tweantse taal zoo hef e zien eign spelling vuur t tweants ontwikkeld ne kombinoasie van de standaard schriefwieze en de schriefwieze van n kreenk vuur de twentse sproak wat e de eigenwieze hef neumd zien leste twee vuurstellingn gaf e ok in t tweants ok wearkt hee met an de kampanje twents doar is niks mis met van t van deinse instituut in eanske in de neerlaandse tilvisieserie baantjer spöaln hee n moal nen boer oet weersel hee deu dan gewoon plat op oktober kwam de vuur n groot deel in t tweants sprökn soapriege van jonge leu en oale groond van regisseur johan nijenhuis vuur t eerst op tilvisie biej rtv oost finkers was doarbiej kreatief roadgeaver vuural duur t in good tweants umzetn van alle dialoogn ook spöln hee ne belangrieke rol in de riege veur de tentoonstellings in t museum van twentsewelle hef finkers de tweantse rondleidingstekste insprökn vöär is der nen komiesn spölfilm van em op de rolle de beentjes van st hildegard finkers hef t scenario schrevn et verhaal is baseerd op nen tsjechischen film teorie tygra hierveur kreeg he ne gouden kalf nominatie heezölf dut de heuvdrol spöln med johanna van buuren as teagenspölster in kreeg finkers de groenman taalpries van onze taal in wör dr in theater hof in almelo ne zaal noar um neumd donkerbroek is een dörp in de gemiente ooststellingwarf van de nederlaanse perveensie frieslaand donkerbroek had op jannewaori omdebi j inwoners et dörp hiette vrogger ok wel kotweg broek donkerbroek is ien van de ooldste nederzettingen in zuudoost frieslaand de ooldste vermelding van et dörp staot in twie oorkondes van juli en juli over een geschil mit de bisschop van utrecht over de huur van hujlanen in de oorkondes wodt et dörp dungebroek en dongbroec nuumd langes donkerbroek lopt de toeristische route de friese woolden deur et dörp lopt een kenaol dat diel uutmaekt van de turfroute rondomtoe donkerbroek bin uutstrekte bossen en heidevelden now is hiervan op loopofstaand van et dörp overbleven et laandgoed ontwiek hier is op een beparkte oppervlakte een staolkaorte van et vroggere laandschop weeromme te vienen in de vorm van bos lanen heide en veenties ok bin d r resten van een wielerbaene en een eupenlochttheater in de bos leven een tiental reeën en vule soorten bosvoegels de veenties harbargen brune en grune kikkers en waeterjuffers as viervlekke noordse witsnute en grote keizer in donkerbroek wodt van oorsprong stellingwarfs praot in de e ieuw ontston een starke friese invloed rond donkerbroek bin een protte prehistorische voonsten daon mit naeme uut de bronstied op et begreefplak staot ok ien van de klokkestoelen in frieslaand elspeet is een darp in de gemeente nunspeet in de nederlaanse previnsie gelderlaand t darp had mit t umringende gebied derbie in zo n inwoeners dit betekent dat t nao t darp nunspeet zelf de grootste kern van de gemeente is wule weten neet krek wat de naam elspeet betekent el wonnen wel in verbaand ebröch mit oud en speet verwies naor ontginning ummespitten grond een aandere uutleg is dat t van doon hef mit elzen soort bomen t toeristische darp lig zo n tien kilemeter in t zujen van nunspeet en zo n vier kilemeter in t noorden van t darp uddel op de noordelijke veluwe dat elspeet zujelijker lig as nunspeet ku j oek an sommige taalkundige verschiensels zien in elspeet zegen ze veur t nederlaanse ladder bieveurbeeld lere in nunspeet is dat ledder vergeliek mit putters leer t darp lig in een laandbouwenclave umringd deur bos en heed der bin dree campings in elspeet elspeet steet oek bekend um de schaapskudde de kudde besteet uut schapen dee verzörg en eheuid wonnen deur t echpaor cos en christien mouw op de eerste zaoterdag in juli is der oek t schaapscheerdersfees waobie de vach van de schapen tredisioneel mit de knipschere derof ehaold wonnen hulshorst is een darp in de gemeente nunspeet in de nederlanse previnsie gelderland t darp had op jannewaori inwoeners t darp ligt in t zujen van nunspeet en in t noorden van harderwiek en hierden an de harderwiekerweg vrogger stung de weg bekend onder de naam de zujerzeestraotweg t het een meul en een eigen voetbalvereniging v v hulshorst en tennisvereniging hulshorst steet ok bekend um de grote zandverstuving disse zandverstuving beheurt samen mit die van kootwiek tot de grootste zandverstuving van heel europa hulshorst ligt an t oudste stesjon van nederland dit stesjon is niet meer in gebruuk en wort noen bewoend t stesjon werd op augustus eopend en is t oudste stesjon van nederland dat nog in zien oorspronkelijk staot is t steet daorum ok op de rieksmonementenlieste in kreeg t de uutstraoling die t noen het deurdat der een nieje verdieping op ebouwd werd op mei het de ns t stesjon veurgoed esleuten ondanks een ouwe akte uut de beginjaoren van t stesjon die garandeerde dat t zolang as de spoorlien besteet t stesjon los mos blieven bie de anleg van de spoorlien naor zwolle werd namelijk deur een landeigenaar as veurweerde veur verkoop van grond bepaold dat der ter plekke een halte mos kommen de dichter gerrit achterberg maakte der t volgende gedicht over hulshorst als vergeten ijzer is uw naam binnen de dennen en de bittere coniferen roest uw station waar de spoortrein naar het noorden met een godverlaten knars stilhoudt niemand uitlaat niemand inlaat o minuten dat ik hoor het weinig waaien als een oeroude legende uit uw bossen barse bende rovers rans en ruw uit het witte veluwhart vierhouten is n darp in de gemeente nunspeet in de nederlaandse provinsie gelderlaand t leit op de veluwe tussen elspeet nunspeet en vaossen in vierhouten had op jannewaori zo n inwoeners t verenigingsleven en de rest van de vierhouter samenleving het as sentraal punt t darpshuus horsterhoek in dit darpshuus kommen de vierhouters samen deur middel van onder aandere aktiviteiten en feestavenden vierhouten werd vrogger vierholten eneumd de naam zou verwiezen naor de vier bossen die rondum t darp liggen dit zouwen dan de vierhouterbos de vreebos de elspeterbos en de gortelsebos wezen an de waorheid van disse theorie wördt etwiefeld mer toch is disse verklaoring van de naam vierhouten de meest gebruukte n aandere theorie is dat de naam zou kommen van de nunspeter familie vierholt laoter vierhout zie hen vrogger schienbaor veule laanderiejen ehad op de plaotse waor vierhouten noen leit deur zien ligging in de bos en an de heed is vierhouten n druk bezochte rekreasieplaotse mit veule kämpings en hotels niet veur niks he j hier de oudste kämping van nederlaand kämping saxenheim noen samoza werd al begin twintiger jaoren op ericht de ouwe kantine uut enige jaoren nao de opening van de kämping ebouwd is nog altied anwezig en steet op n heuvel sentraal op de kämping elegen de paosheuvel in vierhouten is n kampeer en samenkomstterrein dat tot in de jaoren vuuftig grote bekendheid geneut as heilige grond veur de arbeiders jeugd centrale ajc de jeugdorganisasie van de sdap en de pvda in de umgeving van t darp werden vanof de jaoren twintig van de e eeuw verschillende villa s en laandhuzen ebouwd de bekendste daorvan is t rieksmonument noorderheide n ontwarp van architekt eschauzier disse villa werd in ebouwd en bewoend deur de bekende rotterdamse havenbaron d g van beuningen in disse villa hingen jaorenlang wereldberoemde schilderiejen die noen onder ebrocht bin in t museum boijmans van beuningen te rotterdam vierhouten was tot halverwege de twientigste eeuw n typies veluws boerendarp daor is noen wienig meer van over veule ouwe boerderiejen verdwenen werden onherkenbaor verbouwd of kwammen in haanden van minse van buten t darp op de veluwe import enoemd ok vielen der enkele ten prooi an de vlammen in vuuftig jaor tied is t anzien van t darp dan ok flink veraanderd t is noen veural n forensendarp en echte boerenbedrieven bin der niet meer te vienen n prachtige bewaord ebleven boerderieje is t rieksmonument de jonge stee an de plaggeweg disse boerderieje is nog volledig intakt en het nog veule van de ouwe details zo as n grote schouw bedsteeën en n opkamer ok t arf is mooi bewaord ebleven mit n ouwe schaapskooi wagenschure en heuibarg n bekende beziensweerdigheid is t veurmaolige onderdukerskamp t verscholen darp an de pas opweg hier zatten in de tweede wereldoorlog veule onderdukers verborgen der bin n drietal hutten nao ebouwd en restanten van de ouwe hutten bin der ok nog terug te vienen bie t kamp staon ok n tweetal gedenkkeien wat veerder in de richting van vierhouten steet an de tongerenseweg nog n monument dat herinnert an de fusillade van n antal jodemeensen op die plekke an de nunspeterweg in t darp vierhouten zelf is n klein museum in ericht dat herinnert an dit kamp en de tweede wereldoorlog de vierhouterbos n oud maolebos dat veule eeuwen in gemeenschappelik gebruuk was bie de vierhouters je hen der ouwe ekenhakhoutbossen beukenbossen naoldbossen n pinetum ouwe grafheuvels en helemaole achterin de bos t natuurgebied noorderheide mit de waoterwarken van van beuningen tot in de jaoren tachetig was de bos partikulier eigendom t was vrogger n geliefd wandel en jachtgebied en regelmaotig waren der ok lejen van het koninklik huus te vienden bie jachtpartiejen tegenswoordig is de bos van staotsbosbeheer en bin de grote jachtpartiejen verlejen tied staotsbosbeheer het veule ouwe paojen dicht egooid of laoten dichtgreuien t antal paojen beparkt zich dan ok tot veulal breje boswegen en wat smallere paojen onlangs hen ze wel weer de historiese niersenseweg n ouwe lokale weg deels open emaakt der kommen veule dieren veur in de vierhouterbos waoronder edelhart damhart ree wild zwien moeflon eekhoorn en vosse zeldzame diersoorten die der veurkommen bin t vliegend hart en de dasse de elspeetse heed n prachtig glooiend heedveld mit enkele vennen n restaant van de immense heedvlakte die dit deel van de veluwe ooit bedekt het de elspeetse heed is argeologies van grote weerde deur anwezigheid van ouwe ekenhakhoutbosjes en grafheuvels t laandgoed vierhoutense heed n gebied mit bos n stuk heed en n zandverstuving t bunder grote laandgoed is n prachtig wandelgebied en vrie te bekieken t is n overbliefsel van n uutestrekt heed en stuufzaandlaandschap dat noen grotendeels bebost is op t heedveld greuien veule jeneverbezen n bescharmde inheemse koniferensoort disse jeneverbezenpopulasie is onlangs deur europese subsidie ontdaon van aandere bomen en struken die de ontwikkeling van de jeneverbezen in de weg stungen op t laandgoed leit de gobiwoestijn plaotselik beter bekend as de zaandverstuving of t zaand op disse kleine zaandverstuving stuuft t zaand nog altied mer t gebied dreigt te vergrezen daorumme wördt de zaandverstuving of en toe weer hersteld deur t gres vort te haolen over de zaandverstuving löp de waskolkweg n ouwe verbiendingsweg tussen vierhouten en t heedvenne de waschkolk bie nunspeet in de waschkolk werden vrogger de schapen ewassen um daorna op de schapemarkt bie harbarg t soerel verkocht te wörden dit laandgoed is partikulier bezit en eigendom van de arven enschedé de familie enschedé bezit al honderden jaoren n drukkerieje veural bekend umdat daor sinds jaor en dag de nederlaandse bankbiljetten edrukt wörden heemtuun de heimanshof is een van de oudste heemtunen van nederlaand disse tuun werd in an eleid deur warkloze jongeluui van de arbeiders jeugd centrale bie wieze van warkverschaffingsprojekt de heemtuun leit verscholen op t terrein van kämping de paosheuvel an t frusselt te vierhouten en is zelfs bie veule vierhouters onbekend de heimanshof plaotselik ok wel bekend as bruilse viever of bronse viever is n laandschapstuun van bunder waorin alle planten verzameld wörden die van nature op de veluwe greuien veur de tweede wereldoorlog was t n proeftuun mit moeras en n uutegraven viever en n weelde an plaanten grezen en mossen uut alle delen van nederlaand nao de oorlog lag de tuun der jaorenlang verwaorloosd en overwoekerd bie in de jaoren negentig hen vriewiligers de heemtuun weer in ere hersteld de tuun is verneumd naor eli heimans onderwiezer en natuurbescharmer op t terrein he j onder meer wallen mit beuken en eken n naoldboombosjen n vaorenhoek n heedheuvel n blauwgreslaand n bloemewei n leemkule n roggeakker n moerasjen en n muurtuun deur de tuun löp de nunbeke die n grote en kleine viever van waoter veurziet bie de ingang van de tuun staon vitrines mit n verzameling nesten mit eiers en markwaordige houten greuisels uut de natuur n jaorliks terugkerend grootschaolig evenement is t zogenaamde rondjen vierhouten t rondjen vierhouten luuit veur de restaurants de opening van t wildseizoen in en trekt jaorliks veule duzenden bezeukers de koks van de verschillende restaurants en horekagelegenhejen vierhouten het der um en naobie de tiene in t hele darp zetten tiejens t rondjen vierhouten der beste beentjen veur en biejen op die dag verschillende kleine wildgerechten an vierhouten wördt niet veur niks al jaoren an eduud as de kulinaere paorel van de veluwe je kunnen der van eenvoudig tot fraoi luuks eten in vierhouten woenen of hen n antal bekende en iets minder bekende nederlaanders ewoend uddel is een daarp in de nederlaanse previnsie gelderlaand leit t daarp leit midden op de veluwe in de gemeente apeldoorne uddel leit in t noordwessen van de stad apeldoorne en net onder elspeet t daarp en de drekte umgeving han in ongeveer inwoeners de eerste vermelding van uddel stamp uut as t daarp uttiloch en laoter as utteld waor uuteindlijk de naam uddel uut voortkwam t daarp leit an de n de weg van de n via elspeet naor nunspeet in t zuudwesten van uddel leit t historische uddelermeer dat in de iestied is ontstaon en is werschienlijk beter bekend bie t pebliek as t daarpjen zelf daornaost he j ok nog de hunenschans een verdedigingswaark uut de klassieke oudheid uddel is van oudsher een daarp waor t geleuf een belangrieke rolle speult t is ok een daarp waor vrogger en noen nog veule eboerd wörden veul mesen hen lange tied der inkomsen ehad deur te warken in de naobie elegen kroondomeinen de biebelse teks de verleuren jonge is ok ummezet in t uddels deur a aarsen disse teks ku j bekieken op de webstee van t meertens instituut t stoapelrecht is n maarkvörm dat onder andere in de middelaiwen in de grunnegse stad en ommelanden invouerd was vanof harren de stad grunnen en de ommelanden n verdrag sloten om mekoar vaileghaid te geven in tieden van neud mor de stad dee der nog n skep bovenop t vouerde t stoapelrecht in dit heul in dat alle produkten dij in stad en lande produkseerd wuiren allennig op t maakt in de stad verkocht worden mocht alles wat boeten t stad konsumeerd wuir wuir in beslag nomen en de verkoper kreeg n grode boete zo verdainde de stad enörm veel geld en de ommelanden bienoa niks de ommelander boeren binnen dan ook verschaaidene moalen in opstand kommen en hebben zulfs n moal t stad in brand stoken dou stad en lande zoch as ain gebied aansloot bie t unie van oetrècht wuir t stoapelrecht in grunnen ofschaft schaarpezeel nederlaands scherpenzeel schaarpezeels sjaarpezeil sjaarpezeel of schaarpezeel bienaom sjaarpedaarp is n daarp en gemeente in de gelderse vallei in de nederlaandse provinsie gelderlaand de gemeente had op mei zo n inwoners waorvan ongeveer stemgerechtigd waren de gemeente schaarpezeel bestaot uut t gelieknaomige daarp mit de buurtschappen ruwinkel en de haor en n deel van de buurtschap moorst eeuwen elejen was in nederlaand nog spraoke van verschillende staotjes mit an de leiding bisschoppen graoven haartogen en laandheren ze probeerde hun macht te vergroten deur t veroveren van groend natuurlik ging dit gepaord mit oenderlinge twisten en oorlogen in grensgebiejen van die oorlogen wieren verstaarkingen en verdedjigingswaarken ebouwd vermoedelik was dat ok t geval op de veluwe in t grensgebied van de toemaolige regio s t sticht wat noe de provinsie utrecht is en gelre wat noe de provinsie gelderlaand is juust in die grensgebiejen wieren burchten en kastelen ebouwd die konden as veilige plek gebruukt worren de naom van t daarp is te verklaoren as schaarpe zaol waor ze n burg of verstaarking bedoelen schaarpezeel was n schaans op de grens van gelre en t sticht bie t plekje staot t huus schaarpezeel wat in de e eeuw veur t eerst eneumd wort en t bezit was van de heren van schaarpezeel in de umliggende daarpen van schaarpezeel heur je verschillende plaogerige uutspraoken over t daarp de hoeve is een klein dörp dat tussen wolvege en noordwoolde inleit in de gemiente weststellingwarf frieslaand de hoeve leit in een laandelik gebied in wodt et antal inwoners steld op de hoeve is nog niet zoe n oold dörp et wodde veur et eerst bi j heur naeme nuumd in op een kaort van was et gebied allienig nog mar heide niet laang daornao wodden d r an de noordwoolderweg twie boerderi jen bouwd de oosterhoeve en de westerhoeve op een kaort van grietman willem van haren uut bin beide boerderi jen te zien de boerderi jen en et gebied rond de boerderi jen wodden ok wel vinkegehoeve en steggerdehoeve nuumd dit is omdat de respektievelike boerderi jen dicht in de buurt van vinkege en steggerde laggen de westerhoeve lag in et westen van de noordwoolderveert en de oosterhoeve lag an een meer in et oosten van de noordwoolderveert de arbeiders die op e ooster en westerhoeve warkten bouwden heur woninkies in de greiden aachter de boerderi jen laeter kwammen d r almar meer husies bi j die saemen twie kleine dörpies vormden pas in ontston et hudige de hoeve deur saemenvoeging van disse buurtschoppen der izzerd nederlaans ter idzard is een dörp in de gemiente weststellingwarf in et zuden van de nederlaanse perveensie frieslaand op jannewaori had der izzerd inwoners de bi jnaeme van de inwoners van der izzerd is ok wel bultbewoners et vermoeden bestaot dat d r omenbi j al spraoke was van een volweerdig dörp waor now der izzerd leit en dat d r doe al een ienvooldig karkien of een kapel is west veur tot perochianen veur de vestiging van een eigen karke weren van ooldsher arven genog om een kark te stichten in iets laetere tied wodt schreven dat d r arven in et dörp bin in een beweerd bleven karkelike brief uut duukt veur et eerst de naeme ydzerde op in dat jaor wodt de perochie votdaon vanwegen ongeheurzaemhied an de bisschop van aartsbisdom utrecht hierden is een darp in de gemeente harderwiek in de nederlanse previnsie gelderland hierden het ongeveer inwoeners t darp is ontstaon uut verschillende buurtschappen in de stadslanderiejen in t oosten van harderwiek hierden is een boers darp mit een oorspronkelijk kerakter deur zien veule noord veluwse boerderiejen vaak he j daornaost kleine bakhuusjes staon t darp het ok zien naam egeven an de hierdense beke één van de weinige beken in t noordwesten van de veluwe die niet ekanaliseerd is in hierden zit ok één van de grotere sauna s van nederland mit daobie een eigen plek veur schoonheidsbehandelingen en zoksoort dingen voorthuzen is een daarp in de gemeente barreveld in de nederlanse previnsie gelderland t daarp had in oengeveer inwoeners t op één naor grootste daarp van de gemeente t daarp is elegen roend t kruuspunt van de ouwe rieksweg en de weg putten barreveld de buurtschap zeumeren tussen t daarp en industrieterrein harselaar heurt oek bie voorthuzen voorthuzen is een toeristisch daarp elegen in de gelderse vallei niet veer van de westflank van de veluwe in t oosten van t daarp langest de ouwe rieksweg staon een kwak sleurhutparken in t zuudoosten an de a leit t recreatiegebied zeumeren met daorin oek de zeumerse plas die veural s zoemer arg veul bezeukers trekt hunen nederlands huinen is n boers gebied buurtschap in de gemeente putten an de westkant van de provinsiaole weg tussen putten en voorthuzen an de oostgrens van hunen leit n klein winkelsentrum hunen leit op n plek waor veul archeologiese vondsten edaon bin in t hunerveld is n grafveld uut de e of e eeuw ontdekt hunen is oek veul ouwer as de eerste vermelding in t archiefmateriaol namelik die uut hunen in n stuk dat jaor laoter eschreven is wort epraot over nieje groend n ontginning in hunen hunen heurt samen mit hunderen hunne bie deventer en de waoternaam hunnepe tot de namen waorin de vorm hun e veenkleurig bruun overeleverd is de streek hunen is eneumd naor de anwezige veenachtige groend weststellingwarf ok wel stellingwarf westaende is een friese gemiente mit inwoners mei bron cbs en een oppervlakte van km waorvan km waeter de gemiente leit in de stellingwarven tegen de greenzen mit de perveensies drenthe en overiessel et gemientebestuur is vestigd in wolvege weststellingwarf maekt tegere mit ooststellingwarf diel uut van de stellingwarven waor stellingwarfs praot wodt de laandbouw omvat akkerbouw en veehoolderi je de industrie veurnaemelik vestigd in wolvege en noordwoolde produceert o m meubels zuvelprodukten bouwmateriaolen en elektrotechnische artikels et netuurrisservaot lendevallei is een komplex bestaonde uut helomepoolder driessenpoolder gorterspoolder botkerisservaot onlaand en oolde stroomdal petgatten in et zuden van de lende aandere netuurgebieden binnen de gemiente bin de staotsnetuurrisservaoten braandemeer niet toegaankelik en rottige meente de ooldste dörpen in weststellingwarf ontstonnen in de e ieuw totan de e ieuw bouwd op flauw hellende lange zaandroggen die oorspronkelik begreensd wodden deur hoogvenen in de e ieuw beheurden west en ooststellingwarf tot drenthe en stonnen ze onder de bisschop van utrecht et bestuur en de rechtspraoke weren in hanen van stellings dörpsrechters die elk jaor wisselden in wodde et gebied de tiende grieteni je van de zeuvenwoolden de gemiente weststellingwarf telt officiële dörpen de heufdplak is wolvege de nederlaanse naemen bin de officiële de friese naemen wodden niet gebruukt in weststellingwarf wodt gien fries mar stellingwarfs praot een nedersaksisch dialekt de plaknaembodden in de gemiente bin ientaelig nederlaans antal inwoners per woongebied op jannewaori bron cbs naost disse officiële dörpen bin d r in de gemiente de volgende buurtschoppen op jannewaori woonden meensken in de gemiente weststellingwarf de historische bevolkingsciefers van de gemiente bin zo ooststellingwarf ok wel stellingwarf oostaende is een gemiente in de perveensie frieslaand de gemiente had op mei inwoners bron cbs en het een oppervlakte van km ooststellingwarf maekt tegere mit weststellingwarf diel uut van de stellingwarven waor stellingwarfs praot wodt de gemiente leit an de greens mit drenthe op disse greens in et zuudoosten van appelsche leit et nationaol park drents friese woold waor uutstrekte bossen liggen en een zaandverstoeving die et aekingerzaand of de kaole dunen nuumd wodt et hoogste punt in de gemiente is de op m legen top van de bosbarg ok vlakbi j appelsche an de noordkaante van de gemiente tussen appelsche en veenhuzen leit et fochtelervene de gemiente ooststellingwarf telt dattien officiële dörpen de heudplak is oosterwoolde de nederlaanse naemen bin de officiële in de gemiente wodt deur ooldere meensken nog stellingwarfs praot een nedersaksisch dialekt de jeugd praot gien of nauwelijks stellingwarfs allend de veenontginningsdörpen haulerwiek en waskemeer en donkerbroek haule appelsche en ravenswoold bin meer friestaelig de plaknaembodden bin in de hiele gemiente ientaelig nederlaans in et stellingwarfse taelgebied wodden de friese naemen niet gebruukt antal inwoners per woongebied op jannewaori bron webstee van de gemiente naost disse officiële plakken bin d r in de gemiente de volgende buurtschoppen op mei woonden meensken in de gemiente ooststellingwarf de historische bevolkingsciefers van de gemiente bin zo veur et gebruuk van et stellingwarfs fries en nederlaans bin d r in et vleden verschillende onderzuken of onderzukies daon de eerste wodde deur de schriever h j bergveld in publiceerd hi j hadde bi j alle schoelen in de gemiente oost stellingwarf een onderzuuk insteld naor de tael of et dialekt dat doe deur de jeugd as thuustael praot wodde zien vraogen gongen naor huusholdings waorvan doe nog of ruum et stellingwarfs as thuustael hadde in of fries en of nederlaans neffens bergveld wonen de meerste niet stellingwarfstaeligen doe meerstal de friestaeligen in de dörpen donkerbroek haulerwiek en appelsche waskemeer wodde in dit verhael niet nuumd uut zien onderzuuk komt naor veuren dat van de huusholdings in disse dörpen mar of thuus stellingwarfs praoten in gezinnen of van de huusholdings wodde et fries as spreektael bruukt de ere dörpen weren nog wel veur een groot diel stellingwarfstaelig en et percentaoge stellingwarfs en fries praotenden is daor respektivelik ok ongeveer en in wodde deur de perveensie frysln een uick scan holden doe praotte in oost stellingwarf nog stellingwarfs fries en nederlaans hierdeur kan dus vaastesteld wodden dat de gemiente in de laeste vuuftig jaor meer an et vernederlaansen dan an et verfriesen is uut een taeltelling uut daon deur henk bloemhoff is niet de thuustael onderzocht mar hoe goed meensken et stellingwarfs praoten kunnen daoruut doet blieken dat haost de helft van de ienwoners van oost stellingwarf zo n et stellingwarfs redelik tot goed praoten kunnen echter de stellingwarfstaeligen in zowel oost stellingwarf as in west stellingwarf bin veur een groot diel ooldere meensken winschoot nederlaands winschoten war n gemainte en is n stad de hudege gemainte oldambt in t oosten van de provìnzie grunnen t haar op jannewoari inwoner t is de daarde stad van grunnen en het as bienoamen molenstad en sodem in winschoot ligt de grootste rozentoen van nederlaand en t is de zuderoever van de blaauwe stad op jannewoari is gemainte winschoot opgoan in nije gemainte oldambt in de negentiende en t begun van de twintegste aiw was winschoot n echte handelsstad worden veural deur de aanwezeghaid van veule jeuden op n bevolken van inwoners haar winschoot in n jeudse gemainschop van personen ook speulde de aanleg van n spoorweg noar grunnen in n grode rol de geschiednis van winschoot kent n hail swaarte bladziede deur t ofvouern van de jeuden in de twijde wereldkraig dij sikkom apmoal vermoord binnen in konsentrasiekampen winschoot wer in bevraid deur belgische sas kanadese en poolse troupen al sinds wordt op elke eerste moandag van november de winschoter joarmaarkt adrillen organiseerd op de twijde moandag van dizze moand gaait lutje adrillen van start de joarmaarkt trekt tachteg tot honderddoezend bezuikers en is de grootste van hail nederland n begrip van de maarkt is popko t vingerwiezende boertje mit in zien linkerhaand n drijtaand dij van tot joarenlaank bezuikers verwelkomde mit de spreuk hé doe komst k op adrillen in beslisde de gemainte oldambt n aander format te kaizen veur adrillen en wuir er ofschaaid nomen van t grunneger boertje dat nou daint as grunneger beeldmaark van de e aiw harry james potter of kortweg harry potter juli is een fictief persoon de heufdpersoon in de zeuvendelige gelieknamige boekenserie van de britse schriefster joanne rowling harry is t kiend van james potter een volbloed tovenaor en lily potter een heks mit dreuzelouwers james en lily warren allebei etalenteerde tovenaors en warren tegenstanders van de duustere tovenaor heer voldemort op een kouwe natte avend in veurspelde de zieneres sybilla zwamdrift dat d r an t einde van de zeuvende maond iemand geboren zou worren die de macht het um de heer van t duuster te overwinnen op juli worde harry potter t einige kiend van james en lily geboren de profetie van zwamdrift bleek betrekking te hen op harry terwiel zwamdrift disse veurspelling dee worde ze echter of eluusterd deur severus sneep die toe nog een dooddoener was die de infermaotie deurspeulde an zien meester voldemort vanof dat mement wou voldemort harry en james dooien volgens voldemort had lily niet krek hoeven doodgaon waorum niet is onbekend sneep die hum bekeerd had gaf dit echter deur an albus perkamentus die extra beschaarming veur james en lily regelde dat helpte alleen niet umdat peter pippeling een veurmaolige femilievriend hullie woenplaots verraoien had an heer voldemort die daornaor naor t huus van james en lily gung eerst vermoordden ie james daornaor beud ie lily de meugelijkheid um te blieven leven ze keus der echter veur um d r eigen leven op te offeren veur harry die daordeur tot an vandaag starke vorm van liefde in hum het vervolgens prebeerde voldemort oek de éénjaorige harry te vermoorden mar wonderlijk genog ketste die vleuk of op zien veurheufd daorbie een bliksemschichtvormig litteken achterlaotend terug naor voldemort voldemort sturf niet deur die vleuk mar worde ereduceerd tot minder dan een geest deurdat harry as éénjaorige an voldemorts vleuk des doods is ontkommen worde hie as een grote held binnen de tovenaorsgemeenschap beschouwd ze neumen hum dan oek wel de jongen die bleef leven bie de mislukte vleuk het voldemort overigens per ongeluk een paor krachten van zien eigen waoroender t talent um mit slangen te praoten sisselspraak in harry over eplaotst volgens de profetie van zwamdrift het voldemort harry as zien gelieke an emarkt en zo harry an ewezen as zien meest gevaorlijke vieaand umdat zien ouwers overlejen warren kwam harry te woenen bie zien noom en meu de duffelingen petunia duffeling is de zus van lily potter mar de duffelingen bin niet magisch en bin oek fel tegen de toverkunst ekant ze hen harry dan oek nooit verteld over t bestaon van toverkunst en hen hum altied veur eleugen over de waore identiteit van zien ouwers ze hen altied een hekel an harry ehad en hen eprebeerd de magie uut hum te slaon mar dat lukte ze niet een veurbeeld dat laot zien hoe aarg de duffelingen harry mishandelden is het feit dat ze hum tot an zien elfde verjaordag in een bezemkast oender de trap leuten slapen op harry s elfde verjaordag kwam der echter een reus van een keerl rubeus hagrid mit de boodschap dat harry een tovenaor was veirder vertelde hagrid hum de waorheid over zien ouwers en hie deelden hum mee dat hie niet naor een gewone middelbaore school gaon zou mar naor zweinsteins hogeschool veur hekserie en hokus pokus een maond naodat harry samen mit hagrid zien schoolspullen ekocht had op de wegisweg vertrök hie mit de zweinsteinexpres naor zien nieje school an boord maakten hie kennis mit ron wemel en hermelien griffel die zien beste vrienden worren zouwen op zweinstein zat harry in zien eerste jaor op oengeveer tzelfde nivo as de are leerlingen op zweinstein bliekt eens te meer hoe beroemd harry is hie wort regelmaotig nao ewezen en in t tweede boek herinneren medeleerling kasper krauwel en prefessor gladianus smalhart hum de heeltied an zien beroemdheid mar harry vient t heul niet prettig dat hie zo bekend is en zou mar wat greig van zien litteken de fysieke herinnering an de gebeurtenis die hum zien faam bezurgd het of willen wezen vanof t daarde boek begint harry s karakter te veranderen dat is deels toe te schrieven an de puberteit mar deels oek an t feit dat harry steeds meer leert over zien verlejen en dat van zien ouwers en op disse menier econfronteerd wort mit t slechte in de mins op partie mementen neemt kwaodheid dan oek de overhand in harry s persoonlijkheid dat gebeurt bieveurbeeld as hie econfronteerd wort mit sirius zwarts de keerl die hie overigens oenterecht verantwoordelijk stelt veur t verraod en daormee de dood van zien ouwers een meurdlustige emotie maakte zich op dat mement van hum meester in t vierde boek weigerden ie halsstarrig zien excuses an te biejen tiejens een ruzie mit zien beste vriend ron en in het vuufde boek begun ie bie t minste of geringste te schrouwen tegen zien vrienden as hie t geveul had dat zie hum niet begrepen naormaote harry echter meer begint te begriepen in wat veur duustere tiejen de tovenaorswereld mit de terreurdaoien van heer voldemort en humzelf as an ewezen persoon um voldemort uut te schakelen waorbie soms offers neudig bin verkeren liekt zien karakter hum te ontwikkelen tot dat van iemand die goed mit zien lot um kan gaon zelfs oender t persoonlijk verlies van een dierbaore in blieft harry zeker naor een paor weken beheurlijk kuum op de mementen dat harry as hie iets ontdekt over daoien van bepaolde zwarte magiërs weer keihard econfronteerd wort mit de schimmige kant van de mins kan dat bie hum nog wel tot onbegrip en kwaodheid liejen meschien leit daorin juust wel zien grote kracht deur zien netuurlijke neiging naor t goeie zal hie nooit verleid worren deur t veuruutzicht van macht zoas hie t zellef ezeid het ik loop nooit over naor de duustere kant nooit zodat hie in staot zal wezen um de meuilijke taok die krek hie zal motten uutvoeren namelijk t uutschakelen van voldemort tot een goed eind te brengen beem nederlaands bedum is n dörp en n vrougere gemainte in de provìnzie grunnen t het sunt jannewoari inwoners beem is n dörp en ligt aan noordkaant van stad dat ook t heufdstee van gemainte beem is t stait bekènd om de olle kèrk hervörmde kèrk wuir in e aiw sticht as bedevoartskèrk van sint walfridus dij in beem leefd hebben zol en deur vikingen vermoord was opvalend aan kèrk is schaive e aiwse toren in romoanse stijl volgens sommegen is dizze minstens zo schaif as dij van pisa hai is in elk geval schaifste van nederlaand in e aiw wuir kèrk vergroot tot n twaibeukege gotische hallenkèrk dij in de e aiw oetbraaid wuir mit n groot koor mit omgang ten dainste van t kapittel van de kèrk noa reformoatsie is kèrk hal aar vernald west onder meer deur sloop van t koor en verleggen van noorderbeuk in de middelaiwen haar beem nog n bedevoartskèrk waaid aan sunt radfridus mitgezel van walfridus van dizze kèrk is boven de grond niks meer over de voetballer arjen robben is op jannewoari in beem geboren de gemainte beem bestait oet volgende ploatsen beem diekshörn ellerhoezen keunenslege mìnkeweer noordwôlde onderndaam onderwierum plattenbörg rowôlde sunt annerhoeskes ter loan wilmstreek zuudwôlde liwwadden stadsfries liwwadden fries ljouwert is een gemiente in de perveensie frieslaand de gemiente liwwadden had op jannewaori inwoners en het een oppervlakte van km waorvan km waeter et heufdplak van de gemiente is de gelieknaemige stad liwwadden de stad telt omdebi j inwoners per jannewaori de gemiente liwwadden het per jannewaori officiële plakken waorvan de stad liwwadden vereweg de grootste is vanof jannewaori is liwwadden uutbreid mit et grootste diel van de vroggere gemiente boornsterhem veur de dörpen die eerder tot boornsterhem beheurden is de friese naeme de officiële eerder wodde deur de gemiente ok wijtgaard officieel verfriest tot wytgaard in zal de gemiente liwwadderediel en een diel van de gemiente littenserediel toevoegd wodden an liwwadden antal inwoners per woongebied op jannewaori bron cbs overige officiële plakken binnen de gemiente in juni is deur de gemientelike naemgevingskommissie overigens vaastesteld dat miedum officieel as dörp zien worden moet terwiel snakkerburen n buurtschap is dit zol blieken uut n dokument uut de hieronder nuumde buurtschoppen hebben gien officiële staotus hoek noordaende tjaard vierhuus tsienzerburen een pervincie is een deeilgebied van een laand met een eigen regionaole regering t woord pervincie wordt niet overal bruukt sommige laanden hebben aandere naomen woiwodschap département oblast etc veur de regionaole bestuurslaogen aandere veural kleinere laanden hebben gien bestuursnivo tussen de staot en de gemeeinten as een laand wel pervincies hef is normaolweg t heule of t grote deeil van t laand verdeeild in pervincies staotsrechtelijk is de pervincie in nederlaand en belgië de bestuurlijke eeinheid die boven de gemeeinte steeit in nederlaand vörmt de pervincie de eeinigste bestuurslaog tussen de gemeeinten en de overheid in vlaonderen en wallonië ligt de provinciaole bestuurslaog tussen de gemeeintelijke en die van t gewest t brussels heufdstedelijk gewest hef gien pervincies an t heufd van een pervincie steeit een commmissaoris van de keuningin ndl of een gouverneur belgië in indonesië is de pervincie de bestuurslaog tussen de centraole regering en de regentschappen die op heur beurt opdeeild bint in onderdistricten wallonië gien pervincies de heufdstad van een laand diel staot of perveensie is een belangrieke stad waorvanuut et laand de diel staot of de perveensie meerstal bestuurd wodt bi j een gemiente numen ze et vaeke een heufdplak zo is brussel de heufdstad van vlaanderen et brussels heufdstedelik gewest belgië en de europese unie de heufstad van een laand verwiest meerstal naor de zetel van de regering van t laand d r kan ok verwezen wodden naor een stad as de ekenomische of kulturele heufdstad van een gebied een veurbeeld van zoe n laand waor de heufdstad niet de stad is waor de regering zit is nederlaand de heufdstad is amsterdam mar de regering zit in den haag diermen is n plattelandsgebied in de gemeente putten an de oostkant van de provinsiaole weg tussen putten en niekark grotendeels bestaot dit buurtschap uut veeteelt en akkerbouw t is n vrie open gebied deursnejen deur de a veul boeren in disse buurtschap laoten der vee hier grezen oek ha j in t vere vroggere vlejen tabaksteelt in disse buurtschap in het de buurtschap deur overstroming van de zujerzee beheurlik oender waoter estaon de invleud van t zout is grotendeels vortegaon deur t planten van riet en laoter weer verbranden dervan oek de adel het dudelik zien invleud op dit gebied ehad te neumen is de familie van haersma de with n antal boerderiejen bin oek altied pachtboerderiejen van disse familie eweest en ebleven midden in de buurtschap staot an de oldenaller allee t slot oldenaller mit zien schitterende bebossing waor iezig veul voegelsoorten zitten hier ku j arg mooi wandelen daeventer nederlands deventer is n stad en gemeente en olde hanzestad in t oosten van nederland in t zuudwesten van de provinsie aoveriessel de stad is ebouwd an de rivier de iessel de gemeente daeventer grenst in t noordwesten an de gemeente olst wieje in t noordoosten an raolte in t oosten an riessen holten in t zuden an lochem gelderland en escheiden deur de iessel in t westen an voorst gelderland in t zuden van de gemeente mondt de schipbeek in de iessel op januari had de gemeente inwoners en het was de ni jste gemeente in nederland met inwoners daeventer is één van de vuuf oldste steden van nederland en hef n lange geschiedenis daeventer steet al in de e eeuwse bronnen van t bisdom utrecht vermeld in n oorkonde uut wordt espreuken aover zeuven hoeven in daventre portu de haven daeventer in wordt daeventer in n schenkingsoorkonde van keuning otto i as stad vermeld naodat daeventer in de loop der jören steeds meer rechten en vrieheden kreeg kreeg t in van keizer hendrik v de beschikking aover de gemeentelike gronden dit wordt deur historisi ezeen as t moment van t verkriegen van stadsrechten deur de inwaoners de stad hef t oldste stenen huus t oldste wandelpark en de oldste wetenschappelike biebeltheek stadsarchief en athenaeumbibliotheek van nederland de name daeventer wordt etymologies toe eschreven an n in de e eeuw of eerder ontstaone samenstelling van twee oldsaksiese vormen de name zol dan ontstaon waezen uut deve treo dat betekent zo n beetjen an n waterloop elegen geboomte döörnaost wordt wel es ezegd dat daeventer zien name dankt an t stadjen daventry in engeland wöör de kristelike missionaris lebunus liafwin vandaon zol kommen of nöör n met hum mee ereisde bevriende monnik met de name davo dit leste lik onmeugelik vanwege de politiek overwegend linkse bevolking werd daeventer vrogger ok wel t moskou an de iessel eneumd ok wordt t wel de koekstad eneumd vanwege de bekende daeventer koek daeventer besteet uut de volgende dörpen en de volgende buurtschappen de verhaleschriever herman korteling was veurzitter van de in op erichte sallandse schrieverskring hee was een van de stuwende krachten achter t tiedschrift veur streektaalschrieverieje de moespot en publiseerden in t swieniegeltje gerrit kuijk is n daeventer schriever van kinderboeken schoelmethodes grammatika van t daeventers memoires en kollums in t deventer dagblad veul van zien werk wööronder de kollums is in t daeventers eschreven andere regionale schriefwiezes dèventer daeventer deav e nter deaw e nter deventer etc de wiek is een dörp in de nederlaandse pervincie drenthe gemiente de wolden mit ongeveer inwoners jannewaori iene van de wiek het een wieker de wiek is een ontginningsdörp ontstaon in de middelieuwen in t dal van de riest t was töt jannewaori t heufddörp van de veurmaolige gemiente de wiek waortoe ok koekange en een groot antal gebieden beheurden veural nao de tweeide wereldoorlog is t dörp daorumme stark uutebreid mit ni jbouw bezienswaordig is stellingmeule de wieker meule uut de wiek hef een veule veurzienings waorunder een bibliotheek een openbaore basisschoele een sporthal sportvelden een zwembad een supermarkt een postagentschop verscheiden aandere winkels en bedrieven en een groot antal horecagelegenheden de umgeving van de wiek wördt ekenmarkt deur t weidelaandschop van t riestdal in t zuudwesten van t dörp lig t bosrieke laandgoed dickninge uut de negentiende ieuw det vri j toegaankelijk is enkele kilometers in t oosten van t dörp an de staopelerweg is t bezukerscentrum van stichting het drentse landschap te vienden stappest ok wal stapper nederlaans staphorst is een dörp in de nederlaanse previncie oaveriessel t lig in de gelieknamige gemiente samen mit roevène vörmt stappest een typisch veurbeeld van lintbebouwing an de olde rieksweg en in t geval van stappest de gemienteweg opvallend an stappest bint de felgrune luken en deuren mit boaven de veurdeure dikkels een zogenaamde lèvensboom en de klederdracht die vrogger van jong töt old deur mannen en vrouwen edragen wordden mar now hiel gauw ofnimt kiender die permanent of allinnig in de winter in klederdracht loopt bint al een zeldzaamheid ok volwassen mannen zie j der niet meer in lopen op een paor bejaorde mannen nao volwassen vrouwen die in klederdracht loopt bint der nog wel aordig veule in is in de algemiene plaatselijke verordening vastelegd det t verboden is iene op of an de weg zonder zien of heur toestemming te fotograferen de gemienschop van stappest stiet bekend as ien van de miest karkelijke binnen nederlaand en is knap esleuten der bestaot verschillende geriffermeerde karken van verschillende oriëntaties de zundagsröst wordt stark in acht eneumen en de karkdiensten in de protestantse karken wördt drok bezocht de dörpskarke van stappest is mit umdebi j zitplaatsen ien van de grootste karken in nederlaand en zit alle zundagen vol op speciale dagen zoas biddag en dankdag bint op stappest alle winkels bedrieven en schoelen esleuten t lek dan een normaole zundag mar de karkdiensten wordt miestal pas s aovens eholden in disse lieste vin ie bekende mèensen die op stappest woont of ewoond hebt ni jlusen ok wal ni jluusn ni jluuzn spelling gallée of neilusen drèentse spelling nederlaans nieuwleusen is een plaatse in oaveriessel mit inwoners per jannewaori bi j de gemientelijke herindieling van is t miest van de olde gemiente ni jlusen bi j de gemiente dalsen ekomen een aander diel is bi j de gemiente zwolle edaone waoronder een diel van de buurtschop de lichtmis ni jlusen lig an de previnciaole weg n de den hulst tussen asselt in t westen en de balk in t oosten de noordgrèenze is mit t dörpien de punt in de gemiente stappest ni jlusen lig onder t staatsbos in die gemiente ni jlusen noord nuumt ze ok den hulst an de westkaante van den hulst lig de agrarische buurtschop de meele an t westende in t verlengde van t oosterveen lig de buurtschop t roetenvene ni jlusen lig tussen de vechte en de riest en wördt bi j sallaand of ok wal t vechtedal erekend t dörp hef een noordelijke en een oldere zudelijke helfte mit sportvelden in de midden in noord ligt de olde en ni je hulsterplas die tussen de jaoren zestig en tachtig bint uutebaggerd en mit n kaander bint verbunden zaand hieruut is gebruukt veur t dempen van de dedemsvaort in zuud lig de kern de karkenhoek mit de grote karke oorspr t olde gemientehuus en t palthebos det vrogger in t bezit was van t predikaantengeslacht palthe de mieste ni jbouw hej in t westen de westerbouwlaanden een zegswieze gef an det t dörp niet altied zo antrekkelijk ewest hef ni jluusn vrogger wollen ze d r nog niet begraven wörden en now gaot ze d r woonen op ni jlusen kuj mit verscheiden bussen kommen busse zwolle busstation koevern busstation rid um t kwartier deur ni jlusen in beide richtingen en op n zaoterdag en zundag elk ure de scholierenbusse zwolle de vaort magnolia rid alle wörteldagen töt ure hen zwolle en in de naomiddag vanof um en bi j half dree terogge hen ni jlusen en de vaort de snelbusse zwolle de vaort rid allennig in de mörgenspits en aovendspits en stopt twie keer op ni jlusen vanof september leverde t busbedrief connexxion de diensten sinds september döt syntus det mit de auto kuj op ni jlusen kommen via de n ok kuj der kommen van zwolle uut langes t bedrievenpark hessenpoort oaver de n ni jluusenerdiek vanuut t dörp dalsen beriek ie ni jlusen via de n dedemsweg ni jlusen is ontstaon in de eerste helfte van de zeuventiende ieuw in die tied was t gebied tussen lusen tegenswoordig oldlusen een plaatsien an de vechte en de riest op de grèenze mit drenthe nog n roege streek mit hoogveenmoerassen dizze streek maakten diel uut van t oerstreumdal van de vechte det an t ende van de veurleste iestied de ris iestied zo n töt jaor eleden veule malen groter was as t vechtedal tegenswoordig t hiele gebied van t vechtedal van asselt töt an koevern is op een kaorte van abraham goos uut t begun van de e eeuw an egeven as t veen t diel bi j t latere ni jlusen het daorop t ommer moer ommer moor of veenmoeras ze denkt det lusen in de namen ni jlusen en oldlusen lo essen holt essen betiekent essen waren de bouwlaanden die jaorlijks op eheugd wördden mit de mesplaggen uut de potstallen dizze olde bouwlaanden op eheugd deur ieuwenlange plaggenbemesting ligt de vechtevallei bi jlanges rondumme alle dörpen en buurtschoppen op jannewaori wördden de luessener compagnie op ericht deur inwoners van zwolle en kampen um t gebied boaven lusen det töt de marke van lusen beheurden te ontginnen t was de oldste veenkelonie van dizze streek de ontginning is veural ter haand eneumen deur pioniers uut lusen de eerste boerderieën van de ni je plaatse stunden an t pad vandage t oosterveen tussen en hef zweer van haersolte daor de havezate oosterveen ebouwd dizze is ofebreuken in een schaalmodel d rvan kuj ziene in t museum palthehof kiekt hieronder in wördden d r een huus an t oosterveen ezet veur een schoelmeister vanof wördden t deupboek van ni jlusen bi j ehölden de eerste predikaanten bint uut zwolle dalsen en omm ehaald de eerste ni jluusiger predikaant was domeneer van bercum die in kwaamp in begunden de op ni jlusen geboren edelman en politicus willem jan baron van dedem mit de anleg van de dedemsvaort deur noordelijk oaveriessel uuteindelijk zol t kenaal van asselt töt de vechte bi j grambarge lopen in gunk t kenaal töt an de balk ter hoogte van ni jlusen lag an de dedemsvaort de buurtschop de n hulst in de volksmond n h ulst of nulst dizze buurtschop stund deur d ommerdiek now de heufdstraote de burg j p backxlaan in verbinding mit ni jlusen en gruuiden uut töt ni jlusen noord in is de vaort bi j den hulst edempt ter hoogte van de meele bestiet de dedemsvaort nog altied ok buten ni jlusen bint d r nog dielen van open elaoten de n is an elegd op de plek van t kenaal of d rnaost waor t kenaal nog lig ni jlusen hef in t begun van de e eeuw samen mit de buurtschop averiest iene gemiente vörmd gemiente nieuwleusen en avereest op juli wördden de gemientelijke begrotingen escheiden en wördden ni jlusen een zölfstaandige gemiente mar nog töt hef ni jlusen in een personele unie mit averiest ezeten mit een gedielde borgemeister töt had ni jlusen gien gemientewaopen krek as veur aandere gemientes was de reden van de anvraoge de bouw van de ni je vergaderzaol van de provinciale staten van oaveriessel t waopen was samenesteld uut de waopens van dalsen en zwollerkarspel umdet de marke van lusen bi j t schoutambt dalsen heurden en een diel van zwollerkarspel bi j de gemiente ni jlusen was betrökken t leegste diel van t waopen symboliseert de laandbouw in vreug de gemiente een kroon boaven t waopen an die as ze zunder meer kreeg de gemiente ni jlusen bestund töt en met december toen wördden t grondgebied van de olde gemiente bi j dalsen edaone op t laand ten westen van de spoorlien zwolle grunning en een kleine grèenscorrectie mit de gemiente stappest nao t vrogge gemientewaopen is now t dörpswaopen van ni jlusen in wördden op n hulst de eerste rieksopleiding veur leraressen in t laandbouwhuushold onderwies lös edaone de rollecate baron van dedem had zien gelieknamige laandgoed beschikbaor esteld um dizze opleiding meugelijk te maken t huus de rollecate was rond ebouwd in ven en in deur baron van dedem of ebreuken en op n hulst an de dedemsvaort opni j op ebouwd de opleiding stund onder leiding van theda mansholt en later van greta smit hier wördden plattelaansvrouwen onderwezen in de kunnigheid mit en liefde veur een hemmel huusholden laandbouw tuunderi je en t huusvrouwschop in verhuusden de opleiding naor dèventer en t huus de rollecate wördden of ebreuken teengwoordig het t industrieterrein an de meele de rollecate ok de rollecaterbrogge oaver t spoor hen grunning liwwadden herinnert an t laandgoed in kwaamp op n hulst de fietsenfebriek van union die slim belangriek ewest hef veur de waarkveurziening en de bluui van ni jlusen in gunk bi j een braand t olde uniongebouw verleuren in de leste tientallen jaren van zien bestaon hef de febriek een lange riege financiële en bestuurlijke perblemen ehad in gunk t bedrief feliet en kwaamp onder curatele van t sociale waarkveurzieningsschop larcom in omm twie jaor later wördden de fabricage ondanks protesten verplaatst naor een bedriefshalle op t industrieterrein de grift in hebt ze union verköcht an dutch bicycle group in schiedam t feilijke ende van t bedrief allennig de perductie blif mit een drei jaorig contract in haanden van larcom op ni jlusen d olde fabriekshalle van union wördden gebruukt deur verschillende bedrieven tötdet op meie een braand mit onbekende oorzaok de halle in de asse legden deur factoren as de veurdielige ligging van t dörp kört bi j zwolle is d r veule industriële bedrievigheid op ni jlusen d r bint sectoren as de textielindustrie en t kleinmetaol de industrieterreinen de meele de evenboer de rollecate de grift gruuit staorigiesan wieder is de dienstensector van pertaansie en hef ni jlusen nog aal een stark agrarisch karakter mit naodrok op de veeteelt de winkels bint econcentreerd in de kernen ni jlusen noord en ni jlusen zuud die as beidend heur eigen activiteiten organiseert zowal in noord as in zuud viej de mieste winkels um de backxlaan hen in hebt ze in zuud een hiel ni j woon en winkel plein in ericht op zaoterdagen is d r een mark die um t halve jaor maank noord en zuud van stee wisselt in bestund ni jlusen jaor en hebt ze de historische vereniging ni jluusn van vrogger op ericht dizze verieniging hef in an de karkenhoek t museum palthehof eöpend waor vaste en lösse tentoonstellings oaver t vleden van ni jlusen te bezuken bint in t grammofoonmuseum kuj plaotenspeulers bekieken vanof de beguntied van de grammofoon en naor olde opnaomes luustern an t westende een weg langes de grèenze mit dalsen stiet de meule massier uut de leste van de zes meules die d r op ni jlusen hebt estaone lange tied stund d r allennig de romp nog mar de stichting molen massier begunden op t lest van de meule te restaureren en maalveerdig te kriegen dizze restauratie wördden in oktober bekroond mit t plaatsen van de kappe mit wieken op de rompe de meule is now open veur peblieke activiteiten sinds speult op ni jlusen de christelijke muziekverieniging de broederband wiedere meziekverienigings bint excelsior crescendo excelsior en de accordeonverieniging con brio ok zingt er t christelijk koor de hazeuzangers volksliedties deur verscheiden zangers en koren oaver ni jlusen en aandere plaatsen in de gemiente dalsen bint verzameld op de cd ons lokale lied liedjes over de gemeente dalfsen stichting lokaal lied op oktober wördden op ni jlusen t mega piraten festijn mpf eholden een festival det op april van det jaor veur t eerst plaatsvund in lemelerveld in dezölfde gemiente t mpf is een aovondvullend optreden vake in een grote tente van een stok of dartig artiesten die t nederlaandstalige lèvenslied zingt sindsdien is t mpf uutebreid naor aandere plaatsen in oost nederlaand en vervolgens ok naor aandere dielen van t laand schrievers die op ni jlusen bint geboren d r bint op egruuid of d r ewoond hebt bint onder aandere de non fictie schriever wilhelmus nicolaas wolterink de onder meer in t fries publicerende romanschriefster ryk de boer ps van riek van der galiën de boer de romanschriever johan van dorsten de verhalenschriever en dichter jan zantinge de dichteres en verhalenschriefster klazien bijker van hulst de dichter piet kalteren de romanschriefster ali drost brouwer en de dichter en muzikaant andré groote in winkelcentrum de karkenhoek det ze in t eerste decennium van de e eeuw stark verni jd hebt stiet op de toen ni j an elegde grote mark t keunstwark noli me tangere een egalvaniseerd staolen boom mit lochies van de belgische keunstenaor luk van soom ni jlusen hef een cluster an oaverdekte en openlocht sportfaciliteiten die as de noordelijke en de zudelijke helfte van t dörp van mekare scheidt hier ligt voetbalvelden tennisbanen een körfbalveld een sporthalle cum wiekcentrum de schakel een iesbane en een openlochtzwömbad de meule op t dörp bint veule sportverienigings d r bint twie voetbalverienigings usv nieuwleusen en sv nieuwleusen ok hej een schietveriening een visverieniging hsv de voorn een zwömclub zpc nieuwleusen een motorclub en volleybalverieniging flash nieuwleusen de streektaal die ze op ni jlusen praot heurt bi j t nedersaksisch verscheiden dialectkaorten geeft an det ni jlusen gedieltelijk of hielemaole in t zuudwest zuud drèentse taalgebied lig de oaveriesselse plaatsen stappest de vaort en slagharen ligt ok in det gebied mar umdet ni jlusen in sallaand lig wördt t ni jlusens seins as sallaans eziene zo nuumt ze de ni jluseger streektaalzanger aalt westerman de troubadour van het sallands de dialectkenner harrie scholtmeijer rekent de taal van t dörp niet töt t sallaans of zuud drèents mar töt t noord oaveriessels volngs zien indieling van de oaveriesselse dialecten hi j zeg hiermit niks oaver verwaantschop mit de dialecten in drenthe t noord oaveriessels hef krek as t zuudwest zuud drèents lange klinkers veur partie woorden die in t sallaans körte of uut erekte klinkers hebt en t hef beveurbield gien umlaut in t verkleinwoord de dialectoloog hendrik entjes die de leste periode van zien lèvent op ni jlusen woonden hef an egeven det ze op ni jlusen niet en enkel dialect praot of preutten en dej d r zowal drèentse as sallaanse invloed viendt zoas mit de nedersaksisch dialecten in t algemien nemp t gebruuk van t ni jlusens dialect of en wördt d r aal meer standaardnederlaans espreuken waoras ze t nog gebruukt giet t aal meer op nederlaans lieken t dialect gebruukt ze of en toe in uutgaves zoals in t tiedschrift van de historische vereniging ni jluusn van vrogger van de woordenschat en uutdrokkings is t ien en aander vast elegd teksten van liedties oaver ni jlusen bint vake in de streektaal eschreven aalt westerman hef liedties eschreven as mien sallands dorp en t ni jluus ns streeklied de veluwse dichter en revueschriever hermen bomhoff schreef t nijlusens lietien op meziek ezet deur aalt westerman ok van t gedicht ni j luusen mien dörpien deur hendrik sterken rzn hef aalt westerman een mezikale versie op eneumen appie kreule maakten op normaal inspireerde rocknummers as de nacht van ni jlusen de kroegbaos is weer goed te passe mit al mien centen in zien tasse en verhuzen naor ni jlusen ni j luusen mien dörpien gedicht deur hendrik sterken rzn kiekt bi j schrieveri je ni j luusen mien dörpien ik hoale van oe en k blieve oe trouw as mien va en mien moe ja veule geslachten die deden heur wèrk en maakten ni j luusen zo groot en zo stèrk de boeren die bint er behoedzaam en bi j en hoalt heur bedrief van de rmoede vri j die ligt doar zo mooi ien heur gruun witte kleur ienvoudig en deegluk een bloemhof d r veur en d industrie die hier bedrievigheid bracht ni j luusiger jonges die t uut hebt edacht die gruuijden hier op tut een heel hoge stnd mar bleven toch altied hier kiender van t lnd en woor ik ok kome en woor ik ok goa ni j luusen mien dörpien det lig mi j zo noa ja woor ien de wereld de plicht mi j ok röp ni j luusen blif t dörpien woor t hrte veur klöpt in dizze lieste vin ie bekende mèensen die op ni jlusen woont of ewoond hebt in dizze lieste vin ie boeken die oaver ni jlusen gaot t pompsters is n nedersaksisch dialekt dat proat wordt ien t loug de pomp kölmerpomp ien t midden van t friese gemeente kölmerlann der wordt vanuut goan dat t aantal dij dit dialekt nog proat om en bie de minsken komt dij t meest tot de ollern heuren t sprekerstal nemt dan ook of t pompsters is n overgangsvörm tuzzen t woldfries dat ien t westen van kölmerlann proat wordt en t westerkertiers n saksisch dialekt dat ien drij lougen ien oosteliek kölmerlann en ien t aangrinzende part van grunnen proat wordt zo het t pompsters de friese g kh beholden in tieds dat man ien de naberske lougen warfstermeul muntjeziel en boerum de g op zien grunnegs uutsprekt doch het t pompsters meer gemeen mit t nedersaksisch as mit t fries en wordt doarom tot de nedersaksische dialekten grunnegs rekend deurdat de overgong tuzzen t westerkertiers en t woldfries hiel stug velopt wordt der vanuut goan dat t toalgebied van t pompsters vrogger veul groter west was t is noameliek t enige overgongsdialekt tuzzen t fries en t grunnegs et engels of ingels in de tael zels english beheurt tot de west germaanse takke van de germaanse taelen en is ien van de grootste taelen ter wereld engels is een officiële tael van zowat zestig soevereine staoten et is de heufdtael in onder aandere et verienigd keuninkriek de verienigde staoten van amerike ierlaand naost et iers kannede naost et fraans australië en ni j zeelaand et het in totaol zoe n miljoen memmetaelsprekers en staot daormit nao chinees en spaans op et dadde plak van tael mit de meerste memmetaelsprekers daornaost bin d r nog een slim groot antal twiedetaelsprekers dat eschat wodt op miljard et engels stamt of van de germaanse taelen die in et verienigd keuninkriek praot wodden in et biezunder de tael van de angelen de saksen en de juten et is stark benvloed deur et ooldnoors daankzi j de vule vikingen die d r daor vestigd hebben tussen en veural et fraans nao de verovering deur de normandiërs in de grammatikaole struktuur is germaans mar mit slim vule woorden die ontleend binnen an et fraans en latien engels wodt somstieden ok wel een broggetael tussen de germaanse en romaanse taelen nuumd de taol italiaons is een lid van de romaonse taolgroep t italiaons wordt praot deur ongeveer miljoen mèensen in italië in verschillende varianten partie van dizze variaanten verschillen zo staark van t algemeeine italiaons dat ze op zukzölf staonde taolen bint t antal sprekers van t algemeeine italiaons in italië is ongeveer miljoen wereldwied bint der ongeveer miljoen italiaonssprekenden de oldste schreven teksten stammen oet de e ieuw mor der is veul meer materiaol terug te vinden oet de e ieuw oet dizze tied stammen de waarken van de beroemde klassieke florentiense dichter dante alighieri mor ok van francesco petrarca en giovanni boccaccio t pools in t pools zelf jzyk polski of polszczyzna is een lid van de west slavische taalgroep t wordt epraot deur meer as miljoen meensen veurnamelijk in polen mar ok in een paor lanen van de veurmaolige sovjet unie die naost polen liggen veurbeelden hiervan bint litouwen oekrane en wit ruslaand t pools is een deur immigranten in evoeren taal in lanen zoas t verenigd koninkriek de verenigen staoten van amerika australië en nog een kwak andere lanen der kunnen sporen weerummevunnen worden van t pools tot in de e eeuw mar de mederne literaire taal dateert uut de e eeuw ebaseerd op t dialect dät epraot wordt rond de stad pozna vincent willem van gogh zundert meert auvers sur oise juli was een nederlaanse kunstschilder van gogh wonnen tegenwoordig ezien as een van de grootste schilders dee ooit eleefd hef disse erkenning kwam echter pas laot zo wönnen in zien leven slechs ene schilderie verkoch la vigne rouge tegenwoordig hang t in t pushkin museum in moskou t wönnen ekoch deur anna boch een belgische kunstenares en zuster van zien kameraod eugène boch zie koch t to veur frank op de expesitie van de brusselse les xx in slechs een paor maonden veur zien dood in hef het vincent van gogh museum in amsterdam veur hum de pael cultuurbul meugen ontvangen der gungen mar dree jaoren veurbie tussen zien zwaormoedige de eerpeleters en de kleurenexplosie in t zudelijke arles van gogh produceerde al zien wark in een periode van slechs tien jaor veurdat e begun te liejen an een zenuwziekte en zelfmoord pleegde zien roem greuide rap nao zien dood t latien is een italische taal en is van oorsprong de taal van de latienen een volk dät vanof t eerste millenium veur christus in de streek latium woonde dit is now t italiaanse lazio t waren de stad rome die nao veur christus in dit gebied heur poletieke en militaire invleud vergroten en zo heur taal buten de stadsgrenzen verspreiden rome wönnen de heufdstad van t romeinse riek dät blif greuien tot t in de därde eeuw nao christus heur grootste umvang bereikten de latiense taal was now veranderd van darpstaal in de belangriekste taal in een gebied dät de grootste delen van europa klein azië en noord afrika besleug t latien is nog de heeltied een ärg belangrieke taal in t westen en is zelfs now nog de officiële taal van vaticaanstad de rooms kattelieke kärke deurdat t oorspronkelijke latien in de vroege middeleeuwen uutestörven raakte as spreektaal is de precieze uutsprake dan ok niet meer zeker uut t latien bin de romaanse talen ontstaon t verschil da w now ken tussen bv t frans t catalaans en t italiaans bin veural veroorzaakt deur de oorspronkelijke talen die espreuken wönnen veurdat t latien daor de standaard wönnen d r wordt ok vaok underscheid maakt tussen t gewone latien de standaordtaal van de romeinse bovenklasse en t vulgaire of volkse latien wat de dialecten bin die uutendelijk tot de hudige romaanse talen uutegruid bin urk eutspraak urrek is mit dik inwoeners op een oppervlakte van zo n km waorvan t aldergrootste gedielte waoter de kleanste gemiente van de nederlaandse previnsie flevolaand urk is een vuurmaolig eilaand in de zuierzie tot de ofwarking van de ofsleutdik in t ijsselmeer tot in was de dik die urk mit limmer verboend klaor in in worde de noordoostpolder droog emaolen urk kan omskrieven worren as de miest protestants christelijke gemiente van nederlaand t is een echte in besluten gemienskap t plaoselijke dialect t urkers is nog beutengewoen levendig in wikt vuul of van alle dialecten eut de omgieving urk et vareweg de grooste vissersvloot van nederlaand de oudst bekinde vermelding van de naam urk is de skinkingsakte van keizer otto i an t sint pantaleonsklooster te keulen de tekst is cuiusdam insulae medietatem in almere ue urch vocatur de elft van een zieker eilaand in t almere dat urch eneumd wort van tot oorden urk in emmeloord t noordelijkste durp van skokkelaand bij de gemiente amsterdam tot oorde urk bij de previnsie noord hollaand tot oorde urk bij de previnsie overijssel tugenwoordig oort de gemiente bij flevolaand hiermie is urk de ienige gemiente in nederlaand die in drie provincies eliegen et in is duur de stichting voor banistiek in heraldiek in muiderberg een ontwarp emaakt vor een gemeentevlagge de omskreving van de vlagge luidt blauw mit een witte skellevis langerst de bovenzeede van de vlagge een smalle in twie orizontale baonen van rood in wit verdielde zoom in langerst de ongerzeede van de vlagge een smalle in twie horizontaole baonen van rood in wit verdielde zoom de zomen mit een oogte van van de tetaole vlagoogte dit ontwarp is in duur de gemienteraod vast esteld an de gemiente urk is bij koninklijk besleut van november een wapen verlient de beskreving op t wapendiploma is zijnde van lazuur beladen met een schelvis in zijne natuurlijke kleur de kleur lazuur ok wel an eduid as ultramarijn is een vurfstof in in de heraldiek de normaole benaming vor blauw de starke verbiending die de vissersgemienskap mit de zie et wort duur de blauwe kleur tot eutdrokking ebrocht t feit dat urk van oudsher een vissersgemienskap is wort eut edrokt in de skellevis die et van nature de volgende kleuren de rogge is donker gruunbruun de flanken zulleverwit in de buk wit varder is de vis erkinbaor an de kindraod de heraldische ettiuette verbiet in een wapen t gebruk van metaol op metaol of van kleur op kleur op vuurstel van de oge raod van adel wort daoromme sinds de skellevis in zilver of ebield de belangrikke economische pealer van t durp is de visserije van oudsher wazzen de urkers an ewiezen op de visserije in in mindere maote op de laandbouw om in eurluiers levensongerout te kunnen vorzien armoede was troef want de visserije was niet alteed succesvol in de visserije was ok gevaorlijk bij t vissermonument staon de namen van al de verdronken vissermannen vermeld de kentering vor urk kwam mit de ofsleuting van de zuierzie in de ofsleutdik maakte vorgoed een eande an de zuierzie in ok de dagen van het eilaand urk wazzen eteld de zoute zuierzie worde een zuut ijsselmeer in volges de deskundigen zou t mit de visserije op urk wel gank of eloepen weazen t ijsselmeer ad ommers te weanig ruumte om iederiene een plekkien te bieden vor de eutoefening van de visserije in de noordzie zou ok al onberikbaor worren omdat urk vrijwel midden in nederlaand lag die verwachting is we kunen t zien an t tugenwoordige welvaorend urk niet eut ekeumen t wort wel t wonder van urk eneumd de urkers gingen eurluiers gelok beproeven op de noordzie grotere kotters worden ebouwd de visofslag op urk gruuide gestaag varder tot eand jaoren worde de vis nog miestal an evoerd via de urker aven nao die teed worden de kotters te groot om over ut ijsselmeer nor de thuusaven te koemen in worde de vis mit de vrachtwagen vaneut ziehavens as ijmuien arlingen delfzijl lauwersoog an evoerd om op urk te worren verangeld roend de visofslag gruuide een enorme visverwarkende industrie jaorlijks wort nor skatting zo n twiemiljard an vis eëxporteerd nor laanden as italië fraankrik etc lelystad is de heufdstad van de nederlaandse provinsie flevolaand t is esticht in en is sinds n gemeente de stad had op januari inwoeners tot an de instelling van de provinsie flevolaand op jannewaori was lelystad niet provinsiaal in edeeld de stad is verneumd naor cornelis lely old minister van waoterstaot samen mit de gemeente dronten en n klein stukkien van de gemeente zeewolde vormp lelystad de polder oostelik flevolaand disse polder maakt deel uut van de zuderzeewarken t völ dreuge in en ligt meter onder de zeespiegel lelystad is mit n totale oppervlakte van km de tweede grootste gemeente van nederlaand hiervan is mar km laand de rest is veural iesselmeer en markermeer lelystad grenst an oostelike kaante an de a de tweede verkeersaoder die deur de stad löp is de n die löp van hoorn naor kootwiek lelystad is een van de jongste woonplaotsen van nederlaand daordeur is de geschiedenisse van lelystad ook nog mar kort mar wel goed vastelegd lelystad ligt in oostelik flevolaand de darde polder van t plan lely de wieringermeer is de eerste de noordoostpolder is de tweede en zudelik flevolaand de vierde polder oorspronkelik zol lely s zuderzeeprojekt of erond worden mit de markerweerd mar de vuufde polder is der nooit ekeumen in tegenstelling tot de noordoostpolder hef oostelik flevolaand mar vier woonkernen twee dorpen swifterbaant en biddinghuzen n kleine stedelike gemeenschap dronten en n stad lelystad in de noordoostpolder he j juust n bulte dorpen mar vanwegen schaolvergroting in de laandbouw en deurdat meensen tegenswoordig meer auto s hebben vunnen ze dat in oostelik flevolaand niet neudig in september kwammen pas de eerste bewoners naor t eigenlike lelystad t duurden arg lange veurdat lelystad as n echte stad ezien wier lelystad wier n gemeente op jannewaori mit hans gruijters as eerste burgemeister in de jaoren kreeg lelystad te maken mit leegloop deurdat in t zuudwesten van de flevopolder almere ebouwd wier disse nieje stad was deur zien gunstige ligging ten opzichte van amsterdam en t gooi antrekkeliker veur forensen en aander volk as dat lelystad was n periode van leegstaand en verpaupering volgden halverwegen de jaoren is dat weer de goeie kaante uutegaon stedenbouwkundige inzichten veraanderden en wieken wieren opniej estruktureerd in de wiek schouw wieren zelfs hele straoten plat egooid um ruumte te maken veur de nieje wiek hanzepark lelystad zetten in op woonmilieus en zo ontstonnen wieken as t golfresort n wiek die ebouwd is midden op n golfbaone en parkhaven arnem in t arnems earnem èèrnem is de heufdstad van de nederlaonse previnsie gelderlaond en ok een gemeente in de previnsie gelderlaond arnem lig an de revier de nederrien arnem had op jannewaori inwoners bron cbs en is daormee de tweede stad van de previnsie gelderlaond nao nijmegen zwat arnem beheurt tot de grootste steden in nederlaond de gemeente arnem maakt deel uut van de stadsregio arnem nijmegen of ekort kan de stadsregio hef inwoeners arnem is de heufdstad en daormee t adminestretieve centrum van gelderlaond samen mit apeldoorne en nijmegen vormp t een driehoek die t dichtbevolken centrum van gelderlaond is daorumhinne liggen veural laondelijke gebieden in arnem zit naos de veule nasionaal belangrieke bedrieven ok t business park arnem is daormee een diensenstad en gien industriestad in arnem he j veerder ok een dieretuun burger s zoo en een openluchmuseum haorlem nederlaands haarlem is een stad en gemeeinte in kennemerlaand en de heufdstad van de nederlaandse previncie noord hollaand de stad ligt an de rivier t spaorne en de stad het dan ook de bienaom spaornestad de gemeeinte haorlem grenst aan de gemeeinten haorlemmermeer heemstede bloumendaol velsen en haorlemmerleeide en spaornwolde en het inwoners december bron cbs vanof is t de zetel van t rooms katholieke bisdom haorlem haorlem het een schiere binnenstad mit onder meer de sint bavokerke t e eeuwse station en de grote markt bie t raodhuus in haorlem steeit ook t teylersmuseum t oldste openbaore museum van nederlaand ook wordt een deeil van de stad domeneerd deur de e eeuwse gevangenis haorlem ontston as geestnederzetting aan t spaarne en de eerste vermeldings stammen uut de e eeuw de naom haorlem komt van haarloheim wat hooglegen dörp betekent haorlem ontwikkelde zuk op de verbindingsweg van zuud naor noord veurspoedig t wordde de zetel van de graof van hollaand graof willem ii gaf haorlem in stadsrechten haorlemse ridders hadden zuk eerder deei eeuw in onder graof willem i onderscheiden deur tiedens de viefde kruustocht damiate in te nemen as beloning mocht haorlem sinds deei tied zwaord en kruus in zien waopen voern n wierde ook hoogte nuimd is n kunstmoatege heuvel opworpen om bie hoogwoater n dreug stee te hebben de noam komt veural veur in grunnen in fraislaand wordt t n taarp nuimd houwel ook in fraislaand nogal wat ploatsnoamen ìndegen op werd of ward leeuwerd bolswerd enz in noord duutslaand hait zonnen heuvel n warft t woord wierde komt of van hail old frais woord wurth woarvandoan werd of ward is ofleid wierden wuiren nait allind môkt om deur minsken bewoond te worden môr ook om n kìrkhoof of t vai te beschaarmen en om der soorten griefholt op gruien te lôten de wierden wuiren opworpen op al hogerlegen stees vandoar dat zai voak op n rige liggen en n zaandrogge vörmen n schier veurbeeld is de oetloper van de hondsrog oadörp saauwerd ezinge winzum bavvelt raskert waarvum oskert mit doartuzzen almoal lutje wierden waarvum is wat oppervlak aangaait t grootste wierde van nederlaand hogebeintum de hoogste wierde taarp kattewiets pools katowice duuts kattowitz is de heufdstad van de poolse pervincie silezië de stad zölf hef inwoners en vörmt t centrum van t industriegebied van opper silezië dat met zien miljoen inwoners in zowat de grootste agglomeraotie van polen vörmt zölfs nog groter dan die van warschau in wör der in de pruusische pervincie opper silezië een referendum holden um vast te stellen of t gebied toewezen zol wörden an polen of an duutslaand nao ofloop wör besleuten t gebied half um half te dielen hoewel in kattowitz zoas kattewiets doe nuumd wör van de mèensen veur duutslaand stemde wör de stad toch toewezen an polen in mos de duutstaolige bevolking de stad verlaoten van tot had kattewiets de naom stalinogrd letterlijk stalinstad wat ok weer verwiest naor t russische stalingrad kattewiets is een zusterstad van de volgende steden warsjau pools warszawa is de heufdstad en mit inwoners september de grootste stad van polen de stad ligt in t historiese landsdeel mazovië an de wiesel wisa waorbie t sentrum op de linkeroever ligt en t stadsdeel praga op de rechter de agglomerasie had in zo n inwoners en is nao die van kattewiets de grootste van t land t is ok de heufdstad van t woiwodschap mazovië warsjau beheurt niet tot de oldste staeden van polen de eerste vermelding stamt uut in t begin was t de heufdstad van t vorstendom mazovië mar in verplaatsten de poolse konik zien verbliefplaatse van krakau naor t sentralere warsjau de tweede wereldoorlog verleup tragies veur de stad de umvangrieke joodse getto wordden vertesteweerd nao de joodse opstand in en de stad wordden grotendeels verrinneweerd in en nao de opstand van de bevolking daalden van miljoen in tot in september in de nao oorlogse tied is t olde sentrum stare miasto toch in olde stiel herbouwd en de stad stiet noe op de weerldarfgoedlieste van unesco de opknapbeurte die arg nauw mos gebeuren gong de geschiedenisse in as t wonder van warsjau een boerderieje plaose of een stee is een woenige of warkplekke van de boer vake wonnen mit een boerderieje oek de hele wark en woenumgeving van de boer bedoeld inclusief woenhuus arf weilaand bouwlaand stallen en schuren zo n duzend jaor eleen wönnen mit t begrip hoeve t oppervlak an laand stuk laand an eduud waorvan een normale femilie kon bestaon in zien behoefte veurzien op arme gronden was een hoeve groter as op rieke gronden heel aanders as dat t nao de middeleeuwen ontwikkelen ho rieker de grond ho rieker de boer en ho groter zien laand dat tegenover de arme keuterboeren op t zaand ontwikkelingen in vormen van gemeenschapsbewuswonnen individualisasie liberalisasie en kompetisie bin thema s dee daorbie op de achtergrond meespeulen noen is de hoeve allinnig nog t gebouw huus mit de stallen of soms allinnig nog t woenhuus in verschillende delen van nederlaand en vlaanderen hef een boerderieje soms een iets aandere naam op de veluwe en in aandere gebieden is de heerd veural de mooie kamer in sommigen dialekken zegen ze oek wel heerd veur een veurkamer woenkamer een kienderboerderieje is neet een boerderieje zoas dat bedoeld is bie boerderiejen waor geld mee emaak mut wonnen of waor ewark wonnen mar is een plaose waor dieren ehouwen wonnen dee kienders anspreken en dee deur de kienders verzurg kunnen wonnen de kuunder of tsjonger nederlaans kuinder of tjonger fries de tsjonger is een reviertien dat kotbi j de drentse greens leit et lopt van zuudoost naor zuud frieslaand de kuunder en de opsterlaanse kompejonsvaort maeken diel uut van de turfroute an et aende van de e ieuw in tot um percies te wezen is et middenste diel van de kuunder kanaliseerd over een lengte van kilemeter veur de bevordering van de scheepvaort en de ontwaetering tegensworig wodt dan ok vaeke spreuken van et kuunderkenaol behalven een peer schiere meanders die isoleerd in netuurterreinen liggen is der van de oorspronkelik kronkelige weg min overbleven in et noorden van de oorspronkelike kuunder liggen hier en daor revierduunties waorvan de kiekenbarg bi j ooldehoorn de schierste is in de kuunder liggen drie sluzen bi j disse sluzen staon pompen om bi j lege waeterstaand gebiedsaegen waeter terogge te pompen veur de rekreasievaort vrogger mondde de kuunder uut in de zuderzee bi j et overiesselse plakkien de kuunder deur de anleg van de ofsluutdiek en de noordoostpoolder is de monding blokkeerd waeter uut de kuunder komt sund die tied tot ofvoer via de friese boezem onder aandere deur de spuisluzen in harlingen en et j l hooglandgemael bi j stavoren de kuunder vormt een taelgreens globaol kan steld wodden dat et friese taelgebied in et noorden d r van leit en et stellingwarfse taelgebied nedersaksisch in et zuden d r van dit is ok de reden dat d r twie naemen veur etzelde reviertien bin elk taelgebied het zien eigen naemen in et fries wodt de naeme tsjonger veur et reviertien bruukt in et stellingwarfs en nederlaans zowel tsjonger tjonger as ok kuunder kuinder bruukt de naemen tsjonger en kuunder hebben dezelde herkomst de k wodt in et fries soms tsj zoas ok bijveurbeeld in karke tsjerke de nd wodt in et fries soms ng zo as ok in donder tonger et engels het dat nog vaeker zoas in denkend thinking a j dat toepast dan krie j dus kuunder tsjuunder tsjuunger tsjonger de kuunder nederlaans kuinre is een plak in overiessel in de gemiente stienwiekerlaand de ooldste notities waorin spraoke is van cuinder bin vanof omdebi j et jaor de inwoners wodden kuundersen nuumd de bi jnaeme veur de inwoners van de kuunder is kuunderse krongen de kuunder was een vissers en haevenplakkien mar kwam bi j anleg van de noordoostpoolder op et dreuge te liggen de noordoostpoolder wodde veur een groot part in stried mit de zuderzeewet dreks an et bestaonde laand overiessel vaastelegd zo kon et gebeuren dat de kuunder as een vis op et dreuge vongen in et laand kwam te liggen de haeven en anlegsteigers liggen sund die tied op et laand de steiger leit in overiessel et gröslaand d r veur leit in flevolaand ok in de greiden en bossen vlak veur de kuunder in overiessel liggen now op et dreuge de rekonstreweerde overbliefsels van een zeerovernust de eerste kuunderburcht de heren van de kuunder weren de argste zeerovers van noord nederlaand te vergelieken mit roofridders as zweder van bentheim herbrun van putten de gesel der veluwe en zweder van voorst heur kesteel lag op een utermate strategische lekaosie ten opzichte van de hanzeroutes naor et oostzeegebied kooplieden uut onder aandere daanswiek ok wel gdansk of dantzig en hamburg wodden nogal es opbrocht en veur losgeld op et slot in de kuunder vaastezet de waddenzee is n binnenzee dai aan aine kaande grìnst aan de waddenailanden en de noordzee en aan de ander kaande begrìnzd wordt deur t vastelaand van nederlaand duutslaand en denmaark de waddenzee wordt kìnmaarkt deur tiedens eb drugevallende zaandploaten mit daipere geuln en mit aan de kuste kwelders aan duutse kaande monden de ems de weser en de elbe uut in de waddenzee t iesselmeer is effektief de uutstroom van t wotter uut de iessel en aandere reviern dai hierop ofwottern de waddenzee is n beschaarmd natuurgebied mit aan nederlaandse zieden natsjonoalpaark dunen van tessel en natsjonoalpaark t aailaand aan duutse kaande hest t natsjonoalpaark niedersachsisches wattenmeer natsjonoalpaark hamburgisches wattenmeer en natsjonoalpaark sleswig holsteinisches wattenmeer de dollert of dullert bienoam ol tjoard nederlaands dollard is n zeeaarm onderdail van t waddenzee op t grènzgebied van nederlaand en duutslaand de revier de ems mondt hier ien oet en stroomt doarnoa deur noar de noordzee de dollert is om en bie km groot de oostfraise stad emden ligt der ten noorden van en de grunnegse stad delfziel ligt n klaine km te westen van de dollert t getaaienverschil ken oplopen tot meter tou de dollert is tegenswoordeg n groot natuurgebied woar geregeld excursies noar tou organiseerd worden de dollert is ontstoan deurdat t grunneger gebied t reiderlaand overspuild wuir deur hoogwoater van t ems dit kwam deur n drijtel störmvlodden t belaankriekste was de marcellusvlod in welk joartel dit stee von is nait dudelk de joartellen en worden nuimd as meugelke joartellen van ontstoan doch wuiren grode dailen wel beschaarmd deur wierden of dieken hierdeur bleven wat lougen bewoard dou ien n aantel dieken vernaggeld wuiren deur de stried tuzzen schieringers en vetkopers lag t reiderlaand open veur t woater sunt dou lag t reiderlaand open veur t hoge woater en wuir t dus ook gehail overstroomd ien beriekte de dollert zien grootste oppervlak hai rekde dou tot aan winschoot en bennewold de blaauwe stad is legen op dit gedailte woar de dollert dou lag der gait n ook n verhoaltje over t ontstoan van de dollert hou de dollard ontstoan was laank laank leden was de ems nog nait zo boorde groot as dat e nou is en de dollert dij beston dou nog nait bie ain boerenploatske ien termunten nait wied bie de zee vot har de boer ain woaterput elke dag huil e der n prot woater oet moar op ain morn huil e de emmer der oet en ondekte hai dat der ain heern ien zien woater zwom hai wos nait wat e zag hou kon n zeevisk nou ien n zuitwoaterput terecht kommen wezen hai prakkezeerde mor roak en op ain duur was e der achter dit mout ain taiken van hogerhaand wezen het het nait laank meer duurt of het woater kwam over de dieken hin en kilometers laand en tientallen dorpkes wuiren overspuild deur het zolle woater de dollert was ontstoan oostfraislaand duuts ostfriesland oostfrais oostfreesland is n streek ien t oeterste noordwesten van t duutse dailstoat leegsaksen t grènst ien t noorden aan de waddenzee ien t westen aan de nederlaandse provìnzie grunnen ien t zuden aan olderbörg en ien t oosten aan de jade bie t gebied heuren de oostfraise waddenailanden börkem memmert juust nordenoog baalterm laangeoog spaikeroog waangerooge belaankrijke steden ien oostfraislaand binnen aauwerk emden leer norden en wittmond van oldsheer beston oostfraislaand oet t gebied tuzzen ems en jade der wuir frais proat en de fraise kultuur wuir der volgd dou t fraise riek magna frisia oetmekoar veul schaaide grunnen de ommelanden oostfraislaand en westlauwersfraislaand oostfraislaand kreeg n aaigense geve en wuir n dail van t haileg roomse riek oostfraislaand beston dou oet de tegenswoordege laandkraitsen emden aauwerk leer en wittmond de tegenswoordege laandkraitsen fraislaand en wilhelmshoaven heurden hier nait meer bie dou t keunenkriek hollaand zoch oetbraaide deur oostfraislaand te verovern heurden dizze kraitsen der anders wel bie doch vuilen de mìnsken oet de kraitsen friesland en wilhelmhoaven zoch gain frais t laandskop van oostfraislaand wordt kenmaarkt deur haidevelden maarken klainkolonien en dunen op de wadden de laandskopstypen binnen hail dudelk weer te vinden ien de ploats en gemaintenoamen as wiesmoor moormerland groheide en marschland binnen duutslaand het oostfraislaand n dudelk aaigense identiteit veul dingen dij ien grunnen of westlauwersfraislaand bruuk worden bruukt man ook ien oostfraislaand ien oostfraislaand wordt hail veul tee dronken t maist ien hail duutslaand ook t aantal thee extrakt per kopke is veul meer as ien de rest van duutslaand tot de twaide helft van de iew har oostfraislaand n grode theefabriek mit nijjoar worden knieperkes en nijjoarsrollkes eten en môkt ien oostfraislaand dij man ook ien noord en oost nederlaand kent n andere delikatesse dij man ien oostfraislaand eet rond nijjoar binnen spekdikken dij ook ien westerwolde eten worden ien oostfraislaand worden ien tegenstellen tot de verbeelden gain frais proat môr platduuts t oostfrais n saksisch dialekt dus is ien de middeliewen ontstoan dou t frais verdrongen wuir deur t saksisch oet t zuden ditzulfde process het zoch n aantel joaren doarveur ook ofspeuld ien grunnen vandoar dat t oostfrais dan ook verwant is aan t grunnegs dit zugst aan woorden as schöfel oostfrais en scheuvel grunnegs en de verklainwoorden mit tje en ke t oostfrais n frais dialekt bestait nog wel môr nait ien oostfraislaand t oostfrais wuir deur t saksisch verdrongen en gong dou noar t zuden t wordt nau sproken ien de aangrènzende gemainte selterlaand en wordt dus ook selterfrais nuimd oostfraislaand bestait oet kraitsen en gemaintes nedersaksen grunnegs ook leegsaksen platduuts neddersassen duuts niedersachsen is n dailstoat van duutslaand t is noa baiern de grootste dailstoat van t laand t het as heufdstad hannover en was verdaild in provìnzies bezirke weser ems lunenbörg hanover en broenswiek de minister presidìnt van leegsaksen is stephan weil spd de dailstoat is vaaierkaante kilometer groot en der wonen mìnsken december dat binnen inwoner per vaaierkaante kilometer leegsaksen grènst mit de klok mit aan de noordzee waddenzee breem hambörg sleeswiek holstain mecklenbörg veurpommern brandenbörg saksen anhoalt thureng hezzen noordrhain westfele overiesel de drìnt en grunnen in leegsaksen wordt hoogduuts sproken t selterfrais en leegsaksisch wordt as minderheids c streektoal bescharmd de ems of eemse is n revier in t noordwesten van duutslaand hai ontspringt bie senne in t teutobörgerwold noordrhain westfele en mondt bie pogum uut in de dollart in de dollart gaait e wieder laanks t oostfraise kust en gaait via emden en delfziel de noordzee in mit as noam westerems vandoar de noam emsmond veur de noordelijkste gemainte van grunnen en t nederlaandse vastelaand steden aan de ems binnen telgte greven emsdetten rhaine lingen meppen hoaren lathen poapenbörg leer emden en delfziel veur de lèste iestied stulde vrouger deur westerwolde t meanderrevierke de ruten oa is hier n overbliefsel van hunzego of hunsingo is n streek in provìnzie grunnen legen tuzzen rietdaip en moarvliet t grenst in noorden aan waddenzee in oosten aan fivelgo in westen aan westerkwartaaier en fraislaand en in zuden aan gerecht de noam hunzego betaikent streek go of gouw van hunze dit omreden dat hunze vrouger deurluip tot aan laauwerzee tou moar loater deur bewaarken verlengen verdaipen recht trekken t rietdaip nuimd is hunzego het as heufdploats winzum t gebied komt grotendails overain mit hoogelaand dat anders meer n geogroafische noam is in tieds dat hunzego n bestuurleke ainhaid was de drij waddenaailaandken röttemerploat röttemeroog en zuderdunen heuren bie dit ommelaand der bestaait ook n voetbalklub mit de noam hunzego nederlaands hunsingo dizzent is in winzum vestegd net zo as fivelgo was hunzego oorspronkelk n frais go hunzego was t eerste lid van de ommelaander unie t go was onderverdaild in vaaier onderkwartaaiern t middaglaand mos loater oafstoan worden aan westerkwartaaier hierdeur wordt ook wel zègt dat hunzego enkeld drij onderkwartaaiern haar in hunzengo kinnen de maiste börgen vonden worden dit betaikent nait automoatisch dat der in hunzego meer adel was as in rest van grunnen n enörm dail van de börgen binnen oafbroken zowel offisjeel as deur t hiepknottereg volk n vernuimde börg in hunzego is de menkemabörg bie oethoezen hunzego wordt kenmaarkt deur maarken en dieken dit komt deurdat hunzego veul lutker was deur bedieken is der enörm veul laand biewonnen de zee legde aal n loagke klaai op dieken tot t weer n aantel meter aanbracht haar hier wuir weer diek omhìn baauwd zodat woater t wonnen laand nait weer mit trug nam deur dit opstoapeln wordt hunzego ook wel t hoogelaand nuimd dat ook doadwaarkelk wat hoger ligt tegenswoordeg is hunzego n belaangrieke ekonomische oader van grunnen dit komt deur de emshoaven op de oostelke punt t natsjonoal paark laauwersmeer en t genoatdörp zoltkamp op de westelke punt in zoltkamp is t genoatbedrief heiploeg vestegd de grootste genoatleveransier van europa noast dizze ekonomische oaders bestaait hunzego veuraal oet lutje dörpen dij voak op n hoogte stoan hunzego is ook de noam van veurmoaleg zielvest dat grotendails overain kwam mit gebied t zielvest is in opgoan in noorderzielvest dat ook dailen van fraislaand westerkwartaaier fivelgo gerecht en drent omvat de volgende gemaintes liggen in hunzego de noordzee is een zee die globaol tussen de britse eilaanden en noorwegen leit der wör vermoedt dat de naam noordzee in frieslaand is ontstaon omdat frieslaand drekt in t zuden van de noordzee lag en zuderzee in t zuden van frieslaand de olde naam van de noordzee is mare frisicum de friese zee de noordzee is een ondiepe zee zowat meter diep die van zuud naor noord steeds dieper wordt tussen nederlaand en engelaand in t zuden van de doggersbaank bedraogt de diepte deurgaons minder dan meter veur de kust van noorwegen lopt dizze op tot wel meter ongeveer midden in de noordzee leit de doggersbaank een grote zaandbaank met een gemiddelde diepte van tot meter deur de veule beenders van mammoeten die daor vonnen bint wör der vermoedt dat dizze dieren daor omkommen bint toen de noordzee nao de leste iestied underleup dör t smelten van de ieskap en de hogerkommende zeespiegel waordeur de doggersbaank een soort leste toevlöchtsoord wör in t zuden van de doggersbaank leit de kleverbaank een grindbaank die een overbliefsel is van een olde revierbedding de bodem van de noordzee is riek an eerdolie en eerdgas die ok op grote schaol wonnen wordt emmen is een gemiente in t zuudoosten van de nederlaandse pervincie drenthe en hef een oppervlakte van km waormet t ien van de grootste van t laand is de heufdplek is t gelieknaomige emmen de gemiente had inwoners op januari t bij emmen legen grote hogevenegebied t boertanger moor wör eerst gebruukt om boekweit te telen dörpen as erica bin as zogeheten boekweitkolonies ontstaon in de e eeuw wör uut t vene massaol turf wonnen waorveur meerdere kanaolen graoven bint t belangriekste restaant van t venegebied in de gemiente bevindt zich in t netuurrisservaot t bargervene nao de tweede wereldoorlog wör t economische zwakke zuudoosten van drenthe anmarkt as ontwikkelingsgebied waornao d r under meer textiel en metaolfebrieken vestigd wören antal inwoners per woonkern wieder bint der in de gemiente de volgende wieken en buurtschappen angelslo bargeres bargermeer delftlaanden emmerholt emmermeer emmerschans klazienaveen noord koelveen middendörp nei skoonebeek munsterscheveld noordbarge parc sandur rietlaanden schutwiek westenesch wilhelmsoord en zuudbarge emmen is de heufdplaots van de gelieknaomige gemiente emmen in de nederlaandse previncie drenthe emmen had op jannewaori inwoners t dörp emmen ontstund op de zuudoostpunt van de hondsrogge t wör veur t eerst nuumd in een oorkonde oet toen t as curtis emne hof van emmen omschreven wör wij vindt vaker emne en empne as de olde naomen veur emmen de oorkonde sprek van een boerenplaots mansus die bekend stiet under verscheiden naomen saalhof edele hof mor wij kent t toch veural under de naom heerenhof emmen wör an t ende van de e eeuw een zölfstandige parochie nao de tweede wereldoorlog wör t economisch zwakke zuudoosten van drenthe anmarkt as ontwikkelingsgebied waornao d r under meer textiel en metaolfebrieken vestigd wören heur komst maokte neibouwwieken noodzaokelijk partie wieken wören op aordig grote ofstand van de bestaonde kern bouwd dit om laandschoppelijk weerdevolle gebieden as t bos emmerdennen te beholden t hoogelaandsters ook noordgrunnegs is n nedersaksisch dialekt dat proat wordt opt hoogelaand t noordelke dail van t provìnzie grunnen t toalgebied van t hoogelaandsters wordt begrènzt deur stad grunnen ien t zuden t rietdaip ien t zuudwesten t lauwersmeer ien t noordwesten t wad ien t noorden de ems ien t noordoosten en t damsterdaip ien t zuudoosten de steden delfziel en t daam dij t aan t noordelke zied van t damsterdaip liggen opt hoogelaand dus heuren toalkundeg bie t oldambtster dialektgebied t hoogelaandsters wordt tegenswoordeg proat deur om en bie minsken en is ain van dialekten die bie een bult minsken leeft van grunnen doch minsen die het proaten wordt stoaregaan minder omreden dat maisten oet oldern bestait t hoogelaandsters wordt over t algemain zain as t maist karakteristieke dialekt van grunnen dat der ien zien beste vörm proat wordt dat komt middelkerwies deurdat ien t hoogelaands de typisch grunnegse twaiklanken ai en ou hail veul veurkommen bieveurbeeld ien kouk en stain woorden dij ien t veenkelonioals nait zo bruukt worden worden dit ien t hoogelaandsters voak wel bieveurbeeld veenkelonioalse woorden eeuw vieren en moe binnen ien t hoogelaandsters aiw vaaiern of vijern en mou der bie n enute oet wuir deur maisten van ondervroagden t hoogelaandsters aanwezen as t beste grunnegs t hogelaandsters het n aantel aigenschoppen dij aander dialekten nait hebben zo as noorderheide is een kapitaole villao elegen an de elspeterbosweg te vierhouten t dankt zien naom an t heideveld waoran t ligt de villao werd in ebouwd in opdracht van de rotterdamse haovenberon d g van beuningen hie liet de villao ontwarpen deur architect eschauzier t huus was tot in het kleinste detail ontwarpen zelfs de schoenschraopers bie de deure waoren deur de architect uut etekend de villao hed een prachtige ingangspartie met daorboven een beeldhouwwark ok de schoorsteenmaantels in t huus bint veurzien van beeldhouwwarken in de halle van t huus beviendt zich een wiendwiezer via een uut eprakkezeerd systeem kan men hier zien hoe de staand van de wiend is de wiendwiezer staot op t dak van de villao en hed de vorm van een keiler wildzwien in de halle beviendt zich ok de trappartie naor de verdieping as men disse wenteltrap ziet dan waont men zich in een kesteel dit wort nog eens verstarkt deur de prachtige kandelaor die daor an de muur op ehungen is biezonder is ok de glaozen puuj pui die in zien geheel in de groond kan zakken mede deur de prachtige architectuur is de villao mit personeelshuus en ingangspartie op enomen op de rieksmonumentenliest t oldambtsters is ain van de dialekten van t grunnegs dat sproken wordt ien de grunnegse gebieden fivelgo ten zuden van t damsterdaip t noordeleke dail van t oldambt t reiderlaand en t noordeleke dail van de gemainte wedde bennewold deur de grode ôfstanden tuzzen de westelke punt en de oostelke punt van t sprekersgebied verschillen de verianten binnen t oldambsters meer as bie andere grunnegse dialekten zo is t maist oostelskte dail staark verwant aan t reiderlaands en t maist westelkste dail is staark verwant aan t hoogelaandsters t oostelkste dail kint bieveurbeeld ook nog de kombinoatsie tsjoon woar de andere grunnegse dialekten tsie broeken bieveurbeeld kombinatsjoon t spekersaantel ligt om en bie minsken woarvan de maisten ien de steden daam en delfziel ien t reiderlaand gaait de regionoale variant binoa ongewiezegd de grènze over noar t duutse reiderlaand t oldambtsters wordt zain as t goud geef grunnegs dit is te zain as t algemain beschoafd grunnegs de maiste woorden en grammatikaregels dij ien de grunnegse dialekten veurkommen kommen ook veur ien t oldambtsters vandoar dat n andere noam veur t oldambtsters ook wel gewoon grunnegs oostfrais is binnen t oldambtsters kon vrouger nog weer onderschaaid moakt worden tuzzen t duurswoldsters t oost oldambsters en t oostfrais reiderlaands tegenswoordeg binnen t duurswoldsters en oostelek oldambsters aal meer noar nkander tou gruid en t reiderlaands is deur hoogduutse invlouden doar en nederlaandse invlouden hier aal meer van t aander oldambtsters ôfgruid en kin dus nait meer zain worden as subdialekt van t oldambtsters t duurswoldsters is van aal zieden beinvloud worden zowel vanoet t veenkelonioalse zuden t hogelaandsterse westen en t oostfraise oosten môr in verlieken tou t oostelke oldambtsters liekt t duurswoldsters meer op t hogelaandsters as op t oostfrais reiderlaands t oostelke oldambsters ook wel t grönnegs reiderlaands nuimd was t oldambtsters dat t maist op t oostfrais leekt tegenswoordeg binnen t oostelke oldambtsters en t duurswoldsters aal meer noar nkander tou gruid woardeur man nait meer proaten kin over dizze baaide dialekten t oostelke oldambtsters wör ook wel aanduud as de olle oldambtster boeren toal dit geft al aan dat t oostelke oldambtsters doudestieds as t maist boers zain wör t klinkt tegenswoordeg nog aal donkerder as bieveurbeeld t hogelaandsters en was t maist beholdene grunnegse dialekt wen man t westerwôlds nait mitrekent zo wörren woorden as oep op teller bred bôrd kniepe kroug en swants steert nog tot in aiw tou zègd in tieds dat dizze woorden in de rest van grönnen m o v westerwôlde al in de aiw oet de mode kwammen dit komt ten eerste deurdat t oldambsters hail oostelk legen is aan de oostfraise grìns ten twaide ligt t gebied nait in de direkte omgeven van stad en ten daarde is t gebied veuraal n agroarisch gebied woar waineg boetender wonen kwammen de vijerde oorzoak is n nuansering op t daarde punt noamelk dat der waineg boetenders wonen kwammen môr doarmit wordt bedould dat der nait veul import kwam boeten t friso saksische toalgebied der kwammen noamelk wel veul boetenders wonen môr oet oostfraislaand tot aan t begun van de aiw was t hail normoal dat der waarkvôlk vanoet oostfraislaand noar grönnen kwam om te aarbaiden doardeur binnen verschaaidene hoogduutse invlouden op t oostelke oldambtsters kommen n opmaarkelke doarvan is dat de k aan t ìnde van n zin voak as kch oetsproken wör doardeur liekt t sumtieds wel of man ikch zègt veur ik woorden as edik blaik en riek hooivörk worden den ook ettig blaig en rieg aander kenmaarken binnen dat de aa nait oetsproken wordt as môr as a dat man nait zègt van aauw bv baauw môr eerder ouw bv bouw en dat man voak n e achter vraauwlieke woorden zet môr zunder klankveraandern van de mitklinker zo as wel gewoon is in t veenkelonioals dat betaikent dat man nait zègt van kraant en klomp môr kraante en klompe en dus nait zo as in t veenkelonioals kraande en klombe t reiderlaands is t dialekt dat proat wordt tuzzen de nederlaands duutse stoatsgrènze en de eemse ook t dialekt net over eemse hìn wordt ook wel zain as reiderlaands wegen de triftong eau in woorden as froger dat oetsproken wordt as frjauger veur de twijde hèlft van de aiw kwammen t reiderlaands en t oostelk odambtsters sikkom hailmoal overain doudestieds broekte t reiderlaands noamelk nog veul nederlaandse lainwoorden sunt de ainworden van praissen binnen dizze dialekten aal meer oetmekoar gruid en worden tegenswoordeg veuraal duutse lainwoorden broekt toch kommen baaide dialekten nog wel dusdoaneg mit nkander overain dat man mekoar over en weer wel goud verstoan kin de zuderzee was de naam van de grote binnenzee die tot de sluting van de ofsluutdiek lag op de plekke van wat noe t iesselmeer is nao t gereedkommen van de ofsluutdiek wörden t waoter iesselmeer eneumd naor de revier de iessel die derin uutmondt de zuderzee ontstong in de loop van de middeleeuwen uut een merencomplex dät in de romeinse tied al bekend stong as flevo lacus flevomeer de soms woeste binnenzee was zowel een vleuk as een zegen veur de bewoners van t umliggende laand verschillende waotersnoden tröffen de umliggende gebieden haandelsschepen bevoeren de zee havensteden as kampen en harderwiek beheuren tot de hanze en via de zuderzee voeren voc schepen naor hoorn en amsterdam ok wörden der volop evist in toe de zuderzeevisserieje op heur hoogtepunt was wörden der zo n platbodems actief waormee evist wörden op hering ansjovis paoling bot en gernaolen t veenkelonioals ook klainkelonioals is n leegsaksisch dialekt dat proat wordt in de grunnegs drìntse veenkelonien toalkundeg zain is t grunnegs mor de veenkelonioale dialekten in de drìnt worden deur veul drìnten zulf as drìnts aanduud de toalkundege g h kocks het dit verstaarkt deur te mainen dat elk dialekt binnen de provìnziegrìnzen van de drìnt drìnts binnen t veenkelonioals wordt ook wel knoalsters nuimd tin onrìchte veenkelonioals wordt over n huil groot gebied proat dat nait allend de knoalstreek omvat t gebied woar veenkelonioals proat wordt lopt globoal vanôf stad laanks t winschoterdaip noar winschoot noar troapel en van troapel laanks de drìntse monden aan de westziede weer noar t stad tou t sprekersaantel ligt om en bie mìnzen woarmit t veenkelonioals t maistproaten dialekt is van t grunnegs t is veur hollaander ain van de minst verstoanboare dialekten van t leegsaksisch deurdat man huil slim knaauwt en hail vlot proat t veenkelonioals wordt deur summege toalkundegen zain as n apaart dialekt en nait as dail van t grunnegs messchain omdat t ook drìntse invlouden het zo as de chie veur bepoalde verklainwoorden t het as sil kode vek n typische aigenschop van t veenkelonioals is t ìndegen op e en de doar bie heurende klaankvarandern van de mitklinker derveur zo veraandert t oldambtster woord weeg in t veenkelonioals in wege kaant in kaande oap in oabe en schaans in schaanze ook veraandert plaank in plaanke môr den wordt de nk oetsproken as ng kh woarbie de kh de duutse g veurstèlt as zonnen woord vôlgd wordt deur n woord dij begunt mit n klinker of n h den vaalt de e vot ien de oetsproak môr de letter dij der veur komt blieft wel bv hai sleug de kraande open wordt oetsproken as hai sleug de kraandoo m de e wordt wel schreven n aander aigenschop van t veenkelonioals is t uutspreken van veul klanken en letters as neusklaanken ook de snìlhaid en t staarke aksìnt moaken t veenkelonioals aigens ook huus en uut veur hoes en oet worden zain as typischheden van t veenkelonioals in oaler veenkelonioals vuil ook de h oan t begin van n woord uut dij letter is nou zo goud as hailemoal herinvuierd doarnoast wordt t veenkelonioals zain as t maist roege dialekt van t grönnegs woar in t noord grönnegs nij olle en doun zègd wordt zo wordt in t veenkelonioals nèj oale en daun zègd zo as al eer vermèld wordt veur t verklainwoord onder aander chie bruukt dit wordt allend bruukt as der in t nederlaands n e bie komt bieveurbeeld bie pannetje pannechie as t woord n körte klinker het wordt t volgd deur ie bieveurbeeld kopje koppie as t woord n laange of n stomme klinker op t ìnde het wordt t je bruukt bieveurbeeld koffertje kovvertje stienwiekerlaand plaetselik steenwiekerlaand is een gemiente in de kop van overiessel de gemiente had op januari inwoners bron cbs en het een oppervlakte van km de gemiente is op jannewaori ontstaon deur et saemenvoegen van de gemienten brederwiede iesselham en stienwiek anvankelik was de naeme van de ni je gemiente ok stienwiek mar op jannewaori wodde de gemiente hernuumd tot stienwiekerlaand de gemiente komt grotendiels overiene mit et historische laand van veno naost twente en sallaand de dadde laandstreek van overiessel de streektael in een groot diel van de gemiente in et noorden van de lien blokziel wannepervene is stellingwarfs een nedersaksisch dialekt dat ok in twie angreenzende gebieden de friese stellingwarven en et grootste diel van et drentse westerveld epraot wodt de dialekten in et overige diel van de gemiente valen onder et sallaans in de gemiente stienwiekerlaand liggen de volgende dörpen overige officiële kernen t stadsgrunnegs ook stadsgrunnegers stadjeders of stadjers naimd is t grunnegse dialekt dat in de stad en de omliggende ploatsen proat wordt hoaren engelbert en hoogkèrke binnen veurbeelden van ploatsen dij onder invloud van stad dit dialekt overnomen hebben t beheurt tot de noordwest leegsaksische dialekten woar of ook de andere grunnegse en oostfraise dialekten tou heuren t stadsgrunnegs was oorspronkelk de toal dij de boasis vörmd har veur de aandere grunnegse dialekten in de e eeuw nam dit dialekt lanksoam t frais oet de ommelanden over in dij tied het t stadsgrunnegs woarschienlek veul leken op t hedendoagse westerkertaaiers ook doar zigt man verschillende kenmarken dij tegenswoordeg nog aal in t stadsgrunnegs veurkomen mr nait in de andere grunnegse dialekten woarschienlek bestonden toun ook de klanken ai en ou veur de zudelke ie ee en uu oe nog nait dizze binnen loater vanoet de ommelanden en westfoalen in t stadsgrunnegs terechte kommen t stadsgrunnegs is stark verwant an t noordvelds dat ook wel tot t grunnegs rekend wordt toch zollen t stadsgrunnegs en t noordvelds nooit hailemoal identiek an t zuud of midden drènts west hebben der zol altied al n fraise of ingvaeoonse invloud west hebben ook het t stadsgrunnegs n grote invloud had op t ontstoan van t veenkelonioals deurdat t törf oet de veenkelonies apmoal noar of via stad verscheept wer wer t veenkelonioals inspoten mit stadsgrunneger toalkenmarken zo as de e achter veul vrauwliekse woorden zo as stoule deure en toene der binnen twai kenmarken woar t stadsgrunnegs deur ander grunnegers altied vot an herkend wordt de eerste is de ai klank woar de ander grunnegse dialekten nait t westerkertaaiers ie hebben woorden as wie kwiet en bie worden op zien stadsgrunnegs wai kwait en bai t twaide kenmark dij t stadsgrunnegs typeert is de ai klank woar de aander grunnegse dialekten nait t westerkertaaiers ui hebben woorden as gruin ruip en zuiken worden op zien stadsgrunnegs grain raip en zaiken dit komt f en tou ook nog wel veur bie olle mènzen in t oldambt n ander minder overdudelk kenmark is dat t stadsgrunnegs meer veurin de mond proat wordt as de andere grunnegse dialekten zo klinkt de ai meer as n lank oetsproken ij en bestoan der hoast gain lange aa s ook wordt de oa minder daip oetsproken as in de ommelanden de stadsgrunneger oa klinkt meer as de drèntse ao n grammatikoale biezunderhaid van t stadsgrunnegs is dat de twaide persoon meervold ie nait veranderd is in joe zo as dat wel in de rest van de pervìnzie gebeurd is net as in t westerwlds vervalt de en achter t warkwoord as t warkwoord veur ie te stoan komp dus op t hogeland wordt zègd deden ie mainen ie kieken je en in stad wordt zègd deed ie main ie en kiek je veur de gemiddelde persoon oet de ommelanden klinkt t stadsgrunnegs wat drènts achteg t stadsgrunnegs het vanolds al veul invloud van t nederlands had doardeur begonnen lu oet de omgeven t stadjeders as haalfbakken nederlands te zain en verdween t aiwenolde prestiezje van de stadstoal ook de sprekers zölf binnen nait echt groots op heur dialekt t zuvere stadsgrunnegs is sikkom hailemoal verdwenen dit komt onder andere omdat n groot dail van de jonge bewoners van de stad studenten binnen dij veur n groot dail nait oet de stad of pervìnzie fkomsteg binnen deur zien laaidende positsie in de pervìnzie mr ook in de rest van de regio noord nederland het stad n hail ìnde invlouden van boetenf woarvan veul vanoet t westen doardeur worden stadjeders bieveurbeeld winkeliers voak verplicht om nederlands te proaten in hoaren wordt t dialekt reloatief wat meer proat mr dat stait bekend as t wassenaar van het noorden wat aangeft dat der veul riekere lu doar wonen de maiste van heur proaten gain grunnegs t maiste grunnegs in stad komt van lu dij van t grunneger platteland in stad wonen goan binnen de maiste stadjeders binnen overstapt op t hollaands mr summege olle mènzen geboren véur de twaide wereldoorlog proaten nog stadsgrunnegs ook zai hebben n hail ìnde overnomen vanf t platteland stadsgrunnegs kin man voak nog heuren op de bankjes an de oostziede van de vismaart de hangstee van de olle stadjeders lemsterlaand fries lemsterln was een gemiente in de perveensie frieslaand t had omdebi j de inwoners en een oppervlakte van km waorvan km waeter op jannewaori gong de gemiente op in de ni je gemiente de friese meren tot omdebi j de jaoren van de e ieuw leup de taelgreens tussen fries en stellingwarfs deur de gemiente et stellingwarfs krmme wodde introduceerd deur kelonisaosie van gieterse verveners omenbi j in de oostelike helte wodde stellingwarfs naost de friese tael bruukt daornao is ok dit gebied verfriest et stellingwarfs wodt hier now minnig meer bruukt et ir d f woudagemaal in et heufdplak de lemmer staot op e liest van wereldarfgoed van unesco de gemiente lemsterlaand had negen officiële dörpen de nederlaanse naemen weren de officiële antal inwoners per woongebied overige officiële plak naost disse officiële woongebieden weren d r in de gemiente ok de volgende buurtschoppen een gemiente is een groep van woongebieden dörpen steden mit et bi jbeheurende gebied die tegere bestuurd wodden deur een poletiek apperaot de gemiente is de onderste laoge uut et poletieke bestuursstruktuur mit daorboven in nederlaand respektievelik de perveensie en de rieksoverhied en in belgië respektievelik et arrondissement de perveensie et gewest en de federaole staot pattie gemientes in nederlaand kennen nog dielgemientes of stadsdielen waorin de gemiente opdield is dit komt veur in amsterdam en rotterdam per jannewaori bin d r gemientes in nederlaand in alle nederlaanse gemientes wodden een antal laandelike riegels op een zelde meniere toepast bi jgelieks wat uutkerings betreft en de vorm van et paspoort moet d r in alle gemientes etzelde uutzien toch bin d r wel grote verschillen tussen de iene en de aandere gemiente een grote stad waor veul meensken dichte op mekeer wonen kent aandere perblemen en voert een aander beleid as een dunbevolkte plattelaansgemiente die uut een antal kleine plakken bestaot baentiesmannen gemienteraodsleden wethoolders en borgemeister bin d r verantwoordelik veur dat de zaeken in de gemiente goed gaon vlaanderen is t noordelijke dailstoat van belgië t nederlaans is der de officiële taal en de inwoners worden vlamingen enuumd de naam vlaanderen verwiest zowel naor de vlaamse federale staot de vlaamse gemeenschap in maotschappelijk sociologische zin äs naor de bestuurlijke instellingen de vlaamse gemeenschap en t vlaams gewest de bestuurszetel van vlaanderen is evestigd in brussel hoewel disse stad ok een gewest vormt naost t vlaamse en t waalse gewest vlaanderen van vandagededag mag niet verward worden mit t historische graofschap vlaanderen dät umvatte ongeveer de pervinsies oost west frans en zeeuws vlaanderen in frankriek wordt de term flandre ok gebruuk as t geheul van de fraanse departementen nord en pas de calais en t belgische vlaanderen meanse of n wetenschaplike name homo sapiens latien verstaandige of wieze meanse is n tweevoetige primatensoort uut de superfamilie hominidae onderzuuk op dna wes d r op dat de hudige meanse oongeveer joar eledene in afrika is onstoane de jebel irhoud vondsten gaot wieder terugge jaor eleden töt duzend jaor eledene de meanse hef n goed ontwikkelden kop dorumme kan e abstrakt deanken kan e proaten perblemen oplössen en hef e uut ebreeide emoties dit hef e dan gelieke met aandere meansapen as chimpansees bonobo s en gorilla s mar ok ölliefanten en dolfienn deur dat e recht op löp kan e vri j met zienn arms bewegen en doardeur veurwarpen maken en gebruken de meanse is oaver de hele weerld verspreeid en op alle continentn beholve antartica komt grote populaties veur in juli was t totale antal meansen op n aarde groter as miljard luu eand meert telden de aarde heur miljardste meanse der is slechts nog iene lewende ondersoort homo sapiens sapiens meansen bint ewen as de mieste aandere primaten sociaal van eerd zi j bint biezunder bedrewen in t gebruuk van komunikatiemiddelen veur zölfexpressie uutwisseling van ideen en organisatie meansen maakt völle muuilike sosjale netwarken die bestaot uut talrieke samenwarkende en konkurrerende grupen die uutiene löp van famillies töt naties ethiek nörms weerden en wetten töt staand ebrach die samen de basis vörmt veur d meansliken samenlewing eanske nederlaands enschede tiedns carnaval krekkelstad is ne gemeente in tweante in de nederlaandse proveensie oaveriessel eanske is de grötste stad van oaveriessel de stad lig zuudoostelik van hengel en har in inwonners de gemeente eanske hef ne öppervlakte van veerkaante kilometer en har op n eerstn jannewoari inwonners dat gef ne bevölkingsdichtheid van inwonners per veerkaante kilometer nöast de stad eanske zölf heurt ok de döarpe bokel de glanerbrug lönnker en ossel töt de gemeente net as de landelike gebeedn twekkel en goorseveald de gemeente greanst in t oostn aan de duutse gemeente gronauwe borken noordrien westfoaln in t zuudwestn lig hoksebarge in t westn hengel in t noordwestn deenkellaand in t noordn oldnzel en in t noordoostn loster eanske kreag um en noabiej stadsrechtn dee in duur de bisschop van uutrech wördn bevestigd de stad steln nich völ vuur tötdat in de e eeuw t linngoodbedrief opkwam noadat belgie in onofhaankelik van nederlaand wördn wördn disse industrie in tweante duur t riek subsidieerd eanske wördn doarbiej de heufdplaats van t linngood in braandn de stad noa an heelmoals of woarnoa de ontwikkeling van de tekstielindustrie nog völ sneller gung in de joarn zestig en zeuvntig van de e eeuw gungn völle fabriekn oaver de kleenk in de joarn zeuvntig en tachntig voalgn de ofbraak van de gebouwn eankeld n deel van de hal van jannink wördn museum in de joarn neegntig kwam der n plan um boorn hengel en eanske biej mekaar te trekn as tweantestad in wördn dit plan daal smetn now vörmt eanske tehoop met hengel boorn en t duutse de gronau ne agglomerasie met kort an inwonners op zoaterdag mei nen mooin meidag pleern ne veurwearkopslagplaats oet mekaar biej disse veurwearkraamp woarbiej de hele buurt roombeek wördn vortvaagd kwamn leu oet de tied en raakn biejnoa doeznd leu gewoond in de tien joar doarnoa is dr ne hele nieje wieke wier opbouwd t onderzeuk noar de oorzaak van de raamp löp nog vandaag an n dag hef eanske ne universiteit universiteat tweante n konservatorium ne keunstakademie ne hogeschole wat museums woaroonder t rieksmuseum tweante en n vleegveald enschede airport tweante de voetbalklup fc tweante kump oet in de eredivisie en spölt in de grolsch veste eanske is önnerverdeald in stadsdealn de wichtigste wegge van eanske is de ringe ok wal bekeand as n seengel disse löp öm de wieke binnenseengelgebeed hen en zörg derveur det de binnenstad nich te völ verkear möt verwarken vanof de ringe goat der völle wichtige stroaten noar de boetenkaante van de stad de westerval en zuderval zorgt derveur de t sentrum met de a n verbönnen is moar t is ok dreks verbönnen met de wegn noar hengel hoksebarge n buurse alstea de gronauwe loster oldnzel en döarningn disse wegn öntspreengt in de binnenstad moar wört pas warklik grötte noadet zee de ringe passeard bint öp t loatst is der ok nog de boetenste ringe dee start biej de universiteat tweante en dan deur t hoawngebeed kruuzend met de n laanks de helmerhook deur wesselerbreenk en stroinkslaanden deur t plattelaand noar t wooldrik laanks velve leendenhof en stokkerst biej n dreaspröng van de oldnzelsestroate en lösterstroate endet disse roete geet oawer de auke vleerstraat usselerrondweg broekheurnerring zuid eschmarkerondweg en noord eschmarkerondweg de gemeante eanske hef vier treanstasjons stasjon eanske stasjon eanske dreenerl stasjon eanske de eschmarke en stasjon glanerbrug verlean stasjons bint stasjon eanske noord stasjon eanske zuud stasjon lönnker stasjon brokern stopplaats hengeloschestraat en stopplaats oldenzaalschestraat vanoet stasjon eanske vertrekt de intercity s noar hengel deamter apeldoorne amersfoort amsterdam zuud en skiphol en noar hengel deamter amersfoort utrech sentroal golda woar de treane splitst wör woarnoa ean deal wieter geet noar n heeg sentroal en t oare deal wieter geet noar rotterdam sentroal stasjons eanske en dreenerl wör an doan deur de sprinters noar hengel almelo riesn holten deamter twello en apeldoorne en noar hengel almelo nijverdal roalte en zwol eanske de eschmarke en glanerbrug wört an doan deur de regionalbahntreane van db regio nrw rb noar münster westf hbf en rb noar dortmund hbf de speure biej stasjon eanske bint nich met mekoar verbönnen hierdeur is stasjon eanske feaitelik n dubbel kopstasjon t busnetwark van eanske verbönt de wieken met de binnenstad via de twea grötte busstasjons van de stad eanske sentroal biej t treanstasjon en t busstasjon van heekplein bussen in de stad bint allen van syntus de strekkebussen bint van syntus en arriva zee riedt measttieds önner n noam twents deurdat eanske in de linngoodhaandel völ saamnwearkn deed met duutslaand kwam dr op muzikaal gebeed ok nen goodn baand noa n eerstn wearldoorlog kwam dr tusken eanske en gronau völ saamnwearking op kultureel vlak zo ha j hele striekkwartetn salonorkestn en hot dancemuziekkapeln ok warn dr symfonieorkestn en n operetteklub enschedesch opera en operette gezelschap met eegne oetvoerings vanof wör jazz ok in eanske slim populear zo wörd nog alle joarn t internasjonaal jazz festival eanske höaldn dr zint dree grote konserthaln vuur klassieke muziek in eanske t muziekcentrum de tweantse skouwburg en de grote keark dee wearkt saamn seend as podium tweante dr is völ anbod van konsertn theater jeugnd en jongvolkvuurstellings november wör t nasjonaal muziekkwartier lösdoan in eanske hierin zitt poppodium atak t artez koservatorium t orkest van t oostn muziekskole tweante de nasjonale reisopera en podium tweante te hope onder ene kappe tegnoaver t centraal stasjon van eanske eanske is studeantnstad en hef net as aandere studeantsteadn n oetbreid oetgoansleavn veural op de oolde maarkt en de ziedströatkes doarvan zitt völ oetbaters bekeande kafees en uutgaansgeleegnheed n zint molly malone fellini aspen valley revelation en de klub zozo op de oolde maarkt wordt völ evenemeantn organiseerd zo as beach volleybal de proefeet grolsch summer sounds en t multimediafestival gogbot dr zint ok alle joarn verskeidene muziekfestivals elk joar met hemmelvoart he j t international jazzfestival eanske op de oolde maarkt op t rutbeek km van t centrum wörd ok alle joarn geuznpop en de dancefestivals freshtival en fantasy island höaldn eerdgas is n fossile braandstof dat veural bestoat oet methoan doarnoast bestoat t maisttied oet koolwoaterstoffen swoavelwoaterstof stikstof en koolstofdioxide t is ontstoan bie t zulfde proces as dat eerdeulje vörmd wuir woardeur t ook voak bie eerdeulie vonden wordt n verschil mit eerdeulie is dat eerdgas n leger percentoage orgoanische stoffen bevat ien nedderlaand wordt eerdgas wonnen bie t grunnegse slochter en ien de waddenzee bie t vervoern van eerdgas mit vrachtwoagen wordt t as t woare soamenperst om de dichtte te verlutken en meer tegelieks vervoern te kinnen vanoaf ruslaand ain van grootste gasleveranciers wordt t gas via pieplaidens noar landen ien europa vervoerd eerdgas wordt veural bruukt veur t koken en verwaarmen van t hoes of n ander gebaauw dit wordt doan deur middel van t verbranden van dit eerdgas woardeur de woaterstofdielkes energie waarmte vörmen de overge dielkes koolstofdioxide komt ien de locht dit helpt mit aan t bruikaseffekt deurdat allìnd de woaterstofdielkes verbraand worden wordt pure woaterstof ook zain as t perfekte alternatief veur de fossile braandstoffen boornerbrook ok wal kortweg t brook nederlaands bornerbroek is n kerkdoarp in de tweantse gemeente almelo in de nederlaandse proveensie oaveriessel ut doarp hef ongeveer inwonners töt de gemeentelike herindeling van januari heurn t doarp biej de gemeente boorn in de loate middeleeuwen was boornerbrook ne boerschop van boerderiejn voalgns t verhaal zol t doarp meer richting eanter wördn bouwd mer oonderwegters zol de as van de waag woarmet de bakstene vuur de te bouwn kearke wördn verplaatst kats mildnduur brökn wean woarop wördn beslötn um de eerste stefanuskearke doar te bouwn zoo as t achtervoogsel brook angef hef hier vrogger n brook legn ok de vealdnaamn hier zooas de mors vandaag an n dag ne wiek van boornerbrook wiest hierop de hudige seent stefanuskearke wördn bouwd in en in en ingriepnd veraanderd duur a j kropholler t vjenne t venne t vreeznven of vreeinvenne nederlaands vriezenveen is n doarp in de tweantse gemeente tweanteraand in de nederlaandse proveensie oaveriessel t lig ten noordn van almelo vrogger was t ne zölfstaandige gemeente now steet der t gemeentehoes van de gemeente tweanteraand op n eerstn januari weunn der leu in t vjenne t vjenne is ontstoan noa in de tied dat der in disse regio völle venne wördn wonn tusken en dreavn de inwonners van t vjenne nen leabendign haandel met t russiese seent petersborg in braandn n groot deel van t vjenne plat now kenmearkt t doarp zik duur ne kilometer laanke doarpsstroat in t vjenne wördt n ampart neersassies dialekt sprökn t vjens of vreeznvens dat weinig oavereen oetkömp met t tweants dat in umlignde plaatsn sprökn wördt t vjens verdreeit bepoalde klaankn woar in andere soortn tweants nen eankelklaank wörd broekt dit kan n oawerbliefsel wean van t westfaals of invlood van t freesk disse maneere van proatn wördt hoaste neet mear broekt en t gebroek van dialekt geet de leste joarn slim op sallaands an t zwilbrook nederlaands zwilbroek duuts zwillbrock is n klean doarp op de greanze tusken de nederlaandse gemeante berkellaand in gelderlaand en de duutse gemeente vreedn in t distrikt borken in de deelstaat noordrien westfaaln t lig an de nederlaands pruuske greans eankelde kilometers ten oostn van grolle teegn t achterhookse holterhook an t zwilbrook is bekeand vanweage t zwillbrocker venn en de parochiekearke sankt franziskus disse kearke wördn bouwd met t geald van katteliekn oet tweante en de achterhook de katteliekn in t oostn van nederlaand mochn an t eand van de e eeuw eer geloof nich langer beliedn doarop leut de bisschop van meunster de fransiskaann oet boogholt in de kerstmisse leazn in t zwilbrook wat oeteindelik leed töt t ontstoan van ne parochie vuur de bedroagde kattelieken in oost nederlaand en de bouw van ne keark vuur disse parochie met angreanznd klooster vuur de fransiskaann de hudige sankt franziskus kearke is een van de weinige barokke kearkn in t meunsterlaand dee is blievn stoan in n tweedn weerldoorlog eerdeulje is n fossile braandstof dij wonnen wordt over de hule wereld t is ontstoan doe orgoanische stoffen as oevven van prehistorische daaiern en plaanten onder sedimenten kwamen en deur de hoge druk en waarmte laangzoam veranderden ien de molekulen van koolwoaterstoffen hierbie ontstoat ook methaangas dat ook eerdgas nuimd wordt stainkool wordt ook op dizze manaaier vörmd in nederlaand wordt eerdeulje wonnen ien drìnt rond t loug skonebeek doar stoan hier en doar nog n poar olle ja knikkers dit binnen n soort mesienes dij deur n ja knikkende bewegen te moaken de eulje oet de grond hoalt t eulie dat ien drìnt wonnen wordt is niks vergeleken bie t eulje dat ien t middenoosten wonnen wordt ien arabische stoaten as saoedi arabie irak iran en koewait wordt t eulje asmis zölfs boven de grond vonden en binnen de euljebaronnen voak stoatsheufd van eerdeulje worden stoffen moakt onttrokken as benzine kerozine plastics enzoveurt andere noamen veur eerdeulje binnen petrolium en ruwe eulje een krante is een regelmaotig verschienende edrokken uutgave waorin niejs op eneumen wonnen vake wonnen t woord krante gebruuk as veur een dagblad dit is eigenlijks verkeerd zoas de naam al angeef verschient een dagblad elke dag mit uutzundering van zundag terwiel pertie kranten minder vake verschienen elk dagblad is dus oek een krante mar neet elke krante is een dagblad der wonnen altied onderscheid emaak tussen algemene kranten en especialiseren kranten de meeste dagblaojen bin een veurbeeld van de eerste soorte kranten as cobouw en t agrarisch dagblad bin veurbeelden van de tweede soorte sommigen van de dagblaojen dee w vandage de dag tegenkoemen bin as krante begunnen in de naam is dit soms nog weerumme te lezen een veurbeeld hiervan is de leeuwarder courant op juli veur t eers verschenen as leeuwarder saturdagse courant de telegraaf en dagblad de twentsche courant tubantia verschienen wel op zundag een veurbeeld van een krante dee neet as dagblad verschient is le monde diplomatiue dee maondelijks verschient nederlaand hef vuuf laandelijke mannenblaojen de telegraaf de volkskrant algemeen dagblad trouw en nrc next en twee laandelijke avendblaojen het parool en nrc handelsblad disse kranten richen zich veural op t wessen van t laand drèents varsien uut rolde een piloboks har een haalflinnen haalfkatoenen weefsel drèents uut t lied niks is zoas t lek op de gelieknamige cd van skik een fietse is een voertuug veur één of meerdere personen dat deur spierkrach vort edreven wonnen meestentieds besteet een fietse uut twee wielen een iezere umraming een zaol een sture een fietsketten en trappers mit pedalen beron karl von drais bedöch een zogenaamde loopfietse disse bestung uut een houten umraming houten wielen mit een iezeren velg een iezig primitief zaol een primitief sture en een soort remme op t achterwiel de loopfietse had gien trappers de bestuurder beweug zich dus vort deur zien eigen of te zetten tien de grond t eerste exemplaar ontstung in von drais neumde zien toestel naor humzelf een draisine de naam leef nog vort in t wagentjen dat deur spoorkeerls gebruuk wonnen drèents citaot uut op fietse op niks is zoas t lek van skik de eerdkeern is et middelste diel van de eerde de eerdkeern lopt van de onderkaante van de eerdmantel op omdebi j kilemeter diepte tot an et centrum van de eerde op omdebi j kilemeter diepte deur seismologisch onderzuuk is vaaststeld dat de dichthied van de eerde op kilemeter abrupt toenemt van omdebi j gram per cm tot omdebi j gram per cm wat d r op wiest op een plotse veraandering van de chemische saemenstelling et staot naogenog vaast dat de eerdkeern grotendiels uut nikkeliezer bestaot et feit dat longitudinaole golven wel mar transversaole golven niet deur de keern wodden votplant wiest d r op dat et nikkeliezer in de keern grotendiels vloeibaor is stromingen in de keern zollen verantwoordelik wezen veur et magneetveld van de eerde de deense seismologe inge lehman het in antoond dat et binnenste diel van de eerdkeern van tot km diepte wel weer vast is ondaanks de slim hoge temperetuur van omdebi j c is et iezer hier vaast vanwegen de slim hoge drok die in et centrum wel tot atmosfeer oplopt ze onderscheiden daoromme een binnenkeern van een butenkeern de eerdkeern omvat van et volume van de eerde en van de massa febrewaori ok wal sprokkelmaond is de tweede maond van t jaor in de gregoriaanse kalender en hef dagen in gewone jaoren en dagen in schrikkeljaoren febrewaori is in de geschiedenis drei keer veurkommen febrewaori is nuumd naor de romeinse god februus de god van de purificaotie onderwereld bij de olde romeinen was febrewaori de maond van de grote reiniging en boetedoening de februa in de oldste romeinse kalender die tien maonden telde kwam febrewaori niet veur toen t jaor verdeeild wör in twaolf maonden onder keizer pompilius wör de leste maond februaris doopt t jaor begun dus mit meert de schrikkeldag verrekende men logischerwieze an t ende van t jaor dus an t ende van febrewaori eerst in t jaor wör jannewaori de eerste en febrewaori de tweede maond de schrikkeldag bleef now ten bate van de tweede maond kommen jannewaori en febrewaori bint de leste twee maonden die an de kalender toevoegd wurden omdat de romeinen de winter as een maondloze periode zaggen febrewaori wör anmarkt as reinigingsmaond de romeinen vierden heur lupercalia reinigings en vruchtbaorheidsfeesten ter ere van de wolfsgod lupercus in dezölfde periode vierden de germaanse stammen langs de romeinse grenzen een ontuchtig vrouwen en vruchtbaorheidsfeest de romeinen vonnen dit heidense riten en dudden dizze feesten an mit de naam spurcalia naor t latiense woord spurcus dat smerig betekent van dit woord is t oldnederlaandse woord sprokkelen een etymologische ofleiding de sprokkelmaond febrewaori verwiest dus naor dizze olde germaanse vruchtbaorheidsfeesten meert ok wal lentemaond is de darde maond van t jaor in de gregoriaanse kalender en hef dagen de maond is vernuumd naor mars de romeinse god van de oorlog in t olde rome nuumde ze de maond martius disse maond wör zien as een goeie maond um een oorlog in te beginnen t zol geluk brengen in die tied was meert de eerste maond van t jaor laoter hebt ze jannewaori en febrewaori der veur plakt dit verklaort ok waorom de maond september sept de negende maond is en niet meer de zeuvende en oktober octo de tiende maond is mei ok wal bluimaond is de viefde maond in t jaor van de gregoriaanse kalender en telt dagen meugelijk is mei nuumd naor de romeinse godin maia en meugelijk naor de romeinse vruchtbaorheidsgodin bona dea heur feest wurden in mei vierd mei valt op t noordelijk halfrond gehiel in de meitied en op t zudelijk halfrond gehiel in de harfst belangrieke meidagen op de gregoriaanse kalender wordt mei veurofgaon deur april en volgd deur juni mei de leste maond van de meitied wordt gewoonlijk associeerd met mooi weer warm mor niet hiet met lange en nog steeds langer wordende dagen en met een volop levende gruiende en bluiende natuur op licht depressieve mèensen hef de maond vake een helend effect t dichterlijke bield dat de maond oproept is hiel vake gebroekt beveurbield in heinrich heines gedicht im wunderschönen monat mai en in herman gorters doezenden verzen lange mei november ok wal slachtmaond is de elfde maond van t jaor in de gregoriaanse kalender en hef dagen de naom komp van t latiense novem veur negen november was de negende maond in t jaor omdat in de tied van de romeinen t jaor in meert begun op t noordelijk halfrond is november de leste maond van de meteorologische harfst deur de almor leger wördende temperatuur t gure weer en steeds korter wördende dagen stiet dizze maond vanolds veur verval somberheid en wanhoop dit thema komp beveurbield terug in t gedicht november van j c bloem en in de liedties november van tom waits en november rain van guns n roses de maond is daormit de tegenhanger van mei otterlo is n esdaarp in de nederlaandse gemeente ee in de provinsie gelderlaand in t daarp en derbuten woenen zo n minsen jannewaori in wier t jaorig bestaon van otterlo evierd t achtervoegsel lo is n historiese benaming veur n bos de naam van de plaots otterlo wier vrogger ok wel eschreven as otterloo disse twee namen wieren ofwisselend gebruukt dit is nog terug te zien op ouwe ansichtkaorten kortbie otterlo leit t nationaol park de hoge veluwe t in t park elegen kröller müller museum enoemd naor helene kröller müller het n anzienlike verzameling van onder aandere vincent van gogh en bekende verzameling beeldhouwkunst in t beeldenpark van het kröller müller museum ok he j in ooterlo t nederlands tegelmuseum en t rooie kruusmonument langest de planken wambuisweg richting ee zit an de rechterkaant t uutkiekpunt vaolenbaarg lunteren is n daarp in de gemeente ee in de nederlaandse provinsie gelderlaand t daarp het rond de inwoners lunteren ligt tussen de plaotsen ee in t zujen en barreveld in t noorden in t oosten van lunteren begint de bosrieke veluwe mit de stuwwal meulunteren waogeningen hier is ok de goudsbaarg waor t geografiese middelpunt van nederlaand ligt in t westen en noorden van lunteren ligt de gelderse vallei waorin de lunterse beek n ofwaoteringsfunksie het de buurtschappen meulunteren de valk overwoud en nederwoud liggen in t butengebied van lunteren lunteren is in de zoemermaonden n toeristiese trekpleister an de raanden van de bossen staon verschillende kämpings n bekende toeristiese attraksie is de oud lunterse dag die as onderdeel van de eese heedweek jaorliks an t eind van augustus plaotsviendt op disse dag gaot lunteren zo n jaor terug in de tied en wisselen veul lunteraonen der daogelikse goed in veur de meer tradisionele boeregrei van de west veluwe wekerum nederlaands wekerom is n daarp in t noordoosten van de gemeente ee in de nederlaandse provinsie gelderlaand elegen in de gelderse vallei kortbie de veluwe t daarp het zo n inwoeners de meeste inwoeners bin protestants christelijk en beheuren tot de hervormde gemeente de sgp behaolt bie de verkiezingen meestal n meerderheid van de stemmen in de zoemermaonden lozeren der op de umliggende kämpings veul toeristen dwars deur t darp stroomt oost west de grote valkse beek in de volksmond de daarpsbeek of barreveldse beek eneumd de beek gaot onder de deurgaonde weg deur de leste jaoren het wekerum flink uutebreid zo bin der in de niejbouwgedeelten wekerum oost en wekerum west n hoop huzen bie ekommen der wordt noe ewaarkt an n bedrieventerrein in t noord oostelike deel van wekerum t daarp wekerum het nog altied un supermart dit is noe emté hoek veurheen tot desember was dit golff hoek verder bin der nog n paor standardwinkels in is ok wicherumloo gebouwd dit is n tehuus veur ouderen waor diverse soorten zurg gebooien wurden daornaost bin d r ok mogelikheden veur dagbesteejing dit projekt is n inisjatief vanuut de plaotselike hervormde karke de naom wicherumlo wiest naor de vroggere naom van wekerum harskamp is een daarp in t noordoosten van de gemeente ede in de nederlanse previnsie gelderland elegen op de rand van de veluwe en de gelderse vallei t daarp het inwoeners de postcodes beginnen mit harskamp is de plek waor t infanterie schietkamp harskamp zit dat op september in gebruuk eneumen werd hier worren jaorlijks tussen de en schutters of ericht der zitten oek een paor defensiemuseums t infanteriemuseum t infanterie schietkampmuseum de historische verzaomeling van de nationaole reserve en t smalspoormuseum in t luchtruum boven t schietkamp zit een bepaarkingsgebied ehr dit vuufhoekige gebied het een diameter van oengeveer zeuven kilemeter en begint van de groend tot m boven de groend dit gebied is meestentieds deurdeweeks actief as t gebied actief is maggen der gien vliegtugen vliegen t daarp is veural bekend vanwege t toerisme en de anwezigheid van campings en recreasieparken vanwege de rustige ligging an de rand van de veluwe t is oek een christelijk daarp bie de gemeenteraodsverkiezingen van behaolde de sgp hier van de stemmen de drie christelijke partieën saomen ruum driekwart t daarp het een hervormde en een griffermeerde kaark hierwauwaweer et bildt nederlaans het bildt bildts t bildt fries it bilt is een vroggere gemiente en een nederlaanse laandstreek in de perveensie frieslaand mit as heufdplak sunt anneperochie et had op meie inwoners en leit an de waddenzee mit km kust de naeme et bildt komt van opgebild wat opslibd betekent de bodem zeeklei is slim vruchtber en et gebied leeft van laandbouw veurnaemelik siepels en pooteerpels et bildt moet niet verward wodden mit de utrechtse gemiente en plak de bilt de vroggere gemiente et bildt het zes officiële dörpen de nederlaanse naemen bin de officiële in et pooldergebied van et bildt wodt gien fries mar bildts praot disse tael is ontstaon deur verminging van de zuud hollaanse dialekten van de poolderbewoners mit et fries van de omliggende gebieden allienig in et dörp minnertsge dat niet in et pooldergebied leit en pas sund de gemientelike herindieling van tot de gemiente et bildt beheurt wodt fries praot de gemiente het wel keuzen veur twietaelige plaknaembodden mar onder de nederlaanse naeme van de poolderdörpen staot de bildtse vertaeling vermeld in plak van de friese antal inwoners per woongebied op jannewaori bron cbs gemeente op maat schiermonnikoog eilaanders lytje pole fries skiermntseach is vanuut et westen rekend et vuufde nederlaanse waddeneilaand t eilaand vormt n eigen gemiente in de perveensie frieslaand desondaanks numen veul grunningers et os aailaand en vienen dus dat schiermonnikoog bi j grunningen heurt veur de grap zeggen lu dan ok wal es dat zi j naor t aailaand west hebben en daormit bedoelen ze dan dat ze schiermonikoog west hebben et is vanzels een woordgrappien waorbi j t aailaand t aailaand naor thailaand verwist mit mar inwoners per jannewaori is et de dunstbevolkte gemiente van nederlaand et eilaand leeft veural van toerisme en staot bekend om zien rust dit wordt ok graeg zo holen deurdat meensken der auto op et vaastelaand moeten aachterlaoten de gemiente schiermonnikoog het amper ien dörp et gelieknaemige schiermonnikoog eilaanders aisterbun oftewel oosterburen mit omdebi j de inwoners schiermonnikoog had oorspronkelik nog een twiede dörp westerburen dat in langzeman de zee in mitneumen wodde schiermonnikoog greenst in et noorden an de noordzee en in et zuden an de waddenzee in et westen leit amelaand en in et oosten rottumerplaete en de zaandplaete balg rederi je waegenborg onderhoolt een veerdienst tussen lauwersoog en schiermonnikoog de totaole straandlengte is km en de totaole lengte van de fietspaeden is km et dörp schiermonnikoog op et eilaand is de noordelikste bewoonde plak van nederlaand boertang nederlaands bourtange is n vestendörpie in t oosten van de provìnzie grönnen in t gebied westerwolde t is aanlègd tiedens de tachtegjoarege oorlog in opdracht van stadholder willem i dou t stad in spoanse handen veul wol willem i t isoleern zodat der gain haandel meer meugelk was tuzzen stad en de spanjoarden in duutslaand doarveur mozzen zai over westerwolde n streek op n zaandrugge tuzzen t boertanger moor bie boertang was de ainege deurwege noar d stad vandoar dat juust op de boeren tange zaandheuvel de schaanze baauwd wuir boertang meuk duil uut van n verdedigenslinie woartou ook kouvort nèjschaanze en oalschaanze beheurden boertang is noeit innomen deur vijandege troepen in wuir de vesten opheven en stond t meer as honderd joar leeg en verwilderde in de joaren van de e aiw nam de gemainte vlagtwedde t initsjatief om de schaanze weer opnèj op te baauwen rond was de heeropbaauw kloar en wuir t opend veur publiek in wuiren de lèste gebaauwen der bie baauwd woarnoa t huilmoal voltooid was tegenswoordeg is boertang boeten zien vestenswallen gruid en is der n dörp om de vesten ontstoan binnen de vestenswallen wonen nog om en bie mìnzen fivelgo of fivelingo is n streek in de provìnzie grunnen de westgrèns was t moarvliet in tieds dat de oostgrèns de tjamme was dij ongeveer overain komt mit de oostgrèns van de gemainte slochter t grenst in t westen aan hunzego in t oosten aan t oldambt en de emsmonden en in t zuden aan t gerecht de noam fivelgo betaikent go streek van de fivel n veurmoaleg revierke in dizze streek fivelgo was t twijde lid van de ommelanden en har as heufdstad n daam fivelgo wordt kenmaarkt deur de moaren börgen en de gasbel bie slochter ook de zeehoaven delfziel en t middelaiwse stadke n daam geven dit gebied zien karakter en zörgen veur n hoge ekonomische positsie van dit gebied net as hunzego was fivelgo was van oorsprong n fraise go t was ain van de kwartaaiern van t fraislaand tuzzen laauwers en ems t gebied bestond oet drij onderkwartaaiern rond de e aiw wuiren dizze onderkwartaaiern ofschaft en wuir t go van de fivel as ain gewest zain de in t oldfrais stelde fivelgo wetten môken n belaangriek dail oet van de overbleven oldfraise teksten t oldambt of oldamt is n gebied in t oosten van de provìnzie grunnen t wordt soms as ommelaand aanduud mor het noeit n offisjele stoatus as ommelaand had t oldambt ken op twai menieren zain worden t historisch stoatkundeg gebied t oldambt is n streek tuzzen de ommelanden en westerwolde t wordt enkeld soms zain as n ommelaand soms weer nait t beston uut de tegenswoordege gemaintes veendam de pekel winschoot menterwold scheemde reiderlaand en de vermoalege gemainte termunten t ston onder direkt bestuur van t stad de stad har n zetel op twai stees oterdum en oal pekel loater kwamen zai soamen in midwolda t oldambt beston veur dizze verainen uut twij gedailtes t wold oldambt en t klai oldambt dit verkloart woarom de stad twij zetels har dizzent wuiren soamen t groot oldambt nuimd de oldste benoaming veur dit gebied was alda ombechte t kultuur geogroafisch gebied t oldambt bestait uut t zulfde gebied as hierboven allend den zunder t zudeleke gedailte van de gemainte veendam en de gemainte de pekel de gemainte reiderlaand en t oosteleke gedailte van de gemainte scheemde zo kennst goud zain dat t oldambt uut twai dailen bestait t oldambt kommt tegenswoordeg overain mit t historisch stoatkundeg gebied mit as hoofdstad belaankriekste ploats winschoot t stait bekend om zien kapitoale stees in t oosten en de blaauwe stad bie winschoot boornsterhem officieel fries boarnsterhim is een vroggere friese gemiente en had inwoners bron gemientegids et had een oppervlakte van km waorvan km waeter de gemiente is mit ingang van jannewaori opheven en opdield tussen liwwadden et vene zuudwest frieslaand en de ni je gemiente de friese meren de gemiente is nao de gemientelike herindieling op jannewaori vormd deur de fusie mit de vrogge gemientes idaarderadiel rauwerderhem en een groot diel van utingeradiel in wodde de officiële naeme wiezigd in et friestaelige boarnsterhim de gemiente boornsterhem boarnsterhim telde achttien officiële dörpen de heufdplak was grouw grou de dörpen in de gemiente hadden sund allienig de friestaelige plaknaemandudings as de officiële naemen de nederlaanstaelige plaknaemandudings weren slechts alternatieve benaemingen exoniemen alle plaknaembodden in disse vroggere gemiente bin ok now nog ientaelig fries antal inwoners per woongebied op jannewaori bron cbs slowaaknlaand is een jonge republiek in mildn uropa die zich op januari lösmaakte oet tsjechoslowaaknlaand dat doarduur ophiel te bestoan t laand greanst an tsjechie in t westn pooln in t noordn oekrane in t oostn hongarije in t zuudn en oostnriek in t zuudwestn t is n overwegend bargachtig laand dat gedurende de e eeuw weliswoar een gehiel vörmde mit t taalkundig en kultureel nauwverwante tsjechie mar dat in de eeuwen doarvuur een hiel aandere ontwikkeling duurmaakt har slowaaknlaand beheurde eeuwenlang tot hongarije de emancipoasie van t slowaakse volk kreeg pas loat gestalte tegnweurdig is slowaaknlaand één van de lidstoatn van de uropese unie de bevolking stemde op mei in n referendum vuur de tootreding dit vun oeteindelik plaats op mei doezebarg nederlaands doesburg is een stad hanzestad en gemeente in de nederlaandse pervinsie gelderlaand mit inwoners jannewaori bron cbs de stad is elegen langes de gelderse iessel en de olde iessel de gemeente doezebarg maakt deel uut van t kaderwetgebied knooppunt arnem nijmegen doezebarg kreeg stadsrechten in een jaor laoter as deutekem deur de strategische ligging an de munding van de olde iessel en de gelderse iessel is doezebarg lange tied een belangrieke vestingstad ewest ok had doezebarg een belangriek economische en bestuurlijke functie deur alderlei oorzaken waoronder de verzaanding van de iessel nam de welvaort in doezebarg nao de e eeuw of doezebarg veraanderde in een slaperig pervinsiestädtien en zol dät tot nao de oorlog blieven dit had ok zien veurdelen de historische binnenstad mit zien veule monumenten bleef goed beweerd de stad wönnen daorumme in as bescharmd stadsgezich an ewezen umdät doezebarg tot officieel een vestingstad was was stadsuutbreiding niet meugelijk nao de tweede wereldoorlog wönnen de stad gauw uut ebreid in de jaoren wönnen an de oostkaante van de stad de wiek meuleveld ebouwd in de jaoren zestig volgde de wiek de ooi in t zujen van de olde iessel volgden in de jaoren en de wiek beinum kortens is in t zujen van beinum de wiek campstede ebouwd apeldoorne nederlans apeldoorn is een gemeente op de veluwe in de nederlanse previnsie gelderland de heufdplaatse is de gelieknamige stad apeldoorne is wat oppervlakte angeet één van de grootste gemeenten van nederlaand de gemeente had op mei zo n inwoners bron cbs een groot deel van t landelijke gebied van apeldoorne kenmärk zich deur veul netuur t hele westen van de gemeente is onderdeel van de oostkante van de veluwe met op de stuwwallen elegen bossen en heedvelden de hoogste heuvel in de umgeving is de toornebarg die meter hoge is de hoogste heuvel van de veluwe is meter netuurgebied imbosch bie rheden rond wödt apeldoorne al eneumd as appoldro toen was t werschienlijk al een butenplaatse villa t kreeg betekenisse as industrieoord toen t zich in de vrogmederne tied töt centrum van de pepierverwärking ontwikkelde t dörpjen greuien vlogge maar kreeg gien stadsrechen oldere lu neumt de stad apeldoorne dan ok nog de heeltied t därp in koch stadholder willem iii peleis t loo nao ging de industriële betekenisse van apeldoorne achteruut al was in t apeldoornse kenaal of waormee de stad via de iessel verbunnen was met de zuderzee nao de tweede wereldoorlog greuien t uut töt een stad van nasionale betekenisse ok met volkse wieken zoas de maoten en zeuvenhuzen apeldoorne assel beekbargen beemte broekland engeland grunendaal hoenderloo heuilannen hoog soeren klarenbeek gedeeltelijk lieren loen niej milligen oosterhuzen radio kootwiek uddel ugchelen wenum wiesel woeste hoeve en woldhuzen umdat apeldoorne pas late ontwikkeld is hef t weinig olde gebouwen t olde raodhuus is de meuite weerd net as de neogotische grote kärke apeldoorne hef een open bebouwing met veul losstaonde huzen en grote parken wat as stad met veul bourgeoisinwoners niet verwonderlijk is ie ziet der ok veul stadsparken daorumme wödt t ok wel de greune stad eneumd in t westen van apeldoorne lig de veluwe een bosriek gebied met een florissante fauna ok lig peleis t loo de butenplaatse van wilhelmina in apeldoorne de koninklijke femilie hef t los edaon veur t pebliek de stad burlington in kanneda is een zusterstad van apeldoorne en met yichang in china is een verdrag ondertekend dat veural op ekenomische samenwärking erich is tussen ongeveer en had apeldoorne kontak met de zustersteden gagny gladsaxe minden sutton londen en berlin wilmersdorf naor de leste vier bint straotnamen in industriegebied kupersveld verneumd hongaarnlaand hongaars magyarorszg is n laand in mildn uropa en t is lid van de uropese unie hongaarnlaand greanst in t westn an oostnriek en sloveniën in t noorn an slowaaknlaand in t noordoostn an de oekrane in t zuudoostn an roemeniën en in t zuudn an serviën en krowatiën de heufdstad van t laand is boedapest t laand hef ne öppervlakte van veerkaante kilometer en t tealt miljoen inwonners dat gef ne bevolkingsdichtheid van inwonners km de officiële taal is hongaars t grootste deel van de hongaarn is rooms hongaarnlaand hef ruum miljoen inwonners woarvan t merendeel etnische hongaren der bint verschillende kleine etnische minderheden woarvan de roma zigeuners en de duutsers de belangriekste bint doarnoast bint der nog tal van minderheden die minder as van de bevolking oetmaken zooas de roemenen slowaken serviërs en de oekraners de hongaarse heufdstad boedapest is mit miljoen inwonners miljoen in de agglomeroasie zunder twiefel de grootste debrecen is op rume ofstaand tweede miskolc dearde de hongaarse steden mit meer as inwonners bint een staot is een onofhaankelik gebied dat ofbaokend is deur een greens waor meensken mit omdebi j dezelde tael en ofkomst wonen en leven en onder een wettelik erkende regering vallen vaeke wodden lanen sticht deurdat bepaolde bevolkingsgroepen onofhaankelik willen wodden van een aandere bevolkingsgroep dit is meerstal baseerd op tael geleuf of kultuursverschillen staoten die orgeniseerd binne as rechtsstaot hebben een grondwet een grondwet geft an hokke organen een staot het en hoe de macht van de staot daorover verdield is ok staot in een grondwet de grondrechten die elke burger het een grondwet is liekewel gien vormend element veur een staot de nederlaanse staot het verschillende laogen van bestuur de staot bestaot uut verschillende organen die belangrieke zaken op een centraol nivo regelen op regionaol nivo wodt de staot vormd deur meerdere perveensies en op nog kleinere schaole deur gemientes formeel is de keuninginne et heufd van de staot et dagelijkse bestuur van de staot leit bi j de regering die bestaot uut de premier tegere mit zien ministers de regering wodt kontroleerd deur de volksvertegenwoordiging in nederlaand bestaonde uut de twiede kaemer et parlement en de eerste kaemer de senaot een komputer hiel soms ok wel een rekener nuumd is een apperaot waormit gegevens neffens formele procedures verwarkt kunnen wodden meerstal wodt mit et woord komputer een digitaol apperaot bedoeld mar d r bestaon ok anneloge komputers de veurvader van de komputer was charles babbage in wodde de eerste komputer bouwd deur konrad zuse pas in wodde de persoonlike komputers veur t eerst op e mark brocht oorspronkelik wodde et ingelse woord computer bruukt om iene mit an te duden die kompliceerde berekenings uutvoerde mit of zunder mechanische hulpmiddels vergeliek ok de duutse term veur komputer rechner rekener en de zuud afrikaanse term veur komputer rekenaar mar laeter wodde de term ok bruukt om apperaoten te benumen mederne komputers wodden veur veul meer bruukt as allienig wiskundige toepassings ok veul administratieve en financiële taeken wodden an de komputer opdreugen et fraanse woord veur komputer was eerst calculateur of rekenaor en evolueerde naor ordinateur orde op zaeken zetten sund de grote opkomst van de komputer wodden ze ok bruukt veur infermaosieveurziening internet en amuzement bi j de mederne produktie wodden komputers bruukt om percessen an te sturen bi jveurbeeld de assemblage van auto s deur robots de wetenschop die tegeliek mit de ontwikkeling van de komputer is ontstaon is de infermatika of komputerkunde de infermatika gaot over et meugelike gebruuk van komputers deur de veergaonde miniaturisering en snelhiedsvergroting is et steeds vaeker meugelik funktionaliteit die vrogger in apperetuur anbrocht wodde deur middel van pergrammetuur te implementeren et grote veurdiel van een dergelike ontwikkeling is dat aachterof funktionaliteit toevoegd kan wodden vanof is de personal computer pc ontwikkeld die inmiddels in et daegeliks leven veur veul meensken een belangrieke rol speult elke komputer het een besturingssysteem neudig zunder besturingssysteem kuj bi jgelieks niet internetten aemels of teksten schrieven of aandere simpele taeken uutvoeren inkelde besturingssystemen bin t westerkertaaier is n laandstreek en gemeente ien de provìnzie grunnen t gebied wordt begrensd deur de laauwers tevens de grens mit fraislaand t drint t rietdaip en de stad grunnen de grootste lougen in t westerkertaaier binnen de lieke zuudhörn en gruupskerk de lieke wordt ien t algemeen zain as de heufdploats van t westerkwartaaier t westerkertaaier dankt zien noam aan zien liggeng as westeliekste van de drij originele ommelanden zölf bestond t oet vaaier onderkwartaaiern tegenswoordeg omvat t kwartaaier t grondgebied van de gemainten de lieke moarum zuudhörn grodegast en n paart van winzum vermoalege gemainte ezinge tot loat ien de vörrelieke middelieuwen waren de bovenstoande kertaaiern onoafhankelieke ommelanden en waren zee elk op zok lid van de ommelaander unie homsterlaand en middag waren dou soamenvoegd tot middag homsterlaand laandskoppeliek is t westerkertaaier te verdielen in n noordeliek paart n old kwelderlaandskop mit wierdedörpen ezinge ollehoof nijhoof en n zudeliek coulizzenlaandskop dat zok kenmaarkt deur holtwallen dit op zaandgrond en ontgonnen hoogklain legen paart liekt slim op de aangrenzende fraise wolden hier liggen de lintdörpen moarum en grodegast dij de olle zaandroggen volgen mit noam t noordelieke dail is ain van de oldste kultuurlaandskoppen van west europa tot noa kristus tou har t zeewoater vraai spel tot moarum tou de olle aailanden middag en homsterlaand binnen veurdroagen veur de liest van wereld aarfgoud van de unesco rond noa kristus was t zölfs een van de dichtstbevolkte gebieden van nederlaand t laand is over n laange periode van de zee gewonnen deur de wierdenbewoner monneken van t klooster auwerd de femilie teenstra ruugezaand en de zielvesten ien t westerkertaaier wordt t miest westerkertaaiers proat n dialekt van t grunnegs ien de drijhoek moarum de wilp en de penne wordt nog as ainege stee ien grunnen frais proat westerkertaaier is ook de noam van t vermoalege zielvest dat grotendails overeenkomt mit de streek dizzent is in opgoan in noorderzielvest et wooldfries is ien van de vier grote dialekten van et fries en wodt praot in de friese woolden in et oostelike diel van de perveensie frieslaand roegweg tussen dokkum in et noorden liwwadden de oolde venen en et vene in et westen en de stellingwarven in et zuden in et oosten lopt et tot an de greens mit grunningen en drenthe tussen surhuustervene en friesepaolen waant hier lopt et wooldfriese taelgebied deur de perveensie grunningen in de driehoek marum de wilp eupende et wooldfries dankt zien naeme an et feit dat zi j in et oosten van frieslaand boomringen gebruukte om ofscheidings tussen greiden te maeken in et westen en noordoosten van de perveensie wodden hierveur sleuten anlegd in de woolden is de grond gloepend zaanderig en hier zakt et waeter rap in vot et wooldfries wodt praot deur naor schatting zoen meensken in de perveensie frieslaand en de driehoek marum de wilp eupende in et angreenzende diel van de perveensie grunningen hoeveul friezen daorbuten wooldfries praoten is niet bekend de verschillen tussen et wooldfries et kleifries en de aandere grote friese dialekten bin zo klein da j et haost gien dialekt numen kan een betere naeme hierveur is taelvariaant ok al bin d r een antal in et oog springende verschillen althans veur friezen zowel op fonologisch as lexikaol gebied et grootste verschil tussen et wooldfries en et kleifries bin de woorden my dy hy sy wy en by die in et wooldfries uutspreuken wodden as mi di hi si wi en bi en in et kleifries as mij dij hij sij wij en bij veerder bestaot d r een verschil in de uutspraoke van de twieklanken ei ai en aai in et wooldfries spreken ze die uut as ij resp ai en aai mar in et kleifries as ôi resp i en ôi mit aandere woorden in et wooldfries heuren ze in de uutspraoke gien verschil tussen ei en ij wiels ze in et kleifries in de uutspraoke gien verschil heurt tussen ei en aai aandere minder kunde klankverschillen bin bi jveurbeeld in et standerdfries dat nogal wat variaosie toelaot bin in haost al disse gevallen beide vormen toe estaon tussen et wooldfries en et kleifries komen slechts negentien lexikaole verschillen veur verschillen in de woordenschat veurbeelden bin een hoze of kouse is een kledingstuk da j an de voot of t been dragen der is een opmarkelijk verschil tussen noord en zuud as t geet um de betekenis van t woord kouse of kous in t nederlaans in vlaonderen verstaon ze hieronder elke beenbedekker lang f kort in nederlaand neumen ze de vootbedekker dee tot over de enkels kump een sokke en de langere beenbedekkers tot an de knieje of nog hoger tot op de diejen of de liezen een hoze of een kouse hozen tot krek onder wonnen oek wel kniekousen of kniehozen eneumd hozen dee tot krek boven de knieje koemen wonnen oek an eduud mit de term beenwarmers ze bin veural populair onder balletdansers n volkslaid is n laid dat daint as volks of stoatssymbool veur n volk of noatsie al den nait samengoand mit of in n stoatskundeg verbaand n volk of noatsie zönder aigense stoat of mit autonomie ken dus ook n aigens volkslaid hebben net zo as n regio of zulfs n stad of loug veul volkslaider binnen ontstoan tiedens de of begun aiw onder invloud van t natsjonoalisme in de aiwen doarveur bestonden der ook liekse laider dij as doul harren n keuneng vereern of praizen noa n gewonnen spel of oorlog tiedens t speulen van t volkslaid is t n gewoonte veur mìnsken om te goan stoan in de usa is t de gewoonte om de haand op de bôrst te lèggen tiedens t zingen zai ook liest mit volkslaider van alle landen t reiderlaand duuts rheiderland is n laandstreek in t grènzgebied van nederlaand en duutslaand onderdail van de nederlaandse provìnzie grunnen en t duutse distrikt leer in oostfraislaand t reiderlaand omvat aan nederlaandse ziede de lieknoamege gemainte reiderlaand t noordelke dail van de gemainte wedde bennewold t oostelke dail van de gemainte scheemde en de gemainte winschoot historisch heurt t nederlaandse dail van reiderlaand tegenswoordeg bie t oldambt aan duutse ziede bevinden zoch de gemaintes bonnen jemmen wainer en t dörp bingum gemainte leer de noord en oostgrènze wordt deur de dollart em de revier de ems vörmt t reiderlaand wordt soms as ommelaand zain mor het noeit de offisjele stoatus van ommelaand kregen kenmaarkend veur t gebied is t vlakke en wiede laandskop doarnoast stait t reiderlaand politiek bekènd as n gebied van extremen aan de aine kaant sosjoaldemokroatisch t duutse gedailte en kommunistisch in het nederlandse dail t raaiderlaand was in de middelaiwen n hail welvoarend haandelsgebied aan de monden van de ems totdat deur n reeks overstromens in de vieftiende en zèstiende aiw n groot dail van t gebied zoch aan de zee priesgeven moz veul dörpen verdwenen onder t woater van de hierdeur ontstoane dollart tuzzen de zestiende en de negentiende eeuw wuiren grode dailen van de dollart weer deur indieken as polderlaand truggewonnen in de wiede polders ontstonden de grode groanbedrieven woar de streek bekènd om stait in de tied van t keunenkriek hollaand wuir oostfraislaand bie nederlaand vougd as provìnzie grunnen zag dou de kans om zien grènze deur te trekken tot de ems tou woardeur t reiderlaand weer bie grunnen heurde t wuir doe bie westerwolde vougd en vörmde t kwartaar dat soms reiderlaand nuimd wuir en soms westerwoldingerlaand dit het de stad loater gedailtelek weer mouten inlevern de dollart is tegenswoordeg n beschaarmd waddengebied t reiderlaand is verdaild over t laandkraits leer en de gemainte beerte dij zien noam in veraandere in reiderlaand t reiderlaand is veural bekènd worden deurt t bouk de groanrepubliek van frank westerman ook t bie beheurende en lieknoamege laidje van alex vissering het dit gebied op de koart zet t tweants volksleed is schreavn duur n zeeuwsn j j van deinse er ligt tussen dinkel en regge een land ons schone en nijvere twente het land van de arbeid het land der natuur het steeds onvolprezene twente daar golft op de essen het goudgele graan doet t snelvlietend beekje het molenrad gaan daar ligt er de heide in t paarsrode kleed dat is ons zo dierbare twente x waar twickel zijn torens uit t eikenloof heft de lutte zijn heuvels doet blinken de paasvuren branden alom in t rond en t landvolk de kersthoorn laat klinken daar stroomt onze dinkel zo heerlijk door t land door bossen en velden langs t losserse zand daar rust er ons oog van der heuvelentop op t heerlijke landschap ons twente x de rookwolk die stijgt aan de horizon op die wijst on de nijvere steden met mensen arbeidzaam en degelijk bewoond de zetels van t krachtige heden daarbuiten in boerschap op heide en veld daar wordt nog de sage en t sprookje verteld daar rust de tubanter in t heuvelig graf t verleden naast t heden van twente x en voert ons het lot ook uit twente soms weg wij blijven het immer gedenken geen andere landstreek hoe schoon ze ook zij kan t zelfde als twente ons schenken wij drukken elkaar in de vreemde de hand gedenkend ons klein maar zo dierbare land en moge ons hart in de vreemde ook staan ons hart blijft toch altijd in twente x t is duur g b vloedbeld in t tweants vertaald in onze mooderspraok oop zien krommendieks dao lig tusken dinkel en regge n land ons mooie en neerige twente t land van katoen en het land van den es den greun is in winter en lente dao ruusket de row oop den kamp in de wind geet t rad van de möl in de bekke gezwind daor steet neuws den eeken den beuk en de dan dat is ons zoo leeve land twente bis woe twikkel zien torens oet t eekenloof buurt de lutte zien baarge döt blinken n boakn in de boerschop oop paosken nog brandt t jonk volk nog den hooren lat klinken daor kronkelt den dinkel zoo mooi duur t land duur brook en duur buske en t losterse zand dao zitte wi j geern oop t töpken van den baarg en kiekt ees woe mooi is ons twente bis de rookwolken dampt an den horizon op dao li jt onze greui jende steden dao drönt de masienen en dao rettelt de töw da s twente zien krachtige heden um n heerd in de boerschop as t giezelt oop t veld dao wödt nog van vrogger de deunkes verteld dao röst in de beelten den saks en tubant t verleden neuws t heden van twente bis en hew mangs van doon um oet twente te gaon wi j bliewt an ons tukkerland denken gen n anderen landstrek woe mooi offe is kan t zölfde as twente ons schenken wi j doot in den vrömden mekander de hand geewt dagtied meka in de spraok van ons land al rookt onzen schossteen bi j t volk aower zee ons hat blif toch aaltied in twente bis voalgns de standaard schriefwieze wordt t zoo speld doar lig tusken dinkel en regge n land ons mooie en nerige twente et land van katoen en et land van den es den greun is in winter en lente doar ruusket de rouw op den kamp in de wind geet t rad van de möl in de bekke gezwind doar steet neuws den eekn den beuk en de dan dat is ons zoo leve land twente x woe twickel zien toorns oet t eeknloof buurt de lut zien baarge döt blinkn n boakn in de boerschop op poasken nog brandt t jonkvolk nog n hoorn lat klinkn doar kronkelt den dinkel zoo mooi duur t land duur brook en duur buske en t losterse zand doar zitte wi j geern op t töpken van den baarg en kiekt ees woe mooi is ons twente x de rookwolkn dampt an den horizon op doar li jt onze greuinde steedn doar drönt de masienn doar rettelt de töw da s twente zien krachtige heedn um n heerd in de boerschop as t giezelt op t veld doar wördt nog van vrogger de deunkes verteld doar röst in de beeltn den saks en tubant t verleedn neuws t heedn van twente x en he w mangs van doon um oet twente te goan wi j blievt an ons tukkerland denkn genn andern landstrek woe mooi of e is kan t zölfde as twente ons schenkn wi j doot in den vrömdn mekander de hand geevt dagtied mekaar in de sproak van ons land al rookt onzn schosteen bi j t volk oaver zee ons hart blif toch aaltied in twente x t gerecht ook gorecht is n oorspronkelk rechtsgebied van t stad grunnen vandoar de noam gerecht t besluig grotendails t gebied van de tegenswoordege gemaintes grunnen hoaren en hoogezaand sapmeer t wuird ook wel t gerecht van selwerd nuimd omdat t gerecht offisjeel in selwerd vestegd was as man in de middelaiwen zee de stad grunnen den bedoulde man doarmit de stad en t gerecht soamen t gerecht had noamelk de zulfde veurrechten as t stad har t gerecht har ook de rechtstreekse macht over t oldambt en loater ook westerwolde dit is vergeliekboar mit oetrecht en t oversticht t gebied beston uut twai dailen t go gouw ten oosten van de hunze en t wold ten westen dervan tegenswoorden zoll man de hunze t rietdaip nuimen soamen mit de ommelanden wuir t de heerlekhaid stad en lande ain van de zeuventien provinzies en later als deel van de provìnzie grunnen een deel van t keunenkriek der nederlanden t gerecht beston uut de stad mit selwerd en paddepoel en de kerspelen kèrkelke lougen de lde friezen de oale fraizen is t volkslaid van de provìnzie fraislaand t is in de twaide helft van de aiw ontstoan en benoadrukt de trots van de fraizen frysk bloed tsjoch op wol no ris brze en siede en bnzje troch s ieren om flean op wy sjonge it bste ln fan d ierde it fryske ln fol eare en rom klink dan en daverje fier yn it rn dyn lde eare o fryske grn klink dan en daverje fier yn it rn dyn lde eare o fryske grn hoe ek fan oermacht need en see betrutsen oerlde leave fryske grn nea waard dy fste taaie bn ferbrutsen dy t friezen oan har ln ferbn fan bgjen frjemd bleau by t ld folk yn eare syn namme en taal syn frije sin syn wurd wie wet rjocht sljocht en trou syn leare en twang fan wa ek stie it tsjin trochloftich folk fan dizze lde namme ws jimmer op dy lders grut bliuw ivich fan dy grize hege stamme in grien in krftich bloeiend leat riesn duur inwonners zelf eskrewen as riessen hollaands rijssen is een städjen in tweante in de gemeente riessen hoolten in de nederlaandse proveensie oaveriessel et hef roem inwonners wat vuur nen zet of et precies besteet weet gin meanske oet opgreawingen van oonder mear nen urn van tusken en v k blik at der in de broonstied al leu wonnen en et is dudelik at den angelsassiesen monnik lebunus der in et zeuwnde joarhoonderd al een köarkske stichten in kreeg riessen stadsrechten van den biskop otto iii van hollaand van et sticht utrecht umdet den verskel har met den groaf van goor van riessen wörd vake zegd det et een duur mekoar stoark gerefformeerde bevolking hef toch is dit neet de grötste groep mer ze vaalt wal et meeste op duur ne strakke noaleaving van den biebel oonderskeaidende kleare en anhoolden van de zöandagsröste ze stekt doarbie of tegen de umliggende plaatsen dee as mear rooms katholiek zeent of helemoal neet geleuwig der zeent völle gereffomeerde koarken in riessen terwiel as der mer éne katholieke koarke is doarnöast hef riessen ook ne grote suryoye en molukse gemeenskop en ne kleane groep turkse moslims duur et gerefformeerde plichtsgeveul en kalvienistiese gedachten oawer arbeid steet riessen op ekonomies vlak laandelik in den top völle blöaiende bedriewe oet riessen zeent van stoark gerefformeerde families zo as baan wessels en zo wiedter in riessen besteet een nauw sosjaal netwoark woerin as oonder mekaar haandel driewen blöait oet riessen köm ok komiek en vrogeren pressentator van rtv oost harm oet riessen riessen was ook de geboortestea van de skriewersbreurs belcampo en koarel van n notoaris belcampo beskreef et riessen van zinnen tied in zien book het grote gebeuren wat um in riessen neet geleefd maakten koarel is bekeand ewörden van de tweantse wöardebeuke en reaizeverhaaln dee as hee skreef riessen hef een aktief verenigesleawen en is as deel van de gemeente riessen hoolten ekeuzn as nederlaand s meuiste waandelstea van in de theaterhalle et parkgebouw wordt regelmoatig vuurstellingen eheulden van bekeande en meender bekeande ärtieste den angelsassiesen monnik leefwin lebunus köm in et joar noar et oosten van neerlaand um de sassen dee as de germaanse mythologie anhungn bie et kristendom te kriegen hee leut in riessen ne koarke bouwen de sassen zatten hier neet op te wochten en höwwen of braanden de dionysiuskoarke een antal moal kort in de vikingtied wör de koarke nog ne keer duur de noormänne verwoost den naam riessen steet vuur et eerst op nen vrachtbreef van den groaf van dalen woerin as de parrochia risnen eneumd wörd de skeeldkoarke den at doomoals nog dionysius koarke heetten was et middelpeunt van et karspel riesn riessen kreeg stadsrechten toen at den bisskop van utrecht otto iii van hollaand verskel kreeg met zinnen leenman den groaf van goor den gung te völle zin egene gaank in zinnen borg en begun zoonder goodkuring van den bisskop besloeten te nemmen um disse macht in te dammen gavven den bisskop op mei stadrechten an riessen det heuld in det riessen twee joarmoarkten hoolden meug wat de riessense knippe good vulden en det riesn zikzelf verdeadigen meug det deed riessen duur wallen en singels an te leggen verskeaidene stroatnaams doot hier nog aait bod van huttenwal walgaarden walstroate et stadsrecht van riessen is verbeunden met et stadsrecht van deawenter zodöanig treud ook riessen roond oonder deawenter too töt de haanze riessen har as heuwdplaatse van et richterambt kedingen et hoge baanke recht woerduur as umliggende döarpe vuur rechtsproake noar riessen mossen kommen dit bleef töt an de fraanske tied bestoan der wör nog wal eerst verskeaidene moalen esteggeld tusken goor en riesn noar wee at det recht zol goan riessen behearden de riessense kwarteern hoge heksel wierdn rektum iepeloo eanter nötter sunnoa en ealsen riessen har dree stadspoorten de möllepoorte ealsenerpoorte en de hoarpoorte den riessensen achternaam poortman dut hier nog an deanken s oawends deden ze in riessen um half tiene de klokken luden um an te gewen det de poorten too gungen nog aait wordt in riessen um dissen tied de klokken eluudt den zudeliken ingaank van riessen wör slim bewaakt met de hooltertoren rechtevoort nog in den stroatnaam holtertorensweg op den koerbeeld zwöardere verdeadiging har riessen neet neudig want wiedters lea et tusken morre en vennelaanden nöast havezate den oosterhof den as nog aait besteet har riessen havezate de beverfeurde rechtevoort bevervoorde eneumd in heurden et de familie van beverfeurde et zol van vroger oet ne peardewisselplek vuur den bisskop ewest hebben as den duur tweante mos van et kasteel is niks mear oawer der stoat non bejoardenwonningen mear de stroate het nog aait de bevervoorde riessen har een stadsbesteur en zes börgemeaisters disse woarkten tegelieke as skepens en as road de skepens warren vuur veer moand in et joar een vast koppel as dee veer moand umme warren har et volgende koppel de buurte de skepens harren een oetgebreaid pakket an taken ze warren ook rechters in onegelike zaken zo as et opstellen en vastleggen van aktes de skepens van riessen gedreugen zik feaitelik as moarkerechters nöast de stad riessen ha j ook ne moarke riesn dit lea um riessen too noa et de joarhoonderd was riesn verdeeld in zes kwarteers van rotten wieken disse rotten besteunden vuural oet de euldste stroaten de bekeandste nog bestoande rotten zeent n skeeld hoarstroate ealsenerstroate bouwstroate walstroate rozengoarde grotestroate boomkaamp en den huttenwal et gebeed um riessen hen neumden ze moarkegroond heanig an köm dit duur de gröai van riesn binnen de stad te liggen woernoa as de leu et et boetenrot neumden in et de joarhoonderd besteund riessen dus oet rotten en één boetenrot et boetenrot har bie verkiezings gin inspraak umdet et boeten et stadswigboold völ in alle kwarteers konnen de inwonners twee man anwiezen vuur et besteur op dee wieze har riesn dus leu in den road woervan as der in de regearing van riessen oawerblewen et besloet van um de reformasie der duur te kriegen har in riesn neet völle invlood van töt probeerden de classis van deawenter de riessenders de wil op te leggen en de reformasie duur te driewen mear den italiaan spinola vereuwerden de belangrieke tweantse stad oldenzel woerduur as heel tweante wier rooms katholiek wör den magistroat van riessen deed niks op deawenter op oet en den oolden pastoor rutgerus braemcamp bedeenden noa zinne ofzetting as priester nog gewoon de roomske mis de classis verbeud doarop alle soorten paapse afgoderij de grotendeels nog katholieke inwonners gungn geregeld op bedevoart noar et healige bloodhoes in de martinuskoarke van moarkel umdet ze doar een reliek van et heailige blood van jezus kristus bewoarden op disse bedevoarten steunden zwoare bootes noa pastoor braemcamp was et nog lange onröstig in riesn en de inwonners blewen nog lange bekeand as egenwieze leu pas tegen et eande van et de en et begin van et e joarhoonderd wör riessen verdan mear gerefformeerd de euldst bekeande bereuwing is van duur hendrik v van wisch nen bannerhear van kasteel wisch oet t härtogdom gelre de stad kon niks beginn um de bereuwing te vuurkomn in wol karel van gelre riesn löagreuwn t stadsbesteur kon det met n geeldbedrag ofkoopn in probeerdn he t nog n keer tusken en har riesn t meest te maakn met n tachtigjoarigen oorlog deawnter völ oonder stoatsbehear en oldnzel was van de spanjoardn disse partiejn tröfn mekoar regelmoatig halfweg um te vechtn bie riesn in wör riesn in n braand estökn duur n spanjaard fransisco verdugo den t ook de verdeadigingswaln leut vorthaaln in kömn engelse en duutse huursoldoatn van t stoatse leager dee t inwonners van riesn giezelden met karolusgeulden konn dee wordn vrie ekocht n toewmoaligen biskop van meunster bernhard van galen ook wal bekeand as bomnbearnd pleundern riesn twee moal t eerste moal direks noa niejjoar in t tweede moal in in wör an n oa de pelmölle bouwd duur de riesnse femilie ter horst ter horst was nen grootn naam in riesn den t n groot femiliebedrief opstartn op n bepoald momeant har ter horst nen steenfabriek nen hoolthaandel en textielfabriek de koninklijke jutespinnerijen en weverijen van ter horst co duur de riesnders n stoom eneumd warn mear as joar laank de driewende ekonomiese kracht in riesn noar ter horst zeent twee stroatn verneumd ter horstlaan en ter horststroate ter horst was zo groot det t ne eegne muziekverenige har later zelfstaandig ewördn as wilhelmina en ne eegne revue woer t later de zelfstaandige riessense revue is oet ekömn t volkspark is an riesn eskeunkn duur ter horst in har ter horst man in dienst in de hoesnieverheaid de wichter en vrouwleu mosn in thoes jutezäkke neein in deezelfde huuskes wör ook ekokt en esloapn t antal wichter det vuurtiedig oet de tied köm was onmeundig hoge riesn was nit skoon en steund bekeand um de grote mestheupe dee t vuur ieder hoes leadn as verbettering hierop leut ter horst n badhoes bouwn wat vrie toogaankelik was vuur t woarkvolk en öare femilies en vuur n kleain bedrag vuur de aandere inwonners t woarkvolk de stoomgäste har t in dee tied nit makkelik ze mosn vake uur in de wekke woarkn en mosn dan in t hoes nog vuur de beeste zorgen tusken en gung iederene massaal bie de vakboond volgens n toewmoaligen vakboondsman pluumers har det te maken met n personeelsuitje van ter geleagnheaid van ne trouwerieje van ene van de ter horst femilie woerbie ze noar amsterdam mochn doar zagn ze vuur t eerst wo slecht of ze t zelf hadn t woarkvolk staakn doarumme van december töt an april nöast ter horst warn dr in t de joarhoonderd nog steen en pannebakkeriejn woervan t n lestn in is dichte goan in kreeg riesn n eegn stasjon an de spoerliene deaventer almelo in köm dr n eande an de skeepvoart met eanterse zoompn duurdet vanof de er joarn de fabrikaantn öar spul al mear in azië leutn maakn kon ter horst t nit mear biebeenn op de plaatse woer t vroger n stoom was stoat non weenkels en wonhuze de leu mosn wat aanders bedeankn um an inkomsten te komn en doarumme zeent dr in riesn rechtevoort onmeundig völle bouwbedriewe en vrachtboern de tweede wearldoorlog wör ook in riesn härd vernömn riesn har ne grote volledig in ebörgerde groep jödn dee t zelfs mangs nen skeeldnaam hadn ze wördn duur de duutsers hoaste allemoal noar duutslaand evoord en ummebracht ook wördn völle riessense kearls an t woark ezat in verskeaidene duutse woarkkaampn t verzet was skoonwal in riessen beheurlik good eregeld ze warn oonder mear drok met t saboteern van duutse transportn dee t oawer de spoerliene langs riesn gungn op riesn köm ook nog ne v bomme dale woerbie t leu oet de tied kömn t völziedige laandskop in en um riessen wörd beundig samen evat in n eersten regel van t riessens volksleed tusken heed en bos en akker riessen ligt gedeeltelik op nen heuwel n riessenderboarg en de heugste peunten liggent tusken de en meter boawen n zeespegel ook ligt riessen deels in eslötten duur t hollaands schwarzwaldbos woer t ook völle leem en törf in de groond zit duur eeuwnlange ofgreawing van disse groondstofn zeent dr kleaine heuwelkes en koeln ontstoan dee t in de volksmoond kleain zwitserlaand eneumd wordt det geet laankzaam oawer in heedgroond zo as de tweede heede det keunstmoatig in staand eheuldn wörd duur stoatsbosbehear in de ofgelopen joarhoonderden zeent n antal van disse leem en vennekoelen oet egreawen en stoat non vol met water zo as n smitjesviewer de hagslagen en de venneslagen duurdet riessen van vroger oet ne boernegemeenskop was mossen de riessenders t hebben van t woark op de essen duur t heugteverskil zeent der in riessen bepoalde delen bekeand as n hogen es en wat as n legen es t hudige bedriewenterrein de mors was vroger gröslaand woer t de boeren de beeste hadden lopen riessen is ebouwd an de regge det leawerden van vroger oet haandel en doarumme wör de regge op bepoalde plekken rechte trökken rechtevoort zeent ze gangs um de regge wier op de oolde manere te loaten lopen woerduur t laandskop der mear verskillend van wörd duurdet riessen biej de regge en tegen den riesserboarg an lig is der ne grote verskeaidenheaid an natuur te veenden der is völ bos een groot stukke heede en völle akkers umdet riesn van euldsher ne boerenegemeenskop is disse egenskoppen trekt völle natuurleefhebbers an ze beedt ook plaatse an een antal kaamp steas dee nen goden naam hebt ok kasteel den oosterhof met zinnen kasteelhof trekt völle bezeukers an ook umdat et riessens museum en et brandweermuseum op dezelfde stea zitt doarbie is disse stea geleefd bie trouwende stellekes dee as in den kasteelhof öare foto s loatt maken riessen hef ondaanks et gerefformeerde imago een beheurlik oetgoansleawen der zitt een antal kafees en nen laandelik bekeanden diskoteek woerop at jongeleu vanoet de wiede umtrek op an komt riessen hef een verskeaiden anbod van weenkels wat der vuur zörget at leu van boeten riessen der ook gearne inkopen doot de leste joaren dreg riessen zik vuural oet as modestad van et oolde riessen is in et centrum nit völle mear van oawer de oolde stadsboerderiejen zeent grotendeels vervöngen duur nieje weenkels en gebouwen net um et centrum hen veend iej nog wal een antal stroaten woerin as nog völle oolde boerderiejen stoat zoas in den baankaamp de bleekstroate en de esstroate alle joaren wörd vuur toeristen duur de folkloregroep van riessen ne oolderwetse waske dreeid dit gebuurt op den wiejerd woerbie as vuurnamelik vrouwleu en wichter in jak en rok de kleare doot wasken in den viewer en bleken op de bleekweaide riessen har vroger ne grote steenbakindustrie der warren in et de joarhoonderd steen en panfabrieken woervan as der noa nog vere van oawerbleewn et leem wör eerst nog met peard en wage vervoord mear in wör begunnen met de bouw van et leemspoer dit is ne smalspoerbane van in totaal km tusken maarkel en riessen toen as et gebuurd was met de steenbakkeriejeen wör ook et leemspoer nit mear gebroekt rechtevoort zeent dr vriewilligers gangs um et leemspoer dreeiende te hoolden vuur toeristen wiedters steet an den oa de pelmölle ter horst den as aait völle bezeukers trekt ook de pelmölle wörd vake as achtergroond vuur trouwfotoos gebroekt in wör riessen oet ereupen as wandelgemeente van het jaars van nederlaand n skeeld en de skeeldkoarke riessen hef een verskeaiden anbod van kafees woer as völle jongeleu op ofkomt met joar geet et jonge volk et leewste noar tiny s de molen of noar diskotheek lucky co dissen lesten oetbater steet laandelik bekeand ze organiseert völle feeste vuur verskillende leaftieden der wordt reünies eheulden vuur de euldere gardes en teenage parties vuur jongeleu tusken en joar twentigers goat et leewste noar kafee de tijd of de twee schimmels op vriedag en zoaterdagoawende kö j der oawer de köppe loopn a j lewer heanig weelt zitten kan det bie de markies of a j ne keer hen biljärten poolen of snookeren weelt mu j in dorus wean et euldste nog bestoande kafee van riessen is spekhorst dit is ook ne gadderstea vuur fct riessen de plaatselike anhangersverenige van fc tweante aandere kafees zeent buena vista vuurmoalig de blauwe reiger of n blaauwn la piazza femi s en den dreehook leu vanoet de umtrek komt gearne noar riessen vuur de völle klearweenkels dee as der zitt duur de riesnse kristelike volksoard zeent der vake wat nettere kleare te kriegen ook zitt der noar verhoolding völle juweliers riessen hef twee weenkelstroaten dee as ongevear in mekoar oawergoat de hoarstroate en de grotestroate seend een antal joar is doar et oawerdekte weenkelspul den hogen wal bie ekömmen parkeerplekken zeent der zat iej köant den auto kwiet in de parkeerkeelders oonder et nieje stadhoes oonder den hogen wal mangs nog de torrokeelder eneumd op de parkeerplaatsen an de bouwstroate n hogen pad en op de oolde veemoarkt parkeren kost niks duur mekoar zeent riessenders neet zo aanders as aandere tukkers toch steet riessen laandelik bekeand um de grote groep gerefformeerden wat der wont as nen riessender op den vrömden verteelt det he oet riesn keump krig he aait de vroage of he ook zonnen fienen is duur et kalvinistiese plichtsgeveul stoat riessenders bekeand as n heanig en beleafd volk wat zin woark grondig dut vroger steunden ze ook bekeand as een in eteugen volk woer as gin gezelligheaid an te beleawen was mear det is duur mekoar enömmen de leste poar joar veraanderd duurdet riesn de leste joarn ekonomies fleenk vuuroet is goan beent dr völle leu noar riesn verhuusd doarduur weeit dr in riesn rechtevoort n wat vuuroetstrevendern weend det heuld töt vuur kort ook in det t riesns aal mear in eruild wör vuur t nederlaands mear dr zeent ok al wier teegnaksies um t riesns te behoaldn op t nieje gemeentehoes van riesn haank n brödken woerop steet det leu ook in t tweants en t sallaands ehulpn köant wordn as ze doarvuur kiest en eens in t joar wörd de roadsvergaderige van de gemeenteroad in t plat eheuldn n vrogeren börgemeaister bort koelewijn kreeg hiervuur zelfs oonderwies in t riesns um zo t spul te könn volgen en n wöardjen met te kuiern riesnders beent dr duur mekoar fier op dat riesn töt de euldste steedn van nederlaand beheurt ze zöalt n boetnstoander den de fout maakt riesn n doarp te neumn aait verbettern ondaanks al dee niejigheedn veendt de meeste riesnders t belangriek de j normaal bliewt doon en neet met de neuze in de loch goat loopn oet beleafdheaid sprekt oew de meeste riesnders in t hollaands an mear as ze vernemt de j tweants köant goat ze ook gaaw wier oawer op riesns de meeste riesnders hooldt van tradities en gebroekt nog regelmoatig tweantse skeeldnaamns vuur mekoar zo is n bouwbedrief nog aait bekeand as potje en n skildersbedrief as de feaie en n eigenaar van t tankstation an de oranjestroate wörd nog aait n ölliebear neumd ook de jungere gennerasies gebroekt disse skeeldnaams regelmoatig as skoelnaams op t internet in de rest van nederlaand is vuural t konservatieve van riesn bekeand de skriewer belcampo dee zölf ok in riesn groot wordn is skreef zölfs dat as de wearld vergeet riessen nog n paar joar blif bestoan in köm riesn laandelik in t niejs duur de grote wearstaand van de gerefformeerdn teegn n metalfestival umdet dr godslasterlike en satanistiese teksn ezungn zoln wordn de gemeenteroad kreeg mear as klachtn ze spöldn t zo hoge det t in t lestn in n haag behaandeld mos wordn t festival gung wal duur t riesns is nen vörm van tweants wat wier tot t neersassies heurt t hef skoonwal n heel eegn en herkenboar karakter met biezeundere wöarde en klaankn woeras aandere soortn tweants vaake wat kortangebeundn oawer komt is t riesns wat zängeriger t riesns hef in de kleenkers ee eu en oo vake nen dreei inzitn woerat aandere soortn tweants nen vlakken eankelklaank hebt bv in de wöarde zee en groot dit zol volgens de geleardn n oawerbliefsel wean vanoet t westfaalse plat wat vuur n poar hoonderd joarn töt wied in neerlaand esprökn wör aandere dialekn dee t hier ook nog oawerbliefsels van hebt zeent t eanters en t vjens t riesns wörd vake in eenn oadem met eanters eneumd umdet dee beaide van t tweants ofwiekt en eegne klaankn hebt mear det beaide wal op zonne manere doot det ze met mekaander te vergeliekn zeent t gebroek van t riessens gung töt vuur n poar joar terugge zo wied det leu mekoar allene mer bie n riessensen skeeldnaamn keandn en zelfs vuur sommige stroatn nen eegn naam hadn de markeloseweg wörd nog aait de harte weg eneumd stationsdwarsweg is n zwartn weg de bloemstraat neumt ze siknstroate arend baanstroate was aait t ströatjen en de wilhelminastroate neumt ze t doodsströatjen t bosrieke heuwelachtige gebeed an de koerbeeld de ravijntjes wörd duur völle leu nog klean zwitserlaand eneumd de gemeente riesn hooltn was de eerste gemeente dee t offisjeel leut vaste legn det inwonners op t gemeentehoes plat magnt kuiern de offisjele webstea van de gemeente is oonder mear in t riesns te bekiekn ook köant trouwnde koppels dr vuur kiezn um zik in t tweants te loatn trouwn hiervuur zeent spesjale ambtenoarn van de börgerlike staand an enömn n eerstn geleardn den at de wearde van t riesns zag was koarel van n notoaris hee skreef t eerste riesnse wöardebook en later vuur t hele tweante ene van de eerstn den at bekeand is ewördn met t skriewn in t riesns en woervan at de verhaaln en gedichtn völle inzicht geewt in de sproake en kultuur van t toewmoalige riesn was w j c van wijngaarden den at in t de joarhonderd al stuks in t plat skreef noar um is in riesn ne stroate verneumd nen aanderen in riesn slim geleefden dichter was jan rozendom aandere skriewers dee t zik rechtevoort bezig hooldt met t skriewn in t riesns zeent gerrit kraa gerrit dannenberg en jan zandbergen öare greutsheaid blik ook oet t feit dat riesn n eegn volksleed hef wat is eskreewn duur g mekenkamp riesn hef ok n eagn volksleed mooi riessen hier he j t eerste vèrske en t refrein de muziek dr bie is eskreewn duur albert sommer tusken t heed en bos en akker tusken t hoog en leege laand woer n oa zo laankzaam laankzaam kroonkelt zik nen weg noar t noorden baant woer nog zeent de vennekoelen met de bolnpeeters in t reet woer t nog völle völle oolderwèts is weet ie woer dèt is of neet refrein dèt is in riessen dèt oole riessen t mooiste plaetsken oet heel twentelaand in heele groote stean kon k vaste aalt nit wean mear riessen jonge joa jonge joa jonge joa dèt lig mie toch zo noa toch zo noa toch zo noa noarns is t zo heelder en zo fris umdèt r mear één riessen is umdèt r mear één riessen is woer het wèwwertöw mer kleppert landbow en ook handel bleujt woer een nearig ievrig ievrig volk woont aalt in eenvoud op egreujd woer in n esch de rogge golvet woer in n mos de beeste weid woer kastaanje en de leendeböme wied en zied eur geur verspreid woer ook vrömden geane hengoat umder t is zo rustig oord woej noar nachtegaal en koekkoek lustern könt zo ongestoord woer de kikkers in de slöte kwaakt eur èèn en t zelfde leed woer het toch zo woonder woondermooi is ken iej nog dee strekke neet riesn hef n aktief verenigesleawn dr beent n groot antal verskeaidene sportvereniges vearder zeent dr nog verskeaidene keunstnvereniges riessen is partnerstad met t duutse stemmert de beaide steadn hebt gode kontaktn en dr wordt regelmoatig oetwisselingstreffens op töw ezat t riessense muziek wilhelmina hef al es muziek west maakn in stemmert en de brandwearkorpsn van beaide steadn hebt regelmoatig saamn oefening of feest t vreeznvens of vjens is t dialekt dat sprökn wordt in t tweantse doarp t vjenne t hef nen ampartn plaats in t neersassies umdat t zoo völle afwik van t tweants en nich doartoo reknd kan wördn zo is de oetsproak van t vreeznvens aanders as van t tweants duur ne paar vrömde klaankn kent vjenne n stoatus van volkömn taaleilaand zo kent de ee oo en de eu oet t tweants ne tweeklaank teagnoaver neet steet neit good wordt goud en greun kleenkt as gruin disse klaankn komt ok vuur in t grönnings en t sittards t meest biezundere is effenwal det vjens weurde as better en oaver oetsprekt as bjätter en waver dit zol duudn op de oolde westfaalse klaankbrökke t vreeznvens is ok in eankele opzichtn met t sallaands metgoan zo wördn verkleanweurde precies as in t sallaands en nich zoo as in t tweants vormd tweants döt boom beumken en vjens döt boom beumpie t vreeznvens kan oonder aandere veundn wördn in t beuksken jipke en jannöaken ne riege tweantse vertalingn van verhaaln van annie m g schmidt in dit beuksken is de geschichte ne kiste met reachies in t vreeznvens schrevn oaver vjens of vreeznvens wörd deur verskeidene weln schrevn dat t duur invloodn van t freesk weinig oavereen kömp met t tweants dat in umlignde plaatsn sprökn wördt aandere weln schrieft oaver russiese invloodn duur haandel met rusland in de tied van tsoar peter n grootn hendrik entjes hef oetwezn dat t vjens feitelik ne oolde behooldende vorm van t twents is det duur weinig invlood van boetnof völle oolde westfaalse kenmearkn hef behooldn t meest kenmearknd is de verdreaiing an t begin van kleenkers t vjens verdreeit bepoalde klaankn woar in andere soortn tweants nen eankelklaank wörd broekt dit kan n oawerbliefsel wean van t westfaals de r vuur nen metkleenker wörd as ne j oet esprökn dus kaarke is kaaike dit is te vergeliekn met de gooise r de vuurplaksels an en on wordt nasaliseerd töt vearder wordt de ee oo en eu verdreeid töt nen tweeklaank neet wörd neit good wörd goud en greun wörd gruin disse maneere van proatn wördt hoaste neet mear broekt en t gebroek van dialekt geet de leste joarn slim op sallaands an hieroonder nen breef van nen inwonner van t vjenne an zinne zönne den at soldoat is in niejmeagn an zienen zjunne dei saldot is vuur de kwennik eerst op de cikkedelle bi j antwaaipen en now te nimwjgen uit den overysselschen almanak ao leive vrjrik um d k kwttens gein schrieven van w ontvungen hebbe wa k wal en bjettien bange d i neit goud gezond zllen wjzen ik wappe effenwal d k te vergieves bange vuur w mag ewjst wjzen mi j dunk a i neit gezond wazzen dan ha i doch k neit ezwiiegen dei zeik of zuchtig is schrif toch nog wal es nô ziene lders en drumme geine tiedinge gouwe tiedinge zeg et sprjkwôrd wi j zint k allemôle nog zoo bi j t le wi j lustet van en klinsten tot en gretsten geerne wat jtten wat is t van t jôr vuurdeelig met t verbauw ragge boukwite gaste erappele i kjunt niks bedenken of et steit allemôle effengoud wat zint de luije vreulik bi j as vlieren jör t is er an te zein in de oogen dr is k vjelle meer ljvendighid onder t volk as ter ewjst is dr is k was wappen op sunt jôpek edôn mer nw is e doch kwtbi j wi j zint zoo drk met t waaik d i t ow neit begriepen kjunt wi j wjettet hôste neit wa we eerst of lest zjult doun het lp ons nw allemôle te glieke op en hoop en nw we w kwiet zint möute wi j der bi j doun dt i ans den nen knecht of ne mgt he we neit dei denstbwan he i k lange neit vuur niks en daghuren kriegen dör geit k al ne zwôre wieze op dei kieket w s ôvends k al nô de vingers wi j wsselt er met ons eigen volk leiver vr en lte op an zoo goud a we kjunt en d we dan neit doun kjunt dt lôt liggen kju we dan zoo vjeulle tjurf neit grjven en zoo vjelle vjenne neit hauwen dt lôt hen wi j kjunt k minder tou as d we dr zoo nen ballast van volk bi j menkar jaagt dt wl vjelle schjellen nen enkelden gresmeeijer of nen plaggen stjkker dt zint alle daghuren dei wi j nog ehd hebbet ik z mi j w waren d k mi j neit lôte opvrjtten van t vremde volk altevjelle roet um de hakken d s mi j k al gein dut werd dei der den pot vuur kwakken zal dei is dan wier zoo vjelle te drekker w moeder is dan zoo verljgen as job en dt wi k neit hebben het vrauwluijewaaik d kju we wa redden weijen vlasbrken bwatterkanen en zukke dinge das mer nen toutst bijzunder vuur onze gaidine dt kan in en ummezéin zoo vjelle doun as mennigeine in nen heelen dag het lp aait nô t waaik dat um de schjette zoo flddert um de beine dt mchien dôr he k mennigmôl mien behgen an de ofsluutdiek sluut sinds t iesselmeer de veurmaolige zujerzee of van de waddenzee en loopt van den oever op t veurmaolige eiland wieringen naor t friese plekjen zurich de diek is kilometer lang en is zo n meter breed de ofsluutdiek is n oenderdeel van de zujerzeewarken die ontwörpen bin deur cornelis lely in eerste instansie zou der n treinspoor over de diek heenkommen hier is oek rekening mee ehouwen mar dit treinspoor is der uuteindelik niet ekommen in plaots van dit treinspoor is der n extra breje autoweg an eleid dit worde de a of de e an de noordzied de kant van de waddenzee leit oek n fietspad t woord diek betekent n ofscheiding tussen land en waoter dit zou kloppen as t hele iesselmeer dreugeleid was mar deur de verandering van de plannen is t n dam eworren n scheiding tussen twee waoters de ofsluutdiek had dus eigenlik de ofsluutdam moen heten volgens de minister van verkeer en waoterstaot karla peijs van is de ofsluutdiek nao jaor toe an n grote opknapbeurt de diek is eigenlik te leeg de kroen en t binnentaloed bin niet voldoende erosiebestendig en oek de sluzen voldoen niet meer an de normen die vandaag de dag esteld worren ze het veuresteld um de diek en nog n bult are dieken waoterkeringen en sluzen n groendige opknapbeurt te geven t gaot dan um oengeveer n vierel van de kilometer waoterkeringen in nederland dit kost oengeveer zo n miljard euro op mei maakte de regering bekend binnen jaor te starten mit de opknapbeurt van de ofsluutdiek op november schreef t noordhollands dagblad dat der op de ofsluutdiek n proefsentraole ebouwd worde waorin blauwe energie op ewekt wort deur zout en zeut waoter te mengen woater ho is chemische verbinden van twij woaterstofatomen en ain zuurstofatoom aal leven op eerde bestoat grotendails oet woater en is oafhaankelk van woater bie koamertempratuur is woater vluistof t het enkele aigenskoppen woardeur t zok onderschaaidt van aandere vluistoffen woater kin in drij heufdvoases of aggregoatsietoustanden bestoan ies woater en woaterdaamp ofwel vaaste stof vluistof en gas de tempratuurschoal van celsius en doardeur ook dij van kelvin binnen baseerd op de overgang tuzzen dizze toustanden ies smelt wordt vluiboar bie c en woater verdaampt wordt gasvörmeg bie c der binnen bie aibel hoge drok nog aantel om en bie verschillende iesfoasen te onderschaaiden bie normoale atmosferische drok kinnen ook oververhit woater en onderkould woater veurkommen dat is woater dat waarmer as c of koller as c is moar zok nog aal in de vluistofvoase bevindt maiste woater op eerde bevindt zok in ozeoanen en zeen voak wordt woater vervouerd van laand noar zee via revieren of knoaln vanoet zee verdaampt t woater weer en vaalt t deur neerslag weer op laand woarnoa t weer noar de zee vervouerd wordt dit nuimt man kringloop van t woater in de maiste hoezen komt t woater gewoon oet de kroane môr in aarme landen zo as ien afrika mouten de maiste mìnsken t zölf goan zuiken n hunebed is n stainen grafkoamer dai bestaait uut grode stoande stainen zwaarfvlints overdekt deur huile grode platte stainen mit klaindere stainen is voak môr nait aaltied aan n ziedkaant n ingaang môkt t gehuil wuir overdekt mit eerde zodat der n flinke hoogte ontstond zai wuiren baauwt in de prehistorie man vond ook voak prehistorische veurwaarpen onder de stainen onderzuik noar en op hunebedden wuir pas doan in de twaide hèlfte van de e aiw deur professor a van griffen uut t grunnegse noordhorn bie dit onderzuik wuiren aal nederlaandse hunebedden nummerd zo binnen der in de provìnzie drìnthe hunebedden dai lopen van d tot d tou en in de provìnzie grunnen binnen der twai dai lopen van g tot g tou de aander drai binnen deur de aiwen hìn huilmoal vot kommen man docht aaltied dat f ook bestond n hunebed in t fraise goasterlaand môr noa onderzuik bleek dat dit gain hunebed was môr n zonuimde stainkist in t duutslaand over de grènze bie drenthe en grunnen stoan ook hunebedden dit is ook te zain aan t woapen van t laandkraits emslaand sommege duutse hunebedden binnen zulfs groter as de drìntse bie börger staait t grootste hunebed van nederlaand en de stoan ook de maiste bie mekoar in börger is ook t hunebeddenzèntrum vestegd utrecht in plaotselike dialekten vaok utrech is de heufdstad van de gelieknaomige provinsie en de vierde stad van nederlangd inwoners in bron gemeente utrecht utrecht is een van de stejen van de rangdstad de stad is sentraol elegen op n knooppunt van weg spoor en waoterwegen waordeur t n toonangevende beurzen en konferensiestad is de stad huusvest de grootste universiteit van nederlangd en t heufdkantoor van de nederlandse spoorwegen ok is de jaorbeurs hier evestigd utrecht is de zetel van n oud katholieke en van n rooms katholieke aortsbissjop t is een van de oudste stejen van nederlangd mit n belangriek histories sentrum vanwege de domtoren beeldmark van de stad en mit meter de hoogste karktoren van nederlangd wort de stad ok wel de domstad eneumd de rippebliek syprus grieks kypriak dimokrata turks kbrs cumhuriyeti ligt op t gelieknamige eilaand syprus in t oosten van de middellaandse zee zo n km in t zujen van turkije en km in t westen van syrië syprus beheurt geografies ezien tot t aziatiese kontinent mer vanwege politieke en kulturele redens wördt t vake tot europa erekend syprus is sinds lid van de europese unie syprus is bekend as de geboorteplaotse van de godinne afrodite uut de griekse mythologie sinds is t noordelike deel van t eilaand bezet deur turkije bangladesj en pakistan erkenden al heel gauw de turkse rippebliek van noord syprus mer onder drok van veural de verenigde staoten mossen ze de erkenning weer intrekken de offisiële taal op t noordelike deel van t eilaand is turks en t zujelike deel van t eilaand is grieks t verenigd koninkriek bezet nog altied n militaere baosis op syprus akrotiri en dhekelia de heufstad is nikosia levkosa in t grieks lefkoa in t turks aandere belangrieke stejen op t eilaand bin åland ok wel de ålandeilaanden nuumd zweeds åland fins ahvenanmaa is n autonome eilaandegroep in de monding van de botniese golf halverwegen zweden en finlaand åland wordt uutspreuken as ao land en heurt bi j finlaand mar is gehiel zweedstaelig de archipel is demilitariseerd en de bewoners hoeven niet te voldoen an de finse dienstplicht åland het n autonome regering en n eigen parlement de eilaandegroep is lid van de noordse raod veerder bezit åland n eigen polisiekorps n eigen vlagge zie hiernaost en geft t eigen postzegels uut t inwonertal bedreegt de heufdstad is mariehamn toerisme is n belangrieke bron van inkomsten veur de eilaandegroep naost de tradisionele laandbouw en schipsveert de grote veerboten tussen stockholm en helsinki of turku maeken altied n tussenstop in mariehamn zuud afrika afrikaans suid afrika engels south africa is n laand dat zo as de naam al angif in t zujen van afrika ligt t laand grenst in t noorden an namibië botswana en zimbabwe in t oosten an mozambiek en swazilaand de onaofhankelike staot lesotho wördt umringd deur zuud afrika zuud afrika is t enigste laand ten zujen van de sahara dat n vrie grote blanke gemeenschap hef zo n van de bevolking is blank is kleurling is zwart en is van indiese of aziatiese aofkomst volkstelling allewel tachtetig persent van t laand zwart is woenen de zwarte meensen en de kleurlingen veural in de krottewieken dit is veural zo op t plattelaand en in kleindere darpen in de grote stejen krie j n wat gemengder beeld n grote meerderheid van t laand is protestants christelik mit n kleindere rooms katholieke anhang in totaal is zo n van de bevolking christelik der is veerder oek nog n persentazie van de bevolking die nog altied n natuurreligie anhank dit bin zowat allinnig de bantoes de zwarte bevolking zuud afrika hef n rieke koloniale geschiedenisse die in in kaapstad begun as nederlaandse vervarsingspost nao aanderhalve eeuw nederlaandse kolonisasie wördden de kaapkolonie overeneumen deur t verenigd koninkriek hierdeur migreerden n groot antal nederlaandstalige kolonisten bekend as boeren mit de grote trek naor t binnenlaand en stichtten verscheiene boerenstaoten waorvan uuteindelik de zuud afrikaanse rippebliek en de oranje vriestaot de belangriekste waren disse rippublieken wördden in deur de britten veroverd in de tweede boerenoorlog en samen mit de kaapkolonie en natal in tot zuud afrika verenigd in de e eeuw kreeg zuud afrika van doon mit ampartheid n beleid waor verschillende rassen escheien van mekaar leven mossen en de niet blanke meensen benaodeeld wördden in wördden ampartheid offisieel aofeschaft in wördden nelson mandela de eerste zwarte prissedent van zuud afrika in zuud afrika en namibië wördt dan oek n van oorsprong nederlaands ebaseerden taal espreuken t afrikaans zuud afrika hef in totaal elf offisiële talen t afrikaans engels de twee belangriekste talen zoeloe xhosa noord sotho tswana zuud sotho tsonga swazi venda en zuud ndebele zuud afrika bestung tot mer uut vier provinsies transvaal vriestaot natal en de kaapprovinsie sinds de ampartheid aofeschaft is in is t laand verdeeld in provinsies de wienter is één van de vier seizoenen in de gemaotigde streken en in de poolstreken een veul veurkoemende misvatting is dat de kouwe periode zol ontstaon deurdat de eerde veerder van de zunne of steet mar dit is neet waor in de kouwe periodes steet de eerde korterbie de zunne as in de zoemer oek wè perihelium eneumd de ofstaand van de eerde tot de zunne hef gien invleud op de temperetuur op de eerde t is de schune staand van de eerdas dee derveur zörg dat t bie ons op de eerde kouwer wonnen in de wienter steet op t noordelijk halfrond de eerdas van de zunne of ewend en in de zoemer steet t krek naor de zunne toe s wienters he j vake snee en ies dit zörg veur wienterpret mar oek veur een bulte ongelokken as t een poosjen evreuren of esniejd hef dan ku j weer de schaosen en de sleeën uut de kaste haolen de meeste meensen doon dat dan oek of der argens snee vuilt en ies kump te liggen lig der vanzelf wè an waor of da j woenen in zuud amerika he j neet zoveule kans op wienterpret op t noordelijk halfrond tussen en de an egeven tied is de plaoselijk nederlaanse tied in t zujelijk halfrond beginnen op disse daotums de zoemer de summer is eyn van de veer seisonen et wördt in de weaderkünde beskreaven as de månden juni juli en augustus up et noordelik halvrund en december januari en februari up et südelik halvrund et stearnkündig bepålde begin van de summer is de summersünnewende rund juni up et noordelik halvrund en rund december up et südelik halvrund de sünne geyt dan döär et summerpunt de sünne bereikt dee dag de hougste stand boaven de ender en de dag düürt et langst de summer endig mid de harvst ekwinoks rund september up et noordelik halvrund en määrt up et südelik halvrund üm praktiske readenen begint de weaderkündige summer eyrder up juni up et noordelik halvrund en up december up et südelik halvrund dit düürt dan tot september in et noorden en määrt in et süden de summer kenmarkt sik döär vry houge temperaturen en relativ weinig neaderslag up et noordelik halvrund in de kummende jåren de anegeaven tyd is de plaatselike neaderlandske summertyd up et südelik halvrund beginnen up disse datums de winter lente of vöärjår is eyne van de veer seisunen et sterrekündig bepålde begün van de lente is de lente ekwinoks rund maert up et noordelik halvrund en rund september op et südelik halvrund de sünne geyt dan döär et lentepünte en den dag en den nacht binnen termed lyk allene in längte de lente endigt mid de sumersünnewende rund juni yp et noordelik halvrund en december up et südelik halvrund üm praktiske readens mar ouk üm readens dee mid et klimåt van doon hebbet begünt de meteorologiske lente eyrder up maert up et noordelik halvrund en up september op et südelik halvrund et duurt dan töt juni en up et südelik halvrund töt december des lentes gåt de planten wear gröien en blöien nå ysheiligen is de kanse up vorst vry klein de roomsk katolike traditys hebbet de vastenperiode dee begünt up aswoonsdag en endigt mid påsken vasten wörd vöärof egåne döär de vastenåvend nöäst påsken hebbet se in de kristelike tradity ouk de gode weake dree dagen vöär et påskweakende witte dunderdag gode vrydag en stille såterdag in et hinduisme wörd so rund påsken de holi phagwa evyred de sekulire varsy van påsken wörd ekenmarkt döär symbolen van ny leaven so as eklöörde evarvde eier ouk de påskhase höyrt by dit feest begün van de sterrekündige lente up et noordelik halvrund in de of eloupen en de et kummend jår de an egeyven tyd is de plaatselike neaderlandske tyd up et südelik halvrund begünnet up disse dåtums de harvst haarst haarfst of naojaor is één van de vier seizoenen t sterrekundig bepaolde begin van de haarst is de haarsteuinox roend september op t noordelijk halfroend en roend meert op t zujelijk halfroend de zon gaot dan deur t haarstpunt en de dag en de nacht bin temet liek alleens in lengte de haarst eindigt mit de wienterzonnewende roend december op t noordelijk halfroend en roend juni op t zujelijk halfroend um praktische rejens begint de meteorologische haarst eerder op september op t noordelijk halfroend en op meert op t zujelijk halfroend dit duurt dan tot december en op t zujelijk halfroend tot juni in de haarst gaon planten waoronder loofbomen der blaojen verliezen in de haarst wort t meestentieds heel wat kouwer as in de zoemer allewel der nog periodes mit warmte kunnen wezen de zogenaamde naozoemer feestdagen in de haarst bin alderzielen en alderheiligen begin van de sterrekundige haarst op t noordelijk halfroend in de kommende jaoren de an egeuven tied is de lokaole nederlanse zoemertied op t zujelijk halfroend beginnen op disse daotums de leinte maarkweerdig is dat volges de schoolboeken de haarst op september zou beginnen tot noen toe is de sterrekundige haarst alleen nog nooit op september begunnen en tot zal dit oek niet gaon gebeuren dongerediel nederlaans dongeradeel fries dongeradiel is een friese vroggere gemiente mit inwoners en een oppervlakte van km dongerediel is elegen in et noordoosten van de perveensie mit as heufdplak dokkum de noordelikste stad van de friese elf steden de hudige gemiente dongerediel is nao een gemientelike herindieling in ontstaon deur et saemenvoegen van de gemientes dokkum westdongerediel en oostdongerediel et waopen van de gemiente dongerediel is een saemenvoeging van de waopens van de drie opheven gemientes de twie stromen stellen de revierties peazens en ee veur die in dokkum saemenkommen dongeredeel bevat de stad dokkum en dörpen de nederlaanse naemen bin de officiële antal inwoners per woongebied paesens en moddergat wodden deurgaons as ien gehiel beschouwd klaas annink juni oldnzel september better bekeand as hutnkloas was nen beruchtn misdoadiger oet tweante hee was ne zönne van jannes annink en geertrui sueters hee zol in beantel geboorn ween mer biej zien huwelik met aarne spanjers wördt schreevn dat e oet beckum kwam saamn met ziene vrouwe aarne en zienn zönne jannes was e schuldig an n groot antal deefställe en meurdn in n umgeaving van beantel en hengeveald dee t zee pleegn vanoet ne hutte biej hengeveald annink neugdn kremers dee t langs de wegge gungn oet um bie um wat te etn en te oavernachtn doarnoa weunsken e de kremers ne gode reize en beud an dat ze dan op de terugwegge aait welkom bie um warn as ze dan wier kömn noa de haandel en bie um oavernachten met de knippe good vol deed e ze dood en reuvden al öare spuln doo in nen kremer oet hannover nich van t weentermaark in goor terugkwam gung zienn vaar noar tweante um alns oet te zeukn hee zag annink in de nette kleare van zienn zönne oet de kearke komn wat bewies was dat huttenkloas den kremer har dood doan huttenkloas wördn oppakt en n paar moand vaste zat op n spesjaal doarvuur gemaaktn stool noa n proces wördn hee in leavndig radbraakt ziene vrouwe aarne wördn ok ter dood veroordeeld en wörgelt n stool woarop klaas annink daagn hef vaste zetn is nog altied te zeen in oldnzel dr is rechtevoort n beermeark op de maarkt det noar um verneumd is huttenkloas bier wat as logo den stool hef in hef de almelose muzikant alexander schoemaker zien ballade van hutnkloas uut ebracht woarin t verhaal van annink op riem ezet is ferwerderediel nederlaans ferwerderadeel fries ferwerderadiel is een friese vroggere gemiente mit inwoners op meie bron cbs en een oppervlakte van km de gemiente leit an de waddenzee en het kilemeter kust sund is de officiële naeme van de gemiente et friestaelige ferwerderadiel de gemiente ferwerderediel ferwerderadiel telt twaolf officiële dörpen et heufdplak is ferwerd ferwert de dörpen in de gemiente hebben sund allienig de friestaelige plaknaemandudings as de officiële naemen de nederlaanstaelige naemen bin allienig aandere benaemings exoniemen de plaknaembodden bin in de hiele gemiente ientaelig fries antal inwoners per woongebied op jannewaori bron www ferwerderadiel nl naost disse officiële dörpen bin d r in de gemiente de volgende buurtschoppen bartlehiem leit gedieltelik in de gmientes liwwadderediel en tietjerksterediel tytsjerksteradiel in die laeste gemiente leit et grootste pat en wodt et as officieel dörp rekend doorspiek nederlaands doornspijk was n vroggere gemeente in gelderlaand t is noen onderdeel van de gemeente elburg t antal inwoeners lag in volgens t cbs rond de t darp hef n antal karken mit n orthodox karakter de grootste karke is de hersteld hervormde karke doorspiek wordden veur t eerst vermeld in t jaor as villa thornspiic t is daormee een van de eerste plaotsen in t raandmerengebied die in de annalen n korte geschiedenisbeschrievige per jaor vermeld steet villa thornspiic was n nederzetting mit n zekere kern de plaotse waor de eigenaar van t laandgoed ewoend hef zo n villa bestun uut verschillende boerderiejen die soms zelfs op vrie grote aofstaand van t middelpunt laggen in t jaor gaf koning koendert ii dreje boerderiejen in dorenspic an zien dienstman werner mit disse vermelding van doornspiek wordt n gebied an eduuid waorvan de grenzen vastesteld wordden deur de karkelike overheid zo n karkelik gebied heetten n karspel karkespel en bestun uut tenminsten geleuvigen de grenzen van dat karspel bin op n paor kleine veraanderingen nao gebruukt as de grenzen van de gemeente doorspiek in gebruukten de schepenen van elburg bie n haandelsovereenkomst in t duutse lubeek t geheimzegel van dorenspiet ze gaffen as verklaoring veur der haandelswieze onze stad dreug vrogger de naam dorenspiet in de e eeuw kreeg t gebied an t einde van de karkdiek de naam doorspiek oorspronkelik lag t sentrum van doorspiek meer naor t noorden toe kortbie de sunte ludgeruskarke an de zujerzeediek naodat de karke in deur overstreuming en blikseminslag verleuren was egaon wordden der n nieje karke ebouwd op grotere aofstaand van de zujerzee tegenover t arf klarenbeek t sentrum van t darp kwam rond disse niej ebouwden karke te liggen in t midden van de e eeuw is deur t darp op de plekke waor t noen ligt de zujerzeestraotweg an eleegd de karkdiek van t darp naor de plaotse waor de ouwe karke estaon hef was oorspronkelik de verbinding tussen t achterlaand en de ouwe kern an de zujerzee in t noorden van de karkdiek ligt t goor n sinds in arfpacht uutegeven weide en heuigebied dat deurkruust wordt deur de goorbeek elburg vrogger ook wel elleburg is n gemeente en n prachtig mooi vestingsstadjen en olde hanzestad in nederlaand elegen an t veluwemeer in de provinsie gelderlaand op mei had de gemeente inwoeners op een oppervlakte van km t gemeentehuus steet in oostendorp elburg hef n rieke geschiedenisse en is dan ook van grote historiese weerde n bekend elburgs monument is de vischpoorte elburg was van oorsprong n echt vissersdörpien dat an de zujerzee lag in kreeg elburg stadsrechten en is ook de vischpoorte ebouwd elburg stond vrogger veural bekend um zien goeie gereukte aol de rolle van vissersplaotse is laoter overeneumen deur hardewiek mar mit de anlegging van t iesselmeer is de visserieje in allebeie de stejen stark of eneumen deur overstreumingen en deur de orkaan uut is de stad verhuusd naor n hoger elegen plaotse de veurmaolige gemeente doorspiek is in bie de gemeente elburg ekeumen de oldere naam veur elburg is elleburg dit is veural in oldere dokumenten te vienen elleburg kömp ook veur as achternaam in de binnenstad van elburg steet ook n synagoge dit wordt waorschienlik n museum dorpen binnen de gemeente elburg bin buurtschappen binnen de gemeente elburg bin het is de stad die elburg heet die hanzestad van toen waar de heer zijn kind ren weet in denken en in doen waar de vischpoort al eeuwen bood uitzicht op de visservloot waar de klok al eeuwen slaat waar de kerk in t midden staat et harde nederlands t harde is een dorp up de veluwe in de gemeynde elbörg et is een bosryke plaatse bekend van de militäre kaserne up de woldbarg et dorp is vernöömd når de struktuur van de grund dat harder is as de grund in andere dorpen städen in de kontreinen et harde had op januåri sowat inwuners en is dårmead nå elbörg de groutste plaatse in de gemeynde et dorp ligt by de a amersfoort zwolle en hevt een station an de spoorlynde tüsken deselvde städen de stoptrein stopt der twey keyr in et üre per richtinge et harde lag een tyd in twey gemeynden de gemeynde oldebrook en de gemeynde doorspyk later weren et oldebroker deyl van et harde by de gemeynde elbörg edån delfziel nederlaands delfzijl is n vrougere gemainte in de provìnzie grunnen de hoofdploats had dezulfde noam as gemainte delfziel de gemainte delfziel het van de nederlaandse chemische industrie op zien grond stoan in is delfziel n daam en loppersum bie nkander doun in de gemainte emsdelta delfziel is n hoavenstad in noorden van de provìnzie t ligt aan de monden van de eems en het grootste industriële hoaven van noordnederlaand vanof de e aiw wer hoaven van delfziel al bruukt betaikent delf oale noam van t damsterdaip en ziel nederlaands sluis börgemeester maritje appel nuimde gemainte in sizielje aan d eems om vermainde achterkoamertjespoletiek en belangenverstrengelen om in en was der nogal wat klaaid mit de papieren in de gemainte t ston dus ook bekènd as n korrupte gemainte woarnoa de börgemeester in opstapte noast stad delfziel bestait de vrougere gemainte uut de volgende ploatsen bierem biessem börgsweer faarmsom glìns heveske holwier kraiwerd lösdörp midhoezen naansom pooln spiek termunten zijl oetwier woagenbörgen waaiwerd woldendörp emsmond is n vrougere gemainte in de provìnzie grunnen t is in ontstoan deur verainen van de gemaintes hefshoezen kannes oskert en waarvum t ligt aan de waddenzee en aan de monden van de eems vandoar de noam eemsmond t woapen en de vlage verwiezen noar dizze reloatsie tuzzen de zee en de gemainte de haile grunneger waddenzee heurt bie dizze gemainte doarbie heuren ook de waddenailaandkes röttemeroog en röttemerploat de gemainte komt gedailtelek overain mit t historische oosterambt in de gemainte eemsmond ligt ook de eemshoaven dit is noa delfziel de grootste en belangriekste hoaven van de provìnzie grunnen hiervandoan gait ter n boot noar t oostfraise waddenailaand börkem de gemainte emsmond bestait oet de volgende ploatsen eemshoaven doodstil eppenhoezen kannes mij nijlaand polderziel oethoezen oldenziel oldörp oostìnd olschip oskert roschoul röttem röttemeroog röttemerploat staartenhoezen stivverd waarvum zanneweer en zeuvenhoezen zainsweerdegheden in de gemainte emsmond binnen de grunneger waddenzee wierden börgen woaronder de menkemabörg berkoop nederlaans oldeberkoop fries aldeberkeap is een dörp in de gemiente ooststellingwarf et dörp hadde zo n ienwoners in de bi jnaeme veur een ienwoner van berkoop is tobbeschieter of tonneschieter et ooststellingwarfse dörp leit in et zuden van frieslaand omdebi j twaelf kilemeter noordoostelik van wolvege et dörp leit vlakbi j et kruuspunt van de n mit de n de ofstaand naor de kuunder kuunderkanaol in et noorden en de lende in et zuden is in beide gevallen ongeveer aanderhalve kilometer de prinsewiek verbient et noorden van berkoop mit et kuunderkanaol berkoop is et ooldste plak in zuudoost frieslaand de bonifatiuskarke wodde in de e ieuw bouwd en wodde laoter verschillende keren uutbouwd de eerste schriftelike verwiezing d r naor komt uut friese strieders kwammen toen bi j brokope bi j mekeer om drenthe binnen te valen in wodde bi j de lende de bekhofschaans bouwd as onderdiel van de friese waeterlinie tussen en was berkoop et hoofdplak van de gemiente ooststellingwarf in wodde een kenon vunnen van de oolde bekhofschaans en wodde in in et dörp daelezet et instituut veur de stellingwarfse tael de stellingwarver schrieversronte is vestigd in berkoop open stal is een jaorlikse keunstmanifestaosie op verschillende lekaosies in et dörp disse keunst en kiekroute wodt al sinds holden an de noordkaante leit een kleine jachthaven de prinsewiek verbient disse jachthaven mit de kuunder de bonifatiuskarke is et historische middelpunt van berkoop een veurloper van disse karke is waorschienlik al om henne bouwd om et olde karkhof henne staot een ringmuur de ringmuur hadde in de e ieuw verschillende toegaangspoorties de ringmuur is restaureerd in en iene van de toegaangspoorties is opni j opbouwd om de karke henne staon ok de meerste monumentaole gebouwen van berkoop zoas villa vredewold naost de bonifatiuskarke en de pastorie naost et gebouw van de stellingwarver schrieversronte de eerde aalgemaine noam en latainse terra is n objekt in os zunnesysteem dat vanof de zunne de daarde planeet is t is tot nou aan tou t aineg bekende hemelobjekt woar leven is der leven planten daaier en mikro organismes man vermoudt dat de eerde om en bie miljard joar leden ontstoan is de eerde bestait oet de volgende loagen de atmosfeer is de loag om de eerde woarin de grootste houveulhaid gassen zoch bevinden t bestait oet de volgende stoffen stikstof zoerstof argon woater tot daamp wolken kooldioxide neon en hailium in de atmosfeer bevindt zoch t maiste leven doarom is de atmosfeer dail van de biosfeer t eerdoppervlak is de körst van de eerde t is om en bie de km dik en bestait vernoamelk oet sillizium zaand en andere stolgestaintes enkeld persìnt van t eerdoppervlak is begangboar veur mìnsken de overege is woaterdekt ozeoan zee de maiste levente organismen leven op t eerdoppervlak deur de swoartekracht t eerdoppervlak is opbaauwd oet ploaten zai ook plaotentektoniek de eerdmantel is t gebied tuzzen de körst en de kern t bestait vernoamelk oet iezer en magnezium as eerdploaten van mekoar of schoeven den kommt der magma smolten gestainte oet de mantel noar boven dit nuimt man vukanisme as magma boven t oppervlak kommt wordt t lava nuimd de eerdkern is t binnenste van de eerde t bestait oet n legeern van iezer en nikkel in de kern bevindt zoch de maiste swoartekracht net zo as de mantel is de kern vluiboar de kern zörgt veur n magnetisch vèld om de eerde dij t vrakst is op de polen de eerde het n aantal satellieten om zoch hìn dwirreln woarvan ain natuurleke de moan ook wel luna nuimd dit is n vrij grode moan dij in ain moand om de eerde hin dwirrelt de moan draait om zien aigense as ook in ain moand woardeur wie op eerde enkeld ain kaande van de moan zain kennen noast de moan het de eerde ook n aantel kwasisatellieten woarmit de eerde n boanresonansie het doarvan is cruithne mit n deursnid van km t grootst ooldetriene ok wel ooltriene nederlaans oldetrijne fries aldetrine is een dörp in de friese gemiente weststellingwarf et leit in et zuudwesten van wolvege en in et noordoosten van munnikeburen en het omdebi j inwoners ooldetriene wodt al in een oorkonde uut nuumd et hiette destieds ooldentrinde de plaetselike karke was tot de refermaosie an catharina van alexandrië wijded in wodde de karke vervangen deur een ni je aende e ieuw gebeurde dat opni j disse laeste karke wodt tegensworig bruukt as dörpshuus in et zuudoosten van ooldetriene kan mit een kabelpont veur voetgangers en fietsers de lende oversteuken wodden richting ooldemark t flevolaans volkslied waar wij steden doen verrijzen is eschreven deur mak zeiler en de meziek is van riemer van der meulen de overwinning op t waoter stiet centraol in t volkslied gelieke as op de vlagge van flevolaand krek zoas bie t wilhelmus wördt niet de hele tekste ezungen t is gebrukelijker um allinnig t eerste couplet te zingen waorvan de leste twie regels keer herhaold wördt waar wij steden doen verrijzen op de bodem van de zee onder hollands wolkenhemel tellen wij als twaalfde mee een provincie die er wezen mag jongste stukje nederland waar het fijn is om te wonen mijn geliefde flevoland land gemaakt door mensenhanden vol vertrouwen en met kracht waar de zee werd teruggedrongen die zoveel verschrikking bracht een provincie die er wezen mag jongste stukje nederland waar het fijn is om te werken mijn geliefde flevoland de natuur laat zich hier gelden dieren kiezen nest of hol en de wijde vergezichten stemmen ons zo vreugdevol een provincie die er wezen mag jongste stukje nederland waar het fijn is om te leven mijn geliefde flevoland langs de vecht en d oude rijnstroom lang de vech en de ouwe rienstroom is de titel van t utrechse volkslied langs de vecht en d oude rijnstroom strekt zich wijd het stichtse land wilibrord ontstak uw fakkel die ons blusbaar verder brandt waar s lands unie werd geboren utrecht hart van nederland utrecht parel der gewesten k min uw bos en lustwarand n eigen stempel draagt uw landschap plas rivier of heid en zand weid en bongerd bont verscheiden utrecht hart van nederland utrecht nobel nijver utrecht middelpunt naar alle kant aan uw eigen stijl en schoonheid houd ik steeds mijn zin verpand blijv in goed en kwade dagen utrecht hart van nederland ik houd van het groen in je wei ik hou van t greun in joew wei is de teks van t noord hollaands volkslied t is eschreven deur p j ferdinant en s de vries noord holland ik houd van het groen in je wei het zwart wit en rood van je koeien je velden vol molens versieren de mei wanneer alle bollen gaan bloeien het zilveren licht kleurt de lucht op het land en zilt komt de zeelucht gewaaid aan je strand om t wit van de wolken aan t hemelse blauw noord holland mijn holland hoe houd ik van jou noord holland ik houd van je heerlijke gooi je prachtige kennemerdreven je meren en brede kanalen zo mooi zijn spiegels van waterrijk leven en zie ik je polders ontworsteld aan zee daar wuift nu het goudgele graan met ons mee het fluitekruid siert met zijn sluier je dijk noord holland mijn holland wat ben je toch rijk noord holland ik zie je historische pracht bewaard in je talloze steden je huizen getuigen van stoerheid en kracht en rijk is je grote verleden een volk waar de één op de ander vertrouwt en dat aan zijn toekomst nog dagelijks bouwt met ieder die aan jou zijn hart heeft verpand daarom ben jij holland mijn holland mijn land t zeeuws volkslied is in ontstaon as reactie op belgische annexasieplannen dee al in de eerste wereldoorlog opkwammen vele belgen vunnen dat nederlaand zich deur zien neutraliteit in de oorlog pro duuts op esteld had de belgische regering wol as kompensasie veur de schaode en ellende dee laand en volk ondervunnen twee nederlaanse gebieden annexeren veurnamelijk teneinde de defensieve posisies van belgië bie een meugelijk toekomstig konflik mit duutslaand te verbeteren zuud limburg vanwegen de steenkool en um de strategische maasovergangen bie mestrich onder controle te hem en zeeuws vlaanderen vanwegen de toegang tot antwarpen dat in deur de neutraliteit van nederlaand neet effectief via de zee militair ondersteund had kunnen wonnen in kwam t belgische annexasie streven nog starker naor veuren een grote groep in heel zeelaand veulen to de behoefte de verbunnenheid mit nederlaand en oranje te onderstrepen de heufonderwiezer uut s gravenpolder d a poldermans schreef hierop de woorden van een volkslied waor de middelburgse dirigent j morks de meziek bie schreef t zeeuws volkslied dreugen zie op an de kommissaoris van de koneginne mr h j dijckmeester t lied wönnen laoter liekewels officieel geen dierder plek voor ons op aard geen oord ter wereld meer ons waard dan waar beschermd door dijk en duin ons toelacht veld en bosch en tuin waar steeds d aloude eendracht woont en welvaart s landsmans werk bekroont waar klinkt des leeuwen forsche stem ik worstel moedig en ontzwem het land dat fier zijn zonen prijst en ons met trots de namen wijst van bestevaer en joost de moor die blinken zullen d eeuwen door waarvan in de historieblan de evertsen en bankert staan dat immerhoog in eere houdt den onverschrokken naerebout gij zeeland zijt ons eigen land wij dulden hier geen vreemde hand die over ons regeeren zou aan onze vrijheid zijn wij trouw wij hebben slechts één enk le keus oranje en zeeland da s de leus zoo blijven wij met hart en mond met lijf en ziel goed zeeuwsch goed rond dit volkslied is minder bekend in t zujen van de westerschelde waor op gelegenheden eerder t zeeuws vlaoms volkslied volkslied espeuld wonnen n darp is n kleine woenplek de grootte van n darp wat t antal woeningen angaot is niet krek vasteleid n darp is groter as n gehucht mar kleinder as n vlek en n stad n meugelik verschil tussen n gehucht en n darp kan wezen dat n darp n kark het dit wort oek wel n karkdarp eneumd n vlek en n stad hen daorentegen n mart die j over t algemeen in n darp niet zien in t oosten van t land laggen naost hoger elegen akkercomplexen die essen eneumd worren de esdarpen n are vorm is t lientdarp die j bieveurbeeld in veenkoloniën vienen darpen vie j in landelike gebiejen darpen waren tot de industriële revolusie en de verstejeliking die daordeur ontstung de meest veurkommende woenvorm t wilhelmus is t nederlaanse volkslied t besteet uut coupletten dee een samen een woord vormen in de oorspronkelijke tekse vormen de eerste letters van de coupletten de naam willem van nassov de muziek is afkomstig van een oud frans soldatenlied t eerste couplet wonnen vake ezungen soms kump daor t tweede couplet achteran deur t zesde dat in de tweede wereldoorlog iezig populair was t lied was oek in de zujelijke nederlanen populair daor was t dikkels te heuren op een cantus en bie bie eenkomsten van orangistische en groot of heul nederlaanse groeperingen meestentieds van de extreem rechse zied t wilhelmus is vanof meie t nederlandse volkslied daarvoor was t volkslied wien neerlands bloed bennekum nederlans bennekom is een woengebied in de gemeente ede previnsie gelderland mit jannewaori inwoeners ze gungen der in t begin vanuut dat de ouwe kaark of alexanderkaark uut t midden van de e eeuw stamde mar in een onderzeuk dat pas uut evoerd is wiest derop deur de vonst van tufstenen fundementen dat t eerste gebouw werschienlijk al uut de e eeuw stamt umstreeks kreeg disse kepel perochiaole zelfstandigheid bennekum leit an de rand van t binnenveld dat vrogger uut moeras bestung langes de weg die noen dr dreeslaan heet stung t kesteel nergena dat al in in historische dokementen eneumd wort en dat haost zeker eigendom was van de hertog van gelre t kesteel stung bie t rhenense veen en was een belangriek verdejigingswaark tegen de gevechten mit de bisschop van utrecht en is uuteindelijk verrineweerd de heerdplaot uut dit kesteel is nog anwezig in t bennekumse museum laoter is op disse plek t heerenhuus nergena ebouwd dat sinds in handen was van t geslacht van eck in wort t deur samuel baron van eck heer van overbeek en nergena verkocht uuteindelijk het de enigste burgemeister van bennekum theodorus prins t ekocht die t in of leut breken in is in de stiel van dit huus veur t toemaolige rieksinstituut veur t rassenonderzeuk van landbouwgewassen begunnen mit de bouw van een niej gebouw in worde t gebouw in gebruuk eneumen t ereveen nederlaands ederveen is n daarp in de gemeente ee in de nederlaandse provinsie gelderlaand t ereveen het inwoeners t ereveen ligt hemelsbreed tussen renswou in t noordwesten lunteren in t noordoosten en de klomp en t veen in t zujen de eerste bebouwing is rond ontstaon t gebied wier gebruukt veur turfwinning deur minsen uut ee de eerste bewoeners waren dan ok arme turfstekers uut dat daarp t ereveen zou lange tied n arm en onderontwikkeld daarp blieven en pas in de loop van de e eeuw wieren der stappen ezet um de armeuje en achterstaanden te bestriejen nao de tweede wereldoorlog kwammen der n paor veevoerfabrieken in t ereveen te zitten t daarp het n gemeente van de protestantse kaark in nederlaand n gemeente van de hersteld hervormde kaark n griffemeerde gemeente in nederlaand en n oud griffemeerde gemeente in nederlaand in t ereveen bin twee baosisscholen t calvijnschool en de julianaschool n deure is n beweegbaor element in n mure of n hekke die t meugelik maakt um van de ene kaante naor de aandere kaante te gaon en die oek aofesleuten kan wörden de deurtype die t meest veurkömp besteet uut n houten schot dat langes één vertikale kaante n dreipunt of hengsel hef waorlanges de deure naor binnen of naor buten dreit en an de aandere kaante n slot um te veurkoemen dat de deure per ongelok deur bieveurbeeld de wiend los geet um de deure los en toe te kunnen doon zit der n klinke of n haandvat op n deure wördt oek wel es n planke in t gat eneumd typen deuren naor de maniere waorop ze los gaon typen deuren naor der funksies t putters is n west veluws en nedersaksies dialekt dat espreuken wort in de gemeente putten in de nederlandse provinsie gelderland t putters is stark verwant an dialekten as t armeloos harderwieks niekarks en t barrevelds t putters ku j beschrieven as n nedersaksies dialekt mar wel mit n bonk nederfrankiese invleujen net zo as de meeste are west veluwse dialekten binnen putten he j wat t dialekt angaot n paor kleine verschillen de uutspraak van bieveurbeeld de nederlandse woorden riep geroepen en liep gelopen is in t grootste gedeelte van putten reup ereupen en leup eleupen mar in diermen dat stark op niekark ericht is is dat riep eroepen en liep elopen oek in de lengte van de a aa kan wat variasie zitten bv varken vaarken en warken waarken n ander veurbeeld is diermen daor zegen ze duun doenker leig en greig in de rest van putten zegen ze doen donker duuster leeg en greeg deurdat t putters de leste tientallen jaoren stark vernederlandst is binnen der noen oek verschillen tussen de taol van de darpskern en de taol van buten zo is de oud veluwse klank sj op plekken waor ze in t nederlands sch zegen amper meer te heuren op t darp mar wel nog in t butengebied bieveurbeeld in steenenkamer ten noorden van putten loopt de isoglosse gaot staot geet steet in t zujen dervan zegen ze hie staot gaot en ten noorden dervan vanof armelo is t hie steet geet n ander verschil in uutspraak tussen t putters en t armeloos is dat ze in putten want zegen en in armelo went oek bin der nog verschillen waor je lastiger n bepaolde plek an toewiezen kunnen bv hie dee deu dui drie dree en gien geen der is oek n dialektboek uutebrocht over t putters putters praoten hierin staot n lange alfabetiese woordeliest mit typies putterse dialektwoorden en spreekwoorden wat verhaoltjes ouwe resepten en beschrievingen van typies putterse spelletjes t putterse dialekt wort oek gebruukt in t woordenboek van de gelderse dialecten wgd uutebrocht deur de iesselakademie oek in t barnevelds woordenboek staon wat putterse woorden van de angrenzende buurtschappen veur n liest mit putterse dialektwoorden en uutdrukkingen ku j t best effen kieken bie t artikel west veluws of veluwse taalwiezer wie t putters greeg wil heuren kan n bezeukjen brengen an de ossemart n tradisionele naojaorsmart mit van alles en nog wat je heuren der waorschienlik zoveul putters umdat t van oorsprong n echte beestemart is je zien der nog altied landbouwwarktugen dorskasten bieveurbeeld en der worren oek tentoonstellingen ehouwen t nunspeets is n nedersaksies dialekt dat espreuken wördt in de gelderse gemeente nunspeet t nunspeets beheurt tot de west veluwse dialektgroep mer hef deurdat t an t oost veluwse dialektgebied grenst veule overeenkomsten mit de oost veluwse dialekten veural de dialekten van doorspiek elburg en oldebroek bin stark verwaant an t nunspeets n veurbeeld van zo n kenmark die t nunspeets mit t oost veluws deelt is dat t nunspeets grotendeels gien e apokope ehad hef dit betekent dat de e an t einde van vrouwelike zelfstaandige naamwoorden op de meeste plekken ebleven is zo bin bieveurbeeld de nederlaandse woorden kaas kies en kerk in t nunspeets keze kieze en karke vergeliekbaor mit de oost veluwse dialekten terwiel de woorden keis kies en kark in t zujelike en middelste part van t west veluwse dialektgebied veurkoemen in t nunspeets he j oek vake da j de t vortlaoten dat in disse schriefwieze niet zichtbaor is dit he j oek in t limburgs t utrechts en wele aandere veluwse dialekten in de veluwse dialektgroep nimp t nunspeets samen mit t doorspieks en t elspeets n biezundere plekke in dit kömp deurdat daor de openere eenklankachtige uutspraak van de oorspronkelik esleuten lange klinkers t eerste stadium in t veraanderen naor n tweeklank noen nog altied zichtbaor bin al is t wel minder ewörden veurbeelden bin bieveurbeeld de uutspraak en korte i klank naost de uutspraak en ie klank dit verschiensel is oek niet arg konsekwent dit zelfde prinsipe hef zich veuredaon bie de uu hus naost huus n aander ampart kenmark van t nunspeets is de ee en oo veur n antal woorden die in t nederlaands mit n ie of oe eschreven wörden bieveurbeeld dree breef wee doon ko scho drie brief wie koe schoen dit verschiensel is beteund tot t noordelike deel van de veluwe t nunspeets kan in de verschillende gebiejen van de gemeente nog wel es verschillen zo bin t hulshorster dialekt en t vierhoutense dialekt wat nederfrankieser van karakter as t dialekt dat in t darp epraot wördt t elspeets hef n wat grotere nedersaksiese invleud as t hulshorsts en vierhoutens mer weer minder as t dialekt uut t darp t dialekt dat espreuken wördt tegen doorspiek an klinkt op zien beurt weer wat nedersaksieser as t dialekt uut t darp dit ku j oek goed zien in de onderstaonde zinnen der is oek n boek over t nunspeets uutebröcht bie bart in de rie mer dit boek wördt niet meer edrokt ze bin wel drok doonde an t tweede deel van t boek t eschreven nunspeetse dialekt wördt veerder oek nog gebruukt in t woordenboek van de gelderse dialecten in de plaotselike kraante hef lammertnôom oek n eigen kollum t dialekt van disse stukjes hebben wat meer doorspiekse invleujen as in t darpsdialekt zelf disse stukjes bin laoter ebundeld en in boekvorm edrokt mit de gelieknamige titel lammertnôom a j gewoon tellen dan gebruuk je de eerste vorm en a j iets an t tellen bin dan gebruuk je de aandere vorm de fochtel nederlaans fochteloo is een dörp in de friese gemiente ooststellingwarf et leit in et oosten van oosterwoolde en het omdebi j inwoners jannewaori de naeme zol pienboombos betekenen de bi jnaeme van de inwoners van de fochtel is ok wel knollen bi j de fochtel was sund de jaoren dattig een warkkaamp vestigd in et kader van de warkverschaffing et riekswarkkaamp ybenheer in wodde dit een warkkaamp veur mannelike joodse dwangarbeiders in de naacht van op oktober van dat jaor wodde et ontruumd alle kaampbewoners wodden naor kaamp westerbork ofvoerd en vandaor naor auschwitz en sobibr nao de oorlog is et kaamp bruukt om molukse knil militairen en heur gezinnen te huusvesten in et dörp is op oktober een monement onthuld ter naogedaachtenis an et kaamp op et begreefplak staot ok ien van de klokkestoelen in friesland oender bevolking worren alle inwoeners van een bepaold land of gebied erekend de bevolking wort oek wel popelaosie of inwoeners eneumd meestal wort t woord bevolking in combinaosie mit t inwoenerantal gebruukt um t antal inwoeners an te dujen de bevolkingsdichtheid geeft an hoeveul minsen of orgenismes op een oppervlak eenheid leven bevolking en bevolkingsdichtheid van een gebied is staotistische infermaosie die op veul plekken is terug te vienen bieveurbeeld in een willekeurige atlas wat t gebruuk van disse infermaosie angaot kunnen de ciefers op edeeld worren naor bevolkingsgroepen ouwerdom of geslacht in dat geval wort wel espreuken over de bevolkingssamenstelling een gebied waor de bevolking aorig betuund is heet dunbevolkt en mit veul bevolking dichtbevolkt nederland is een veurbeeld van een dichtbevolkt gebied mar binnen nederland is de randstad dichtbevolkt en t noord oosten van nederland friesland groningen drenthe dunbevolkt bevolkensdichtte geft de verholdens aan tussen t aantel inwoner en t oppervlak van n bepoald topogroafisch gebied maisttied wordt de bevolkensdichtte aangeven in t aantel inwoner per km voak laandoppervlak soms totoal oppervlak hierbie kinnen verschillen veurkommen deurdat t woateroppervlak zo as meren en inhammen soms mitrekend wordt in t oppervlak van t laand in n aantel aandere gevallen zol t kinnen dat territorioale gebieden zo as fraanse overzaise gebiedsdailen nait mitrekend worden moar maisttieds kinst der van uutgoan dat t heufdgebied van t laand as uutgaankspunt neumen zal worden laanden dij uut nait meer as stadstoaten bestoan hebben vanzölf een veul hogere bevolkensdichtte n variaant op de bevolkensdichtte is de adresdichtte dij aangeft houveul huusadressen der binnen vierkaante kilometer binnen de bevolkensdichtte kin berekend worden as klootscheetn is n balspel woerbie deelnemmers probeert nen bal of kloot oonderhaands zo wied meugelik te gooin t spel wördt duur joonk en oold spöald der bestoat verschilnde variaantn n bal of kloot hef nen diameter van ongeveer cm en is van vrogger oet van hoolt en an de binnkaante met lood of iezer ingötn klootscheetn is n oald gebroek dat al besteet zolange leu t zik köant heugn der goat verhaaln dat de faraos oet egypte t al spöald hebt ook warn de iern der al vroo met gangs duur restrikties van gröttere stean umdat t vuur völ verneling en smangs zölfs reln zorgn en oonder druk van völ riek haandelsvolk dat van boetn nederlaand kwam an t eande van de middeleeuwn en t opkomnde kalvienisme wör de sport laankzaaman n spöl vuur de leegere klasn vandoar ook n naam klootjesvolk t schient dat duurdat ierlaand nog n zetjen van prins willem van oranje was t klootscheetn doar n opleaving hef keand en tot an vandage gereageld spöald wördt wellich t bekeandste vuurbeeld van klootskeetn in de beuke is in mans kapbaarg van g b vloedbeld tiedns ne veeldtocht in dienst van napoleon bonaparte löp heuwdfiguur mans kapbaarg in ne hinderloage van de baljoarn dee t met slingers en keie t fraanske leager anvalt kapbaarg verslöt doarop de baljoarn duur öarn kaptein met ene smette met n kloot tusken de ogen te smietn duurdat der in tweante en n achterhook de leste decennia völle andach an kultuur scheunkn wördt hef der in disse umgeaving ook ne opleaving van t klootscheetn plaats had ook wieder in oaweriessel en in dreanthe zeant ze drok op de sport in de groafskop beantem wörd t spöl in de weentermoandn duur vreendngroepn espöld ze hebt vake ne koare bie zik met etn en stoarkn draank um zik woarm te hooldn in plaatse van nen kloot gebroukt ze ne kezevörmige heultne skiewe ook in duutslaand en italiën is n anwas van serieuze spöllers te zeen t geet t klootscheetn zelfs zo good dat der al nen internationaaln boond van besteet den elk joar wearldkampioenschapn organiseert in tweante zeent verskeaidene klootsketersvereniges woervan at dr wat zo groot beent det ze n eegn verenigingshoes hebt kleaindere verenigings huurt van aandere verenigings de kantine of of t kulturhus platte peters latien vicia faba is een plant die beheurt tot de vlinderbloemigen fabaceae synoniem papilionaceae oek de veldboon en de peerdeboon beheuren tot dezelfde soort en worren veur veevoer eteeld platte peters worren oek wel tuunbonen eneumd van t nederlans tuinbonen platte peters worren al iezig lang verbouwd en worde al jaor veur christus in t middellanse zeegebied egeten de zaojen warren toe alleen nog vrie klein en bin veur t eerst evunnen bie archeologische opgravingen bie nazareth in israël in europa wort al veur melding emaakt van de platte peters de boon in t sprookjen jaap en de bonenstaak was oek een platte peter voedingstoffen in gram platte peters iern is n naam van n volk dat vuural in ierlaand wont ze stamt of van de keltn n oold volk dat doeznden joarn terugge vanoet oost europa noa völle ummezwoarvingn oeteandelik op de britse eilaandn terechte is ekömn dit blik oet opgroavingn in zwitserlaand en italiën noa völle vechen met de angel saksen en later de normandiërs beent ze oeteandelik achter n keltiesen zeum terechte kömmn de iern steundn en stoat bekeand um öare bleuinde kultuur en kunst ook steundn ze der um bekeand dat ze onmeundig greuts en eagnwies warn dit blik oet t feit dat ze noa joar vechtn teegn de engelsn oeteandelik in wier onofhaankelik zeent ewördn groote deeln van europa hebt öare christelike achtergroond an de iern te daankn in de middeleeuwn was ierlaand t kulturele en religieuze middelpeunt van europa völle ierse missionarisn hebt europa ekerstend getuuge hiervan is t bekeande hollaandse verhaal de reaize van seent brandaan brandaan was n ier en heetn in t engels brendan toew de rest van europa nog nit wus wat ne penne was konn de ierse geleardn al leazn en schriewn dr beent manneskriptn bewoart ebleewn van stried verslaagn stambeume en aandere dokumeantn dr goat verhaaln dèt n antal ierse monnikn op nen zeekern dag in n bootje beent estapt en vort evöarn beent noa nen langn tied voarn beent ze op n eilaand an ekömmn woer ze toew dreks n klooster hebt ebouwt dit warn de eerste inwonners van ieslaand iern köant onmöhnig köjern biej negoosies tusken leande dee met mekoar verskel hebt of haddn wör en wordt vaake bemiddeld duur iern de iern hebt zich de leste honderden joarn of t non vriejwillig was of nit oawer de hele wearld verspreaid toew at ierlaand ne kolonie van engelaand was wördn de iern zwoar oonderdrukt umdet de iern krang in opstaand bleewn komn wördn ze hard an epakt en oet ebuitt det zörgn det de iern in völle te kort kömn en mosn gapn um t heuwd boawn water te hooldn disse krimineeln wördn in groten getale noar de aandere kolonies deporteerd zo as t verenigd keuninkriek de verennigde stoatn canada jamaika en australië woer t ze vaake hard mosn woarkn van tot mislukn n earpeloogst n poar moal wat volgen was n grootn hongersnood völle leu kömn oet de tied en de leu dee t oawer bleewn raakn duur skeuldn alns kwiet de leu zochn te heupe n better bestoan in de verennigde stoatn t verennigd keuninkriek en australië t bevolkingsantal van ierlaand daaldn in dee tied van ongevear miljoen noar miljoen det betekendn vuur de verenigde stoatn en australië det ze mear woarkvolk kreegn um an n ekonomie te bouwn en t had ook as gevolg det de manere van köjern in dee laandn völle duur de iern is benvloedt de middeleeuwn is vuur de beskriewing van et verleden van europa nen naam vuur de tied tusken tot noa christus ofhaankelek van n invalshook zeent meerdere begin en eandpeuntn te geewn vuur de middeleewn bestuurlek wördt met n val van t west romeinse riek enömn oet ekonomies en sosjaal oogpeunt wördt met t begin van de volksverhuuzinge dee vuur voedseltekörte in de steadn zorgen enömn bestuurlek godsdienstig wörd t joar woerin t kristendom too eloatn wör in t romeinse riek mangs as beginpeunt enömn oawer t eande van de middeleewn valt ok genog te kuiern het eande van de middeleewn vaalt bestuurlek bekekn in t oontdekn van amerika hef de tied van kolonisaasie töt gevolg ook wörd mangs doo t biezantiense riek völ as bestuurlek eande ezeen op kultureel gebeed wörd ook mangs enömn t joar van n skeaiding tusken de protestaanse en rooms katholieke koarke stellinge van maarten luther ok wördt soms as t eande van de middeleewn zeen noa de vaal van frankriek en de standenmoatschappij de middeleewn wordt vaake opedeeld in kleandere tiedvlakn de middeleewn kreegn öarn naamn miln eewn tuskentied duurdat leu dissen tied in de rinnessaanse as n tuskentied zaggn oons gedeelte van de wearld was noa n val van de romeinen ofeslötn van n klassiekn kultuur en t köm doar pas wier met in anraking duur de kruustochn de arabiern hadn völ van de klassieke schrievers bewoard duur n achteroetgaank en n bedreiging duur de turkn van t byzantiense riek treukn völle byzantiense geleardn noar t veiligere italië en namn doarbie völle könnigheaid oet n ooldheid met wat in konstantinopel bewoard was ook t löag reuwn van konstantinopel duur de kruusvoarders in brach völ materiële weenst en völ in t westen verlöarn egoane könnigheaid terugge noar europa duur t vanniessen könnig wordn met disse antieke literatuur filesofie en kultuur wördn t humanisme en de rinnessaanse meugelek emaakt petrarca ong neumn dit tiedvlak de tiedn van tenebrae duusterte en vanof wör vuurnamelek n oetdrukking media tempestas tuskentied ebroekt pas in n en eeuw christoph keller en georg horn wör n oetdrukking medium aevum middeleewn algemeen gebroekt eagelek is n oetdrukking middeleewn n echtn westersen naamn vuur n tiedvlak in n geschiedenis van west europa noa n val van t romeinse riek in oost europa wördt n oetdrukking nit gebroekt vuur de eagne geschiedenis de leu zegnt doar op dit peunt dat t romeinse riek pas evöln is bie t oawernemn van konstantinopel in n en eeuw dus is dr gin tiedvlak an te wiezen as middeleewn tusken n val van de romeinen en n niejn tied in aandere gedeeltes van de wearld zo as china india of n arabische wearld is dr nooit n middeleews tiedvlak in de eagne geschiedenis met de vrogge middeleewn wördt meestal bedoold t tiedvlak van ongevear tot n geschiedenis van europa noa t instortn van t west romeinse riek mangs wördt ook n oetdrukking duustere middeleewn gebroekt umdèt duur n saanterkroam den duur de völle invaasiegolvn van de roondzwoarvende volker achterbleef weainig opeschreevn wör en ook völ könnigheaid verloorn gung doarumme is t vaake duuster wo t ech egoan is doarbie wördt n algemeenn achteroetgaank van t volk en meneere van leawn a j t vergeliekt met t romeinse verleadn oawer t algemeen ezeen as n duuster tiedvlak dèt pas zo gangs bie n veraandering in n toostaand duur koarel n grootn eandigde t europese volk wat bie t begin van n joartelling ongevear miljoen leu stoark was geliekenis china miljoen wör in dissen tied al meender tot miljoen dit köm nit duur massaale slachtpartiejn oorleuge of grote hongersneudn ze spöldn netuulk wal met mear t lik dr op dat de leu de onbekeande epiedemiese zeektes dee met de invallende steppevolken metkömn nit good an konn t volk har hier natuurlek gin verwear teegn opebouwd en t antal dat noa besmetting dood gung was vaake meer as vergeliek t groote antal indiaann dat doodgung duur zeektes to de spaanse conuestadores kömn wa w weett van kroniekschriewers oet dit tiedvlak is n onmöndigen stoarfte in t byzantiense riek oonder justinianus in n en eeuw de heuge middeleeuwn bint n belangrieke tied in n geschiedenis van west europa in n wetenschop köm n skolastiek op in disse tied bleujdn ook t pausdom onmöndig op dr was nen langn stried um wee t in europa te bepoaln mos kriegen n kark of de hooge hearn dit wördt investituurstrijd neumt in duutsland regeerdn t saksiese hoes met naamns as hendrik i otto i en otto iii later köm t frankiese hoes met oonder mear hendrik iii en hendrik iv in fraankriek was hugo capet bezig in engelaand köm willem de veroveraar binn noa t joar wör t heanig in middeleeuws europa an de invaln van de vikingen dee lange tied europa saanterdn was n eande emaakt in spanje wöd de reconuista inezat t terugdringn van de moorn oet spanje duur bettere maneern vuur t boern begon n bevolking fleenk te greuin völle nieje dörpe en steadn wörden stich de bestoande steadn dee vaake duur de romeinn sticht wardn begunn noa t oftakeln seend n romeinsen tied ok weer te greuin doarbie köm n haandel oaver langen ofstaand vanniessen op gaank deankt doorbie bievuurbeeld an de reize van marco polo noar china vuural noord italië en t groafskap vlaanderen greuidn in kortn tied oet tot rieke strekn vanof begunn de eerste universiteitn en was dr völle vuuroetgaank in kunst en architektuur in dissen periode wördn de grote romaanse en later gotische kathedraaln ebouwd duur n greuindn welvoart konn de riekste en stoarkste steadn stadsrechn ofdwingn bie de hoge hearn laankzaam greuidn ook t centrale besteur ook zo vear dat t noadeelig wör vuur de kleine hearn laankzaam kwamn dr stoarke monarchieën zo as fraankriek en engelaand duur verskilnde oorleuge zo as n honderdjoarigen oorlog en n pes völ in n en eeuw n ekonomischen greui stille duurdat r zovölle dood gungn köm dr n tekot an leu dee t laand bewoarkn en arbeidskrachtn sommige onderzeukers beweart dat dit de leu mear dreef um mechanische en arbeidsbespoarnde verbetteringen duur te voorn in n laandbouw en in ambachtn as mijnbouw en metallurgie hiermet wör n begin emaakt vuur n niejn tied woerin t west europese volk zich oaver de reste van de wearld oetbreaidn de uui latien allium cepa is een bolgewas dat tegesworig overal ter wereld egeten wort uut ouwe geschriften van veur christus bliekt dat de uui veur t eerst in delen van azië verbouwd worde in disse periode kwam de uui oek veur in china en laoter oek in t ouwe india vanuut india is de uui naor griekenland en egypte ebrocht in versieringen en hiërogliefen van piremides komt de uui vaak veur piremidebouwers kregen uuien as ransoen der worde an eneumen dat de uui de fysieke kracht bevorderde en ziektes tegenging uuien worden oek in graftombes eleid veur in t volgende leven t was tegeliekertied voedsel en medesien tiejens de reis naor t hiernaomaols oek zou de schel deur de structuur ezien worren as een symbool van eeuwigheid greunte of biekooksel is een eetbaor plantedeel de kleur van de greunte kan nogal verschillend wezen bie de vleizige vruchten mar oek bie de bladgreuntes kommen veul verschillende kleuren veur veul greuntes bin pas eetbaor naodat ze verhetst bin ekookt greuntes die zoender verhetsing egeten worren worren rauwkost eneumd enkele veurbeelden van greuntes bin eerpels breekbonen platte peters andievie en zelfs uuien worren as greunte ezien de amerikaanse oenderzeuker daniel nadeau beschrieft in zien boek the color code de invleud van de kleuren in greuntes en vruchten op de gezoendheid van de mins deur verschillende kleuren te gebruken wort een evenwichtige voeding verkregen elke kleur het iets amparts zoas verschillende vitamines mineraolen en phytochemische stoffen hie maakt een indeling in de volgende vuuf groepen kiend is een woord veur t jong van een mins een kiend oendergaot een oentwikkeling vanof zien geboorte totdat t mondig wort in t verdrag van de rechten van t kiend wort oender een kiend verstaon elk mins dat jonger is as jaor kiend is oek de geslachtsloos begrip veur een jong of een deern dit woord wort oek wel gebruukt as ze al volwassen bin mien kienders woenen op derzelf vér dit woord komt meestentieds nog een bezittelijk veurnaamwoord te staon oens kind heur kienders en zo wat meer mit t woord kiend kan oek een baby bedoeld worren t uutpersen van t kiend wort oek wel kienen of pesterig waarpen eneumd um derveur te zurgen dat t kiend niks overkomt en dat hie toch veilig kan speulen wort t vaak in een looprek of box edaon een huus of een woening is een gebouw dat deur muren umringd wort een binnenruumte en een dak het een huus biedt beschaarming tegen regen wiend het kou en tegen minsen of beesten die binnen zouwen kunnen dringen de binnenruumte in t huus is meestentieds verdeeld in verschillende kamers veul huzen hen oek een gang trap zolder of een kelder minsen hen vaak een hof bie t huus luxere huzen hen een grage of een biekeuken as een huus ebouwd is um der in te gaon woenen wort t oek wel een woening eneumd minsen kunnen overdag veul van huus wezen bieveurbeeld veur der waark of ontspanning mar de meeste minsen bin in elk geval thuus um te slapen een huus het tenminste één ingang meestentieds in de vorm van een deur of een poort zwat alle huzen hen oek ramen in nederland worren via t bouwbesluut alderhande eisen an een woening esteld zo moet de plee vanuut de woenkamer via twee deuren bereikt worren en mag t niet in de keuken staon daorum bin de mederne huzen in nederland iezig eenvormig in de mederne westerse wereld bestejen minsen veul tied en geld an der woening niet alleen wort t dikkels fraoi in ericht en goed oenderhouwen t schoonmaken wort huushouwen of keren eneumd der wort oek vaak verbouwd waorbie bieveurbeeld de keuken of badkamer verbeterd wort of iets an ebouwd wort n vaor is de mannelike ouwer van n kiend t beeld van vaorschap is deur de jaoren heer nogal wat veraanderd vrogger was t bieveurbeeld heel gewoon veur vaors um niet mee te helpen mit de opvoeding van de kienders dit wördden vrogger en soms oek noen nog ezien as t wark van de moor van t kiend tegenswoordig vienen de meeste meensen dit n ouwerwetse zienswieze en helpen vaors meestentieds oek wel mee mit de opvoeding in t christendom kan vaor oek verwiezen naor god de vaor de jonge en de heilige geest naost de biologiese en religieuze term besteet der oek n juridiese benaodering veur vaorschap zo ku j as niet biologiese vaor toch juridies vaor ween van t kiend van de vrouw waor a j mit etrouwd bin daornaost kan de biologiese vaor juridies ezien vaorschap ontkennen veural tegenswoordig noen echtscheidingen en tweede huweliken niet vremd bin mut steeds vaker gebruuk emaakt wörden van de juridiese uutleg van t woord vaor t verkriegen van vaorschap is minder makkelik as t verkriegen van moorschap as n kiend an eneumen is dan wörden de mannelike pleegouwer de stiefvaor adopsievaor of pleegvaor eneumd de grezenfemilie latien gramineae of poaceae is een van de succesvolste plaantefemilies op eerde der bestaon zo n soorten lejen van disse femilie koemen op alle werelddelen veur zelfs op antarctica greui nog een smele soort vegetasies waor gressoorten domeneren wonnen greslanen eneumd over t algemeen verwies gres naor een greune plaante mit kerakteristieke dunne blaojen dee rechstreeks uut de wortels onder de grond greuien t blad vake mit een stukjen stengel wonnen deur grezende dieren egeten en de zaojen vormen zo n van t voedsel van de meens een groot deel van de reste van ons voedsel wonnen evormd deur de grezende dieren dee oek weer van gres ofhankelijk bin kortumme onze ofhankelijkheid van de femilie van de grezen is zo n van onze voedselbehoefte de meens kan gien gres verteren hij bezit namelijk gien verteringssappen dee de waand van een plaantaorige en de vaotbundels narve kunnen ofbreken disse bestaon veurnamelijk uut cellulose plaante eters kunnen dit wel deur de anwezigheid van micro organismen in t maagdarmkenaal bie nerekers zoas de ko t schaap de wisent de bizon en de gnoe vien disse microbiële vertering fermentasie plaose in de veurmagen netmaag pens en boekmaag bie aandere plaante eters zoas t peerd en de olifant vient disse fermentasie plaose in de dikke darm de meens eet allinnig de zaojen van grezen dee bevatten gien cellulose mar heufzakelijk zetmeel soms kunnen de zaojen tot wel suker bevatten zoas bie sukermas waorvan de onriepe zaojen as greunte egeten wonnen al eeuwen wonnen gres deur de meens gebruuk en dan mit name in de vorm van gresvelden zoksoort gresvelden dienen uuteenlopende doelen van dekorasie van de tune wonnen dan gezon eneumd of park tot t gebruuk as sportveld zoas een vootbalveld op de leste meniere kump gres nogal es in t niejs denk daorbie bieveurbeeld an de meuizame totstandkoeming van een goeie gresmatte in de amsterdam arena ne vaar en moor fietse of dubbelde fietse is ne speciale fietse dee is ontwoorpn um duur twee of meer leu te wördn vuurtbewoagn een van de eerste dubbelde fietsn was de apollo singer oet dit was ne sociable zoo as dat het ne fietse woarop de berieders nöast mekaar zatn de andrieving gebuurn duur ne trapplaank en stangn zooas biej t spinneweel op de dubbelde fietsn van vandaag an n dag zit de leu meestal achter mekaander zee drieft saamn de ketn an woarbiej de pedaaln bunt verbeundn met ne tweede ketn disse fietsn hebt as groot vuurdeel dat de rolweerstaand en de lochtweerstaand zoo wat geliek is an dee van ne fietse met een berieder terwiel de beschikboare andriefkrachte zoo wat verdubbeld is ok is t gewichte leager as van twee amparte fietsn hierduur könt op vaar en moor fietsn heugere snelheedn wördn haald en kostn längere afstaandn nich zoo völle van de kondisie dubbelde fietsn bunt erg haandig um nen fietsntocht met visueel gehandicaptn te maakn aanvaankelik wördn vaar en moor fietsn maakt duur twee frames van gewone fietsn an mekaar te lasn rechtervoort is de techniek verbetterd en wördn dubbelde fietsn ampart ontwikkeld biej t ontwearp en de bouw möt der an dacht wördn de konstruktie zoo stief as nen boom te maakn der bestoat ok dubbelde fietsn met twee weeln vuur meer as twee leu zoo bunt der modeln vuur dree veer of vief leu op t maark ok bunt der dubbelde fietsn met veer weeln woarop de berieders nöast mekaar zitn een wik wal heel völ of van de aandere eric staller hef de conferencebike ontwoorpn ne dubbelde fietse met dree weeln woarop zeuvn leu könt zitn et nederduuts is een groep west germaanse taelvariaanten die niet an de twiede germaanse klaankverschoeving dielnumen hebben nederduuts verwiest naor een drietal dialektgroepen die mit westelik en oostelik an te duden binnen et ooldsaksisch is schreven vaastelegd vanof de e ieuw heliand sund de riffermaosie wun liekewel et hoogduuts meer terrein de anduding nederduuts is in de laete e ieuw veur de in nederlaand en vlaanderen spreuken variëteiten in ongebruuk raekt tot et nederduuts wodden onder aandere de volgende dieldialekten rekend et bremerduuts en et west en oostfaals et nederfrankisch et nederprusisch en et noord en oost fries de nederfrankische dialekten wodden vaeke niet meer tot et nederduuts rekend omdat ze grotendiels binnen et nederlaanse en afrikaanse taelgebied valen de woorden diets en duuts gaon terogge op et germaanse theodisk en disse naeme wodde al deur de franken bruukt as anduding van de germaanse volkstael in tegenstelling tot et latien van de karke of de romaanse dialekten die daoruut ontstaon weren typisch is dat de nederlaanse hervormde karke tot nog officieel de nederduuts griffermeerde karke hiette en in zuud afrika hiet et now nog zo et begrip nederduuts as benaeming veur een mederne tael of taelen het nogal uutienlopende betekenissen de belgische taelwetenschapper jan goossens telt zoe n tien verschillende betekenissen neffens pattie taelwetenschoppers slaot et begrip nederduuts allienig op de taelen of dialekten van noord duutslaand vandaor dat nedersaksisch as alternetief bruukt wodt neffens aanderen slaot et op et noordoosten van nederlaand en op et noorden van duutslaand weer aanderen numen zo de taelen en dialekten van et noorden van duutslaand en van et volledige nederlaanse taelgebied nederduuts in roemere betekenisse et begrip nederduuts kan ok een aandere benaeming wezen veur et platduuts een nedersaksisch dialekt dat in duutslaand praot wodt t protestantisme is een streuming in t christendom dee besteet uut veule verschillende karkelijke genootschappen naos de rooms kattelieke karke en de oosters orthodoxe karke is t protestantisme de belangriekste streuming binnen t christendom t is ontstaon tiejens de riffermasie in de e eeuw naodat verschillende theologen waoronder marten luther huldrych zwingli en jehannes calvien armoe hannen mit de rooms kattelieke karke over de christelijke leer en de karkelijke praktiek een eerste begin van t protestantisme is te zien in de ideeën van de engelsman john wycliffe dee in de e eeuw an de eerste engelse vertaling van de biebel begun en hum verzetten tegen de mach en riekdommen van de rooms kattelieke karke oek de tsjechische hoogleraar jan hus wees an t begin van de e eeuw op de orgenisasie van de karke en t gezag van de paus beien wollen ze de karke zuveren van on biebelse invleujen en t weerummebrengen naor der biebelse oorsprong kenmarkend veur veule riffermatoren wyclif hus en laoter oek luther is de morele verdejiging van de vors en lokale aodel tegenover de paus en de geestelijkheid een belangrieke veraandering vun plaose in mit de publicasie van de stellingen van luther hierin verzetten hij zien eigen veural tegen de haandel in oflaoten waormee de rooms kattelieke karke der bezighuil oek um op de bouw van de sunte pieterskarke in rome te bezunigen rond dezelfde tied bröch zwingli in zwitserlaand een soortgelieke beweging op gang disse ideeën verspreien zich barstensvlogge deur europa en wanen een belangrieke anzet veur de riffermasie bie de rieksdag van speyer uut waorin de leiers van t heilige roomse riek bie mekare kwammen was besleuten dat de vorsendommen dee de riffermasie deur evoerd hannen rechszekerheid kregen en dat alle vorsendommen een vrieje geleufskeuze hannen to dit besluut bie de rieksdag van speyer van weerummedreid wönnen protesteren de lutherse deelnemers an disse protestasie van speyer dank t protestantisme zien naam de protestanten bereupen der op de individuele geleufsvrieheid een paor eeuwen wanen de protestanten slachtoffer van poletieke en rillegieuze vervolging wereldlijke heersers wanen bange veur t uut mekare vallen van t machsgebied dee stark deurdrungen was deur t rooms kattelicisme waobinnen ze oek de mach over de karkelijke structuren hannen der volgen een reeks van oorlogen waorin de stried um t protestantisme een rolle speulen waoronder de hugenotenoorlogen in frankriek en de dartigjaorige oorlog dee duutslaand en een groot deel van de res van europa in zien grepe huil eers bie de godsdiensvrede van augsburg in en bie de vrede van münster in kwammen an disse oorlogen een einde en wönnen t protestantisme overal erkend de leer van t protestantisme veural wat de verschillen mit de rooms kattelieke karke angeet kan samen evat wonnen mit vier uutspraken in t latien solus christus allinnig jezus christus sola scriptura allinnig t heilige schrif sola fide allinnig deur t geleuf sola gratia allinnig genaode der bin verschillende protestanse streumingen in nederlaand is de protestanse karke in nederlaand t grootste protestanse karkelijke genootschap dit wanen eers de nederlaanse hervormde karke griffermeerde karken in nederlaand en evangelisch lutherse karke binn disse streumings zeent ook nog wier nen machtigen hoop ofsplitsings ewes rechtevoort is t gerefformeerd protestaantisme woer at ongevear van de neerlaandse bevolking tooheurt in heuwdgroepn te verdeeln de beveendelik gerefformeerdn wordt in tweante en sallaand vake fienn eneumd umdet ze zik zo fien en strikt an de regels van de koarke en n stoat hooldt vuur völle leu oet tweante is dit zelfs nen biejnaamn vuur alle inwonners van riesn ewördn umdet dr doar zovölle van wont mear de gerefformeerdn zelf zöalt disn naamn nooit vuur zikzelf gebroekn umdet dr nen negatieven klaank anzit vearder zitt dr nog wat in maarkel deepn en völle oold gerefformeerdn in vjenne t geslach appel latien malus bevat bomen dee de algemeen bekende vruchen dragen veural op t noordelijk halfrond oek bin der sierappels dee kleine appels dragen appels greuien veural in gebieden mit een emaotig klimaot de vleizige vruch besteet uut dreje lagen mar soms vormen tweje of dreje lagen één geheel en bin ze ampart neet meer te herkennen zo ku j vake bie de appel gien verschil meer zien tussen t exocarp en de mesocarp en vormen samen mit de op ezwöllen bloembojem t vruchvleis t klokhuus is t endocarp mit daorin de pitten en in t midden de vaotbundel naor t steeltjen de appel malus pumila is de meestbekende soorte en wonnen vake rauw egeten de appel wonnen oek vake gebruuk in de keuken bieveurbeeld in appeltaarte of apfelstrudel mar oek as versiering op pannenkoeken verschillende predukken wonnen emaak van onder aandere appels bieveurbeeld appelsap appelcider appelmoes appelstreup en ovaritmaoltiejen de appel ku j kriegen in verschillende smaken texturen kleuren en geuren in nederlaand kump in t wild allinnig de appel malus sylvestris veur disse soorte is meestentieds verwilderd te vienen in de bossen en barmen al iewig lange bin de meensen in nederlaand begunnen mit t kweken van appels veural in de e eeuw bin der veule rassen ekweek dee der noen nog de heeltied bin parrediezen paradijsappel netaorisappel lunterse pippeling braobanse bellefleur grunninger krone eijsdener klumpke gronsvelder klumpke en zo wat meer een dag is de tied dee de eerde neudig hef veur een volledige umwenteling um de noord zuudas soms wonnen mit de term dag allinnig de tied tussen zunsopgang en zunsondergang bedoeld een iets nauwkeurigere andujing is etmaol een etmaol duur ure en bevat alle vier de dagdelen dit bin de mannen de mirreg de avend en de nach de zunnedag tied tussen t weer even hoog an de hemel staon van de zunne is neet even lang as de steernsdag tied tussen t weer op dezelfde plaotse staon van de steerns t verschil is zo n menuten dit kump deurdat de eerde bie een umwenteling veerder ereisd is in heur baone um de zunne hinne de snelheid waormee de eerde um heur as drei nimp langzaam of as gevolg van de getiejenwarking van de maone en de zunne de dag wonnen dus steeds langer oek wissel de umwentelingssnelheid van de eerde mit de massaverdeling krimpen de oceanen of de atmosfeer wat in deur ofkoeling dan geet de eerde wat rapper dreien behoud van dreimement soortgelieke verschillen bin mit mederne tiedmeetmethodes goed te zien vatikaanstad latien status civitatis vaticanae italiaans citt del vaticano is t soevereine gebied van t kleinste onofhankelike land ter wereld t wördt umringd deur de stad rome en hef n eigen stadsmure waordeur is n enklave is in italië t wördt vertegenwoordigd deur de heilige stoel en huusvest de heufdzaetel van de rooms katholieke karke t staotsheufd van vatikaanstad is de paus zien offisiële verbliefplaatse is t apostolies paleis de paus hef n zien eigen kamerheer die n camerlengo eneumd wördt t dwargstötien is in ontstaon as gevolg van t verdrag van lateranen dat paus pius xi en benito mussolini ondertekenden daorin is naodrukkelik op eneumen dat t n nieje staot is formeel kan t dus niet ezien wörden as voortzetting of herlaeving van de karkelike staot der wonen zo n mensen op n oppervlakte van km mar der kommen dageliks duzenden toeristen de stad hef n eigen pliesiedienst die geheel uut zwitsers bestiet de zwitserse garde dit is n aoverbliefsel van t oorspronkelike leger van de paus t tradisionele uniform is ontwörpen deur kommandant jules repond en niet deur michelangelo zo as vake edacht wördt vatikaanstad is gien lid van de europese unie mar nemp wel deel an verschillende internasionale organisasies t stiet sinds op de wereldarfgoedlieste van unesco pillegarste of gorte is zoas de naam al zeeg garste dee epild is parelgorte is rond eslepen gorte t wonnen veural gebruuk as baosis veur kruudmoes melkmoes gortepap en in krentjebrie de gorte mut uur weken en daornao ongeveer een uur koken t wönnen tot an t begin van de e eeuw in nederlaand nog gebruuk as maoltiedbaosis mar was in disse functie tegen t einde van dezelfde eeuw bienao helemaole vervungen deur ries en pasta garste wönnen vrogger mit pilmeules tot gorte epild ondanks t in ongebruuk raken van gorte dragen inwoeners van t twentse darp rossum nog altied de bienaam gortekeurne dat gortkorrels betekent en de inwoeners van t grunningse darp garnwerd wonnen nog de heeltied gortvreters eneumd moldavië roemeens republica moldova is een rippebliek in zuudoost europa grotendeels elegen tussen de revieren proet en dnjestr nistru t laand grens in t westen an roemenië en veur de rest an oekrane de heufdstad is chisinau russisch kisjinjov moldavië is ien van de armste lanen van europa de bevolking is overwegend moldavisch een benaming die pas nao de scheiding van de rest van moldavië op kwam zetten de inwoners van roemeens moldavië wörden as roemenen ezeen en der bint oekraense russische en gagaoezische minderheden moldavië beheurden tot tot de sovjet unie t grondgebied van t laand kump geheul overene mit dät van de sovjetrippebliek moldavië en gedeeltelijk mit dat van t veurmaolige bessarabië dat tot de tweede wereldoorlog roemeens wanen allinnig t zujelijkste en noordelijkste deel van dat bessarabië beheuren noen tot oekrane terwiel t gebied op de linkeroever van de dnjestr transnistrië nooit tot bessarabië beheurden mar volgens t overgrote deel van de wereldgemienschap wel tot t hudige moldavië transnistrië hef hum in eenziedig onofhankelijk verklaord de tweede stad van moldavië tiraspol ligt in dit gebied roemenië roemeens romnia is n republiek in zuudoost europa soms wörden t as deel van oost europa ezien veural in de tied van de kouwe oorlog deur aanderen oek as deel van sentraol europa t grenst an de zwarte zee bulgarije servië hongarije oekrane en moldavië de vorm van t laand lik op n platvis mit zien bek naor t westen ericht de heufdstad boekarest wördden vrogger klein paries eneumd in de tied van t sovjetregime nam roemenië al n amparte plaotse in t oostblok in mer tegenswoordig is t politieke streven derop ericht zo gauw meugelik deel te wörden van de europese unie vanaof jannewaori is roemenië dan oek lid van de eu ewörden op hongarije en moldavië nao wörden t romaanse roemenië in esleuten deur slaviese laanden naost de verscheienheid an kulturen en der invleud de taal en t geleuf hef roemenië veul indrokwekkende en onan etasten natuur t laandklimaot kouwe wienters warme zoemers en n dwars deur roemenië heer löp de bargketen karpaten dit zörgt veur verschillende laandschapssoorten de heufdstad is boekarest roemeens bucureti mit inwoeners gemeente of groot boekarest hef der miljoen aandere grote stejen bin de belangriekste godsdienstige streumingen in roemenië bin roemeens orthodox ong rooms katholiek en protestaants in dobrogea is der n minderheid van de islam turken en tataren overebleven sinds de ottomaanse overheersing overekeumen nao migrasies vanaof de krim de grondwet biet godsdienstvrieheid t veluwemeer is een langwarpig meer tussen de noordelijke veluwe en oostelijk flevoland t is één van de raandmeren dee ontstaon is nao de inpoldering van t iesselmeer in t zuudwesten veurbie de auaduk bie harderwiek grens t veluwemeer an t wolderwied in t noordoosten veurbie de brogge bie elburg grens t an t drontermeer t meer wonnen onder aandere evoed deur de hierdense beke t veluwemeer vervul een belangrieke toeristische functie heufzakelijk waoter en straandrecreasie der liggen een bulte campings en jachthavens an t meer veerder is t belangriek veur de waoterhuushouwige en de scheepsvaort t hef een waoteroppervlak van zo n bunders een kniende latien oryctolagus cuniculus is een zoogdier en beheurt tot de orde van de haosachtigen lagomorpha allewel t iezelig op een knaagdier liek beheuren de knienen neet tot de knaagdierenorde de kniende is de enigste soorte uut t geslach oryctolagus t mannetjen heet een ram of rammelaar en t vrouwtjen moer moor of voedster knienen wonnen vake ehouwen as huusdier meensen kopen ze dan meestentieds in de dierenwinkel een kniende wonnen ehouwen in een kniendehokke zo n hokke steet dan meestentieds buten mar wele meensen zetten oek wè binnen knienen zitten wat de grootte angeet tussen de echte haozen en de fluithaozen in de achterpoten van de knienen bin veul korter as de achterpoten van de haozen mar langer as dee van de fluithaozen t lief is veul lochter van kleur as de rogge vake wit van kleur oek de onderkaante van de start en de poten bin wit knienen leven allinnig van plaantaorig voedsel vremd genog eet de kniende oek zien eigen uutwarpsels op knienen koemen oorspronkelijk van t iberisch schiereilaand daor wönnen ze i saphan im eneumd de naam spanje is hier van of eleid de romeinen hemmen de knienen laoter in t romeinse riek in evoerd knienen koemen noen veural veur in eurazië roewweg van europa tot an ruslaand en centraal azië veerder koemen knienen oek veur in aandere delen van de wereld waor ze in evoerd wönnen t wilde kniende hef een kop romplengte van tot centimeter en een lichemsgewich van tot kilegram t startjen is vier tot ach centimeter lange wilde knienen hemmen veurnamelijk een griesbrune kleur wildkleur of agoeti eneumd de dieren hemmen oek een roodbrune vlekke in de nekke de oren hemmen een bruun puntjen de bovenkaante van de start is zwartbruun de ziedkaante van t lief is blauwig gries van kleur de onderkaante van de start is wit dit vuilt iezelig op as e op ewip wonnen bie t wilde kniende bin de oren minder lang as de lengte van de kop et doempien latien troglodytes troglodytes is de ienigste europese winterkeuningsoorte et is een klein drongen voegeltien van omdebi j tien centimeter mit een opwipt stattien hi j beheurt tot een femilie waorvan alle aandere soorten uutslutend in amerike veurkommen mar disse soorte is over et grootste diel van eurazië verspreid et doempien is now iene van de meerst algemiene voegelsoorten omdat hi j him anpast het an liekegoed bosrieke as eupen gebieden doempies eten veurnaemelik insekten en spinnen mar ze eten altemet ok wel zaoden van kleine plaanties zien zanggeluud is helder en het vibrerende scharpe trillers et doempien is ien van de kleinste voegelsoorten van europa en kan vanwegen zien kotte vleugels niet zo best vliegen hi j is zoe n centimeter laank en weegt omdebi j gram liekegoed et mannetien as et wiefien hebben brune veren de opvalende stat staot recht omhoge in et stellingwarfs wodt et doempien ok wel een moskeuning ossekeuning otskeuninkien winterkeuninkien of een tuunkroeper nuumd mar de meerstbruukte benaeming is toch wel doempien dat weer wat weg het van de friese benaeming tomke et doempien is meerstal te vienen in dichte struken veural in de buurte van waeter hi j komt op et noordelike halfrond haost overal veur in eurazië kommen zoe n ondersoorten veur en in amerike bin d r nog zoe n ondersoorten et mannegien begint al in de winter mit et bouwen van een tal nusten die hi j an et wiefien anbiedt disse ronde nusten mit ien ingaang an de ziedkaante wodden in de meitied deur et mannegien maekt in heden struken en takkenbossen op een hoogte van omdebi j ien meter boven de grond de nusten wodden maekt van mos blaoden en gaste an et aende van april leit et wiefien vuuf tot acht witte eier mit roodbrune stippen nao zoe n tot daegen bruden kommen de eier uut waornao de beiden oolden de jongen nog twie weken voeren veurdat de jongen uutvliegen et doempien brödt meerstal twie tot drie keer per jaor pinkster ien t grieks pentekostè hèmera letterlek vieftegste dag is n feest dat zowel ien t jeudendom as ien t kristendom vierd wordt pinkster bie de kristenen is n feest woarbie de verlichten deur de hillege geest heugd wordt en t begun van de kèrk vierd wordt pinkster vaalt aaltied doagen noa poaske en wordt dus aaltied op n ander doatem vierd vandoar ook de oetdrukken as poaske en pinkster op dezulfde dag vaalt mit andere woorden noeit ien nederlaand wordt pinkster binoa niet meer vierd t wordt enkeld zain as n extra vraie dag omdat de moandag noa pinkster ook as zundag zain wordt t jeudse feest pinkster wordt viert as offerfeest veur god dit wordt nog aal viert ien jeudse gebieden mit noam in israel de jeuden vierden pinkster al sunt de tied veurdat de jezus kristus geboren was dou zai oet egypte vlucht wazzen zie exodus haar mozes de wetten van god ook nuimd de mozaische wetten toukregen hierien stonden de geboden en ook dat op de vieftegste dag op de dag noa de zeuvende sabbat vanoaf pesach nije offers veur god brocht mozzen worden as oafsloeten van pesach onder dizze offers bevond zok onder aandere n dail van de groanwinnen en vee doarnoast mozzen de mìnsken soamen wezen en mocht gienain zien normoale waark doen doarom worden baaide pinksterdoagen nog aal as zundag zain doe jezus kristus op goie vraidag störven was en hai mit poask verrezen was haren zien appostels nog varteg doagen laank de steun van heur heer op de vartegste dag van poaske dus nait de vartegste dag noa poaske wuiren de leerlens deur jezus zien hemelvoart allenneg loaten hai haar doe beleufd dat hai de geest van god de hillege geest stuurn zol dij heur geestelk wieder leiden zol en heur de kracht geven zol om getugen van t evangelie te wezen in de middelaiven wuiren veul veurjoarsfeesten bonden mit pinkster zo wuir bieveurbeeld pinksterblom viert in grode dailen van nederlaand en in stad en lande wuiren op veul ploatsen joagd in de wolden ook wuir der laanks de deuren goan deur kinder dij n vèrskes zongen en doarveur slik of n ander klaineghaidke kregen dit is vergeliekboar mit t tegenswoordege sunt meerten de kinder haren dou n boog kraanze of slinger bie zok dij versierd waren mit blommen sumtieds luipen zai zulfs ien n haile optocht deur de stroaten van t stad of de lougen dit wordt non niet meer doan as de kinder over stroat luipen zongen zai maisttieds t pinksterbooglaid de vèrskes dij hieronder stoan binnen schreven in t hoogelaandsters as zai laanks de deuren luipen zungen veul dizze laidken pinkster vaalt de kommende joaren op de volgende doatums de hassebaarg nederlaands hasseberg is t hoogste punt van de provìnzie grunnen de baarg meer n hoogte is meter nap en ligt om en bie km ten oosten van zèlng gemainte vlagtwedde de hassebaarg steekt dudelk boven t laandskop uut mor is vanof de grond zain gain meter hoog dit komt deurdat westerwolde t gebied woar de hassebaarge ligt zulf al meter nap is de top ligt op nederlaands grondgebied juust achter dij top ligt de duutse grènze in vrougere tieden wuir de hassebaarg as es bruukt de noam hassebaarg is ôfkomsteg van de hekse hasje de heuvel is tegenswoordeg n beschaarmd natuurgebied et grieks is ien van de indo europese taelen et wodde deur de achaeërs naor griekelaand ebrocht rond veur christus in eerste instaansie weren d r verschillende spreuken dialekten mit as belangriekste groepen ionisch attisch dorisch en aeolisch grieks et eerste schrift veur disse tael is lineair b en et ooldste mit dat schrift verbunnen grieks v chr wodt myceens nuumd sund de tied van de klassieken is de tael schreven in et grieks alfabet dat letters het attisch grieks was de tael die spreuken wodde in athene de meerderhied van de literetuur die uut die tied nog beweerd bleven is is in dit dialekt schreven mar toch schreven schrievers zoas herodotos in et ionisch dit dialekt klinkt veul zangeriger as et attisch omdat vervoegingen vervormd wodden om meer klinkers in een woord te kriegen alexander de grote speulde een belangrieke rol in et saemenvoegen van disse dialekten tot koinè grieks naor et griekse woord veur algemien deur de ientaelighied van zien leger wodde de kommunikaosie makkeliker ok leerden de bewoners van bezette gebieden dit koinè waordeur et de staotus van wereldtael kreeg koinè grieks wodde dan ok de lingua franca in et oostelike gedielte van et romeinse riek ok wel byzantiense riek et mederne grieks stamt hiervan of afc ajax ajax amsterdam is nen perfessionele voetbalverienige en een bedrief naamloze vennootskop uut amsterdam t is iene van de traditionele topclubs van nederlaand die speult in de eredivisie een haandvol vrunden richtte in nen voetbalclub op ze nuumden de club union mar doopten hum nog datzelfde jaor nog um naor footh ball club ajax inclusief de spelfout naor de griekse held en mit die naam floris stempel wör de eerste veurzitter biej de oprichting van ajax op meert veurdat ajax in laanskampioen wör was t amsterdamse blauw wit veul populairder as ajax rond die tied mossen de uutanhanger altied mit t stadspoor dwars deur de joodse wiek naor t ajaxstadion wat meugelijk de oorzaak is van t joodse imago van ajax in recentere jaoren is de naam jood as geuzennaam evoerd mit de israëlische vlagge as symbool op de niejjaorsreceptie van verklaorde veurzitter jaakke dat dit zo intimiderend was dat joden niet meer naor een thuuswedstried van ajax durfden de paradox dat wiejle zogenaamd nen jodenclub bint mar dat joden t in veul gevallen muuilijk vienen um oonze thuuswedstrieden laot staon uutwedstrieden te bezuken möt van tafel t bestuur zet now n beleid in dat de associaosie mit joden minder vanzölfsprekend möt maken töt op welke dit verband holdt mit ongewunste spreekkoren is niet dudelijk emaakt china in manderien zhnghu rénmn gnghégu et centraole verienigde laand van glorieuze meensken officieel de volksrippebliek china is een kommenistisch laand in oost azië as meensken et hebben over kontinentaol china dan bedoelen ze meerstal et vaaste laand van china zunder hongkong en macau china het et grootste bevolkingsantal ter wereld mit zoe n miljard veur india en mit een oppervlakte van omdebi j miljoen vierkaante kilometer is et zoen betien et grootste laand ter wereld op ruslaand en kannede nao de heufdstad van et laand is peking china bestaot uut perveensies china bestaot uut vuuf autonome gebieden et laand is verdielt in perveensies taiwan wodt naemelik zien as de e perveensie hongkong wodde in een speciaol bestuurlik gebied van china en macao bereikte disse staotus in de heufdstad van china is peking ok wel beijing nuumd china bestaot uut vuuf overhiedskontroleerde gemientes sjanghai is mit miljoen inwoners de grootste stad van et laand en is ok de daddegrootste van de wereld nao tokio en mexico stad hong kong is een appat bestuursregio van china en beheurt sund weer bi j china kannede fraans en engels canada is een laand in et noordelike diel van noord amerike an de zuudkaante wodt et begreensd deur de verienigde staoten van amerike an de oostkaante deur de atlantische oceaan an de westkaante deur et amerikaanse alaska en de stille oceaan en in et noorden deur de arctische oceaan de naeme kannede komt van et indiaanse kanata nederzetting de heufdstad van kannede is ottawa de grootste steden bin toronto en montreal et staotsheufd van kannede is de britse keuningin elizabeth ii vertegenwoordigd in kannede deur de gouverneur generaol kannede is lid van et gemienebest van naosies de heufdreligie van kannede is et kristendom kannede as gehiel is officieel twietaelig hoewel d r buten de federaole overhied omme niet zovule van te marken is de uébécois praoten een vortzetting van et fraans van de e en e ieuw mar in tegenstelling tot wat mit et afrikaans gebeurd is hebben ze vaastehullen an dezelde standerdtael as aandere fraanstaelige gebieden zoas fraankriek westelik zwitserlaand of wallonië sund de jaoren is d r is een scharpe poletieke scheiding ontstaon tussen et fraanstaelige uebec en de engelstaelige perveensies et was zels zo slim dat d r in uebec twie referenda west hebben waor de onofhanakelikhied van uebec mar nipt ofwezen wodde in een antal engelstaelige perveensies zoas ontario en manitoba wonen een protte fraanstaelige gemienschoppen en ni j brunswiek is de ienigste officieel twietaelige perveensie mit ongeveer een dadde van de bevolking die fraanstaelig is in ni jvunnenlaand wodde in fraanse viskersdörpen fraans spreuken d r wodden pogings onderneumen de pesisie van t fraans in ni jvunnenlaand te verbeteren onder aandere deur onderwies in t fraans te geven naost t fraans en engels bin d r in kannede zogenaemde indiaanse en inuittaelen die bestaon uut meer as verschillende dialekten hiervan hebben allienig et kree inuktitut en ojibwe een groep van spreker die de tael vloeiend spreken om et op termien te behoolden verschillende inheemse taelen hebben een officiële staotus in de noordwestelike territoria inuktitut is de belangriekste tael in nunavut en is ien van de drie officiële taelen in et gebied grote dielen van kannede kennen slim koolde winters mit tempereturen die in et noorden en op de prairies riegelmaotig onder de celsius kommen een uutzundering bin de kustgebieden in brits columbia mit milde en regenachtige winters zoemers kunnen in grote dielen van kannede veural et zuden opvalend waarm wezen en vaeke vochtig de gemiddeld waarmste steden in kannede bin vancouver victoria en windsor de meerst zudelik legen stad een klein woestiengebied in de wienstreek okanagan in et zuden van brits columbia et uterste zuden van ontario is een uutloper van de zogenaemde tornado alley vanuut de verienigde staoten een gebied waor vaeke tornado s veukommen et laand is onderverdield in perveensies en drie territoria die rechtstreeks deur de regering van et laand bestuurd wodden disse territoria bin dunbevolkt de tien perveensies bin alberta brits kolumbia manitoba ni j brunswiek ni jvunnenlaand en labrador ni j schotlaand ontario prins edwardeilaand uebec saskatchewan en de territoria noordwestelike territoria mit de kannedese arktische eilanen d r bi j nunavut yukon veur et territorium nunavut gellen liekewel dezelde riegels as veur een perveensie et gebied wodt veurnaemelik bewoond deur eskimo s of inuit ien van de oorspronkelike bevolkingsgroepen van kannede de heufdstad van kannede is ottawa de grootste steden bin toronto en montreal inkelde aandere steden bin de nasionaole feestdag van kannede is juli canada day de dag waorop in de konfederaosie van kannede dominion of canada tot staand kwam de feestdag wodde eerst dominion day nuumd en wodde in veur et eerst vierd sund is de hudige naeme in gebruuk canada day wodt vaeke uutbundig vierd mit optochten en vuurwark in ottawa bin d r evenementen rondomme de parlementsgebouwen uebec fraans uébec engels uebec is een perveensie van kannede mit as heufdstad uebec de inwoners van uebec de uébécois numen de perveensie in et fraans le uébec en de heufdstad uébec in meert had de perveensie omdebi j inwoners hoewel de stad uebec de heufdstad is is montreal de grootste stad van disse perveensie de naeme uebec wodt uutspreuken as kebek of kwebek en komt van et woord kébec dat vernauwing van de revier betekent in t algonuin en wodde bruukt deur de algonuin kri en mikmak volker et gong hier over de saint lawrencerevier waor now de stad uebec leit fraans is de ienigste officiële tael van de perveensie de uébécoisvariaant van et fraans het her en der wat oolderwetsere kenmarken dan et fraans dat in fraankriek praot wodt een veurbeeld is et in fraankriek oolderwetse woord espérer dat waachten betekent mar dat vandaegededag in fraankriek mit attendre uutdrokt wodt veerder bin d r ok aandere verschillen bieveurbeeld in de fonologie en een wat zuverdere woordeschat et uébécois fin de semaine is in et fraans week end uébécois traversier akkedeert mit et fraanse ferryboat et dialekt van montreal wodt joual nuumd in uebec wonen ok bi jveurbeeld hatianen en meensken uut fraanstaelig afrika die heur eigen fraanse taelvariaant mitneumen hebben de vaort of dedemsvaort nederlaands dedemsvaart is een plaatse in de gemiente hardenbarg pervincie oaveriessel t dörp is enuumd naor willem jan baron van dedem die tussen asselt en de vechte bi j grambarge t veertig kilometer lange kenaal de dedemsvaort leut graven veur t vervoer van turf t dörp de vaort ontstund as gevolg van de anleg van t gelieknamige kenaal en de vervening van de umliggende gronden die daordeur meugelijk wördden in de eerste helfte van de negentiende ieuw de doemaolige gemiente averiest wördden vanwege dizze ontginnings in uutebreid mit gedieltes van de gemientes ommen en hardenbarg waordeur ze t karakter kreeg van een veenkolonie in wördden de administraosie evestigd an de vaort de plaatse gruuiden uut töt t belangriekste dörp van de gemiente averiest in had t dörp inwoners d r bint verskeiden skoelen veur basis en vortezet onderwies bi j t dörp lig t industrieterrein de rollepaal de gemiente averiest is bij de gemientelijke herindieling van op egaon in de gemiente hardenbarg in dizze lieste vien ie bekend volk van de vaort een spoek is een vermeend verschiensel dat duudt op de ziel of geest van een persoon die niet dood is mar as geest roenddwaolt spoeken worren meestentieds as griezelig ezien en bin vaak oenderdeel van horror en griezelverhaolen een spoek wort haost altied veur esteld as iemand mit een laken over zien kop in films is een spoek vaak een deurzichtig wezen die deur muren en deuren heenloopt en waorbie ze vaak een klagend geluud te maken een holle lach wort oek vaak an zo n geestverschiening ekoppeld vaak worren spoeken in verband ebrocht mit vampieren die bloed neudig hen van jonge deres um te kunnen leven de umgang mit spoeken haolt over t algemeen levenskracht vort kwaoje spoeken zetten minsen an tot zelfmoord zodat ze disse levensenergie veur derzelf kunnen gebruken de meeste minsen vienen de variant van de spoeken oender lakens veural lachwekkend umdat t in de vergangen jaoren een soort cliché eworren is veur de griezelfilmindustrie een kussing is een zacht evulde hoes emaokt van stof of leer een kussing wort evuld mit sjuum synthetische vulling of veren oorspronkelijk werd hierveur riet gebruukt maor dit lag niet lekker genoeg en wort nong haost niet meer gebruukt vroeger hadden veural de riekere minsen veren as vulling nong wort heufdzaokelijk kunstmaotige vulling gebruukt in t bed wort een kussing gebruukt as ondersteuning veur de kop een lange dun kussing dat ongder de kopkussing of ongder de voeten edaon wort heet ok wel een peuling t zitvlak en of rugvlak van een baank of leunstoel bin vaok emaokt in de vorm van kussings der bin oek kussings die de boel een bietjen mooi maoken disse kussings bin niet bedoeld veur ondersteuning of comfort een netnummer of zonenummer vrogger ok wel kengetal eneumd maakt deel uut van een nationaol geografisch tillefoonnummer in nederlaand besteet t netnummer uut een reeks van of nummers die begint mit een nul die j dreien möt a j binnen t eigen laand van t eigen netnummergebied naor een aander gebied bellen wilt t netnummer plus t abonneenummer vormen een nationaol tillefoonnummer a j vanuut t butenlaand belt wördt de nul van t netnummer vort elaoten in belgië besteet t zonenummer uut een nul plus een of twee nummers t möt steeds ekeuzen wörden ok a j binnen de eigen zone belt bel ie vanuut t butenlaand dan lao j de nul van t zonenummer vort de leste grote wieziging van de nederlaanse netnummers vund plaotse in tiejens de zo genaamde operaotie decibel een postcode is een regeltien tekens dat väke tussen de vier en negen nummers en of letters laank is t wört dan in t postadres op eneumen umme t autematisch sorteren van de post mit optische tekenerkenning ocr makkelijker te mäken elk laand dat postcodes kent gebruukt een aandere grammatica een aandere meniere umme de tekens te combineren niet alle lanen emmen postcodes zo was de ocr techniek al zo värre evörderd toe ierlaand der an toekwam dat een postcodesysteem niet meer neudig was de pregrammetuur was inmiddels in staot umme t iele adres te lezen een typisch geval van de wet van de remmende veursprong n stad is n stee woar mìnsken bie mekoar wonen offisjeel zain mag n ploats zoch allennig stad nuimen as dizzent stadsrechten het dizze stadsrechten binnen baseerd op historische en tegenswoordege positie van de ploats zo het n stad mit n historisch zèntrum bv oale vesten of muren meer kaans om stadsrechten te kriegen as n groot dörp tegenswoordeg worden steden veural kènmaarkt deur hoogbaauw in de e aiw begonnen mìnsken deur de industrie noar de boetenwieken te trekken de omstandegheden in t zèntrum waren slècht en mìnsken wollen dicht bie de febrieken wonen dit nuimt man urbanisoatsie hierdeur ontstonnen veursteden deur t gruien van veursteden gruiden zai aan de steden vast steden dij anmekoar vast gruid binnen nuimt man agglomeroatsies t woord stad is ofkomsteg van t oldere duutse woord statt dat stee betaikent in miljoenen inwoner melk is n vloeistof n emulsie van vetdruppels in wäter die an emääkt wört deur vrouwelike zoogdieren die net n jong op de weerld ezet ebben melk bestet uut vetten eiwitten laktose en zolten de melk die meinsen anmäken numen we zog of moejermelk veur de produksie van melk veur de voedingsindustrie wört miestal koemelk gebruukt ien liter koemelk weg gram op veul kleinere skaole wörren geitemelk en skaopemelk gebruukt in onder aandere ruslaand wört ok peerdemelk emääkt melk waor gien vet uut e ääld is wört volle melk enuumd t deruut älen van ongeveer de älfte van de vetten uut de melk levert alfvolle melk op in maogere melk zit nog minder vet dit levert de volgende vetge altes op uutedrokt in gram vet per liter melk rauwe melk wört in de zuvelfabriek bewärkt um t langer oldber te mäken en de kwaolike bakterieën te doden n groot naodeel groot dervan is dat n bulte goeie stöffies die elpen bie t verteren van melk ook verleuren gaon en dat de smääk achteruut get uut melk kunnen verskillende zuvelprodukten emääkt wörren veurbeelden bin o a joggert kärremelk angop verskillende vlasoorten keze botter enz bi j sommige dervan wört de melk efermenteerd fermentasie is n proses waorbi j de melksukers ummezet wörren in melkzuur waordeur t miestal beter verteerber wört ook is t n bron van goeie bakteriën veur de därms rauwe melk mag in nederlaand allienig rechtstreeks bi j de boer ekocht wörren i j mut t lös verkopen dus niet in n flesse of n pak en i j mut zien koper dudelik mäken dat de melk tuus veret mut wörren toch gebeurt dat niet altied umdat vule boeren veurstaander bin van t drinken van rauwe melk zo as dat vrogger ook altied gebeurde rauwe melk ef n aandere smääk as melk die epasteuriseerd is over t algemien vienen de mieste meinsen t beter smäken rauwe melk ef n ogere voedingsweerde as epasteuriseerde melk deur veretting gaon ettegevulige bestaanddielen in de melk verleuren waoronder vitamine c en vitamine e mär ook bio aktieve eiwitten zo as lysozyme laktoperoxidase laktoferrine transferrines en immunoglobulines disse stöffies verstärken t ofweersysteem immuunsysteem en ebben antibakteriële en antivirale aegenskoppen verskillende studies laoten zien dat kienders die rauwe melk drinken minder dempe bin en minder last ebben van uutslag en allergieën zo as euikoortse in rauwe melk zitten ook kwaolike bakteriën zo as escherichia coli bacillus cereus listeria monocytogenes en staphylococcus aureus ze kunnen gevaorlik wezen veur meinsen waorbi j t ofweersysteem verzwakt is zo as oldere meinsen zieken zwangere vrouwluden en jonge kienders mär over algemien lek t derop dat t drinken van rauwe melk juust positief is veur de gezondeid niet allienig vanwege de goeie stöffies die derin zitten mär ook deurdat t ons ofweersysteem bezig oldt um rauwe melk veur iederiene veilig te mäken en de goeie aegenskoppen te be olden kunnen milde bewäärmethodes gebruukt wörren veurbeelden daorvan bin paskalisasie ogedrokbeändelige of pure pulse der bin meinsen die allergies bin veur koemelkeiwit dat numen we dan n koemelkallergie dit komt veural veur bi j zoegelingen en jonge kienders miestal ebben ze ier op lätere leeftied gien last meer van tot van de zoegelingen ef disse allergie veur disse meinsen en veur meinsen mit n laktose intoleransie is der ook n melkvervanger van plaantaordige oorsprong bi jveurbeeld op basis van soja dit numen we sojamelk disse melk bestet uut vet wäter en eiwitten mär soja en dus ook sojamelk is minder geskikt veur mannen deurdat der fyto oestrogenen in zitten n vrouwelik ormoon dat onder aandere veur borstvorming zörgt bi j mannen aandere melkvervangers bin ävermelk amandelmelk äzeneutemelk of aandere neuten riestemelk deur riestemelk zal de bloedsukerspiegel wel stärk stiegen bi j koemelkeiwitallergie kan ook geitemelk egeven wörren umdat ook ier laktose in zit elpt t niet bi j laktose intoleransie t merendiel van de meinseid eskat op tot is laktose intolerant ook in de westerse weerld waor väke veul melk edrönken wört bin meinsen väke laktose intolerant zonder t zelf te märken melkprodukten älen meer kalsium uut de botten as ze toevoegen uut onderzuuk is ebleken dat der meer botontkalking veurkomt bi j oldere vrouwen die melkprodukten gebruken as bi j vrouwen die dat niet doen um genog kalsium binnen te kriegen ku j dus beter aandere voedingsbronnen gebruken bi jveurbeeld sterkärsen spitskool chinese kool rääpstielen äzelneuten en zeegruunten t probleem mit botontkalking in nederlaand ef meer te mäken mit n vitamine d tekort umdat vitamine d elpt bi j de opnäme van kalsium uut de därms je kunnen zelf bekieken o j laktose intolerant bin deur twie dägen gien melk melkprodukten of aandere voeding drank mit laktose derin te eten of te drinken op de därde dag drink je n iel glas melk as dit veur problemen zörgt bv last van de mäge dan wee j da j laktose intolerant bin ook bin der testen te kriegen waor ie t goed mee meten kunnen moor is de naam veur n frommes of n vrouwelik dier mit naogeslacht meestentieds zal de vrouw t naogeslacht zelf op de wereld ebröcht hebben dan wörden ze de biologiese moor eneumd as t kiend n aandere biologiese moor hef dan wörden dat aofhankelik van de situasie de stiefmoor adopsiemoor of pleegmoor of eneumd veur vrouwluui die zelf niet zwanger kunnen wörden kan draagmoorschap n oplossing ween t paor dat n kiend wil hebben kan n aandere vrouw vragen n kiend veur der te dragen troetelnamen veur moors bin mama mam mams mammie mamsie en zo wat meer de relasie van n moor mit heur kienders wörden an eduud mit t woord moorschap de moor van iemands man of vrouw wörden n schoonmoor eneumd de verienigde staoten van amerika ofkort tot vs of vsa engels united states of america ofkort usa of us is een noord amerikaanse federaotie van staoten en t district van columbia twie staoten alaska en hawa liggen apart en grenzen niet an de aandere staoten tot t laand beheuren ok diverse eilaandgebieden in de carabische zee en de grote oceaan de verienigde staoten is t op twie nao grootste laand ter wereld in bevolking nao de volksrippebliek china en india en t op drie of vier nao grootste laand in oppervlakte nao ruslaand canada en china d r is nog discussie aover wie groter is de vs of meugelijk china de vs grenst in t noorden an canada en in t zuden an mexico en t caribisch gebied en wördt ligt an de grote oceaan in t westen de atlantische oceaan in t oosten en de golf van mexico in t zuden de grens mit ruslaand lopt tussen t russische eilaand groot diomede en klein diomede dat in alaska ligt de twie eilaanden liggen mar een paor kilometers van mekaor of alaska hef zien noordgrens an de arctische oceaan washington is de heufdstad en t politieke centrum new york is de grootste stad en t economisch centrum de president is sinds januari joe biden de volgende staoten maken diel uut van de verienigde staoten en district van columbia dit is allien gien staot maor t heufdstedelik distrikt de zes grootste steden van de verienigde staoten bint asselt nederlaans hasselt is een stad in de gemiente zwärtewäterlaand in de nederlaanse pervinsie overiessel elegen an t zwärte wäter asselt is ontstaon in de e eeuw in kreeg t stadsrechten t kenaal de dedemsvaort leup vrogger van de vechte bi j grambargen tot an asselt in de jaoren zestig bint grote dielen van t kenaal edempt tot was asselt een zelfstandige gemiente daornao gong t mit de buurgemienten gällemuun en de sluus op in zwärtewäterlaand t gemiente uus van zwärtewäterlaand stet in asselt in de leste weke van de zomervekaansie veur de basisskoelen viert ze in asselt t euifeest vrogger wördden mit t euifeest de geslaagde oogst evierd tegenswoordig bint der wedstrieden concerten versierde straoten een braderie een karmis een gezamelijk mörreneten en de verkiezing van miss euifeest in was asselt te zien in tillevisiereclames van de ministeries van verkeer en wäterstaot en vrom veur de promosie van het nieuwe rijden mit de slagzinne moderne tieden tied veur t nije rieden in disse reclames bint de breurs ko en luuk doeks de doeks uut asselt wat riestiel anget de tegenpolen van bo en luke duke uut de amerikaanse tillevisieserie the dukes of hazzard beziensweerdigheden in asselt bint onder aandere de de grote of stephanuskarke zie foto t olde staduus korenmeule de zwaluw en de kalkovens asselters hadden in de umgeving de bi jname scheupekukies apeldoorne nederlands apeldoorn is de grootste stad op de veluwe in de nederlandse provinsie gelderland t ligt in de gelieknamige gemeente t is de twaalfde stad van nederland met inwoners jannewaori allewel apeldoorne töt de grotere plaatsen van nederland beheurt hef t nooit offisieel stadsrechten ekregen as apeldoorners naor de stad gaon veural de wat ouwere luui dan zeggen ze ok altied wie gaot naor t darp en niet naor de stad apeldoorne ontwikkelde zich pas in de leste honderd jaor töt één van de grootste steden van t land apeldoorne steet tegenswoordig bekend um zien prachtige stadsparken en zien grune karakter kenmärkend is de apeldoornse husies struktuur met veule monementale en losstaonde huzen en haost gien hoogbouw deur de bouw van de niejbouwwieken zunnehoeve en zuudbroek wordt verwacht dat t inwonertal töt oplöp naor zo n inwoners ärg belangriek veur de gruui van apeldoorne was dat de familie van oranje der ging wonen in kocht willem iii van oranje huus het loo umdat t sentraal in n groot jachtgebied lag in vervolg op andere paleizen en veural die van versailles wol e ok in apeldoorne n groot paleis en de fonteinen mossen ok hoger spuiten as die van versailles wat ok elukt is ok de vroggere koneginnen wilhelmina en juliana hebt nog op paleis het loo ewoond t begrip vlaoms hef een dubbele beteeikenis een taolkundige de taol van de vlaomingen zölfstaandig naomwoord maor ok een maotschappelk politieke naomelk alles wat verwiest naor vlaonderen of naor eein of meer individuele vlaomse personen of organisaoties adjectief t wordt veul gebruukt maor zörgt deur de verschillende begripsdefinities vaok veur ondudelkheden t vlaoms is geein officiële benaoming veur een openbaore taol in vlaonderen of belgië de officiële taolen in belgië binnen naomelk t fraans t duuts en t nederlaands omdat t begrip vlaoms een verzaomelnaom is veur staark oeteeinlopende dialecten is t vanoet taolkundig staandpunt neit zinvol om t as eein geheuil te behaandeln in t algemeein taolgebruuk wordt dit meeistal wel daon en dit is ok staark inburgerd de marne is n vrougere gemainte in t noorden van de provìnzie grunnen de gemainte beslagt n oppervlakte van km partnerstad van de marne is de duutse stad dötlingen en de gemainte ligt in t corop gebied overig grunnen de cbs kode van de marne is de gemainte de marne is in ontstoan noa n gemaintelke herindailen van de gemaintes lains ainrom ollerom en kloosterboeren dizze gemainte haitte aiglieks ollerom mor het zien noam in wiezegd in de marne noar t gelieknoamege onderkwartaaier van hunzego de gemainte de marne bevat de volgende ploatsen en gehuchten brouk ainrom groot moarslag hornhoezen houwerziel lutje hoeskes lutje moarslag kloosterboeren kruusweg laauwersoog lains menskeweer rieg nijkèrk paiterboeren schouwerziel ollerom vaaierhoezen waarfhoezen wij hörn nijlaand zoltkamp zuurdiek in de gemainte de marne kin men genieten van de natuur van t hoogelaand mit wierden en aandere traditionele dörpkes maisttied mit middelaiwse kèrke en örgel ook de zeehondencrèche paiterboeren en nationoal paark laauwersmeer binnen in trek bie toeristen een scho is de meest gebrukelijke vorm van vootbedekking schonen bescharmen de voten tegen vuul een de harde ondergrond kouwe enz schonen kunnen t lopen makkelijker maken mar soms hef t oek t tegenover estelde effek bieveurbeeld schonen mit hakken de vorm van de scho hang meestentieds of van de moede rond de tied dat t emaak is zo zien schonen van vrogger der heel aanders uut zoas de klompen de scho is emaak in de vorm van de voot t bovenmateriaal leer kunsstof of stof is meestentieds soepel um goed te passen de zool is van wat stugger slietvas materiaal emaak leer of rubber mar kan wel meebewegen bie t lopen de hakke van de scho is meestentieds van stug materiaal zodat de drager dervan der neet deurhinne kan zakken der bin een kwak soorten schonen veur heel wat soorten sporten gelegenheen en beroepen in nederlaand wonnen al vanof de e eeuw mit sunterklaos de scho ezet t wönnen eers eigenlijks edaon in de karke en de opbrengs was veur de armeluui to sunterklaos laoter een femiliefees wönnen zetten kienders der scho in de kamer bie de schouwe de scho wonnen meestentieds ezet op december zundag is een van de zeuven dagen van de weke volgens de gregoriaanse kelender t is de dag dee op de zaoterdag volg zundag is eneumd naor de dag dee in de veur christelijke tied an de zunne ewijd was latien dies solis en dee in de hele christelijke wereld as de dag des heren evierd wonnen latien dies domenica waorvan fraans dimanche italiaans domenica de dag wonnen over t algemeen as geloksdag ezien in t christendom is de zundag de wekelijkse rusdag mar de eerse joodse christenen huilen nog de sjabbat zoas dat noen nog altied in t jodendom bie de zeuvendedagsbaptisten zeuvendedagsadventisten en in de oosters orthodoxe karke t geval is der is nargens in t ouwe of t nieje testement te lezen dat de zundag de rusdag is de meeste karken houwen op zundag liekewels d r erediens t eilaand dominica zol deur de italiaans spaanse ontdekkingsreiziger christoffel columbus zo eneumd wonnen umdat t op een zundag ontdek wönnen de zunnebloeme latien helianthus annuus is een tot meter hoge plaante waorvan de zunnebloempitten veur verschillende doeleinden gebruuk wonnen de plaante beheurt tot de femilie van de composieten en is eenjaorig t bloemenheuf kan wel een diameter tot centimeter hem de bloeme kan makkelijk ekweek wonnen uut een pitte dee in de tune eplaant kan wonnen deur de vlogge greui is dit veural veur kienders antrekkelijk bleuiende zunnebloemen op een akker wiezen naor t osen waor de zunne s mannensvrog opkump onvolwassen zunnebloemen waorvan de knoppe nog neet los is verteunen heliotropisme overdag dreit de bloemknoppe op zunnige dagen mee mit de zunne van oost naor west s nachs keert de bloemknoppe weerumme naor de oostelijke stand disse dagelijkse beweging wonnen edaon deur een flexibel deel van de stengel onder de bloemknoppe de pulvinus tegen de tied dat de bloeme loskump verstief de pulvinus in de oostelijke stand daordeur wiezen bleuiende zunnebloemen de hele dag naor t osen terwiel der heliotropisme al veurbie is zunnebloemen koemen oorspronkelijk uut noord en zuud amerika en bin edomesticeerd rond veur christus de inca s vereren de zunnebloemen as beeld van der zunnegod in wönnen de zunnebloeme deur zeeluui uut spanje mee ebröch naor europa tegensworig besteet der een kweekvorm mit een hangende kop dee antrekkelijk is veur boeren umdat de bloemen minder beschaodigd wonnen deur voegels en vuul vanuut de luch zunnebloemen wonnen ekweek veur de zunnebloemolie dee veul gebruuk wonnen in de keuken en as baosis veur verschillende predukken waor plaantaorige olie in verwark wonnen de zunnebloeme bevat veul onverzaojigen vetzuren en is goed bestand tegen hette en kan daorumme veur t frituren gebruuk wonnen in bewarken vorm wonnen de olie oek veur industriële doeleindes gebruuk van t overblievende deel van de uut epersen pitten wonnen meel van emaak en wonnen gebruuk as veevoer tubbige ok tubbig tubbargn of tubboargn nederlaands tubbergen is ne gemeente in t noordn van tweante proveensie oaveriessel op janneowari har de gemeente inwonners bron cbs en ne öppervlakte van km de gemeente tubbargn maakt deel oet van de plusregio regio tweante ut doarp en de gemeente hetn vanoalds tubbige ut tamelik nieje tubbargn is ne vertweantsing van de officiële nederlaandse naam tubbergen in t gemeentewoapn stoat dree goaldn bargn ne verwiezing noar de naam tubbergen mer umdat de naam vanoldsher tubbige en nich tubbargn is steet wal vaste dat n naam van de gemeente niks met beargn of heuvels van doon hef de gemeente tubbige völt te kenmearkn as de meest kattelieke gemeente van nederlaand dit oet zich in n beheurlik massaaln kearkgaank en t heugste perceantazie cda stemmers van heel nederlaand vuural de döarpe roond de heufdplaats tubbargn bint hechte gemeenschopn ut bekeandste in t doarp tubbige is de seent pankratiusbasiliek de seent pankratiuskaark is in t joar duur n paus johannes paulus ii töt basiliek verheevn de basiliek is ebouwd in neo gotiese stijl vrogger stund der op dee plaats ne oaldere kaark nen toorn van beantemer zaandsteenn oet de viefteende eeuw steet der nog de neo gotiese kaark is doar teagn den toorn anbouwd den oaldn toorn is eigndom van de börgerlike gemeente net zoas de meeste kaarktoorns in nederland dee dateert van veur dat t eigndom oaverging noar de börgerlike gemeente is zo reageld in de batoafse staatsregeling van en dit is in nog eens bevestigd deur könnink lodewijk napoleon de kadastrale tenaamstelling van n toorn op naam van de gemeente tubbige hef trouwns nog op zich loatn wochtn töt in de joarn van de twintigste eeuw de basiliek is veural bekend deur de glas in lood raamn van vief generoasies van de glassniedersfamilie nicolas disse glas in lood roetn vörmdn de inspiroasie um alle joar n evenemeant in tubbige te organiseern oonder de naam glasrijk tubbergen glasriek tubbige op dit evenemeant stelt glaskeunstners oet heel uropa eer glaskeunst tentoon ok he j der dree schooln in t doarp twee basisschooln de wiekslag en de marke en ne schoolngemeenschop veur veurtgezet oonderwies t seent canisius en ok in elk van de aandere döarpe steet wal ne basisschool de gemeente tubbige kent gen oopnboar oonderwies alle schooln hebt ne kattelieke of een protestaants kristelike achtergroond de basisschool in t maanderven woar de bevolking vanolds wat meer mengd is hef ne neutraal biejzeundere achtergroond nen bekeandn tubbiger was de pollitieker en priester herman schaepman den hef völ goods doan veur de emancipoasie van de rooms kattelieken in nederlaand in tubbige steet nog n groot broonzn standbeeld van schaepman n kunstwark van de in zien tied beroomde beeldhöawer august falise seend zeuwn joar wörd in tubbige alle joarn ne verlichte karnavalsoptocht höldn hier komt mear as kiekers op of oet t hele laand de gemeente tubbige hef tien officiële kerne döarpe en dree officiële boerschopn zoonder eign kern hoarle hezingn en maander ut gemeentehoes steat in t heufddoarp tubbige antal inwonners per woonkern op januari bron cbs webstie gemeente tubbige brummel is de naam van t plaantegeslacht mit de wetenschappelike en latiense naam rubus oek de vruchten van n antal belangrieke soorten uut dit geslacht heten zo de kultuurbrummel is ontstaon uut kruzingen van verschillende brummelsoorten waordeur der gien soortnaam an egeven kan wörden de rassen van de kultuurbrummel wörden daorumme meestentieds bie t geslacht rubus en de seksie moriferi onderebröcht tot de brummel rubus beheuren meer as soorten sommige brummelsoorten bin ekruusd mit de framboze hieruut bin de loganbeze en de taybeze ontstaon veur de teelt van brummels wörden allinnig nog stekelloze rassen gebruukt disse rassen bin ontstaon uut krusingen tussen verschillende rubus soorten en wörden allinnig onder de geslachtsnaam rubus vermeld n bekende doornloze kultivar die veule an eplaant wörden is de thornless evergreen de gewone brummel rubus fruticosus is in heel europa n inheemse plaante die mit name langes bosraanden veurkömp de plaante is n heester die tot meter hoge kan wörden elk jaor wörden der niejwe stengels evormd allinnig an de tweejaorige stengels zitten vruchten daorna starven ze aof de belangriekste soorten in nederlaand bin in europa he j veerder oek nog de brummel steet vanaof eind mei tot september in bleui en wörden besteuven deur insekten veurnamelik deur biejen en hommels vanaof augustus zitten der zo n bietjen vruchten an de brummel is deur zien stekels aordig goed bescharmp tegen grote grezers die de vruchten op willen eten as e anslöt nimp e steeds meer ruumte in dit biejt dan oek weer de gelegenheid an bomen zo as de eek um groter te wörden brummels he j tegenswoordig overal ter wereld wel veural in zuud afrika wörden disse exoot ezien as n ruutsoort oek in nederlaand wörden t soms veur n ruutsoort an ezien as e de ruumte krig geet t al gauw dronge op mekaar staon dit verschiensel wörden oek wel verbrummeling eneumd zo as alle vruchten hebben oek brummels n lege ph weerde die kan verschillen van tot in n liter brummelsap zit gram zuur gemiddeld gram waorvan appelzuur t heufdbestaanddeel is in n brummel zit suker t besteet uut glukose en fruktose in ongeveer n gelieke hoeveulheid en n pietjen saccharose en maltose de brix weerde is o veerder zit der in brummels veural vitamine c t besteet veur ongeveer uut eiwitten uut koolhydraoten en uut vet de energie inhoud van gram brummels is um en naobie de kj genoat caridea is n woaterdaairke dij beheurt tot de glaidpotegen zai kommen veural veur ien zoltwoater mor ook op klaindere schoal in zuitwoater der binnen sikkem soorten genoat en kommen overal te wereld veur de genoat dij ien waarmer woater leeft wordt over t algemain groter as genoat dij ien kolder woater leeft de vernuimdste genoat is dijdent oet de noordzee dizzent worden ook wel hollaandse genoat of grunneger genoat nuimd zai leven bie zummerdag voak bie de kust en worden den vangen ien t grunnegse dörp zoltkamp stait de grootste genoatleveranzier van europa heiploeg t dörp stait den ook bekènd as genoatdörp genoat dij eten worden binnen veural de grotere soorten zo as de atlaantische witte genoat dit binnen dan heufgerechten dij maisttied op de grill of braai kloar môkt worden de klainderen worden voak as ingredient of detail bruukt veur andere gerechten en worden maisttied raauw of kookt serveerd zoltkamp nederlaands zoutkamp is n dörp ien t noordwesten van de provìnzie grunnen t ligt ien de gemainte marne en wordt ook wel genoatdörp van grunnen nuimd de zoltkampers hebben de bienoamen schelleviskoppen en vlintboksems de noam zoltkamp kommt van zolt verwiest noar de zolle laauwerzee en kamp n ander woord veur veld zoltkamp ligt aan t rietdaip en har dus n gooie stoates ien de middelaiwen dou t rietdaip t ainege woaterweg noar t stad was zoltkamp stait veural bekènd om de kleurege hoeskes laanks de rietdaipkoade tot tou dou de laauwerzee ôfsloten wuir was zoltkamp n viskershoaven de viskersboten harren de letterkode zk in t verleden was t dé hoaven veur de vangst van genoat hierdeur is der n visk verwaarkende industrie ontstoan woarbie de genoat bie de mìnsken thoes peld wuiren dit pellen wordt tegenswoordeg veural doan in marokko t zoltkamper bedrief heiploeg bv is de grootste genoatleveranzier van europa de adam en eva of harlekijn latien orchis morio is een plaantesoorte dee wettelijk bescharmp wonnen in nederlaand en steet op de nederlaanse rooie lieste van plaanten as iezelig zeldzaam en stark of eneumen de plaante kump veur in zuud europa en midden europa in nederlaand kump disse plaante veurnamelijk veur op de waddeneilanen de plaante wonnen ach tot dartig centimeter hoge de ongevlekken blaojen bin lochgreun en langerek de onderste blaojen bin erangschik in een rozet en de bovenste blaojen bin stengelumvattend de adam en eva bleuit in nederlaand van t einde van april tot an t begin van mei en heel soms oek s harres de bloeme kan nogal es verschilllen van kleur van donkerpurper tot roze of wit t spoor is horizontaal of iets umhoogwiezend en korter as t vruchbeginsel de kelk en kroonblaojen vormen een breje helm de ziejelingse kelkblaojen hemmen greune narven waoran de plaante te herkennen is de lippe hef dreje lobben op de middenlobbe zitten een antal donkerpaorse stippen de plaante kump veur op vochtige vrie voedselarme grond in leeg greslaand n heern is n lutje visk dij allendig veurkommen op t noordelk haalfrond dizzent binnen te verdailn in twai heufdsoorten de pacifische heern c pallassii en de atlantische heern c harengus dij op zoch weer te verdailen vallen in klaindere subgroupen n deursnede heern is om en bie sìntimeter laank en vouern zoch mit plaankton genoat en klaindere viske heerns beheurden laank tot de belaankriekste viske in de viskerij deur overbevisken wuir op verschillende ploatsen t heernbestaand staark verminderd woardeur de regeern zoch neudzaakt vuilde om n joareg vangstverbod in te stèllen heerns worden voak eten as in skandinoavische landen wordt heern inlègd in verschillende kruden as mit dille in wien of in n romege saus de penne nederlaands opende frais de pein is n dörp in de gemainte grodegast westerkwartaar in de provìnzie grunnen t is ain van de ainege dörpen in dizze provìnzie woar grotendails frais woldfrais sproken wordt in t frais wordt t dörp ook wel de grinzer pein nuimd om op dij menair verwarren te veurkommen mit t fraise dörp opeinde de fryske pein de noam is n verwiezen noar de liggen op aan t einde ìnde van de weg van grodegast noar fraislaand op oale koarten zugt man de noam ook wel spèld mit n trema op de e dus opënde om te veurkommen dat t oetsproken zoll worden as de verleden tied van openen de barok is n stailperiode in de twijde helft van de e aiw tot in de eerste helft van de e aiw dij bruukt wuir in de architectuur toenontwaarpen schilderkunst beeldhaauwkunst literatuur en meziek t woord barok komt van t portugese barroco dat onregelmoateg vörmde parel betaikent de barrokstijl stait den ook bekènd as beweegelk mit veul wilde vörms en details de barok is de periode dij de renaissance opvolgt mit as tuzzenperiode t manierisme dat sumtieds as apaarte periode zain wordt noa de refermoatsie in begun e aiw har de reums katholieke kìrk veul macht verloorn veural in de noordelke nederlanden grofzègd alles boven bruzzel har t protestantisme veul aanhang deur middel van veul versierinks en weelderege vörms perbeerde de kèrke mìnsken weer te contra refermeern dit lukte grotendails in t zuden van europa t noorden bleef refermeerd en wuir dus nait naauwlieks beinvloud deur de barok vergeliek moal de protestaantse kèrke oet eckly vs en de barrok kèrke oet fürstenfeldbruck bayern in de barok kèrke binnen veul meer versierinks en beelden en in de protestantse kìrk binoa hailmoal gainent in de schilderkunst was de barok ook n belaankrieke vernijensperiode vernuimde schilders oet de tied van de barok binnen rembrandt van rijn peter paul rubens en michelangelo merisi da caravaggio de plataan latien acer is n geslacht van bomen of heesters en beheurt aofhankelik van de indeling tot de plataanfamilie aceraceae of tot de zeepboomfamilie sapindaceae de plataan kömp zwat op t hele noordelike halfrond veur van t noorden tot in de tropen der koemen oek n paor soorten veur in zuudoost azië en indonesië t geslacht is onderverdeeld in seksies mit verschillende soorten ondersoorten en variëteiten daornaost bin der verschillende hybriden de geelgreune bloemetrossen lokken deur de geur spesiaal aosvlegen de vrucht hef n grote vleugel ze wörden vake helikoptertjes eneumd der zitten tweje vruchten an n steul zodat de vleugels tegenover mekaar staon waordeur ze goed verspreit kunnen wörden deur de wiend de hoek die de vleugels ten opzichte van mekaar maken is naost de vorm van de vruchjes en de ligging dervan n belangriek kenmark veur t verschil tussen de plataansoorten zwat alle soorten hebben in t veurjaor n starke sapstreum dit kömp deur de hoge worteldrok deur disse starke sapstreum kunnen wonden stark bloeien de meeste soorten hebben deur de dunne schelle gauw last van verbraanding as de zunne op de stamme schient wele soorten hebben oek iezelig fraoie harstkleuren t blad van de plataan is t nasionale symbool van kanada de akkerwinde latyn convolvulus arvensis neaderlandsk akkerwinde is en plante üüt de windefamily convolvulaceae de akkerwinde kümt vöär up gräsige plekken bouwland langes weagen en in de dünen de stengels winden sik teagen de wysers van de klokke üm planten of vöärwarpen hinne de akkerwinde en weadewinde calystegia sepium wörden in de volksmund u a ouk wel pispotjen enöömd de blome is rose of wit of mid meyr of minder düdelike rose of witte streapen en hevt an de bütenkante sums dunkerdere streapen de blomen hebben en döärsneade van tot centimeter en hebben vüüv kelkbladen mid runde tanden de blomen hebben en fyne göär eyn tot dree blomen bloien an en lange steale mid halverweagen twey skütbladen de bloityd is van juni tot an de harvst de bladen binnen eirund tot langwarpig en hebben üütstånde slippen an de voot de akkerwinde hevt en unbehårde döäsvrücht nåst de regulyre benaminge binnen der noch en bült volksnamen t westerkertiers westerketiers of westerkertierders enkeld ok wel westgrunnegs nuumd is n leegsaksisch dialekt dat proat wordt ien t zonuumde westerkertier t zuudwesteleke part van e pervìnzie grunningen en ien t oosten van e friese gemeente köllumerland t westerkertiers wordt heden ten doage nog proat deur om en bie mìnsken doarvan wonen hoast ien grunningen en zowat ien köllumerland n groot part van e sprekers bennen de wat oldere mìnsken woardeur t sprekersaantal ôfnimt voeger wer t ook nog in gaarsklooster proat vandoag proaten doar allend nog de alderoldsten nog westerkertiers op koarten woarop e dialekten van nederland vermèld worden wordt ien n groot part t westerkertierse toalgebied omschreven as köllumerlands dat n leegsaksisch dialekt wezen zol t köllumerlands bestijt toalkundeg niet onder die definitsie moar wordt tegenswoordeg aanduud as t westerkertiers dat sproken wordt ien köllumerland onterecht omdat t westerkertiers ien kolmerland nauweleks andere eigenschoppen verteunt as dat ien t aangrìnzende grunningen sproken wordt meugelk komt dit misverstaand deur t verwarren van t westerkertiers mit t pompsters van de pomp t westerkertierse toalgebied wordt begrènsd deur e drentse pervìnziegrèns ien t zuudoosten de stad ien t oosten en t rietdiep ien t noordoosten ien die gebieden bestijt n vloeiende overgong van t westerkertiers noar e grunningse dialekten noordenvelds en stadjeders de overgang noar t hoogelandsters dat aan e ander kaant van t rietdiep proat wordt is van oldsheer minder vloeiend ien t westen èndegt t westerkertierse gebied abrupt deurdat t friese toalgebied begunt t westerkertierse gebied ien e pervìnzie friesland gijt bij t friese plak gaarsklooster de grìns over en lopt as n lieke lien noar köllum toe môr geet juust der veur noar de pomp en dan richting t lauwersmeer de plakken vörmen de volgende lien muntjeziel warfstermeul en boerum ien t plak de pomp wordt t pompsters proat dat n overgongsdialekt tussen t fries en t westerkertiers is deur e abrupte ofbrekeng van t westerkertiers noar t fries toe wordt der vanuut goan dat t pompsterse toalgebied vrogger veul groter wèst het as dat t nou is t westerkertiers het dialekten dij van noordwest noar zuudoost bennen t westerkertiers wordt meesttieds as de minst grunningse vörm van t grunnings beschouwd op t noordenvelds noa dat toalkundeg zien zowel tot t grunningse as tot t drents heurt tweeklanken dij as typisch grunnings zien worden ai en ou kommen ien t westerkertiers hoast niet veur woar veul grunningse dialekten de ai bruken het t westerkertiers meesttieds de ie dit verschil wordt moakt deur e geschiednis van t westerkertier t het n zetke part wèst van friesland t is n zetke n aparte heerlekheid wèst dat staark deur drenthe beienvloed wör en heurt nou bie grunningen woardeur t binnen de oorspronkelke oostlaauwerse toalgrèns ligt dit moakt t juust weer n grunnings dialekt deur t aksent toch is ien t aksent ook de overgong noar t fries dudelk te heuren sums wordt t westerkertiers zels soamenvoegd mit t stellingwarfs moar tegenswoordeg is dit niet meer gangboar onder andere deurdat t westerkertiers wel de lichte grunningse dubbelklanken het noast t grunnings dat ien e stad proat wordt stijt t westerkertiers ien vergeliekeng mit de ander grunnegse dialekten t meest onder druk van t nederlands n groot part van t toaleigense is doardeur al verloren gongen veulaal bruukt men vörms uut t nederlands en ver grunnegsen t den dit nuumt men t regiolekt veurbeelden hiervan bennen verders is ien t westerkertiers van aal grunnegse dialekten nog de grootste ienvloed van t westlauwers fries weer te vinden n veurbeeld is de betekenis van t woord nuver dat ien andere grunnegse dialekten ok veurkomt en dan schier betekent ien t westerkertier ken t ok vrumd betekenen zo as ien t fries ok gijt de uutsproak laangzoam noar t fries toe zo wordt de l veural op zien fries uutsproken en kommen der bij bepoalde woorden n lichte j ien e uutsproak bijveurbeeld rietdjiep n oarege overgong is ok de sk klank in t zuud westerkertiers woar dat verder ien grunnen meesttieds sch zijt wordt dus skippen schippen skoapen schoapen skoel schoul ook wordt deur summege olle luu de g nog uutsproken as op zien fries de horde latien rhinanthus minor is een plaante uut de bremraapfemilie orobanchaceae en is een halfparresiet op gres en graone de horde is de kleinste van zien soorte in de benelux lanen bie onderscheid is de millimeter grote taand van de bovenlippe belangriek t is wit mar kan oek vake paors blauwachtig ween in dat geval mag t neet langer as breed ween de plaante wonnen tien tot vuuftig centimeter hoge de donkergreune blaojen bin lancetvormig tot eirond en de raand dervan is ezaag en ze staon de heeltied twee an twee tegenover mekaar an de vierkaantige stengel op de stengels zitten meestentieds zwarte streepjes de horde bleuit van mei tot september de bloemen bin plat en geel de bloemen bestaon uut twee lippen waovan de bovenste lippe wit of an weerskaanten een blauwe taand hef de schutblaojen bin donkergreun en hemmen dreehoekige tanen de bloemekrone is één tot aanderhalve centimeter lange en hef een losse keel t zaod is rond en bruun en hef rondumme een vleizige raand as de plaante beweeg maken de rollende zaojen een rammelend geluud de plaante kump veur in greslaand op dieken revierdunen duunvalleien en vergrezen heed op vochtige tot aorig dreuge maotig voedselrieke grond de hondsrug is n heuvelrug ien die provìnzies drìnthe en grunnen t lopt van emmen noar de stad grunnen de maximoale hoogte m boven nij amsterdams piel t hoaneduun dit is t zudelkste en hoogste punt van de hondsrug t is ontstoan tiedens de iestieden dou enörme gletsjers zaand en klaileem omhoog daauwden deur dit proces binnen ook de utrechtse heuvelrug en de veluwe ontstoan dijzulfde gletsjers brachten ook de vlints van de hunebedden noar de drìntse zaandgronden de noam kommt van hunze rug de revier de hunze lopt ten oosten van de zaandrug veur de e aiw wuir de hondsrug ook wel aanduud mit de noam bisschopsrug middelkerwies omdat de biskop van oetrècht dou de boas was ien overiesel en drìnthe oversticht de plaanten dee tot de wiendefemilie latien convolvulaceae beheuren hem meestentiends wiendende stengels en bin meestentieds kruudachtig oek enkele lianen en bomen beheuren tot disse femilie partie soorten vormen zetmeelhouwende knollen zoas de zeute eerpel de zaojen van partie soorten wonnen veur medicinale doeleindes gebruuk o a as gorgeldrank partie soorten bevatten ergoline alkalodes dee oek veur medicinale doeleindes ololiuhui gebruuk wonnen oek bin der soorten veur de siertune en hardnekkige onkrujen pispotjes in t nederlaans haagwinde en akkerwinde de blaojen staon verspreid en hem gien steunblaodjes de bloemen bin regelmaotig en tweeslachig mit kelkblaojen een lobbige of spletige bloemenkrone en meeldraojen t vruchbeginsel is bovenstandig meestentieds hokkig en draodvormige stiel mit stempels de vruch is een deusvruch gaasterlaand sloten nederlaans gaasterland sloten fries gaasterln sleat was een gemiente in de perveensie frieslaand t had inwoners november bron cbs en een oppervlakte van km waorvan km waeter op jannewaori gong de gemiente op in de ni je gemiente de friese meren de gemiente lag an et iesselmeer in et zuden van de perveensie in de gemiente lag de streek gaasterlaand de gemiente ko j berieken via de n de gemiente is nao de gemientelike herindieling op jannewaori vormd deur de fusie mit de veurmaolige gemientes gaasterlaand sloten en een klein diel van hemelumer ooldeferd anvankelik was gaasterlaand de naeme van de ni je gemiente mar al nao aanderhalf jaor in juni wodde de naeme wiezigd in et friestaelige gaasterln sleat de gemiente gaasterlaand sloten beston uut sloten ien van de friese elf steden en dattien dörpen de nederlaanse naemen weren de officiële et heufdplak was et dörp balk de plaknaembodden bin in de hiele gemiente twietaelig nederlaans en fries omdat de gemiente een veurkeursbeleid veur de friese naemen propegeerde wodden de nederlaanse naemen onder de friese naemen vermeld antal inwoners per woongebied op jannewaori bron webstee van de veurmaolige gemiente et vene nederlaans fries it hearrenfean of it fean is een gemiente in de perveensie frieslaand de gemiente et vene het inwoners jannewaori waorvan omdebi j in et heufdplak et vene de gemiente is in vormd deur fusie van de veurmaolige gemientes aengwirden een diel van schoterlaand en een diel van haskerlaand de gemiente et vene het zestien officiële plakken waorvan de stad et vene vereweg de grootste is de nederlaanse naemen bin de officiële allienig de naeme van et dörp de kniepe de knijpe is officieel verfriesd tot de knipe antal inwoners per woongebied op jannewaori bron cbs littenserediel nederlaans fries littenseradiel is een vroggere friese gemiente mit inwoners meie bron cbs en een oppervlakte van km waorvan km waeter de vroggere gemiente is nao de gemientelike herindieling op jannewaori vormd deur de fusie mit de veurmaolige gemientes baorderediel en hennerderediel in wodde de officiële naeme wiezigd in et friestaelige littenseradiel de vroggere gemiente littenserediel telt officiële dörpen en diverse buurtschoppen de heufdplak is wommels de dörpen hebben sund allienig de friestaelige plaknaemandudings as de officiële naemen de nederlaanstaelige plaknaemandudingen bin slechts alternatieve benaemings exoniemen de plaknaembodden van de dörpen bin in de hiele vroggere gemiente twietaelig mit de nederlaanse naeme in et klein onder de friese naeme de plaknaembodden van de buurtschoppen bin ientaelig fries antal inwoners per woongebied op jannewaori bron cbs liwwadderediel nederlaans leeuwarderadeel fries ljouwerteradiel is een vroggere gemiente in de perveensie frieslaand in et noorden van liwwadden de vroggere gemiente telt inwoners per meie bron cbs en het een oppervlakte van km waorvan km waeter liwwadderediel is een boerse gemiente in de vroggere gemiente staot de ooldste stins van frieslaand dekemastate et ooldste liwwadderediel beston uut drie dielen de zogenaemde trimdielen et middelste diel hiervan vormde in de laete middelieuwen al et grondgebied van de laetere friese heufdstad liwwadden et zudelike diel mit onder meer de dörpen wirdum goutum swichum en huzum wodde in bi j liwwadden voegd liwwadderediel ston doe ok de dörpen lekkum en miedum of an liwwadden as gevolg van disse ontwikkeling wodden de ooldere bronnen veur de geschiedenis van liwwadderediel beweerd in et historisch centrum leeuwarden de gemienteraod het op september besleuten tot n ansluting bi j de gemiente liwwadden in de vroggere gemiente liwwadderediel telt zeuven officiële dörpen de nederlaanse naemen bin de officiële et heufdplak is stiens antal inwoners per woongebied op jannewaori bron cbs zuudvene ok eschreven as sevene uutspraoke s ven nederlaans zuidveen is een buurtschop krek onder stienwiek in de gemiente stienwiekerlaand in de kop van de perveensie overiessel op jannewaori woonden d r mèensen bi j zuudvene löp de perveensiaole weg de n langes die as daor de zuudveenseweg het de nederzetting zuudvene ontstund omdat meensen et turf in de kontreien kwammen ofgraven de eerste bewoning van de grond daoras now zuudvene lig stamt vermoedelik uut et eind van de e ieuw de naeme kooj veur et eerst teugen in een oorkonde uut as d r iene twee roeden laand in zuytvene an de st clemenskarke in stienwiek gef et gaot dan waorschienlik om veenlaand de volgende oorkonde daoras zuudvene in wodt enuumd as zuetvene is een privilegebrief uut van de utrechtse bisschop die de stadsvri jheid oftewal de grèenzen van stienwiek uutbreidden de eerste bewoners woonden an de dwarssloot as et wark in et vene een entien verhuusden wodden de huzen bi jtieden op een aandere plek ezet dit was meugelik omdat de huzen ienvoudig waren zo kwam et plaetsien an de langsloot te liggen rond vestigden heur daor friese deupsgezinden en aandere kolonisten om mit de zuudvenigers in et vene te warken now as veur et eerst de veengebieden grootschaolig exploiteerd wodden en de bevolking toenam was et neudig omme de grèenzen van de verschillende veenderi jen vaste te stellen dit hef in de e ieuw nog hiel wat stried op elèverd naost de turfgraeveri je hulden de zuudvenegers heur ok mit mattenvlechten bezig in leefden d r rond de honderd meensen op zuudvene in bi jkaans duzend laeter nam dit antal weer of in et inwonertal is sinds die tied redelik stabiel ebleven de eerste uut de archieven bekende onderwiezer is peter peters enuumd in de schoelmeister wodden betaeld en benuumd deur et karspelbestuur leden van et karspel waren de eigenarfde boeren en elders woonachtige grondbezitters et oldste schoelgebouw was waorschienlik van holt de laetere waren van stien mit een rieten daoke deur de ieuwen hen was et schoelgebouw ok een ontmoetingsplaetse daoras openbaore ofkondigingen wodden veurelezen rond trok leendert bouwens de deur de anabaptistische reformator menno simons an estelde oldste deur stad en lande en deupten verscheiden mèensen in de kop van overiessel toen heur in disse streek friese turfgraevers vestigden om in de ontginningen te warken waoronder veul deupsgezinden gruuiden et antal deupsgezinde gemientes in de kop van overiessel rap van de zestiende ieuw tot had zuudvene zien eigen deupsgezinde gemiente waorschienlik was disse ontstaon uut de gemienschop van gieteren noord daorvan een antal leden naor zuudvene verhuusden een op kadastrale kaorten an egeven gebouwtien an de langesloot was meugelik de eerste vermaning of karkgebouw van de deupsgezinde gemiente rond wodden de zuudveneger en stienwieker deupsgezinden lastig evalen deur et hervormde stadsbestuur van stienwiek mar de vervolging nam gien hiel slimme vörmen an in wodden een vermaning esticht mit de naeme immanuel de zuudveneger gemiente beheurden tot de zo enuumde dantziger oude vlamingen waorbinnen et in tot een scheuring kwam tussen beholdende en meer veuruutstrevende leden de grootste groep bouwden dat jaor an et begun van de langesloot een ni je vermaning het nieuwe huis de kleinere gemiente de vlamingen bestund mar uut een paer femilies en pruttelde begun e ieuw uut de eveneens an de langesloot elegen oldere vermaning het oude huis wodden in overeneumen deur de gemienschop van gieteren noord dit huus wodden deur de stormvloed van vot espuuld de vermaning van kreeg in een orgel et gebouw wodden in of ebreuken en an de onnastraote in stienwiek wodden een ni je vermaning ebouwd die as d r vandaege nog staot onder meer de prekestoel de karkeraodsbaanken en et örgel wodden uut zuudevene overebrocht naor de stienwieker vermaning ok wodden de stien mit opschrift immanuel en et jaortal die ofkomstig zol wezen van et eerste deupsgezinde karkien an de langesloot in de stienwieker vermaning emesseld omme uut et vene turf te kunnen winnen mus et te ontginnen gebied voldoende ontwaeterd wodden zo ontstund in zuudvene en omgeving een best antal wieken en sloten in de twede helfte van de e ieuw wodden veur de ontwaetering ok wiendmeules ebouwd de oldste was de hogewaeterensmeule de bekendste de waetermeule van trienen peters dissend de leste van de kleine poldermeules in de overiesselse noordwesthoek wodden in verplaetst naor waopenvelde op de veluwe in hef d r op zuudvene een grote braand ewest waorbi j ienendartig huuzen verloren bin egaon deur disse braand ontstund onder sevenigers en stienwiekers de uutspraoke wedden om een hallefien sevene staot in de braand et dörp had in febrewaori te lieden van een slimme stormvloed in hiel overiessel raekten deur disse raamp meer as driehonderd meensen et leven kwiet vanof midden e ieuw nam de vervening of de leste turf van zuudvene wodden vergreuven in de broekslagen et tingwoordige febrieksterrein groot verlaat de zuudveneger meine veen etrouwd stun te boek as de leste beroepsturfmeter van overiessel mit et votvalen van de turfgraeveri je verleuren de sloten en wieken heur funktie as verkeersweg en ofwaeteringssysteem in wodden et vaarwaeter d olde aa edempt ok de broggen verdwenen zo uut et dörpsbield tussen en had zuudvene een eigen zuvelfebriek veur et maeken van botter véur et oprichten van de febriek mos de melk op de boerderi jen zelf verwarkt wodden een antal boeren had een eigen karnkaemer daoras een peerd in de karnmeule leup de zuudveneger botter gonk over et algemien naor de mark in stienwiek de deur j r frank uut tuk ebouwde zuvelfebriek had een centrifuge die deur ien man en een karn die deur twee man bediend wodden in richtten de boeren van zuudvene koperaosie de eensgezindheid op en neumen de febriek over naost botter maekten de koperaosie ok keze in de eerste wereldoorlog was de botter op rantsoen in de tied van de leste direkteur van de koperaosie waren d r zo n veertig boeren bi j an esleuten mit daornaost nog verscheiden lösse leveranciers in de jaoren twintig gonk et steeds slechter mit de febriek die in esleuten wodde en overeneumen wodde deur ons belang uut tuk in is et leste stokkien van de olde botterfebriek of ebreuken tingwoordig wodt de melk op vaste tieden deur de tankauto bi j de boeren of ehaeld de op zuudvene woonachtige en uut et stellingwarfse ooldelaemer ofkomstige jan zijlstra de ziele nuumd was de eerste die hom in de kop van overiessel mit personenvervoer bezighuld in reed hi j mit een omnibus mit plek veur zo n twintig mèensen van stienwiek naor gieteren mit een laeter an eschafte tweede omnibus reed e twee keer in de weke op möppelt de omnibussen wodden ok veur plezierritten en schoelreisies in de omgeving gebruukt nao leup et passagiersanbod stark terogge onder aandere deur de opkomst van de fietse nao enkele jaoren deud zijlstra zien omnibusbedrief an de kaante en legden hom toe op de veehaandel deur de invoering van de wet op et basisonderwies in voldeud de zuudveneger basisschoele niet meer an de eis van een minimaal antal leerlingen van dit probleem wodden op elost deurdat de schoele van et naoburige dörpien onna op eheven wodden en de kiender van onna net as in de e en e ieuw naor de schoele op zuudvene gongen zie ok et artikel stellingwarfs en de stellingwarver taelwiezer de nedersaksische streektael die ze op zuudvene praoten wodt tot et stellingwarfs erekend etzelde gelt veur de dialekten van et grootste pat van de kop van overiessel binnen de overiesselse kontekst numen ze et ok noord oaveriessels et miest onderscheidende kenmark van et stellingwarfs is de ae klaank zoas de è in et fraanse père een stellingwarfs sjibbolet is et waeter klaetert teugen de glaezen dat er daevert ok hef et zuudvenegers veul overienkomsten mit aandere niet stellingwarfse maor wel nedersaksische dialekten uut de buurte zoas et zuudwest zuud drèents van haovelte of et noord overiessels van veno vanzelf liekt et zuudvenegers et miest op de dialekten van plaetsen onmiddelik in de buurte zoas stienwiek toch hef juust et stienwieker stadsdialekt krek as en antal aandere nedersaksische stadsdialekten zoas et zwols kampers en dèventers een antal kenmarken die de plattelaansdialekten niet hebben zo heur ie in stienwiek en zwolle e d edöön op zuudvene edaon e in de genuumde stadsdialekten heur ie ok de lichtkaans uut et fraans eliende brouw r et stellingwarfs hoewel in heufdzaak nedersaksisch hef veul overienkomsten mit et fries zowel in de grammatika as in de woordenschat veurbielden bin de sk klaank daoras et nederlaans sg hef st skoem fr skm zelde uutspraoke en et vörtvalen van de medeklinker in et bepaolde lidwoord nao een veurzetsel st op e taofel fr op e tafel ok lieken veul stellingwarfse en friese woordvörmen slim veul op mekaer st hielendal allienig fr hielendal allinne de overienkomsten mit et fries bin d r in et stellingwarfs van overiessel waoronder et zuudvenegers minder as in et stellingwarfs van de friese perveensies weststellingwarf en ooststellingwarf zo wodden de friese lienwoorden heit va mem moe pake grofva en beppe opoe niet gebruukt et veurnaemwoord jim jullie viej zowel in et fries as in et grootste diel van de stellingwarven en in de overiesselse plaetsen die et dichtste bi j frieslaand liggen op zuudvene is et jullie net as wieder naor et zuden en oosten toe waor et fries en et stellingwarfs van de stellingwarven et persoonlik veurnaemwoord him hebben hebben zuudvene en omgeving hom en waor de friese voltooide warkwoordsvörm gien prefix hef ôfleard net as et stellingwarfs van de stellingwarven en de dichtstbi j liggende overiesselse plaetsen ofleerd hef et zuudvenegers de prefix e of eleerd dit hef et zuudvenegers wieder gemien mit et hiele noorden en westen van overiessel in de darde persoon enkelvold van tegenwoordige tied hej in een hiele bulte onriegelmaotige warkwoorden een kotte klinker die in vergelieking mit de stamklinker van de infinitief leger uutvaalt in et zuudwesten van de stellingwarven en in de kop van overiessel kriej in die gevallen ok gien slot t ok komp de grune in et fries gebruukte warkwoordsvolgodder et voltooid dielwoord véur de persoonsvörm minder veur op zuudvene as in de stellingwarven beveurbield allewal et zuudvenegers in de eerste plaetse bi j et stellingwarfs heurt is et ok nauw verwaant mit de niet stellingwarfse dialekten van zuudwest drenthe en die van noord overiessel de dialekten van haovelte en möppelt en oosterd uut töt veurbi j et ogeveine en die van een antal overiesselse plaetsen ten noorden van de vroggere dedemsvaort wodden om heur grote overienkomsten tot et zuudwest zuud drèents erekend opvalende verschillen tussen et zuudvenegers en et zuudwest zuud drèents bin regels veur de tegenworige tied veurbielden van de warkwoordsvervoeging net as alle nedersaksische dialekten van nederlaand wodt et zuudvenegers al lange tied slim veule deur et nederlaans benvloed dat hef over et algemien as gevolg dat van et nederlaans ofwiekende kenmarken ommewisseld wodden veur meer nederlaanse vörmen zo heur ie now doen moeder en niet in de plaetse van et oldere doon moder en neet wat vrogger brieder verbreid was in noordelk overiessel en zudelk drenthe en now nog typisch is veur twente en de achterhoek zie ok et gedicht van mr toone kamp hieronder taelveraandering kriej ok deurdat olde gebruken en veurwarpen daoras apatte woorden veur bestonnen verdwienen en veur mederne verschienselen zoas de infermatietechnologie woorden uut et nederlaans en engels gebruukt wodden de stienwieker troubadour gerard rutger buisman hef over de maegies van sevene zungen mr toone kamp schreef et gedicht woarom mag i j neet mit eur noar sevene goan daoruut de grote lampepoetser of gewoon lampepoetser latien typha latifolia is n tot ruum twee meter hoge plaante van voedselrieke oevers mit lange grote blaojen en n karakteristieke brune sigare an t uuteinde van zien stengels de plaante bleuit in juni tot en mit juli mit de mannelike aore meestentieds drekt boven de vrouwelike lochtbrune aore waoran de bloemen vastezitten bie riepheid bin de vrouwelike aoren zwartachtig bruun de sigaren bie de kleine lampepoetser bin de riepe sigaren geelachtig tot greunachtig van kleur de lampepoetser wördt zo eneumd umdat t in n bietjen op n poetsding van n lampe lik de lampepoetser kömp vake veur an de waoterkaanten in iezelig voedselrieke umstaandighejen en in zure voedselrieke wördende vennen en plassen de plaante kömp niet veur an grote open waoters de plaante kan zich onder gunstige umstaandighejen aordig vlogge deur middel van wortelstokken verspreien de lampepoetser steet bekend as n bescharmde plaantensoort mer steet niet op de rooie lieste en oek niet op de lieste van wettelik bescharmde plaanten in nederlaand en op de lieste van wettelik bescharmde plaanten in belgië de edreugden riepe bleuiwieze wördt deur kienders wel an esteuken en gebruukt as stinksigare de pluize uut de riepe bleuiwieze is heel händig bie t anmaken van n vuur de wortelstokken bin iezelig zetmeelrieke en vormen n bron van voedsel bie extreme overleving in t veurjaor kunnen de jonge knoppen egeten wörden as n soort asperzje heed is n laandschapvorm dat veural besteet uut dwargstruken van de heedfamilie en de kreiheedfamilie heed kömp mer in een paor laanden veur behalven in nederlaand en belgië greuit t oek in de kuststrook van west europa t verenigd koninkriek en ierlaand t is n typiese plaantensoort dat zich thuusveult in streken mit n zeeklimaot mit n hoge luchtvochtigheid niet al te warme zoemers en gien strenge wienters de natuurlike verspreiding van heed besteet uut ontkalkte delen van t duunlaandschap veural in noord nederlaand gebargtes boven de boomgrens en de raanden van hoogvenen de heed in t binnenlaand is n kultuurlaandschap ontstaon deur t verdwienen van voedingsstoffen deur begrezing en t aofplaggen van zaanderige gronden uut stuufmeelonderzeuk is ebleken dat der oek in t binnenlaand altied wel heed veurkwam mer de grote boomloze heedvelden en de zaandverstuvingen bin ontstaon deurdat meensen in de middeleeuwen meer schapen bin gaon houwen in nederlaand koemen heedvelden veur op zaandgronden oostelik frieslaand zuudoost groningen drenthe overiessel gelderlaand oostelik utrecht t gooi noord braobaant noord en zuud limburg de waddeneilaanden en in de kalkarme duungebieden in t noorden van bargen in noord hollaand bie onze zujerburen in vlaanderen koemen heedvelden veur in de kempen in de provinsies antwarpen en limburg en beparkt in west vlaanderen in houtlaand en meetjeslaand in wallonië kömp heed veur in de hoge venen verschillende toponiemen la bruyère la heydt bie weerst heid des pairs spa sur les heids barchon la grande bruyère de blaton wiezen op deels verleuren egaone heedgebiejen de dreuge heed is grotendeels begreuid mit bezemheed calluna vulgaris en bochtige smele deschampsia flexuosa veerder koemen der oek korsmossen veur zo as rendiermos en bekertjesmos kenmarkende struken bin de brem cytisus scoparius en de jeneverbezen juniperus communis veural op de waddeneilaanden en veerder in t noorden van nederlaand en op de veluwe kömp oek kreiheed empetrum nigrum veur bie de vochtige heed bin de dopheed erica tetralix en de pupenstro molinia caerulea de dominantste soorten aandere soorten van de vochtige heed bin t vliegevangertjen drosera rotundifolia de gagel myrica gale de klokjesgensiaan gentiana pneumonanthe en de benebreek narthecium ossifragum bie de vennen en hoogvenen op de heed zie j n bonke amparte plaanten veur de beesten van de heed is de struktuur van petansie t karakter van de heed mut open ween mer plekken mit open zaand pupenstro en wat bomen en struken die verspreid staon biejen de dieren n grotere keuze an mikromilieu um te zunnen of te schulen as grote uniforme stukken heed as der dooie bomen op de heed blieven liggen schept t oek goeie milieus veur alderhaande amparte dieren t zunnige en warme mikroklimaot van de heed is van grote petansie veur de anwezige reptielen en insekten heed is veural belangriek veur reptielen zo as de zaandeverdesse de levendbaorende everdesse de bliende slange de gladde slange de ringslange en de adder adder en levendbaorende everdesse hebben n veurkeur veur vochtige heed de zaandervedesse en de gladde slange koemen zwat allinnig veur op heedvelden aofhankelik van de dreugte van de heed koemen der oek veule amfibieën veur zo as heedkikker brune kikker en rogstreeppadde op de heed he j aordig wat amparte insektesoorten zo as t heurentjen de biejenwolf sluupvliegen miereleeuw zaandbiejen mestkevers en alderhaande soorten sprinkhaonen en vlinders de beesten bin vertegenwoordigd in de vorm van haozen knienden reeën en harten vossen en verschillende soorten muzen wat voegels angeet mu j denken an de zwat uutestörven korhoenders de weer toenemende nachtzwaoluw de roodborsttapuit de boompieper en de veldleeuwerik de klapikster is n klauwiersoort die oek flink in antal achteruutegaon is deurdat de heedoppervlakte aofeneumen is en deur de achteruutgang van de rest van t boeren open laandschap de heedvelden ontstungen an t einde van de middeleeuwen de aofelegen gebiejen wördden overdag begreesd deur schapen die snaas in de stalle bleven waorvan de bojem jaorliks mit varse heedplaggen bedekt wördden de stalmest wördden jaorliks naor de akkers ebröcht die daordeur zeutjesan hoger wördden disse vorm van laandbouw mit de kenmarkende esdarpen en heerdgangen bleef tot t einde van de e eeuw bestaon in was nog ruum van t oppervlakte van nederland weuste grond en t bestung veurnamelik uut heed de uutviending van kunstmest zörgden veur n legere behoefte an schapenmest en maakten t meugelik de heedvelden tot laandbouwgrond te ontginnen daornaost wördden veule heedvelden in bos ummezet spesiaal mit dit doel wördden staotsbosbeheer op ericht ongeveer tegeliekertied ontstung de belangstelling veur de heed bie natuurbescharmers as gevolg hiervan zag staotsbosbeheer aof van de bebossing van weerdevolle heedvelden en kocht natuurmonumenten grote heedgebiejen waoronder de kampina en brunssummerheed an t einde van de e eeuw bestung nog minder as van nederlaand uut heed behalven de militaere oefenterreinen bin zwat alle overebleven heedvelden noen eigendom van staotsbosbeheer de verenigige natuurmonumenten en de provinsiale laandschappen heed in nederlaand kömp tegenswoordig steeds meer onder drok te staon onder aandere deur rekreasie en militaere aktiviteiten mer oek deurdat der alsmar meer behoefte is an ruumte veur wegen bebouwing en industrie deur de opkomst van de industrie intensieve veeteelt en t verkeer vanaof de jaoren is de uutsteut van stikstofoxiden en zweveldioxideverbiendingen heel arg toe eneumen vanaof t begin van de jaoren kwam hier vanuut de laandbouw nog n grote toename van de ammoniakuutsteut bie op ekosysteemnivo leiden dit tot n toename van voedingstoffen en verzuring dit hef n negatief effekt ehad op t klassieke heedbeeld zo a w t van vrogger kennen de heed is verschrikkelik an t vergrezen oek bin veule van de krujensoorten korsmossen en mossen an t verdwienen disse aofname van de plaantendiversiteit hef drekte gevolgen de dierenwereld op de heedvelden wörden bieveurbeeld veule minder vlindersoorten an etröffen as eerder t beheer van de overblievende heedvelden is veural van de meens aofhankelik hierveur is t schaap n goeie hulpe um de heed te onderhouwen de beste maniere um de heed kort te houwen is deur t op bepaolde tiejen te plaggen mer disse maniere is te duur en wördt daorumme vake niet edaon mit as gevolg dat veule heedvelden vergrezen mit plaanten zo as de bochtige smele deschamsia felxuosa en de pupenstro molinia caerulea n aandere methode is t aofbraanden van de heed t braanden wördt veural toe epast as beheersmaotregel op terreinen van defensie waor plaggen risiko s oplevert vanwegen meugelike munisieresten veur veule diersoorten is dit natuurlik schaolik mer n sprinkhaone as de kleine vrattenbieter kömp allinnig veur in op heedterreinen die op disse maniere beheerd wörden op grote schaole plaggen kan arg naodelig ween veur de fauna umdat de struktuur van t terrein arnstig an etast wördt t mut dan oek mit maote gebeuren en op n kleine schaole zolange as de heed niet te arg vergreest is t oek goed meugelik um van tied tot tied wat opslag van bomen vort te haolen oek te veule begrezing is merakels schaolik veur de typiese heedfauna disse dieren geven de veurkeur an n struktuurrieke umgeving waorin naost de wat ouwere heed oek pupenstro en wat struken en open plekjes bin heed op de zaandgronden in t binnenlaand is n oud en deur de eeuwen evormp halfnatuurlik laandschap t is as laandschapstype deur de meens benvleud de deur meensen eleien begrezing was namelik n veule meer as de van nature veurkoemende begrezing onder invleud van de van nature veurkoemende begrezing zollen n antal heedgebiejen geheel of gedeeltelik overgaon in aandere komplexere ekosystemen zo as n mengeling van greslaand en bos de heed is namelik n vrie eenvoudig leger ekosysteem waor as de umstaandighejen daor goed veur bin gres en bomen zullen greuien op disse maniere bin oek veule heedgebiejen in nederlaand verdwenen tegenswoordig wördt mit veule begrezing deur bieveurbeeld kuddes schapen schotse hooglaanders en wilde peerden de heed redelik goed open ehöllen en kriegen grezen en bomen gien permanente vat op t gebied n aandere meenselike ingrepe um de heed in staand te houwen is t aofbraanden van heedgebiejen natuurlik is liekewels n relatief begrip der bin zat aandere natuurtypen in nederlaand die oek niet natuurlik bin zo bin veeruut de meeste bossen in nederlaand ontstaon deur anplaant disse bossen dienden as produksiebos of as jachtgebied oek leegveenmoerasgebiejen en vennengebiejen bin vake niet helemaole natuurlik ontstaon of wörden ten minsen deur meenselik ingriepen in staand ehöllen daorbie vergeleken löt de beheersvorm mit zwaore begrezing op de heed toch belangrieke overeenkomsten mit de oorspronkelike natuurlike begrezing zien deur edelharten elanden oerossen enz t veurnaamste verschil is de verschraoling die ontstung deur t voortdurend verdwienen van voedingsstoffen deurdat de schapenmest en aofeplagden heed verzameld wördden um de akkers op de nenk te bemesten de wilde roze nederlaans egelantier latien rosa eglanteria syneniem rosa rubiginosa is een inheemse struke de wilde roze is een roze dee bleuit van juni tot augustus de bloemen bin rozerood mit een wit centrum biezunder is dat disse plaante an de onderkaante van de blaojen klieren hef dee naodat derover evreven is naor appels ruken de wilde roze hef haakvormig ummebeugen stekels an de stengels disse wilde roze is vrie algemeen in de dunen en in zuud limburg de wilde roze wonnen gebruuk in heggen de bloemen wonnen deur insekken besteuven de vruchen beter bekend as rozebottels wonnen deur verschillende dieren egeten in een bossage mit wilde rozen nesselen meestentieds veul voegels de wilde roze of hondsroze nederlaans hondsroos latien rosa canina is een in de benelux inheemse roze de struke kump van neture veur in europa noord west afrika en west azië in noord amerika is de plaante in evoerd de struke kan tot meter hoge wonnen de blaojen en takken bin greun of soms roodachtig an eleupen en hem an de onderkaante gien klieren de stekels bin grotendeels haakvormig ebeugen de wilde roze bleuit in juni en juli mit tot centimeter grote witte of roze bloemen de kroonblaojen bin veul langer as de kelkblaojen de vruch is een ovaalvormige rood oranje tot centimeter grote bottel de zaojen kunnen zich zonder bevruchting ontwikkelen disse roze kump veur op voedselrieke neet te zure neet te duustere plekken zoas in de maasheggen deur zien stekels bescharmp e zichzelf tegen vraot van de rozebottels wonnen onder aandere jam emaak de rozebotteljam is riek an vitamine c veerder bevat een rozebottel oek vitamine a b en b de wilde roze kump mit name veur langse bosranen in heggen en in struukgewassen de bloemen wonnen deur biejen besteuven de bottels wonnen grege egeten deur verschillende soorten voegels zoas de keuperwiek en de kramsvoegel in de maonden december jannewaori en febrewaori t meizeumpjen latien bellis perennis is een kleine overblievende plant die maximaol centimeter hoog wort de blaojen staon allemaol in een wortelrozet en bin spatelvormig de rand van t blad is ekarteld an t eind van de bloemstengel staot één bloemheufdjen disse is maximaol cm groot en bestaot uut een haart van gele buusbloemen mit een krans van witte straolbloemen zolang t niet vriest bin ze t hele jaor in bleui an te vienen oek worren der meizeumpjes gebruukt veur de siertuun dit bin cultivars mit grote bloemen meizeumpjes planten zich ongeslachtelijk vort deurdat zich in de oksels van de blaojen ziedstengels vormen die kunnen uutgreuien tot een niej rezet die stengeltjes worren niet zo lang waordeur meizeumpjes dichte matten kunnen vormen de plant plant zich oek vort via zaojen hie komt van oorsprong alleen veur in europa en zuudwest azië mar het zich oek in are delen van de wereld verspreit zoas noord en zuud amerika in heel west europa is ie algemeen in t verenigd koninkriek schient ie achteruut te gaon deur een schimmelinfectie meizeumpjes hen een symbolische betekenis ze gellen as symbool veur maagdelijkheid en daormee samenhangend veur maria ze worren vaak deur kienders eplukt die der dan een ketting van maken de plant komt veul veur in greslaanden veural in gazons komt ie vaak veur eigenaars denken hier verschillend over sommigen vienen dat der gezon alleen uut gres heurt te bestaon en bestriejen ze are minsen genieten van t fleurige gezon en deur de veule bloempjes en de schik die kinders deran kunnen hen oek greuit t meizeumpjen veul in baarmen en in boerengreslaand dat wel veur de begrippen van vandaag de dag vrie uutvoerig beheerd moet worren de rottige meente is een nederlaans netuurrisservaot op e greens van de perveensies frieslaand en overiessel et is in de e ieuw en e ieuw ontstaon deur turfwinning de naeme betekent lichtkaans minne gemienschoppelike greide et gebied maekt diel uut van de ekelogische heufdstruktuur en is habitatrichtliengebied et is in bezit van staotsbosbeheer mit de rottige meente wodde vrogger een veul kleiner gebied in et zuden van ni jtriene anduud et was gröslaand van een minne kwaliteit rond begon hier de ontginning die tot in de jaoren vuuftig votzet wodde deur et votgreven van et vene kwam et gebied leger te liggen waordeur de restaanten leegvene driegden te verdreugen om de grote vuurvlinder en de otter te bescharmen wodden in juni inkelde percelen ankocht daornao bin d r nog verschillende dielen bi jkommen onder aandere in deur een ruulverkaeveling bi j et vuuftigjaorig bestaon in had et risservaot een totaole oppervlakte van omdebi j bunders petgatten en legakkers herinneren nog an de turfwinning et gebied bestaot veerder uut kleine gröslaandjes trilvenen en veenmosrietlanen de zeldzeme gruunknolorchis is d r te vienen et gebied leit tussen de revierties kuunder en lende en wodt deursneden deur de scheene et wodt in et westen begreensd deur de dörpen munnikeburen scharpenzeel en spange midden in et gebied leit ni jtriene in de jaoren vuuuftig wodde dwars deur de rottige meente een weg anlegd van wolvege naor de kuunder en de noordoostpoolder de hudige n pieter stuyvesantweg een buurtschop is een woonplak die niet officieel anschreven is as een woonplak krek as gehuchten wodden buurtschoppen meerstal op laandkaorten angeven mar ze bin in tegenstelling tot gehuchten niet in de officiële staotkundige postkodeplakken as zelsstaandige buurt of dörp opneumen vaeke is dat omdat straotnaemen en nommers hierveur omschrievend genog binnen buurtschoppen bin vaeke in de volksmond ontstaon as benaeming veur de lekaosie van een verzaemeling van huzen boerderi jen of meulens dit wodde ok wel een nederzetting nuumd vule van de oolde buurtschoppen bin ontstaon in gebieden poolders waor ze vri j weren om te wonen zokke gebieden wodden ok wel een hering nuumd omdat et vri j was was d r dan ok gien zeggenschop van of over zoe n plak dit in tegenstelling tot een buurschop of een boerschop waor een heer of boeren zeggenschop hadden van of over et plakkien somstieden wodde een buurschop of boerschop opheven en dan wodde et een buurtschop of gehucht as et klein genog was zo hiel of en toe wodden et ok dörpen of steden woonserediel nederlaans fries wnseradiel is een veurmaolige gemiente in de nederlaanse perveensie frieslaand tussen workum harlingen en bolsward de gemiente is op jannewaori opgaon in de ni je gemiente zuudwest frieslaand woonserediel was een echte plattelaansgemiente veul meensken warken in de agrarische sektor die grotendiels uut veeteelt bestaot in et noorden van woonserediel leit de waddenzee an de westkaante et iesselmeer de omringende gemienten bin harlingen franekerediel en littenserediel en an de ofsluutdiek et noord hollaanse wieringen de gemiente woonserediel had mar liefst officiële plakken et heufdplak was witmarsum de nederlaanse naemen weren de officiële antal inwoners per woongebied op jannewaori bron cbs overige officiële plakken naost disse officiële plakken beston de gemiente uut de volgende buurtschoppen de inwonerantallen in de jaoren weren de kievitshaar is een gehuchien bi j het staatsbos ien de gemiente hardenbarg met een paar boerderi jen en lig an een zaandweg tussen de balk en stappest iene die de kievitshaar umschreven hef in ien van zien gedichten is hendrik sterken rzn uut de buurtschop de maot gemiente stappest disse dichter historicus harmonicaspeuler en vroggere boer hef altied vlakbi j de kievitshaar ewoond uut zien gedicht de kievitshaar driej huuzen stunden ienzaam doar hoog boaven op de belt rondumme lag gezichten wied het grote heideveld twie j bergen weersknt van de weg net of t een vesting was en onder ien het leege lnd doar schittern de haarplas doar gonk de olde weg toe langs van möppelt noar de schns wie onderweg dan rösten wol gaf kievitshaar een kns ien t oosters huus woar vrogger tied een herberg is ewest t lig met de ramen noar de weg net nders as de rest bi j de herberg stiet het bakhuus nog de baknoamt is niet meer op d olde muure ku j nog zien hoe of het was weleer hendrik entjes rheine westfalen september ni jlusen mei was dialectoloog en hooglerer nedersaksisch an de rieksuniversiteit grunning hi j was ien van de anfieteraors van de nedersaksische taal en literetuur binnen de nedersaksische beweging as kiend kwaamp hi j naor vroomshoop daoras hi j opgreuiden hi j gaf les in nederlaands in almelo amersfoort en zwolle van töt was hi j lector nederlaandse taal en letterkunde an de westfälische wilhelms universität in münster daarnao weur hi j wetenskappelike kracht op t nedersaksisch instituut van de rijksuniversiteit groningen onder prof dr klaas heeroma de eerste hooglerer nedersaksische taol en letterkunde tien jaor later weur entjes zölf hooglerer nedersaksisch töt zien emeritaot in entjes zetten hum in veur een gelieke achting veur t nedersaksisch ten opzichte van wat ze veur enkele jaoren nog t algemien beschaafd nederlaands neumden hi j maakten studie van taal en volksleben in oost nederlaand en angrenzende gebieden in duutslaand en schreef veule boeken en stokkies in tiedschriften ien van zien bezundere interesses was t vjenne zien geschiedenis en zien taal daor as e op epromoveerd is ok hef e an literaire producties mitewaarkt ondermeer as redacteur van het tiedschrift boekenbus en mitwarker van twijspaalk en hef e mitehölpen um de literatuur van oaveriessel op de kaorte te zetten ni jeferd nederlaans fries nijefurd is een veurmaolige gemiente in de nederlaanse perveensie frieslaand ni jeferd is op jannewaori opgaon in de ni je perveensie zuudwest frieslaand bi j n eerdere gemientelike herindieling in is t vormd deur de fusie mit een groot diel van de veurmaolige gemiente hemelumer ooldeferd en de statties workum hindeloopen en stavoren omdat ooldeferd of in et fries aldefurd zoiets betekent as oold rechtsgebied hebben ze de ni je gemiente ni jeferd nuumd de gemiente ni jeferd telde negen officiële plakken waoronder drie van de friese elf steden hindeloopen stavoren en workum workum was ok et heufdplak de nederlaanse naemen weren de officiële allienig de naeme van et heidenschop was officieel verfriest tot it heidenskip de plaknaembodden bin in de hiele gemiente deurgaons twietaelig nederlaans en fries omdat de gemiente een veurkeursbeleid veur de friese naemen propegeert wodden de nederlaanse naemen onder de friese naemen vermeld antal inwoners per woongebied op jannewaori bron cbs naost disse officiële plakken beston de gemiente uut de volgende buurtschoppen wymbritserediel nederlaans wymbritseradeel fries wymbritseradiel is een veurmaolige gemiente in de nederlaanse perveensie frieslaand et lag in een hoefiezervorm rond de gemiente sneek en was een plattelaansgemiente et heufdplak was ielst in de volksmond wodde vaeke praot over wymbrits op jannewaori is de gemeente wymbritserediel opgaon in de ni je gemiente zuudwest frieslaand de gemiente wymbritserediel is nao de gemientelike herindieling van jannewaori vormd deur de fusie mit de veurmaolige gemienten ielst wymbritserediel en inkelde dielen van woonserediel mit de dörpies kouferderrige en smallebrogge en van doniawerstal mit et dörp greonterp sund is de officiële naeme van de gemiente et friestaelige wymbritseradiel de nederlaanse naeme wodt sund die tied ok wel bruukt as onderscheid veur de oolde gemiente wymbritserediel van veur de gemiente wymbritserediel had officiële plakken de heufdplak is ielst ien van de friese elf steden de nederlaanse naemen weren de officiële de plaknaembodden bin in de hiele gemiente twietaelig nederlaans en fries omdat de gemiente een veurkeursbelied veur de friese naemen propegeert wodden de nederlaanse naemen onder de friese naemen vermeld antal inwoners per woongebied op jannewaori bron cbs naost disse officiële plakken beston de gemiente uut de volgende buurtschoppen dit is n grönnegse toalwiezer op wikipedie t is bedould om de grönnegse toal te beschrieven en zo sprekers en nait sprekers de grönnegse toal zain te lôten en eventuweel heur dijent de leren dingen dij man hier vinden kin binnen woordenliesten grammoatiek oetsproak spèllen en zegswiezen t grönnegs is de dialektgroep dij proat wordt ien pervìnzie grönnen en de grìnsgebieden mit drìnt en fraislaand t bestaait oet meerdere dialekten woardeur nait overaal t zölfde grönnegs proat wordt om toch alle grunnegse dialekten heur stee te geven worden dialektverschillen in dit woordenbouk goud vermeld hieronder stoan de grönnegse dialekten van west noar oost tou doarachter staait roegweegs t toalgebied en doarachter tuzzen hoakjes de kode dij broekt wordt om t dialekt aan te geven ien t grunnegs worden letters over t aalgemain net zo oetsproken as ien t nederlaands dochs binnen der wel n aantel letters dij aans oetsproken worden zinnen worden voak wel hail aans oetsproken deurdat grunnegers voak hail vlot proaten der wordt voak zègd dat t grunnegs zo schreven wordt as dat t oetsproken wordt môr as man perzies schrieven gaait as dat man proat den krigst veurbeelden as dit veurbeeld veurbeeld veurbeeld veurbeeld de ö is de i in de nederlaandse oetsproak van shirt de kombinoatsie kh is de duutse g de kombinoatsie oa is de oo ien oor zai t heufdartikel veur meer informoatsie veur t grunnegs bestaait gain vaaste spèllen en t is nait standerdiseerd der is wel n veurkeursspèllen dij ien elk dialekt as standerd zain wordt môr nait aaltieds broekt wordt omreden der nait veul weet van is zai t heufdartikel veur meer informoatsie over de spèllen van t grunnegs de grammoatiek van t grunnegs verschilt ien veul zoaken van dij van t nederlaands t is zowel verwaant aan dijent van t frais en leegsaksisch wat perzies dudelk môkt wat t grunnegs is friso saksisch ien t grunnegs bestoan der n aantel woorden woarvan t gebroek of de betaikenis ôfwiekt van de nederlaandse dizze woorden worden ien t heufdartikel beschreven man kin noast t zuiken op letters ook zuiken op kategorie hier stoan aalmoal woorden biemekoar dij wat mit n bepoald onderwaarp te doun hebben ien dizze seksie kin man zuiken op letter ien t grunnegs worden waarkwoorden nait aaltieds zo vervougd as ien t nederlaands doarom worden vervougens van waarkwoorden hier geven onder dit kopke kin man lezen hou bepoalde ploatsnoamen landen en gebieden ien t grunnegs nuimd worden dizzent worden aanders nait aaltieds broekt en worden den gewoon vervongen deur de aaigense benoamen van dat gebied of de nederlaandse noam ien t grunnegs bestoan n hail ìnde zegswiezen dij ôfwieken van t nederlaands ook n hail ìnde wieken ôf van t leegsaksisch woardeur de maiste zegswiezen typisch grunnegs binnen ien t grunnegs nederlaands worden dizze zegswiezen sums letterlieks vertoald woardeur der wel ais misverstanden ontstoan t westerwôlds nemt n biezunder stee binnen t grönnegs toalgebied ien doarom wordt der binnen dizze toalwieze ook n apaarte ziede aan dit dialekt besteed ook t westerkertaaiers nemt n biezunder stee binnen t grönnegs toalgebied ien doarom wordt der binnen dizze toalwieze ook n apaarte ziede aan dit dialekt besteed tietjerksterediel nederlaans tietjerksteradeel fries tytsjerksteradiel is een gemiente in de perveensie frieslaand de gemiente had op jannewaori inwoners en het een oppervlakte van km de gemiente is legen op et friese plattelaand in et oosten van de perveensieheufdstad liwwadden sund is de friese naeme van de gemiente de officiële daorveur was et nederlaanse tietjerksteradeel de officiële naeme de heufdplak is bergum fries burgum tietjerksterediel telt zeuventien officiële dörpen sund bin de friese plaknaemandudings de officiële de nederlaanstaelige plaknaemen bin amper aandere benaemings exoniemen de plaknaembodden van de dörpen bin overal twietaelig waorbi j de nederlaanse naeme in een kleiner lettertype onder de friese naeme staot de plaknaembodden van de buurtschoppen bin overal ientaelig fries antal inwoners per woongebied op jannewaori bron webstee gemeente tietjerksterediel overige officiële plakken scharsterlaand nederlaans scharsterland fries skarsterln was een gemiente in de nederlaanse perveensie frieslaand t had op november zoe n inwoners en een oppervlakte van km op jannewaori gong de gemiente op in de ni j vormde gemiente de friese meren scharsterlaand is nao de gemientelike herindieling in vormd deur de fusie mit de gemienten doniawerstal en haskerlaand en een diel van utingerediel mit de dörpen akmeriep en terkaple sund was de officiële naeme van de gemiente et friestaelige skarsterln de gemiente scharsterlaand het dattig officiële dörpen et heufdplak is de jouwer de nederlaanse naemen bin de officiële de officiële naeme veur de gemiente is liekewel de friese et antal inwoners per woongebied op jannewaori bron gemiente scharsterlaand naost disse officiële dörpen beston de gemiente uut de volgende buurtschoppen scharsterlaand greensde an de volgende gemienten mit de klokke mit smallingerlaand nederlaans smallingerland fries smellingerln is een gemiente in et oosten van de perveensie frieslaand de gemiente het per jannewaori inwoners bron cbs en een oppervlakte van km waorvan km water de gemiente smallingerlaand waorvan drachten now de veurnaemste plak is ontleent heur naeme an smalle ee een klein dörp in et zuudwesten van drachten waor vrogger een klooster ston smalle ee was tot omdebi j et heufdplak van de grieteni je waornao ooldege et heufdplak wodde de plak drachten is gruuid in de tied van de veenontginningen en wodde in et heufdplak de gemiente smallingerlaand het veertien officiële plakken et heufdplak is drachten de nederlaanse naemen bin de officiële antal inwoners per woongebied op jannewaori bron gemiente smallingerlaand naost disse officiële plakken bin d r in de gemiente de volgende buurtschoppen emden is n houvenstad in de duutske bondesland nedersaksen in oostfreisland t is n kreisfreie stadt dat heit n stad dij neit bie n zeker kraits heurt de stad ligt aan de moenden van de eemse en is de lutjeste kraitsvraie stad van nedersaksen veur t begun van emden moet man torug noar t joar n kr de doellert was dou nog land awer de eemse streumde doar skoun aan dizze vlout onstoen n freiske zetteln op n woert woar veul hannel dreven woer de zeehannel begon om on bie in de joarhonnerd en joarhonnerd kreeg emden konflikten mit de machtege hanze woar he kein lid van was doch broekten de hanzesteden emden omdat t aan de moenden van de eemse lag hierdeur woer emden veule moulen bezet veuraal deur hambörger in de joarhonnerd vouerde net as de stad grönneng dij dat joar doarveur dee t stoupelrìcht in over de omliggende gebieden tiedens de tachtegjoarege kreig woer emden tousoamen mit leer n nederlaandse stad emden woer in weer n deil van t haileg reumske riek on deil van de groafskoep oostfreisland dat louter weer bie proezen on hannover kwam un utendelk deil worden is van duutskland menaldumediel nederlaans menaldumadeel fries menameradiel is een vroggere gemiente in de perveensie frieslaand op april had de gemiente inwoners bron cbs en het een oppervlakte van km waorvan km waeter op oktober het de gemienteraod unaniem besleuten tot een herindieling per jannewaori de gemiente gaot dan op in de ni j te vormen gemiente westergo mit franeker as heufdplak de ni je gemiente zal omdebi j de inwoners hebben de vroggere gemiente menaldumediel telt veertien officiële dörpen de heufdplak is menaldum de nederlaanse naemen bin de officiële antal inwoners per woongebied op jannewaori bron cbs naost disse officiële dörpen bin d r in de vroggere gemiente de volgende buurtschoppen afrika is nao azië t grootste kontinent ter wereld in oppervlakte mar oek in bevolking t beslaot zo n vierkante kilometer vasteland en eilanden samen wat van de totaole landoppervlakte van de eerde is der woenen meer n miljard minsen oengeveer één zeuvende van de wereldbevolking zwat heel afrika beheurt tot de darde wereld partie minsen rekenen t hele kontinent hiertoe are luui alleen de landen ten zujen van de sahara behalve zuud afrika de naam africa was in de oudheid eerst veurbehouwen an t gebied waor noen tunesië leit laoter worde de hele kuststrook africa eneumd en in de tied van de ontdekkingsreizen worde t hele kontinent hiermee an eduud de naam afrika zou berberse of fenisiese ofkomst wezen in de oudheid woenden verschillende noord afrikaanse stammen in grotten t zogenaamde afer volk volgens de meeste geschiedkundigen het disse bevolkingsgroep zien naam egeuven an t werelddeel de meest aksepteerde theorie is dat de naam van t berberse ifri meervoud ifran grotten komt en verlatienst is naor afri de term is in verschillende berberse plaots en stamnamen weer te vienen n are meugelikheid is dat de naam komt van t fenisiese afar wat stof betekent afrika bestaot uut onofhankelike staoten en n paor niet onofhankelike gebiejen madonna louise veronica ritchie ciccone geboren op augustus bie detroit is n amerikoanse popzangeres danseres schriefster actrice en songwriter ze wordt ook the ueen of pop nuimd dat gain onterrechte bienoam is zie domineert al zo n joar de hitliesten en is de bestverkopende vraauwleke artiest aller tieden in wuir madonna in bay city n ploatske bie michigan s heufdstad detroit geboren as oldste van kinder heur voa sylvio of tony ciccone is italioans en heur moe madonna ciccone fortin was van frans kanadees madonna gruide op in rochester n veurstad van detroit in overlaid heur joarege mouder aan kanker madonna was dou nog mor joaren old heur voader hertraauwde mit de hoesholdster joan gustafson madonna begriept heur voader nait de dood van heur moe en de misverstanden tuzzen heur en heur voader hebben n enörme inpact had op heur dit is ook trugge te vinden in laidken as oh father keep it together inside of me en mother and father dij zai loater schrieven zoll as kind volgt madonna piano en balletlessen op school dut zai aktief mit aan de artistieke aktivitaiten noa de middelboare school krigt zai n studiebeurs veur de universitait van michigan noa twij joar verleut zai de universitait om mit dollar in n taxi te stappen noar times suare in new york doar begunt madonna s profesjonele daans en akteeraffeer zie speult in n körte film en speelt in verschillnde punk bandkes as zai de bruiers warner tegen komt kriegt zai n ploatenkontrakt en moakt heur eerste album madonna singles van dit album waren everybody holiday borderline burning up en lucky star veural holiday was n grode hit dat tegenswoordeg nog aal ain van madonna s perseunlieke favorieten is t imago van madonna was stroatwicht en boy toy dit heul zai ook bie de singel like a virgin aan dizze singel en album mit dezölfde noam worden voak zain as heur grode deurbroak as aine zegt like a virgin touched for the very first time den wait elk dat t om madonna gait noa t oetbrengen van de single like a virgin kwam madonna mit heur volgende grode hit material girl n titel dij zai tot nau tou nog aal mit zoch mit droagt de video was madonna in tegenstellen tot de vurrege video s in n wereld van hollywood style sieroaden körtom the material world de video was inspireerd deur de film men want mit marilyn monroe op de set van material girl komt zai akteur sean penn tegen woar madonna loater dat joar heur joa woord aan geft in datzölfde joar speulde madonna in de film desperetly seeking susan woarvan zai de soundtrack meuk into the groove dit wuir ook ain van heur grootste hits ooit dizze kwam op de heroetgoave van like a virgin wieder kwamen de singels dress you up en angel nog oet van t like a virgin album noa dij singles gong madonna op tour de virgin tour dit was heur eerste tournee mit nog wat simpele optredens noa dizze tour en n andere film mit twij grode soundtrack hits crazy for you en gambler begon zai in mit t true blue album n serieuze affeer as zangeres binoa alle singles wuiren succesvol versies as live to tell la isla bonita papa don t preach en open your heart worden deur elk oet dij tied wel heugd papa don t preach zörgde veur de eerste ophef rond heur t laidke gait over tienerwizze n onderwaarp dat gevuileg lag in dij tied in speult madonna in de film who s that girl woarvan zai ook n soundtrack moakt t laidke who s that girl wuir n grode hit moar de andere singles the look of love en causing a commotion wuiren minder suksesvol noa dizze singles gong zai weer op tour noamelk heur who s that girl tour tiedens heur confessions tour haangt madonna aan n kruus en droagt zai n doornkroon tiedens t laidke live to tell dit zörgde veur wereldwied ophef onder kristenen en kristelke laaiders in duutslaand riskeerde madonna zölfs n gevangenisstraf van joar ook in nederlaand perbaaierde de sgp jongern de vertonen van madonna aan t kruus te veurkommen minister donner van justitsie en de gemainte amsterdaam zeggen dat zai t optreden nait verbaaiden kennen madonna het in oktober n raaize moakt noar malawi n klain afrikoans laand doar het zai n kind adopteerd nuimd david t zörgde veur veul onrust in de wereld omdat n hailboel mìnzen dochten dat madonna dit enkeld veur de publisiteit madonna het as reaksie doarop heur aigense verhoal doan bie oprah winfrey woarin zai vertelt aal hail laank n daarde kind te hebben willen zai wol n kind oet de daarde wereld helpen n kaans om te leven baiden locht is et diel van et spektrum van elektromagnetische straoling daj mit et oge zien kunnen et zichtbere spektrum van locht het een golflengte tussen en namometer ofkot nm de verschillende golflengten wodden deur et oge zien as verschillende kleuren rood veur de langste golflengte en violet veur de kotste de grootste gevulighied van et meenselike oge leit bi j omdebi j de nm geelgruun bi j daglocht en bi j nm blauwgruun bi j nacht de minimum lichtstarkte veur kleurwaorneming is omdebi j de kandela cm de verlochtingsweerde van de zunne is omdebi j de kandela cm en van de volle maone omdebi j de kd cm pattie dieren kunnen locht straoling zien die meensken niet mit et oge kunnen zien nienoord is n börg in laik de börg is baauwd in deur de femilie van ewsum dij ofkomstig was oet t oord bie milnsum de noam oord duudt op ailand noamelk t laand dat tuzzen t staarthoestermoar en t hogepandstermoar ligt dij streek hait nou oldenoord in de börg is tegenswoordeg t natsjonoal rietuugmuseum vestigd n andere zainsweerdeghaid is de schelpengrot dij zoch bevindt in n gebaauw in de rozentoen bie de börg heurt n omvangriek laandgoud dat grotendails mit bos beplant is in t bos is n familiepaark grode speultoen mit de grootste modeltrainboan van europa baauwd doarnoast is der n subtropisch zwemkestail dat ook de noam nienoord droagt een onderbokse is een kledingstuk da j onder de bokse rokke of jörk dragen een onderbokse in de vorm zoa w dat noe kennen besteet nog niet zo heel lang vrogger hadden ze vake hemdeslippen of een échte onderbokse an en was meestentieds van witte stof emaakt tegensworig he j aorig wat verschillende soorten onderboksen zo he j bieveurbeeld de slip bokser deurtrekker ok wel string tanga eneumd en gao zo mar deur de onderbokse is bedoeld um t bovengoed minder gauw vuul te laten worden mar inmiddels is t ok een echt modestuk eworden marken as björn borg laten dat goed zien zo zie j ok vake jongeleu rondlopen meestentieds keerl waor de onderbokse boven de bokse uutstek bie de wintersport wordt der vake thermo ondergoed edragen dat is een hemde en een lange onderbokse die vake weer over de bokser of slip geet een bokse is een kledingstuk dat bestiet uut twie stoffen pupen die de benen umvatten en die uutmunden in een bovenstuk dat t bekken umvat onder de bokse wördt meestentieds een onderbokse edreugen disse umvat alliene t bekken en mangs een gedielte van t bovenbene de bokse is een old kledingstuk dat veural populair was bie de galliërs de grieken en romeinen mossen der niet veul van weten en vunnen t kledingstuk barbaors pas op t einde van de romeinse tied en parrellel mit de invallen van de germanen wördde de bokse populair en anvaord kledingstuk in de romeinse wereld in de middeleeuwen wördde t t kledingstuk veur de man t is pas sund dat de bokse as kledingstuk veur de vrouw maotschappelijk anvaord is onder invluud van de culturele en seksuele revoluties van die tied de fraeylemaborg is n grunneger börg in t dörp slochter de börg is te bezichtigen en het n ruumte woar grunneger kunst tentoonsteld wordt ook t skathoes skat is oldfrais veur vai is in gebruuk mor den as restauraant de noam is ontstoan oet n soamentrekken van ver vraauw adelleke doame en de aigennoam ailema of elema de börg verhildersum kwam op dijzulfde menaier aan zien noam achter de börg bevindt zoch t slochterbos n verwilderde laandschopstoen de oorspronkelke aanleg van de toenen is anders nog goud te zain zo het man vanoet t heufdgebaauw over de heufdloan n kilometers wied oetzicht noar baide richtens voegelmure latien stellaria media is een lege eenjaorige plaante dee in alle seizoenen in bleui te vienen is zolange der gien langere vorsperiode is de plaante is vake wiedvertak mar hef mar één wortelstelsel de stengels bin greun of rood de blaojen bin greun eierrond mit een spitse bovenkaante en vake esteeld de bloemknoppe is stark behaord de vuuf kroonblaojen bin wit en iezig diep in esnejen waordeur t liek of der tien kroonblaojen bin de kelkblaojen bin even groot de helmknoppen bin paors en op t bovenstandige vruchbeginsel staon dree stielen de plaante gelt as een typische ruutsoorte grondbewarking is neudig um t biotoop van disse plaante in stand te houwen disse plaante vormp vrie vlogge zaojen en is vake één van de eerste dee kiemt nao een schoffelbeurte deurdat e oek s wienters greuit bescharmp de voegelmure mit heur blaojen de anvankelijk losse grond waordeur e neet helemaole dichteslaot voegelmure is in trek bie voegels veural volièrehouwers gebruken disse plaante um der voegels van greunvoer te veurzien dalsen nederlaands dalfsen is een gemiente in t noorden van sallaand in de pervèensie oaveriessel de gemiente hef n oppervlak van km daoras km uut waeter bestaot mit n ienwonerdichtheid van mèensen per vierkaante kilometer cbs januari per jannewaori hef de gemiente ienwoners in per jannewaori had de gemiente ienwoners en die waren as volgt oaver de dörpen verspreid dörp dalsen ni jlusen ankum oldlusen hoonhorst lemelerveld butengebied as partnergemiente hef dalsen sund de stad hörstel in de dielstaot noordrein westfaolen op kilometer ofstaand t dörp dalsen lig an de revier de vechte en an de rieksweg pervèensiale weg n n zwolle emmen zuudlaoren ni jlusen lig aan de autoweg asselt koevern ankum broekhuzen dalmsholte dalsen dalserveld de marshoek de meele den hulst emmen engelaand gerner hessum holt hoonhorst lemelerveld lenthe lusenerveld millingen ni jlusen ooster dalsen oldlusen oldlusenerveld rechteren slennebroek strenkhaor welsum in dizze lieste vin ie boeken die oaver de gemiente dalsen gaot tieloze latien narcissus is een geslach van bolgewassen uut de femilie van de amaryllidaceae de latiense en nederlaanse naam is ofkomstig uut de griekse mythologie tielozen bin veurjaorsbollen en hem een kouwe rusperiode neudig je vienen tielozen in veule soorten en kleuren roze oranje rooie witte of mit vlekken dubbelbloemige bloemen mit grote gele trompetten of mit trosjes van gele of witte bloemetjes in tegenstelling tot bie de leliefemilie kump bie disse femilie een onderstandig vruchbeginsel veur je kunnen tielozen rustig laoten verwilderen ze vermeerderen vanzelf en elk jaor zullen der meer bloemen koemen der bin verschillende soorten tielozen in nederlaand en belgië kump allinnig de wilde tieloze narcissus pseudonarcissus subsp pseudonarcissus van neture veur uut dalijk as de tilozen bluit gedicht deur bart van oosteringh ps van lambertus van der sleen evunden in rouke broersma scheupers van de taol bloemlezing van de drèentse schrieverij zuudwolde het drentse boek p uut haarst gedicht deur peter van der velde evunden in roet drents letterkundig tiedschrift harfst dit is een drèentse taolwiezer dinger die as hierin staot bint grammatica algemiene woorden en zegswiezen zie ok t artikel aover t drèents t drèents hef verschillende heufdindielings en wördt wal eziene as alle dialecten die as ze ien drenthe praot de dialecten ien t noordoosten van de pervincie wördt ok wal as grunnings eziene en die van een diel van t westen as stellingwarfs ien van de gebruukte iendelings is regels veur de teengwoordige tied de schwa stomme e an t end van partie telwoorden kump in t zuudwest zuud drèents veur as ze allennig staot of mit naodrok gebruukt wördt beveurbield zie hebt drei auto s hoeveule dreie de taal van de oaveriesselse plaatsen die as in dizze tebel staot wördt wal töt het zuud drèents erekend hendrik van heerde ambt vollenhove oktober was chef redacteur van t kamper nieuwsblad en was de schriever onder t pseudoniem havanha van de bekende verhaelties van garriet jan en annegien hendrik van heerde wördden geboren in de voorstad bi j ven overiessel hi j warkten as ambtenaor op t gemientehuus van de sluus bi j een advertentsiebureau in liwwadden en in een boekhaandel in arnem toen dat hom allemaole niet bevöl sleut hi j hom an bi j t fraanse vrömdenlegioen daor höld hi j t niet lange uut en hi j vluchtten terogge naor nederlaand van de kraantenuutgever boom in möppelt kreeg van heerde een anstelling as verslaggever bi j t nieuws en advertentieblad de sluziger enuumd in trök hi j naor kampen om in opdracht van boom een ni je kraante op te richten t kamper nieuwsblad daor gaf hi j sturing an töt zien dood in t kamper lèven reurden hi j hom hi j hef d r naemens de chu wetholder ewest ok schreef hi j stokkies veur t teniel veur verskillende kamper verienigings de mèensen waren drok op zien vaste stokkien onder de poort dat hi j onder de naeme poortwachter in de kraante schreef veur t kamper nieuwsblad begunden van heerde stokkies te schrieven over de boer garriet jan en zien vrouwe annegien de twee wonen op ven en belèven d r avonturen waor vaeke garriet jan zien knieperige neve hendrik jan van de beulakker een rol in speult al gauw wördden dizze stokkies of edrokt in alle kraanten van boom ongebrukelk genog schreef van heerde de verhaelties over garriet jan en annegien in t nedersaksisch hi j haelden de meer plaetselijke eigenaorigheden uut zien dialect en skoefden de tael fonetisch wat op t nederlaands an omdat hi j berieken wol dat zovölle mèensen as meugelijk de stokkies goed begriepen zolden henk van heerde uut ven schrif dit is de stellingwarver taelwiezer van wikipedie veurbeelden van dingen die hierin staon bin grammatika algemiene woorden inkelde uutdrukkings plaknaemen en aandere handige overzichten een soortgelieke taelwiezer bestaot ok veur inkelde aandere dialekten die j hier onderan de pagina vienen kunnen zie ok et artikel over et stellingwarfs et stellingwarfs is een friso saksische tael en vormt een onderdiel van et nedersaksisch dialektkontinuüm dat in duutslaand overgaot in een tael die daor et nederduuts nuumd wodt et stellingwarfs wodt praot in de friese gemientes weststellingwarf ok wel stellingwarf westaende en ooststellingwarf of stellingwarf oostaende de ienigste dörpen in de stellingwarven waor gien stellingwarfs praot wodt bin waskemeer en haulerwiek hier praoten ze vanoolds fries et stellingwarfs wodt ok praot in zuudwest drenthe bi j vledder dever dwingel en t noordelike diel van de kop van oaveriessel bi j stienwiek et stellingwarfs wodt meerstal niet onderverdield in subdialekten de reden hierveur is dat d r binnen et stellingwarfs gien dudelike greenzen bin tussen dialekten et stellingwarfs is veural bekend om zien ae klaank bi jglieks in et zinnegien et waeter klaetert tegen de glaezen dit is een kerakteristiek kenmark van et hiele stellingwarver taelgebied in de gemienten stienwiekerlaand en westerwolde beschrieven de meensken heur tael niet as stellingwarfs mar respektivelik as noordwest overiessels of zuudwest drents de ae laot ok een overienkomst zien mit mit de zudelike dialekten van et oost veluws en et sallaans deur een iewenoolde baand het et stellingwarfs ok pattie kenmarken van et fries hierdeur verschilt et stellingwarfs van de angreenzende nedersaksische dialekten een antal friese kenmarken bin al iewenoold zoas dat ok bi j et grunnings een aandere friso saksische tael et geval is meerdere friese woorden bin ok laeter in et stellingwarfs kommen regels veur de teengwoordige tied et stellingwarfs is riek an verkleinwoorties hieronder een antal veurbeelden in et meervoold vervaalt de n van gien en daor komt een s veur in et plak gies dan wodt ien ballegien dus twie ballegies aandere veurbeelden bin koppien koppies en naemegien naempies een overzicht van de vaek gebruukte saemenstellingen staot hieronder ok typisch stellingwarfs is et gebruuk van ae langrekte èè in plak van aa in een bulte woorden niet in ao zoas dat in de omkrieten veurkomt et stellingwarfse sjibbolet is dan ok et waeter slaet tegen de raemen dat et klaetert ze zeggen bi jgelieks tael mar d r binnen toch net as in de aandere nedersaksische dialekten een protte woorden mit ao zoas gaon staon raod taofel vraoge in et veluws bruken ze gien ae mar aa in et noordelikste punt waor ze oost veluws praoten en et zudelike sallaans bruken ze ää dit is etzelde as de stellingwarfse ae vergeliek pattie kenmarken van et stellingwarfs gaon dudelik terogge op et fries zo ontbrekt et wederkerend warkwoord zich waor ze him of hum veur bruken nao een veurzetsel as op vaalt van et lidwoord de vake de d vort op e taofel fries op e tafel en in plak van et saksische ienhiedsmeervoold op t wi j maakt hej in de mieste stellingwarfse dialekten vervangen en wi j maeken de en vorm wodt ok bruukt veur de twiede persoon inkelvoold ie maeken niet ie maakt friese woorties die vaeke daegeliks in et stellingwarfs wodden bin de hondebloeme latien taraxacum officinale is een soorte uut de compesietenfemilie asteraceae in disse femilie bin bloemen stark ekrompen en klein en de bloemblaojen staon dronge op mekaar in de bloemkop hondebloemen koemen iezelig vake veur in april kunnen hondebloemen hele weilanen geel kleuren mar dat betekent neet dat bepaolde microsoorten en secties neet zeldzaam kunnen ween de wortel van de hondebloeme wonnen oek wel in edreugen vorm tegen nier en galkwaolen gebruuk de hondebloeme kump van oorsprong veur in afrika azië en europa en is deur de meens over veule aandere plaosen verspreid hondebloeme wonnen oek wel egeten de blaojen wonnen hierveur overdek mit zaand waordeur ze verbleken t wonnen dan molleslaod eneumd dit is t jonge blad van de hondebloeme vrogger wönnen der s lentes in mollebulten ezoch naor ebleken hondebloemen hierdeur kreeg t de naam molleslaod deur veredeling is een verbeteren bladrieke molleslaod verkregen molleslaod wonnen op verschillende marken in europa as malse veurjaorsgreunte an ebeujen in nederlaand en belgië is t neet ruum verkriegbaor de blaojen wonnen oek wel egeten deur knienen en cavia s in nederlaand bin minsens micro soorten bekend een micro soorte is een kloon of mengelmoes van klonen dee morfelogisch onderscheidbaor bin van mekaar umdat der iezelig veule kruzingen tussen de micro soorten veurkoemen wonnen ze deur de heukels flora van nederlaand neet meer as amparte micro soorten ezien en bin de volgende secties en soorten van de hondebloeme samen edaon de bloemkop wonnen deur veul luui an ezien veur een bloeme mar is eigenlijks een hele verzameling kleine bloemetjes de bloemkop van een hondebloeme besteet uut allinnig gele lientbloemen de pappus ekrompen kelke besteet uut haoren de steel is altied holle en hef nooit blad de blaojen staon as een kranse bie mekaar ze bin diep in esnejen tot bochtig etaand bie kneuzing vleuit uut de plaante een witte vleuistof dee hondebloememelk eneumd wonnen disse melk laot brune vlekken achter de wortel is een pennewortel dee decimeters diep de grond in kan dringen as e ofbreek op een aorige diepte kan e zich verniejen en meerdere kransen geven de voortplaanting van hondebloemen besteet veur een groot deel uut agamospermie dit betekent dat t vruchbegin uut kan greuien tot een zaod zonder dat de eicelle bevruch is ewes de hondebloeme kloont zien eigen op disse meniere daordeur bin der grote groepen hondebloemen dee min van mekaar verschillen en dat wonnen micro soorten eneumd in nederlaand bin minsens micro soorten evunnen disse micro soorten wonnen bie mekaar edaon in secties disse secties wonnen in verschillende flora s beschreven in plaose van de soorten de hondebloeme kan zich oek veurtplaanten deur middel van bevruchting de zaojen wonnen deur de wiend verspreid deurdat an t zaod een soort parrepluutjen t vruchtpluize zit de pappus vruchpluize is in feite de bloemkelke t vruchpluize zit vas op een steeltjen t rostrum daoronder zit de piremide en t vruchlichaam dit leste hef ribben en meestentieds stekels an de bovenkaante de kleur van t vruchlichaam is een bepaolingskenmark t melksap hef eiwit hars taraxarine en taraxine de hondebloeme in t nederlaans paardenbloem steet in t nedersaksisch bekend as de hondstong hondebloeme peerdebloeme en varianten kiek bie nedersaksisch in t nederlaans is hondstong oek de benaming veur een aandere plaantesoorte in t zujen limburg en in vlaanderen belgië wonnen de hondebloeme oek wel pisbloem eneumd de duutse benaming löwenzahn en de noorse benaming lvetann ofwel leeuwentaand bin of eleid van de blaojen dee ekarteld bin en doon denken an scharpe leeuwentanen uut hondebloeme gedicht deur dieks makkinga evunden in harrie scholtmeijer woordenboek van de overijsselse dialecten de wereld b kampen t boerenklokjen of gewoon klokjen latien auilegia is een geslach kruudachtige wienterharde vaste plaanten uut de ranonkelfemilie ranunculaceae der bin ongeveer soorten boerenklokjes hemmen dreelobbige blaojen en opvallende bloemen dee in verschillende kleuren te koop bin de meeste soorten bleuien grofweg van half april tot half juli de plaante mut in een zunnige of halfzunnige plekke staon um goed te kunnen bleuien de grond mut maotig vochhouwend ween takjes en rottende blaojen bin een pluspunte t plaanten kan t beste gebeuren in t einde van t naojaor of an t begin van t veurjaor een selectie van de soorten dit bint taalwiezers van de nedersaksische varianten in nederlaand zi j bint maokt um de verschillen tussen de verschillende varianten binnen t nedersaksisch in nederlaand te laoten zeen en te benaodrokken ok dient zi j as hulpe veur mèensen dei niet alle dialecten verstaon kunt der bint taalwiezers de taalwiezers bint schreven in elk dialect van t nedersaksisch in nederlaand binnen dei dialecten bestaot vaok ok nog verschillende varianten daorumme prebeern wi j zo veule meugelijk rekening te holden mit alle varianten mèensen dei enkel ien variant kent maor wal n taolwiezers saomenstellen wilt mag dit gerust doen mèensen dei die andere variant en dan wel praot kunt heur kennis dan zölf toevoegen hierdeur kriegt wi j n kompleet oaverzicht van de nedersaksische dialecten in nederlaand en de grensstreke en heur varianten hierunder steet n oaverzicht van verschillende gezaomelijk spraokwetenschuppelijke en culturele projecten waor as alle dialecten an bod kumpt en mit mekaor vergeleken wordt lucas jonker alkmaar juni de vaort meert was een oaveriesselse banketbakker en de schriever van t klassieke fulleton harm boer nlèv n an de riest det ok in romanvörm uutkwaamp en de eerste drèentstalige roman was lucas jonker zag t lèvenslocht op t schip van zien olders det de vaort in noordelijk oaveriessel as thuushaven had mar op det moment in alkmaar lag in gung hi j veur homzöls an t waark as banketbakker an de vaort daor bracht hi j zien dedemsvaartse turfjes an de man hi j har ok een zettien een theesalon mar die leup niet zo best jonker was drok gaanks in t vaorter lèven hi j zat in t bestuur van de schoele en de hervörmde karke höld toezicht op de kamer van koophaandel en zat in de gemienteraod veur de chu in trouwden hi j mit henriëttha maria van der waa jonker begunden een riege vertellegies te schrieven oaver het boerenlèven op t hogelaand bi j t drèents oaveriesselse grèensreviertien de riest toen as e zag det de treditionele lèvenswieze rap an t verdwienen was hi j schreef de vertellegies in t dialect van de riest det zowel in drenthe as in oaveriessel espreuken wördt de spil van de vertellegies is de boerenzeune harm stok die op zien achttiende dienen mut bi j de boer barrels albert en zien vrouwe t olde mèense harm hef t mangs zoer want zien va wördt d rvan verdacht det hi j iens esteulen hef ok is t olde mèense nog aordig nieds al is harm een harde warker jonker beschrif hoe as harm opgruuit op de boerderi je en in de kunde kump mit de alolde gebruken van t hogelaand zoas t gespin daoras hi j een oogien krig op de dochter van de boer iene van de bronnen veur de vertellegies was jonker zien grofva warner wessels ruine waander rune nuumd dizze man was onderwiezer kastelein en boer in de buurtschop linde gemiente zuudwolde in drenthe an de oaverkaante van de riest hi j kun machtig mooi vertellen een aandere bron was jonker zien opoe in de vertellegies zölf stiet niet krek waor en wanneer as t ien en aander speult mar dit mut t drèentse diel boaven de riest van de streek tussen zuudwolde en de vaort in de tweide helfte van de neengtiende ieuw weden harm zol warkelijk bestaon hebben de vertellegies wördden in as t fulleton harm boer nlèv n an de riest of edrokt in de provinciale overijsselsche en zwolsche courant later ok in de meppeler courant de mèensen waren zo drok op de belèvenissen van harm det t fulleton in december mit plaoties van evert musch in boekvorm uutkwaamp en in t zölde jaor wördden herdrokt beide drokken in exemplaren tien jaor later in verscheen de darde drok bi j boom in möppelt t boek wördden ok buten t nedersaksische taalgebied goed ontvangen de lu kent t boek det nog aal populair is as de eerste drèentstalige roman de hoaste hielemaol in t drèents eskreven fulletons van harm tiesing bint wal older mar bint pas later in t jaor van tiesing zien hengaon in boekvörm uutegeven op verzuuk van völle lezers schreef jonker een vervolg harm de boer van t hoogelaand det net as de darde drok van harm boer nlèv n an de riest in uutkwaamp bi j boom in möppelt dit tweide diel lik veural ebaseerd op vertelsels van willem de vries heufdonderwiezer an dezölfde schoele op linde daoras waander rune onderwiezer ewest had in dit diel kömp de moord veur die in t echt in epleegd is deur remmelt van der hulst op mina koes in t schotterveld bi j zuudwolde kört nao t schrieven van t tweide boek kreeg jonker een bloeduutstörting achter zien ogen en wördden t aal slimmer mit zien gezichtsvermogen hi j störf in zien woonplaats de vaort t eerste boek oaver harm wördden in opni j edrokt deur de stichting het drentse boek in zuudwolde t tweide boek een jaor later de taal wördden an de ni je drèentse spelling an epast zodet völle weglaotingstekens kwamen te vervallen een körte beschrieving van jonker zien lèven en waark hef hendrik nijkeuter op eneumen in zien proefschrift de pen gewijd aan drenthe s dierbren grond literaire bedrijvigheid in de olde lantschap de vertellegies oaver harm schiet in literair opzicht wal wat tekört as t oe beveurbeeld bi j een bepaalde situatie ni j döt hoe as de betrokken personages d r op reageert wördt dit niet oaveral goed uut ewaarkt ie komt daorumme niet zo dichte bi j de personages te staon as wel meuglijk ewest had ok springt t hi j perspectief soms kats oaver op een vertellersperspectief en is de voortgaank van t verhaal mangs wat ebreuken vanwegen t fulleton karakter d rvan mar juust dizze naviteit van de schriever hef ok zien innemende kaante umdej markt det hi j dichte stiet bi j t volkien det as hi j beschrif de vertellegies beschrieft krek de manier van lèven en de aord van de mèensen op t plattelaand an de riest jonker hef er een bulte authentieke gebruken en ok waore gebeurtenissen in verwarkt in een bespreking in t maondblad drente in stund hier hebben we nu een dorpsvertelling zoals busket huet die zich waarschijnlijk als ideaal voorstelde harm is de beste boerenroman ooit in deze streken verschenen een bespreking in de vechtstreek vund oaverienkomsten mit fritz reuter zien roman ut mine stromtid in verscheen an de vaort bi j t honderjaorig bestaon van de hervörmde karke t gedèenkboek hoe t was hoe t werd een terugblik bij het eeuwfeest der ned herv kerk en gemeente te dedemsvaart det mut grotendiels t wark van jonker ewest hebben in de oorlog in stund jonker zien verhaal mulders elsien det ok an de riest speult in de bundel elf het land vertelt elf van de beste verhalen uit de elf gewesten van nederland verzameld en in eleid deur deur max wolters en in amsterdam bi j de arbeiderspers uutegeven wolters was een nsb er die de streekroman daorin de dagelijkse veurvallen van de gemienschop veuropstaot verdedigden teeng de mederne wereldliteretuur jonker zien verhaal is waorschienlijk in de bundel edaone zunder zien wetenschop veurof jonker hef veur zo varre as bekend is in de oorlog niet in almanakken of tiedschriften epubliceerd en was ok niet bi j de kultuurkamer harm dient bi j de boer barrels albert en zien vrouwe t olde mèense is niet zo drok op harm umdet ze geleuft det hi j uut een nöst kump det niet deugt harm zien va zol ooit ies esteulen hebben daorumme is d r ok gien spraoke van det harm wat mit de dochter van t boerengezin mag hebben al mag harm heur allebarstens geern lieden uut harm boerenlèven an de riest in de uutgaove van blz de evertaske of eveltaske is een dier in de onderorde sauria veroolderd lacertilia en beheurt tot de orde schubreptielen die ok de slangen omvat evertasken bin reptielen en inkelde bekendere femilies bin de kameleons leguanen varanen anolissen gekko s agamen skinken en de in europa veul veurkommende echte evertasken d r bin in totaol omdebi j evertaskefemilies d r bin ruum soorten evertasken die meerstal etzelde bouwplan volgen een lange stat vier beugen poten waordeur de boek over de grond sleept en een kenmarkende schedel de vorm en de plaetsing van de neusgatten geheurorganen en ogen is onmiskenber en makkelik te onderscheiden van slangen krokodilachtigen en schildpadden mit brogevertasken leit et wat muuiliker bi jtieden wodden de wurmevertasken tot de onderorde evertasken rekend mar deur heur totaol aandere fysiologie wodden ze vaeke indield as een dadde onderorde van de suamata evertaske en variaanten daorvan kommen van et ooldsaksiese egithassa of ewidehsa uut et proto germaanse awiahsij wat grootkaans een saemenstelling is van slange dasse zwolle is n gemeente en de eufdstad van de provinsie aoveriessel en ok anzestad zwolle ligt an de iessel t zwärte water en an de vechte de gemeente ad in januari zo n inwoners bron cbs en ef n oppervlakte van km de börgemeister is peter snijders vvd de inwoners van disse stad numen ze formeel zwollenaeren ze wörren ok wel blauwvingers of bri jbekken enuumd zwolle is in de middeleeuwen ontstaon op een dekzandrugge tussen de iessel en de vechte an t riviertien de aa dit was n oger elegen en bewoonbäre plaatse in t värdere moerassige landskop zo n plaatse iette toendertied n suolle wat later is espeld as zwolle de oldste skriftelike vermelding uut ef t aover n an sinte michaël ewi jde parochiekerke in kreeg zwolle van de biskop van utrecht stadsrechten in de late middeleeuwen trad t toe töt de anze en is t samen met daeventer en kampen n belangriek andelssentrum ewörren in de e eeuw leidde geert grote ier de moderne toewi jding bi j de stadsbrand van die an esteuken was deur zweder van voorst branden bi jna d eele stad af de kapel et refter van de bethlehemklooster en negen gebouwen bleaven staon umdät zie van stien ebouwd waren de stad werd nöör t westen hen erbouwd nao de brand zie ook de pagina zwollerkärspel in de gemeente zwolle ligt t dörp weensum wöör ok n skoele nöör is vernuumd t ef de buurtskoppen brink oek bruggen oek frank uus öörst ärklo ärfte oog zuttem kaoterveer langen olte de lichtmis diels oldeneel skelle spoelde veld oek wietem en zalné t ef de volgende woonwieken aa landen assendörp bärkum diezerpoorte anzeland oltenbroek kamperpoorte märsweteringlanden stadsägen veerallee westen olte wipstrik en zwolle zuud zwolle zes bedrieventerreinen anzeland essenpoorte märslanden oosterenk veurst en de vrolik eid en de veurmaolige gemiente zwollerkärspel die now diel uutmaakt van zwolle was vrogger n zelfstandige gemiente t zwols is t nedersaksiese stadsdialekt van zwolle volgens de taaltelling nedersaksisch van t nedersaksisch instituut zegt van de ondervraogde mensen in zwolle zwols te kunnen praoten meer informasie deraover ku j laezen in t ärtikel zwols duve of duven nederlaands duiven is een plaatse en gemeente in de liemers in de nederlandse provincie gelderland de gemeente ligt an de autobane de a in t noorden van t pannerdens kenaal nederrien de gemeente had op febrewaori zo n inwoners bron cbs en hef een oppervlakte van km waorvan km water van tot is duve greuigemeente ewest vanaf richt ze zich veurnamelek op t beheer en onderhold van heur eigendommen en grondgebied de gemeente duve maakt deel uut van t kaderwetgebied kan knooppunt arnem nijmegen de gemeente hef twee kernen namelek groessen en loo chili spaans chile is n land in zuud amerika en ligt an de grens met peru bolivia en argentinië chili ligt in eklemd tussen de grote oseaan en t andesgebärgte de eufdstad is santiago t parlement ef zien zetel in valparaso t juan fernndez archipel desventuradaseilanden en paoseiland dät ärg wied in t westen van t vasteland ligt euren ok bi j chili t land määkt naor eigen zeggen ok anspraok op n stuk van antarktika dät tegeliekertied grotendeels ok deur argentinië opeist wordt um disse reden stiet de obelisk die t offisiële geografiese middelpunt van chili markeert ok in t zuden bi j de stad punta arenas kortbi j vuurland deur de lange erekten vorm en zien noord zuudligging ef chili verskillende soorten klimaten t land ef allien gien tropies klimaat de grootste exportprodukten bint keuper wien vruchten vismael en sellulose chili is daornaost ok nog lid van apec en osa volgens n volkstelling uut woonden der miljoen maensen in chili waormet chili t zestigste land ter wereld is wat t antal inwoners angiet de volkstelling van laeverden n antal op van inwoners chilenen bint veur t grootste deel ofstammelingen van immigranten uut verskillende europese landen waorbi j de naokommelingen van spaanse immigranten overeersen de offisiële tääl in chili is t spaans daornaost wordt der ok nog duuts kroaties engels mapudungun en rapa nui espröken chili bestiet uut därtien regio s disse regio s bestaon elk uut meerdere provinsies in totaal de provinsies bint op eur beurt weer in edeeld in gemeenten veur iel chili in t noorden van chili ligt de atacama woestijn dit is de dreugste zoltvlakte ter wereld in t zuden van t land bint der de grote iesvlaktes die op antarktika nao de grootste zuutwäterreserves ter wereld bint de eufstad is santiago n paor andere pläätsen bint de riest mangs rieste is een reviertien det begunt ien t now of egraven hoogvene maank slagharen en de vaort t meandert oaver kilometer op möppelt an daoras t uutmondt in t möppelerdiep de riest streumt an de noordkaante van t oerstreumdal van de grotere revier de vechte de zudelijke grèenze maank de pervincies drenthe en oaveriessel volgt de riest veur nederlaandse begrippen kuj t uniek numen det de riest nog zo stark meandert umdet de revier de grèenze van twei pervincies angef bint d r niet eerder as in de jaoren zeuventig serieuze plannen ekomen um de riest te kanaliseren deur de veraandernde kiek op netuur en laandschop hebt ze det niet edaone t riestdal honderd töt viefhonderd mèter bried böd een rieke voedingsbodem veur de eileuvers die heur opholdt op t eileuverstation de lokkeri je niet wied van de havezate de havixhorst ok lèeft d r dassen en vossen en gruit d r bezundere bloemen zoas noordse zegge grote pimpernel stief struusriet en t zöldzame moeraskartelblad det ze de orchidee van de riest nuumt t laand bi j de riest nuumt ze t riestenlaand lucas jonker zien drèentstalige roman harm boerenlèven an de riest en t vervolg harm de boer van t hoogelaand speult daor de zanger luuks nijsingh van de balk in oaveriessel hef de riest bezongen in t nommer riestenlaand de name van t dörpien old averiest en de vroggere gemiente averiest now in de oaveriesselse gemiente hardenbarg betiekent oaver de riest uut riestenlaand deur luuks nijsingh gottschalk van orbais bi j mainz um en bi j hautvilliers oktober tussen en was een saksische monnik die een varregaonde predestinatieleer verkondigden en daorumme veroordield wördden gottschalk zien name betekent knecht van god wördden geboren as zeune van een saksische graof zien va hef hum als puer oblatus eschunken jong ofestaon an t klooster van fulda hessen dit gebeurden rond de tied det karel de grote die de saksen had ekerstend uut de tied kwaamp t jong zien arfgoed wördden tegeliekertied an t klooster oaveredragen zoas det de regel van benedictus veurschreef krek in gottschalk zien tied beleefden de kienderschenking de oblatie heur hoogtepunt volngs de akense concilies van mos de oblaat hum zien hiele leben an de regel holden mede deur dizze lebenslange gebondenheid an t klooster bluuiden in de middeleeuwen de kloosterschoelen en universiteiten de wetmaotigheid van de bindende oblatie wördden nog ies bekrachtigd op t concilie van wörms al had paus nicolaas i eschreben d r is gien goeds det niet vri jwillig is de kienderschenking wördden uuteindelek in ofeschaft de jonge gottschalk stund in fulda onder t gezag van de olde hrabanus maurus ien van de miest gezaghebbende theologen van zien tied hrabanus was in de leer ewest bi j alcuinus van york de architect van de culturele renaissance van t fraankische riek op reichenau in t bodenmeer rondden gottschalk de schoele of hrabanus had veur gottschalk een monastiek leben veur ogen mar dizze was t daor nog niet mit iens hi j zee det hum zien gelofte ofedwongen was en det zien plaatsing in t klooster in stried was mit t saksische recht in dienden de zaak in mainz gottschalk wördden in t geliek esteld mar hrabanus bereupten hum op keizer lodewiek de vrome mit een geschrift de oblatione puerorum oaver de oblatie van jonggies d r wördden bepaald det gottschalk kloosterling blieben mos mar hi j mucht oaver eplaotst wörden naor t klooster van orbais in orbais vuulden gottschalk hum anetrökken töt de waarken van augustinus op grond van dizze karkevader kwaamp hi j een varregaonde leer van dubbele predestinatie an te hangen dizze leer höld in det god veurbestemt wie of ter in de hemel kump en wie of ter in de hel kump slechts een klein antal mèensen is veurbestemd veur verlossing gottschalk verleut het klooster in orbais zonder toestemming en trök deur italië um zien bosschop te verbreiden hi j vund aordig wat anhangers in reims wördden hi j töt priester ewi jd mar niet deur de bisschop van het bisdom daor as hi j einglijk bi j heurden ok in oostelk europa deud gottschalk missiewaark toen as hrabanus heurden oaver gottschalk zien predikaosies klöm hi j in de pen en schreef stökken teeng zien olde leerling krek toen hrabanus ni je ienvloed kreeg as aartsbisschop van mainz kwamen hi j en gottschalk bi j menare umme te twisten oaver heur meningsverschillen in anwezigheid van koning lodewiek de duutser dizze synode veroordielden de leer van gottschalk de monachus gyrovagus zwarvende monnik wördden ofeschilderd as een i jdele onruststoaker een jaor later in perbeerden hi j hom opni j te verdedigen mar hi j wördden weer veroordeeld zien schrieveri je wördden verbraand en hi j wördden egeseld en veroordield tot lebenslange opsluting in t klooster van hautvilliers bi j reims in hautvilliers maakten hum aartsbisschop hincmar van reims t leben zoer de stried oaver de predestinatie gunk wieder verscheiden belangrieke theologen stelden heur achter gottschalk op en schreven det uut de schrift en augustinus wel degelijk een dubbele predestinatie blek mar um poletieke redens kon hincmar hum staonde holden in wordden hincmar deur paus nicolaas i naor t concilie van metz ereupen mar hi j is nooit egaone gottschalk is niet lange daornao in hautvilliers esturven zunder hom mit de karke te verzoenen gottschalk was een schaarp denker mar hi j wus hum niet te matigen wat hum dan ok parten speulden t mieste van zien waark is niet bewaord ebleben fragmenten van zien schrieveri je bint anehaald deur aandere schrievers en bint op die manier bewaord ebleben hincmar zien opstel de una et non trina deitate oaver de iene en niet dreivoldige god is ekaant teeng gottschalk zien prakkezaosies oaver de dreivoldigheid van god hincmar beschuldigden gottschalk van polythesme gottschalk hef ok eschreben oaver de aord van de eucharistie en oaver grammatica in wördden zien waark de praedestinatione oaver verbestemming ontdekt in een biebletheek in bern mar liefst seubentien van zien gedichten bint bewaord ebleben bekend is t gedicht ut uid iubes pusiole waorumme vraog ie mi j te zingen det verschillend enterpreteerd wördt partie lu denkt det t an t christuskiend ericht is de eerste strofe luudt de bellebloem latien en nederlans fuchsia of bellenplant is een geslacht van tot soorten bleuiende planten waorvan de meeste struken die an t eind van de e eeuw edentificeerd worde deur de duutse botanicus leonhart fuchs de nederlanse naam fuchsia is identiek an de botanische of latiense naam in de meeste west veluwse dialecten wort de plant bellebloem of bel eneumd dit is vanwegen de mooie decoratieve klokvorm van de bloem de meeste soorten bin inheems in zuud amerika mar enkele soorten kommen noordelijker veur in midden amerika tot mexico oek in niej zeeland en op tahiti bin enkele soorten inheems de soort fuchsia magellanica komt zuudweerts in t emaotigde klimaot tot de punt tierra del fuego veur mar de meeste soorten bin tropisch of subtropisch de meeste soorten bin zo n tot cm groot mar de niej zeelanse soort kotukutuku fuchsia excorticata is een butenbeentjen in dit geslacht disse bellebloem is een boom in plaots van een struuk en kan zo n tot meter hoog worren de tot cm lange blaojen van de fuchsia bin tegenoverstaond of in kransen van tot blaojen de langwaarpige blaojen bin meestentieds etand hoewel bie enkele soorten de blaojen wel glad bin partie soorten bin bladverliezend aren bin greunblievend veul soorten bleuien langdurig in de zoemer en s harests tropische soorten bleuien t hele jaor deur ze hen vier lange slanke kroonblaojen en vier kortere en brejere kelkblaojen bie veul soorten bin de kroonblaojen helderrood en de kelkblaojen paors kleuren die de kolibri s antrekken die de bestuving verzurgen mar de kleuren verschillen over een breed spectrum van wit tot donkerrood paors blauw geel en oranje de vrucht is een tot mm grote donkerrooie eetbaore bees die veul kleine zaojen bevat mexico spaons méxico spaanse uutspraoke mè gie koo officieel de verienigde mexicaonse staoten spaons estados unidos mexicanos is een laand in noord amerike greenzend an de verienigde staoten van amerike belize en guatemala de grote oceaan en de golf van mexico ok inkelde eilanen beheuren tot mexico de nationaole heufdstad is mexico stad oftewel federaol distrikt d f de stad leit op meter boven de zeespiegel mexico is een federaosie van staoten die elk een redelike maote van autonomie hebben et laand het omdebi j miljoen inwoners de meest spreuken tael is et spaons daormit is mexico et grootste spaonssprekende laand ter wereld andrés manuel lpez obrador is prissedent sund de friese elf steden bin elf plaetsen in frieslaand die deur de geschiedenis henne stadsrechten kregen hebben langes disse elf steden wodt bi j gunstig weer et liefst jaorliks de elfstedetocht hullen deurdat et weer de laeste jaoren niet mitspeulde is de laeste elfstedetocht al bi jkaans jaor leden de dam kreeg in stadsrechten en heurde doe bestuurlik nog bi j frieslaand in is ontdekt dat berlikum in de e ieuw ok stedelike eigenschoppen had daoromme wodden beide steden bi jtieds zien as de e en e friese steden toch bin ze beide niet officieel benuumd tot ien van de friese steden omdat d r dan gien elf steden meer zollen wezen dit zol de tredisie verbreken en dit is vanzels niet wat de friezen willen de elze is een boomgeslach en bevat ongeveer dartig soorten op t noordelijk halfrond t is een loofboom dee t best greuit in een vochtig klimaot de elze steet altied in bleui veurdat der blaojen an koemen in de benelux koemen der twee soorten van veur de zwarte en de grauwe elze de blaojen lieken op dee van de haozenoetenboom de blaojen vallen greun van de boom en hemmen dus gien harreskleur de elze is eenhuzig en hef dus mannelijke én vrouwelijke bloemen dee katjes eneumd wonnen de mannelijke katjes bin langwarpig en hangen de vrouwelijke katjes staon min of meer rechop nao de bevruchting greuien de vrouwelijke katjes uut tot greune ribbelige kegeltjes en riepen in de harres tot de zogenaamde elzeproppen kegels zonder zaod dee nog wel een jaor an de boom kunnen blieven zitten de pinksterbloeme latien iris pseudacorus is een centimeter tot meter hoge oeverplaante van zeut stilstaond of langzaam streumend waoter de plaante greuit in waoter dat tot zo n centimeter diep is de lange smalle blaojen hemmen een iets opstaond middennarf en blieven t hele jaor greun de bloemen bin van mei tot juni te zien en bin tot cm in deursnee de bloeme hef een groot greun schutblad dree grote ofhangende bloemdekslippen en dree kleinere kroonblaojen nao de bleui zitten de zaojen as een rolletjen munten op estapeld in dreekaantige zaoddeuzen disse bevatten luchholtes waordeur ze blieven drieven in nederlaand en in iets mindere maote in vlaanderen is de plaante een bekend gezichte langes sloten en aandere ondiepe waoterwegen t antal plaanten in nederlaand daolen een bonke an t einde van de e eeuw dit is de rejen waorumme as de plaante in nederlaand wettelijk bescharmp was tegensworig is de pinksterbloeme gien bescharmde plaante meer de boswachteri je stappest ok wal stappester bos of ienvoldigweg staatsbos sen is een an eplaant bos van staatsbosbeheer op een ontginningsveld in de gemiente stappest t roem bemeten bos lig in een wieder agrarische umgeving daorumme bint dieren in t wild d r drok op zoas reegies dassen katekers raansoelen en edders t lig ten oosten van t dörp stappest ten westen van old averiest ten noorden van ni jlusen en ten zuden van de riest de greens tussen drenthe en oaveriessel teeng t bos an ligt de dörpies de rieverst en de punt t staatsbos is ontstaon op vroggere heidegrond tussen en hebt warkelozen uut t westen t bos an eplaant veural mit naoldbomen zi j waren deur de warkverschaffing in ezet vanwegen de economische crisis een belangrieke bestemming van t bos was holtperductie de miest veurkomende bomen bint fiensparren japanse lariksen en douglassparren ok gruuit d r corsicaanse en oostenriekse dennen ekkelbomen en borken d r bint veenties die niet veur bezukers toegaankelijk bint en veule stökkies heide daoraj op de zaand en schulpenpadties kunt kuiern en fietsen an de noordraand viej de netuurterreinen koothaor zwatte venen gaanzeplas zoere grachten en vier bargen d r bint speciaole ruterpaden een mountainbike route völle padties umme te fietsen en kuieren en ok een paar geasfalteerde wegen um oaver t bos te leren is er een activiteitenparcours en um t lief te bewegen een trimparcours t staatsbos hef een netuurkampeerterrein de dassenbörg en een ondiepe speulplas mit een zaandstraandtien de zwatte dennen ok wal t schot enuumd dizze viever is niet de oorspronkelijke die lig een klein endtien d r vandaon en is niet meer toegaankelijk veur bezukers d r is een kleine dagcamping d r bint huussies veur t gemak en in t hoogseizoen is t cafetaria lös an beide kaanten hej een parkeerterrein midden tussen de bomen in de zomer koomt hier veule stappester jongen op of in hef de paragnost van der veen een boom bi j de zwatte dennen an ewezen die genezende krachten zol hebben uut de wiede umtrek kwaamp er volk op of lu die as hier hellig oaver waren hebt de boom een jaor later ummezaagd egypte arabisch mir officieel de arabische rippebliek egypte jumhriyat mir al arabyah is een grote staot in t noordosen van afrika in de arabische wereld is egypte veural bekend onder de naam misr simpelweg een verkorting van de offiële naam de naam egypte is ontstaon in t ouwe griekelaand daor wönnen in de loop der tied de naam van een belangriek heiligdom in memphis genaamd hwt ka ptah ehanteerd veur t hele gebied hwt ka ptah beteken huus van de gees van ptah en wönnen in t grieks vertaald as of aeguptos de naam dee ze in verbasterde vorm nog steeds gebruken egypte umvat oek t sinaschiereilaand dat fysiek as een deel van t aziatisch continent ezien kan wonnen t belangriekste bewoende deel wonnen evormd deur de oevers en de delta van de revier de niel in dit gebied woenen de luui iezig dichte op mekaar grote delen van t laand beheuren tot de sahara en der woenen neet veul luui mar nemen wel mar liefst van t egyptische laand in beslag in t wessen liggen liekewels een antal oases in totaal is de oppervlakte van egypte km egypte grens in t noorden an de middellaanse zee in t osen an de gazastroke israël en de rooie zee in t zujen an soedan en in t wessen an libië in t osen van egypte lig t sinaschiereilaand dat beheur tot t aziatische continent dit schiereiland is deur middel van de laandengte van suez verbunnen mit de reste van t laand de heufstad is caro stad agglomerasie van ongeveer miljoen inwoeners t is tevens de grootste stad van afrika aandere stejen alexandrië gizeh shubra el khema port sad suez el mahalla el kubra tanta al mansurah luxor assioet assoean hurghada kom ombo port safaga port sad sharm el sheikh zagazig inwoenerantallen bin tellingen van behalven veur caro schatting de maone is de ienigste netuurlike maone van de eerde der zweven ok een peer aandere kleine maonties in hoefiezervormige baenen rond de eerde waorvan cruithne de meeste anspraoke maekt om as echte maone zien te wodden de maone wodt bi jtieden anduud mit heur latiense en ok wetenschoppelike naeme luna de meeste maonen in et zunnestelsel bin slim klein mar d r bin een antal grote pleneetachtige maonen oonze eigen maone heurt daor ok bi j hoewel d r maonen bin die nog groter bin as oonze eigen maone wodden de eerde en de maone wel as dubbelpleneet anduud dit is omdat de maone in vergelieking mit de eerde slim groot is de massa van de maone is van die van de eerde allienig bi j de dwargplaneet pluto en zien maone charon is de maone naor verholing ng groter naemelik van de pleneetmassa de eerste meenske op de maone in juli was neil armstrong de moan is ook n simbool veur t vraawleke de zunne stait veur t mannelieke de moan as simbool komt underaandere veur binnen de alchemie en de vrijmezzelderij et grootste diel van et maonoppervlak is bedekt mit inslagkraoters de meerste daorvan liggen in de hooglaanden van de maone daor bin kraoters die uut de tied van et groot oerbombardement waorin de resten van et ontstaon van et zunnestelsel terechte kwam op de planeten en maonen een minderhied van de kraoters zoas copernicus en tycho bin jonger deurdat de maone gien atmosfeer het zien de kraoters d r nog goed bewaord uut nao miljard jaor een antal grotere en diepere inslagstrucuren bin laeter tiedens ien van de vulkaonische perioden van de maone opvuld raekt waordeur de donkere maria enkelvold mare ontstonden dit bin dus in feite hiele grote vulkanische vlakten en gien zeeën zas men vruger dacht het de amerikaanse satelliet lcross ontdekte op november dat d r waeter op de maon te vienen is vaeke in de kraoters an de zuud en de noordpool waor de zunne et minste schient nao schattingen zin d r ongeveer liter per kubieke meter in de grond de gietelink latien turdus merula is n vogel uut de familie van de liesters turdidae veur de nedersaksiese benäming gietelink worden der meerdere verklaoringen egeven zo zol t van t oldsaksiese woord geetfugal letterlik geitvogel kunnen komen dät later weer veraanderd is in getelink gietelink of n andere vörm t zol van giebelen of giechelen kunnen komen t geluud dät e maakt weer anderen denken dät t zien oorsprong vindt in t woord ghan en en weer vliegen de nederlandse näme merel kömp van t latiense woord merula de gietelink is ien van de bekendste soorten van disse familie en daormet n typies veurbeeld van n zangvogel de soorte turdus merula is nog es värder op edeeld in enkele ondersoorten zo laeft op de kanariese eilanden de turdus merula cabrerae op de azoren de turdus merula azorensis die kleiner en donkerder is en waor t vrouwchien ok väke n elder ekleurde snävel ef en in noordwest afrika laeft de turdus merula mauritanicus die griezer is as de nederlandse of europese gietelink väke verdeelt ze de gietelinks ok onder in twie groepen stads en bosgietelinks de gietelink kömp van nature veur in t zuden van de poolsirkel in eel europa en grote delen van azië in andere pläätsen is de gietelink ok uutezet en in australië en ni j zeeland wordt e ezien as n echte plaoge appelsmotse of appelmoes is een bi jgerecht of naogerecht dat maekt wodt van appels appelsmotse wodt vaeke in potten of blikken te koop anbeuden mar kan ok zels maekt wodden appelsmotse wodt appelkompote nuumd as de appels niet tot moes maekt binnen mar nog stukkies appel bin appelsmotse wodt maekt deur appels mit minnig waeter en suker volledig geer te koken appelsmotse kan daornao slim fien maekt wodden deur een zief mar veul meensken hebben liever een wat groffere fienreurde appelsmotse tredisioneel wodden veur appelsmotse hardzoere gooldreinetten bruukt mar aandere appelsoorten bin ok bruukber gooldreinetten bin liekewel goedkoper en veul meensken vienen ze niet zo smaekelik om ze as haandappel te eten toevoegings om de smaek van appelsmotse te veraanderen bin keneel of citroen appelsmotse wodt tredisioneel eten mit kiepe en petat ut uid iubes pusiole waorumme vraog ie mi j te zingen is een lied in tien varzen eschreven deur de saksische monnik gottschalk van orbais ongeveer gottschalk verkondigden een varregaonde predestinatieleer en wördden daorumme veroordield töt levenslange opsluting in t klooster van hautvilliers uut de levensgeschiedenis van gottschalk kömp een fel en barre gevulig mèense naor veuren gottschalk zol ut uid iubes pusiole eschreven hebben toen as e in friuli italië verbleef aandern geleuft det hi j t eschreven hef in t klooster van reichenau t eilaand in het bodenmeer daoras hi j ezeten hef de woorden intra mare zolden daor op wiezen de melodie van t lied is te vienden op een negende ieuws manuscript ze weet niet of gottschalk de melodie zölf eschreven hef t gebruuk van riem zoas in ut uid iubes pusiole kwaamp in die tied nog niet veule veur hier volgt de tekst van t lied mit een vri je drèentse vertaling epubliceerd in t drents letterkundig tiedschrift roet harfst overeneumen mit toestemming van de vertaler t vrouwenhartjen latien dicentra spectabilis is een plaante dee allange in de cultuur is t is een cm hoge vaste plaante an de sappige riek vertakken opgaonde stengels zitten griesgreune blaojen dee samen esteld bin uut meerdere redelijk grote dreetallige deelblaojen een goed ontwikkelde plaante kan nao verloop van tied een ruumte van ongeveer m innemen t blad starf allinnig vrie vrog in t jaor of en laot dan een grote leegte achter t vrouwenhartjen bleui van mei tot juni de roze tot rozerooie bloemen mit witte hartjes hangen beziejen mekaar an de lange overhangende bloemstengels de twee butenste roze kroonblaojen vormen samen een hartjen terwiel de binnenste twee witte kroonblaojen eindigen in een traone dat vanuut t hartjen teveurschien kump de witte kroonblaojen umgeven de stempel en de meeldraoden t vrouwenhartjen is inheems in china korea en oost siberië waor e greui op losse plekken in vochtige bossen en lich beschaoduwde bosranen t vrouwenhartjen wonnen gelieke as d formosa veul an ebeujen as tuunplaante der besteet oek een cultivar mit volledig witte bloemen en lichter ekleurd blad in partie kattelieke contreien steet e oek wel bekend as t mariahartjen de waoterfoks latien impatiens walleriana is een tot centimeter hoge kruuiachtige plant staark vertakte halfheester mit kaole gladde glanzende en deurschienende stengels de blaojen bin oenderan de stengels ofwisselend eplaotst en in t bovenste gedeelte staon de blaojen in kransen de blaojen bin langwaarpig tot langwaarpig roend in de bladsteel versmald toe espitst en an edrukt etand de bloemen bin kermienrood scharlakenrood vermiljoenrood rozerood roze of wit van kleur ze bin plat van vorm en steken uut boven de vleizige steunblaojen ze worren tot centimeter breed bin zwat straolsgewies geliek en dragen een fien lang spoor de waoterfoks komt van oorsprong veur in de baargen in tropisch afrika en op zanzibar de waoterfoks wort veul as kamerplant gebruukt hoewel die de vergangen jaoren in de handel overschaoduwd wort deur de verwante niej guinea impatiens die oek wel oender de naam waoterfoks vlijtig liesje verkocht wort de plant is makkelijk vegetatief te vermeerderen deur middel van stekken t museum palthehof is een museum in t oaveriesselse dörp ni jlusen daor a j kunt leren oaver de geschiedenis van dizze plaatse t museum is in opend deur de historische vereniging ni jluusn van vrogger de verieniging ef sinds de oprichting in hiel wat olde spullen eschunken ekregen die as now in t museum te bezichtigen bint t museum is enuumd naor de femilie palthe die töt laandbezitters op ni jlusen waren t stiet veur t an de zuudkaante van t dörp elegen palthebos vrogger bezit van dizze femilie in t museum vien ie de inventarissen van allerhaand ambachteleke bedriefies boerengerak huusholdeleke veurwarpen en kleraosie d r is een grote verzaomeling spullen van de op den hulst op erichte fietsenfebriek union d r bint een schoelklassien een boerenkeuken en een mooie kamer in ericht ok bint er onder aandere mauettes te bekieken van een ni jluseger boerderi je en een schip det vrogger mit törf deur de dedemsvaort gunk naost de vaste tentoonstellings hef t museum alle jaoren een aandere lösse tentoonstelling d r bint wisseltentoonstellings ewest oaver schoelspullen de union marklappen en letterdoeken olde en ni je blikken en trommels en nog zo wat onderwarpen stad en lande is de oale noam veur de provìnzie grunnen dij tot loat in de e aiw tou bruukt wuir de noam is ontstoan dou de stad en de ommelanden noa de reduksie van grunnen soamen as zeuvende gewest toutraden bie de republiek tot de e aiw tou bestonden der grode tegenstellens en spannens tuzzen de stad en de ommelanden dou dizze deur ainhaidsgevuil tiedens de franse bezetten vot gongen wuir de noam grunnen ook akseptoabel veur t gebied boeten de stad om in woz koarel v grunnen tou te vougen aan zien kolleksie nederlaandse gebieden hai vougde stad en omliggende gebieden soamen tot n provìnzie dij paart wuir van t boergondische kraitsen de nije provìnzie kreeg n bestuur woarbie de positsie van de stad dominant was bleef n waarkelke ainheid wuir de provìnzie anders nait noa karel t der tou deed wuir hai in de nederlanden opgevolgd deur zien zeun filips ii dij opvolgen wuir in grunnen in eerste ploats naauwlieks opmaarkt de weerstand dij t regime van filips mit noame op religieus terrain opruip was veur de ommelanden n meugelkhaid om zoch tegen de stad of te zetten woar de stad zoch nog wel vinden kon in de passifikoatsie van gent moz zai waainig hebben van de unie van oetrecht de ommelanden doarntegen zagen in de unie n uutlezen kaans om zoch van t stedelke juk te bevraiden de spiering latien osmerus eperlanus beheurt tot de femilie van de spieringen osmeridae vrogger worde der veural evist op spieringen in de zujerzee wat noen t iesselmeer is deur veluwse vissers uut harderwiek bunschoten en are plekken die an de zee laggen noen worren spieringen niet zo vaak meer egeten disse vis komt veur in zowel zeut as zout waoter en is een echte scholevis hie houdt van grote open waoters zoas t iesselmeer mar komt oek in de amsterdamse grachten veur een zoutwaoterspiering wort tot cm lang en jaor oud terwiel de zeutwaoterspiering meestentieds niet ouwer as jaor wort en niet langer as cm de spiering is t typesoort veur de femilie osmeridae veural in frankriek en spanje geldt de spiering as een delicatesse de spieringen worden licht efrituurd en mit kop en al egeten veur de voortplanting trekt de spiering in scholen de revieren op de spiering is bezig mit een terugkeer deur de overbevissing op baors en snoekbaors is der volop ruumte veur de spiering umdat de spiering vergeliekbaore umstandigheden neudig het veur are annedrome soorten is de spiering een goed meetinstrement um te zien of de umstandigheden eschikt bin veur soorten as de zalm fint en zeeforel de populaotie in de schelde en langest de zeeuwse kust is verdwenen de zoutwaoterspiering komt veural veur in de waddenzee en in de eems dollard trechtermond in engeland kwam de spiering terug naodat t zuurstofgehalte van t waoter verbeterde baas boppe baas fries veur baos boven baos was een friese dramaserie van bedaenker en regisseur steven de jong van tot wodde de serie bestaonde uut ofleverings van menuten uutzunnen deur omrop frysln baas boppe baas gong over de konservatieve pater familias beant baas espeuld deur rense westra en zien meer veuruutstrevende femilie beant het roggeklachten en zit in de wao hi j is wel aktief as heufdredakteur en kolumnist van de dörpskraante beant is trouwd mit joukje espeuld deur hilly harms zeune sjoerd espeuld deur thijs feenstra schoondochter talieta espeuld deur meriyem manders en heur dochtertien cynthia espeuld deur thirza koopmans wonen ok in et huus van beant en joukje sjoerd is dieredokter en het zien praktiek an huus dochter afke lianne zandstra woont in et westen van et laand en komt altemet op bezuuk bennie speuld deur wybe bruinsma is de buurjongen van de femilie baas hi j is krekt as beant stamgast van et dörpskefé de eerste serie wodde vanof november uutzunnen de in december uutzunnen ofleverings wodden mit kiekers uutzonderlik goed bekeken d r kwam ok een twiede en dadde serie en in et seizoen volgde de vierde en laeste serie vanof november wodde de dramaserie mit ondertiteling uutzunnen deur overiesselse regionaole omroep rtv oost en laeter ok deur bvn de nederlaanse en vlaamse omroep in et butenlaand in de zoemer van wodde de serie ok op e laandelike tillevisie nederlaand uutzunnen de serie baas boppe baas geldde ok as veurbeeld veur inkelde dialektseries as de twentse serie van jonge leu en oale groond en de limburgse serie de hemelpaort de provìnzie antwaarp is ain van de vief floamse provìnzies en ain van de tiene van belgie antwaarp grenst in t westen aan oostfloandern in t oosten aan belgisch limbörg in t zuden aan floams broabant en in t noorden aan nederlaand de heufdstad is de lieknoamege stad antwaarp de provìnzie bestait oet drij arrondisemìnten antwaarp mechelen turnholt in antwaarp wordt t antwaarps proat n typisch dialekt binnen t broabants de provìnzie antwaarp vindt zien oorsprong in de vrouge middelaiwen t oale reumse gebied toxandrie wuir deur t karolische keunengshoes opsplits in meerdere goen ook pagus nuimd zo ontstond ook t go renensium dat ongeveer t gebied omvatte dat man nau kent as de provìnzie antwaarp de belaankriekste karolingische vorst koarel de grode verainde onder zien scepter n riek dat zoch oetrekde van de atlantische ozeoan en de noordzee tot de elbe de midden donau midden itoalie en de ebro noa zien dood wuir t gebied in drij dailen verdaild verdun oostfranzie en lerraaine verainden zoch in en wuiren dou t haileg reumse riek nuimd renensium lag op n strategisch stee aan de schelle tuzzen westfranzie en t duutse riek in doarom wuir t stadke antwaarp verstaarkt mit n kestail dit ook omdat de geven van floandern aal machteger wuiren hierdeur wuir antwaarp n maarkgeveskop mit de maarkgeve as heufd t maarkgeveskop beston dou allend mor oet de stad antwaarp en n lutje gebied der om hìn in kwam renensiumm bie leuven te heuren dij zoch vanof t midden van de e aiw broabant nuimden binnen t heertogdom broabant bleef t maarkgeveskop n ofzönderlk gebied t har n aigens stee in de zèntroaliseerde administroatise dizze wuir stoatenvergoadern nuimd in de e aiw veranderde t politiek klimoat deur aarfnissen en oorlogen kwamen grode dailen van wat nau nederlaand en belgie is onder de heerskop van boergondiers heur beleid kenmaarkte zoch deur zentralisoatsie dit bracht as biegevolg mit zoch mit dat t regionoal bewustwezen ook aanwakkerd wuir dit bracht maria van boergonde tot de beslissen dat de stoaten generoal nije privileges kreeg vanof gong t bewind over op de habsbörgers onder heur gezag wuir de funksie gouverneur invouerd in voardegde kaizer koarel v de sanksie oet woarin t maarkgeveschop antwaarp veur t eerst as ain van de provìnzies vermeld wuir antwaarp bleef vertegenswoordegd in de stoaten van broabant en vanof wuir ook n permanente deputoatsie in t leven roupen dizze instellen was verantwoordelk veur t doagelks beleid veural op finansjeel en fiskoal vlak de spoanse furie en de val van antwaarp harren de feitelke schaaiden tuzzen de zudelke en noordelke nederlanden as gevolg antwaarp verveul tot n regionoal zentrum pas in muik de vrede van oetrecht n ìnde aan de spoanse aarfnisoorlog koarel vi wuir de eerste oosterriekse vorst van de zudelke nederlanden even as de spanjolen waren de oosterriekers absolutisten dij gain raiken mit de lokoale instellens heulen zai bestuurden de gebieden vanoet wienen veural jozef ii drukde zien stempel op de oosterrijkse nederlanden deur t gebied te verdailen in negen kraitsen de kraits antwaarp omvatte noast t maarkgeveskop ook de heerlekhaid mechelen dij tot dan tou n ofzönderlke enkloave vörmd har de stoaten bleven wel bestoan mor de deputoatsies wuiren ofschaft dizze indailen har anders gain laank leven kregen den twij moanden loater wuir t kaizerliek edikt opheven in veroverden de franse revolutsjonaire legers dij n ìnde stelden aan t régime ancien de nederlanden t laand wuir verdaild in negen departementen de tegenswoordege provìnzie antwaarp kreeg de noam departement van de twee neten van de oale instellens en veurrechten bleef dou niks over in t noajoar van kwam t tot oetbarsten van woapend verzet dij vernuimd wuir as de boerenkrijg t departement van de twij neten was t zentrum van dizze körtstondige verzetsaksies noa de instörten van t franse kaizerriek wuiren de noordelke en zudelke nederlanden veraind tot t veraind keunenkriek der nederlanden dit was de eerste moal dat t tegenswoordege gebied antwaarp de noam antwaarp kreeg de grenzen van de departementen bleven grotendails beholden de provìnzies kregen de bevougdhaid heur aigense affeers te regeln via de provìnzioale stoaten ook t doagelks bestuur de deputeerde stoaten wuir in ere hersteld vanof gruide t verzet tegen keuneng willem i noa n woapende opstand ruip t veurlopege bewind in de onofhankelkhaid van t keunenkriek belgie oet in wuir de grondwet ofkondegd woarin de provìnzies as organisatorische en territorioale autoriteiten bevestigd wuiren visserieje is een verzamelnaam veur alle menselijke activiteiten mit as doel organismen uut t water te haolen zoas vissen week schaol en schulpdieren zoogdieren algen en wieren t doel hiervan is gedeeltelijk voedselveurziening drekte en indrekte voedselveurziening en gedeeltelijk as perduktiegrondstof veur o a liem de visserieje kan gebruukt worden as een bronne van inkomsten of as voedingsmiddel de zogenaamde beropsvisserieje of as recreatie de sportvisserieje in relatief veul lanen is de visvangst een belangrieke bronne van inkomsten t andeel dät de visserieje deur middel van dierlijke eiwitten oplevert is ongeveer dit kan in därdewereldlanen zelfs oplopen tot meer as de nederlaanse visserieje is naor verschillende gezichtspunten in te delen de belangriekste visseriejeplekken van t laand bin breskens arnemuun vlissingen yerseke bruinisse tholen stellendam goedereede olddarp scheveningen katwiek den helder oldeschild den oever urk harlingen en zoltkamp belangrieke havens bint wieder iemuun kelienspläte en lauwersoog een vliegtuug of een vliegmesine is een luchvaartuug dat op kan stiegen umdat zien statische vleugeloppervlakken draagkrach opwekken deur de verplaosing van luch hierdeur wonnen t meugelijk emaak um een controleerbaore vluch te maken t vliegtuug blief daorumme in de luch deurdat t veurweertse snelheid hef een vliegtuug verschil van een luchschip deurdat t over t algemeen zwaorder is as luch hoewel der veul luchvaartugen bin wonnen ze neet allemaole vliegtugen eneumd hieronder vallen namelijk oek de helikopter een toestel mit dreiende draagvlakken de zeppelin dee bienao net zo zwaor is as luch de heteluchbellon dee lochter is as luch en as leste de toestellen zonder vaste draagvlakken de deltavliegers en sommigen ultralochte vliegtugen de meestbekende vliegtugen bin de boeing veural de boeing en de airbus der bint velle meer vliegtugen der bint zogeheetn ultralights da bint vliegtugen die bienoa nichts weagen de provìnzie limbörg limbörgs belsj limburg is ain van de vief provìnzies van floandern en ain van de tiene van belgie t grenst in t oosten aan nederlaands limbörg in t zuden aan loek in t westen aan floams broabant en antwaarp en in t noorden aan noordbroabant t bestait oet drij arrondisemìnten de tegenswoordege provìnzie kommt ongeveer overain mit t oale geveskop loon dat in de e aiw veur t eerst nuimd wordt en n laingebied van t prinsbisdom loek was in wuir t geveskop veroverd deur de fransen en vervolgens veul t tot bestuurlieks onder t departement van de nedermoas noa t kongres van wienen in ontstond n nije stoat t verainde keunenkriek der nederlanden woarin de tegenswoordege floamse en nederlaandse provìnzie limbörg n ainhaid vörmden de nije provìnzie kreeg van keuneng willem i de noam limbörg noar t oale heertogdom limbörg dou belgie zoch in ofschaaidde kwam hail limbörg mit uutzöndern van moastricht onder belgisch bestuur as gevolg van t schaaidengsverdrag tuzzen nederlaand en belgie wuiren in baaide limbörgen offisjeel schaaiden mit as grenze de moas t oostelke dail gong noar nederlaand en t westelke dail bleef belgisch rtv oost is de regionaole peblieke umroep van de pervincie oaveriessel de umroep is in as radio oost op ericht en is vort ekommen uut de regionale omroep noord en oost rono in eerste instaantie was radio oost de regionaole zender veur oaveriessel en gelderlaand doe gelderlaand heur eigen regionaole umroep kreeg wördden radio oost de zender alliene veur oaveriessel in wördden de naam ewiezigd in rtv oost en begunden ze as eerste regionaole umroep mit ien ure tillevisie in de weke tegenswoordig mak rtv oost ure radio en tillevisie per dag naor de tillevisie verwiest ze mit tv oost en naor de radio mit radio oost rtv oost is evestigd in hengel mar hef ok nevenvestigings in zwolle en dèventer en zendt uut vanof de uutzi j stesjons zwollerkarspel markel en losser bekende gezichten en stemmen van rtv oost bint maggy dobson ni jslezeres ton ten hove weerman willie oosterhuis prissentator en harm agteresch harm oet riessen komiek ondaanks een köppel niet twentse kopstokken bepaolt twentenaren veur een groot diel t gezicht van rtv oost prissentatoren gasten anpriezende bedrieven meert is de dialectmaond bi j rtv oost in dizze maond wördt d r onder de titel kiek n wa j zegt dictees of eneumen in t sallaans twèents en noordwest oaveriessels bi j prominente en minder prominente oaveriesselaors dit pergramma wördt op eneumen in de staotenzaol van t vroggere pervinciehuus van oaveriessel in zwolle tv oost zendt sund de slim populaire twèentstalige zieperiege van jonge leu en oale groond uut daoraj now de darde riege van zien kunt een deurlopend uizpregramma op tv oost is vet plat waorin jonge speulers uut twente sallaand en noordwest oaveriessel kennisvraogen beantwoordt oaver heur eing dialect t pregramma wördt in t nederlaans epresenteerd deur leonie ter braak die as eva mitspeult in van jonge leu en oale groond sund september kuj op tv oost ofleverings van de fabeltjeskrant ziene waorin de dieren twèents kuiert sund is rtv oost mit organisator van een karstnachtdienst die in t twèents en sallaans ehölden wördt en op tv oost uutezunden wördt ok is alle jaoren mit karst herman finkers en john croezen heur tiekenfilm kroamschudd n in mariaparochie een humoristische twèentse kiek op de geboorte van jezus veur de tillevisie op oldejaorsaobend hef tv oost de twèentstalige oldejaorsconference mbh van helligen hendrik uutezunden op radio oost prissenteerden moniue sleiderink en bert eeftink töt en met t streektaalpergramma aksent mit gasten en meziek uut verschillende ok niet nedersaksische kontreien mit umroep gelderlaand onderholdt rtv oost t nedersaksische meziekstesjon alles plat een vul is t jong van een peerd een vul wordt niet ezien äs een vul äs t older is äs jaor vrouwelijke en mannelijke vullens lieken op mekäre de verschillen kommen pas äs t vul older wordt t geslach van een pasgeboren vul is vaste te stellen deur onder de stät te kieken de anleg van de vrouwelijke geslachsdelen is al zichbaor de drach van een mere duurt elf maonden een vul wordt meestentieds s nachs geboren äs e geboren is zal die nog niet kunnen lopen nao een paor uur prebeert e zelf op te staon umdät zien benen te wied uut mekäre staot stiet e lomphändig en wankelend e op zien poten de mere holt hum goed in de gaoten terwiel die zien eerste stappen in de grote wereld zet n koare ook koar is n steutwoagen mit ain of twij roader dat gebruukt wordt as toenraaive of in de baauw t gebruuk van n koare steunt op t principe van n simpele hefboom t steunpunt ligt aan t ìnde woar t rad zit de laden ligt op körte ofstand van dat steunpunt op grode ofstand van t steunpunt is doarom n bepoalde lege kracht genog om de loaden te rizzen koaren wuiren al in de middelaiwen gebruukt om swoare dingen te verploatsen tegenswoordeg is t veural n toenraaive dat gebruukt wordt veur t verploatsen van dingen dij stoer te droagen binnen zo as zaand grode houveulheden krödde en bloader n puut ook pude of pute is n madde môkt van plestiek zai worden bruukt as mitneem container veur konsumeerde produkten zai worden maisttieds môkt van poly etheen of pampier en hebben heur aigens formoat en opdruk t veurdeel van n puut in vergelieken mit n stoffen madde is dat man hom zo vot gooien ken der binnen verschillende soorten puten t woord puut is n typisch grunnegs woord t is t ain van de maist bruukte grunnegse woorden en wordt voak ook bruukt in t nederlaands van grunnegers t is in summege drìntse grìnsgebieden ook populairder worden deur t veulvoldige grunneger gebruuk edik ook edikke of edek is n levensmiddel dat ontstaait as giste produkten verzoern deur de juuste bakterien as bieveurbeeld bie de riepen van wien locht in t vat komt kin de alkohol omzet worden in zoer en ontstaait wienedik edik is chemisch zain n oplössen van tot edikzoer mit roek en smoakstoffen voak wordt edik ook bruukt as konserveringsmiddel veur gruinte as gruken en lutje siepelkes in engelaand doun ze bie summege gerechten edik over t eten hìn bieveurbeeld bie chips en patat standerd krigst bie t zolt en peperstel edik op toafel zodatst der zölf bie kìnst doun in twìnte doun ze ook edik over de mous de revier de iessel of iesselt nederlaands ijssel of gelderse ijssel um an te duden det t niet de hollaandse iessel is is een oftakking van de rien de revier takt bi j westervoort an de oostkaante van arnem of van de rien en streumt noordoostelk en later noordelek hen t ketelmeer de iessel is umdebi j kilometer laank de oorspronkeleke bobenloop van de iessel is niet t traject westervoort doezebarg det egraoben is mar de olde iessel teengswoordig een zi jrevier die bi j doezebarg in de iessel uutmondt aandere zi jrevieren bint de berkel en de schipbeek t ganzediep is een olde oftakking van dèventer töt nao attem is de iessel de grèens tussen gelderlaand en oaveriessel mar dielen van det traject ligt hielemaol in oaveriessel bi j dèventer olst en wieje det giet ok op veur t leste traject nao kampen en t daor teengaover eleeng iesselmuun vörmen de revier een kleine delta mar buten t keteldiep de heufdtak bint de aandere naarms of edamd de veurnaomste plaotsen an de iessel bint zutfent dèventer en kampen zwolle lig a j t sekuur bekiekt meer an t zwatte water as an de iessel mar de mèensen ziet zwolle toch vake as een iesselstad historische stadties an de iessel bint ok doezebarg en hattem t lik derop det de iessel ontstaon is umdebi j veur christus toen as de romeinse strieder drusus de rien op de olde iessel ansleut deur middel van een kenaol det ze de fossa drusiana neumden dit is de teengswoordige bobenloop van de iessel de romeinen hebt dit kenaol angelegd umdet ze d r aover prakkezeerden de greens van t riek van de rien naor de elbe te verschoeven wat ze niet veur mekaar ekregen hebt ze wollen de fossa drusiana gebruken um mit boten naor flevo lacus een meer daor as now flevolaand lig te kunnen varen mit de toetreding van dartien nederlaandse steden töt de hanze in de e eeuw naamp de iesssel een belangrieke plaots in op de haanzeroute teengswoordig kuj kuierend of op fietse laangs de iessel de haanzeroute volgen elk jaor op de leste zundag van september wördt op de iessel de veluwerally ehölden mit honderden dielnemers is dit ien van de grootste kano prestaotsietochten in nederlaand ze start vanuut rhederlaag bi j giesbeek mit ofstanden töt an zutfent km dèventer km of kampen km t is ok meuglik um t traject dèventer kampen te varen ok km mar dan hej minder stroom mit iesel ook iezel is n vörm van neerslag woarbie regen bevraist zodroa t op t oppervlak komt hierdeur ontstait n iesloagie op t oppervlak bv stroat of riepe t iesloagie ken zuch op verschillende menaarn vörmen maisttied aan t ìnde van n vôrstperiode as de grond bevroorn is dat is goud meugelk omdat de grond voak laanker kold blif as de lucht dij der overhìn strullt n dooiaanval begunt maisttied op ainege honderden meters hoogte woar de minder koale lucht binnenstrullt de koalere vraislucht het deur heur legere temperatuur n groder gewicht as de zaachtere lucht doardeur wait de vorst zoch aan t eerdoppervlak t laankst te behoalen as de regen uut de hogere waarmere duilen op de grond de legere koalere dailen vaalt bevraist t t verroadelke is dat t uutspraaid is as regen bevroorn op de eerdoppervlak komt hait t hoagel en blif t in körrelgies of sums zulfs as bollegies op de grond liggen iesel het voak ontspoorde trainen en valpartaaien as gevolg ook op de wege het t verkeer der voak last van mit ongelukken as gevolg een baentiesman ok wel ambtener is een persoon die is ansteld in een eupenbaore betrekking om een diel van de overhiedstaeken te verrichten op veurweerde dat hi j ondergeschikt is an een hoger gezag ofhaankelik van heur funktie leggen baentiesmannen een zuveringseed of ambtseed of baentiesmannen kunnen warken bi j et riek de perveensie et gewest de gemiente of bi j instellings die beheerd wodden deur de staot of eupenbaore lichems en gien arbeidsoverienkomst neffens burgerlik recht hebben een antal funkties binnen een waoterschop komt bi jveurbeeld in anmarking veur de baentiesmanstaotus naost disse strikte definisie bestaon d r aandere minder strikte definities warknemers van semioverhiedsinstellings wodden vaeke as baentiesmannen zien in et bedriefsleven wodt baentiesman of ambtener wel bruukt as een lillik woord veur warknemers die niet slim produktief bin pierre auguste joseph messmer meert vincennes fraankriek augustus paries was een bestuurder in de fraanse overhied van gaullistische snit onder president charles de gaulle was hi j menister van defensie en onder president georges pompidou bekleedden hi j het ambt van eerste menister messmer kwaamp in onder de waopens in de twiede wereldoorlog vocht hi j an de kaante van de vri je fraansen en sleut hum an bi j de staf van generaal de gaulle hi j hef in afrika slag um bir hakeim italië fraankriek en duutslaand evochten en deu mit an de invaosie van normandië nao de oorlog bekleedden hi j veur fraankriek posities in varre laanden in wördden hi j nao een parachutelaanding vast eneumen deur de vit minh die teung de fraanse politiek in fraans indochina vocht hi j wus al vlogge vot te koemen in afrika hef hi j hoge commissaoris van verschillende gebieden ewest t historische proces van dekolonisaosie hef hi j esteund messmer beheuren töt de trouwe medestaanders van de gaulle en was menister van defensie töt dizze leste t ambt van president neerleggen oppe defensiepost kreeg hi j in te maken mit n opstand van generaols ok zetten hi j de fraanse ontwikkeling van kernwaopens in gang wat of deur de gaulle ewenst was in wördden messmer menister van oaverzeese departementen en gebiedsdielen in benuumden hum president pompidou um jacues chaban delmas as eerste menister op te volng hi j stönd an t heufd van drei körtdurende regerings twei jaor later volgden hum jacues chirac op as ofgeveerdigde van t departement van de moselle en fractieveurzitter van de gaullistische rpr bleef messmer in de nationale verzameling töt van töt was hi j ok borgemeister van sarrebourg van verscheiden belaangrieke instellings hef messmer veurzitter ewest in wördden hi j uutekeuzen um bi j de académie franaise te koemen ok vanof det jaor was hi j kanselier van t institut de france hi j had veule dekeraosies en hef verscheiden waarken oaver zien leben uutegeben pierre messmer hebt ze wel de leste gaullist enuumd oaver zien invloed hef hi j ezegd det hi j in de gelegenhied ewest hef um keuzes te maken wat niet krek t zölde is as zien eing wil uutvoeren van de onafhaankelkhied van algeri je hef messmer veurstander ewest van de koloniaole tied geleufden hi j det dizze veurdelen ehad hef zoas de vrede die vake handhaafd wördden oaver de studentenopstand van mei zee messmer det hi j de veraanderende weerden in de maotschoppi je niet hef willen teungholden mar wal de anarchie en het geweld volngs messmer vergist de ecologische activisten teung kernenergie heur umdet t een schone vorm van energie is heks hasje is n grönnegs mythisch figuur oet westerwoolde rund dizze vrouw geit n sage rund under de woolgens umdat zi bi zèlng woonde is dizze sage veural in zèlng vernuimd in zèlng is t kavvee de heksenketel vernuimd naor heks hasje ok de hassebaarg komt op dizze meneier an zin naom heil heil laank leden dou in westerwoolde alles nog moor klein en meinschaar was leefde der n heksken in t midden van aandere heksen trollen en weite wieven dit heksken waar heil klein en haar eit koolde vouten van t drabbege moor zi waar vaok verkoolden en neisde daorum slim veul hatsjie hatsjie al gaauw nuimde man heur daorum hasje zi wörde veul taargd deur elkenein veuraal deur dei aokelke weite wieven dei an de baank van t lutje revierken hoesde hasje besloot um man te verhoezen zi steeg up heur bezzempken en zweierf over de moren en t westerwoold up eins zag zi n lutje heuvel mit baarkebomen en wenen hier blief ik docht zi zi muik waarme slofkens van zaachte blaoder en n stel neie bezzemkens van weensprikken as t duuster wur stookde zi n vuurken um zuk te waarmen en um wat lucht te hebben de weinege mìnzen dei saovends heur weeg zöchde over de tangen deur t moor zagt t luchtschiensel en belaandde op hasje heur heuvel van waor zi ander dag heur weeg weer vond as hasje op heur bezzem rundvloog en kwaodwollende mìnzen ankommen zag gungt zi as de ment naor under en doofde t vuurken zodat zi verdwaolde mit alle gevoolgen vandein zo vergungt t ok n rieke keunek dei mit n kaore goold deur t moor reisde hasje haar vernomen dat hi zin onderdaonen oetmaargeld haar en heil minneg behaandeld haar dou hi vlak bi de heuvel waar doofde zi t vuur hi waar binao boven dou de waogen votzakde umkipte en mit de keunek en aal t moor in zunk tot nou tou heft man nog niks van t goold opdolven zo laankzaomerhaand nuimden de mìnzen dei zaandheuvel de hasjesbaarg laoter verhaspeld tot hassebaarg of hasselbaarg der kwamt deur de jaoren hìn aal meer mìnzen in westerwoolde wonen dizze mìnzen gungt t klein oetgraoven en der ontstond vennen en baauwlaand t moor verdween laankzaom en der wörde op zeid en wonnen hasje begon zuk aal minder op heur gemak te vuilen in t westerwooldse laand en vloog up heur bezzem zuudoostwaorts wieder en wieder tot zi zuk weer neerluit up n hogere en meer beboste heuvel in de nao van n grote revier in t midden van duutslaand daor ligt den ok n plaots hasselberg waor hasje en heur femilie nog aal woont en zuk thoes vuilt messchein a je up n duustere aovend of nacht eins op de hassebaarg kiken gaot vi je nog femilie van heur tuzzen de stroeken of in n holle boom en a je n vuurken in t duuster zein up de hassebaarg weit ie t wizze de opstalboom is t middelaiwse dingstee van de zeuven fraise zeelanden bie rahe aauwerk ôfgevoardegden van de fraizen troffen ainander tot in de e aiw om mekoar te beloven de fraise vraaihaid te respekteern en te haandhoaven rechtvoardeg te wezen en om grode beslissens te nemen omdat de middelaiwse fraizen gain vôrsten harren wuir dizze fraise vraaihaid mit de zegswieze eala frya fresena bekrachtegd dizze zegswieze stait tegenswoordeg op t woapen van oostfraislaand de bieainkomsten bie dizze opstalboom kennen zain worden as n joarvergoadern opstalboom betaikent ophangboom en verwiest noar de funksie van de aaik as belaankriekste stee in de fraise landen hier wuir noamelk noast t besturen ook rechtsproken de aaik geul in sommege germoanse stammen as haailege boom op t stee woar de opstalboom vrouger stond stait nou n monument dat heugt aan de opstalboom de zeuven fraise zeelanden waren in de middelaiwen zölstandege fraise laandskoppen t is nait wizze of t tal zeuven letterlieks nomen worden mout of dat t der meer waren in de bond van de zeuven zeelanden waren in alle gevallen meer as zeuven gebieden verbonden mor of dij almoal as ain van de zeelanden zain wuiren is nait dudelk in n opdailing van de fraise noordzeekust worden de zeelanden zo indaild varioatsies hierop nemen ook fraislaand over de aider op as ain van de zeelanden in stee van overjade welkend nou juust is is nait wizze de bond van de zeuven zeelanden kwamen elk joar op de dinsdag noa pinkster biemekoar bie de opstalboom bie aauwerk de laauwers of laubeek is n revier dij vuur n groot paart de grins tuzzen de nederlaandse provìnzies frieslaand en grunnen vörmt de revier is de noamgever van de oorspronkelke laauwerszee en t noudagse laauwersmeer de revier den nog n beek ontspringt ten zuudoosten van t dörp suurhoesterveen bie gerkesklooster strobosk kruust de laauwers t prinses margrietknoal van staarkenbörgknoal woar de olle voart ien de laauwers uutmondt bie de schaalkendam krigt t de bredte van n revier even wieder splitst de revier zok ien n friese toek de olle laauwers en n grunneger toek t zieldaip dij even ten noorden van paiderziel weer bie mekoar kommen ten noorden van munkeziel wordt t via de munnekezielsterried omleid om bie zoltkamp vuurbie t friese ziel ien t laauwersmeer alsnog soamen te kommen mit t rietdaip feitelk is de oafstrulln van t gedielte ten noorden van strobosk noar t zuden richt t friese ziel wordt allend bie neudgevaaln bruukt de geul tuzzen aailaand en röttumerploat heet ook laauwers en ken zien worden as de vuurtzetten van de revier over de waddenzee vandoar dat aailaand fries is en röttum grunnegs de geul ten noorden van waarvum dij oetmondt ien de laauwers heet zuudoost laauwers hoogezaand sapmeer nederlaands hoogezand sappemeer is n vrougere gemainte in de provìnzie grunnen de vrougere gemainte beslagt n oppervlak van km woarvan km wotter t zuudloardermeer op jannewoari is gemainte hoogezaand sapmeer opgoan in de nije gemainte midden grunnen de vrougere gemainte hoogezaand sapmeer bestaait uut de volgende ploatsen en gehuchten achterdaip börkomnij börgweg foxham foxhol foxholsterbosk hoogezaand joagerswiek kaalkwiek kiel klaainemeer wolle lula houk meerwiek nijkomnij sapmeer tripskomnij wotterhuzen westerbrouk baarge in de e aiw wuir begonnen mit de ontginnen van de veengronden ten zuud oosten van de stad grunnen tiedens dizze ontginnen ontstonden de dörpen en gemainten hoogezaand en sapmeer in is de gemainte hoogezaand sapmeer ontstoan deur t soamengoan van dizze baaide gemaintes tegenswoordeg binnen baaide dörpen aanmekoar gruid woardeur baaide dörpen sums ook wel soamen as hoogezaand sapmeer nuimd worden aan de spoorlien grunnen schaanze liggen stations binnen de gemainte hoogezaand sapmeer kropswl houk hoogezaand sapmeer en sapmeer oost buslienen in de gemainte hoogezaand sapmeer loppersom nederlaands loppersum is n dörp en n vrougere gemainte in de provìnzie grunnen de gemainte het inwoner jannewoari en beslagt n oppervlak van km t dörp loppersom ligt aan de lopster wijmers in t zentrum stait n schiere gotische gedailtelk romanogotische kruuskèrk de petrus en pauluskèrk mit n schier interieur de gemainte is voak t epizentrum van de eerdschokken as gevolg van de bodemdoalen deur de winnen van eerdgas in is delfziel n daam en loppersum bie nkander doun in de gemainte emsdelta de gemainte loppersom omvat de volgende ploatsen aikwerd aikwerderdraai ainum froamklap garrelsweer garsthoezen houksmeer honderd hoezenge kolhol leerms loppersom lutjeriep lutjewiewerd merum middelstom oosterwiewerd startenhoezen stedum stork toornwerd westeremden westerwiewerd wirdum wirdumerdraai t zaand zeeriep zieldiek loppersoum ligt aan de spoorlien grunnen delfziel mit stations in loppersom en stedum doarnoast binnen der veur t openboar vervouer in de gemainte nog de volgende buslienen leek ook laik of de lieke is n vrougere gemainte in t westerkwartier provìnzie grunnen t komt ongeveer overain mit t olle gewest vredewold de heufdploats is leek wieder bestait t oet de dörpen zeuvenhuzen tolbert midwolle lettelbert oostwold en enumatil aimentil leek stait veural bekend om de börg nienoord bie de heufdploats dit is n olle börg dij oorspronkelk baauwd is deur de femilie van ewsum oet middelstum dij de nije oert nieuwe oord nienoord sticht het om in t gebied ten zuden van laik te begunnen mit t groaven van törf op t landgoed nienoord is in de börg t nationaal rijtuigmuseum vestegd wieder is der n groot familiepark en n zwemkasteel zwembad mit overdekte boaden en n boetenbad op t terraain is ook t openluchttheoater podium nienoord te vinden aan de rand van t landgoed is de camping westerheerdt vestegd en der is ook nog n iesboan annex windhondenrenboan leek het n mooi overdekt winkelcentrum de liekeblom de regionoale scholengemainschop de borgen geft onderwies op vmbo havo vwo en gymnasium niveau scheemde nederlaands scheemda is n dörp en war n gemainte in de provìnzie grunnen de gemainte beslagt n oppervlak van km woarvan km woater de gemainte ligt in de streek t oldambt de gemainte is ontstoan in deur soamenvougen van t olle scheemde mit de gemaintes midwolle en t hammerk in meert muik de provìnzie grunnen bekend dat scheemde op termien soamenvougd worden zel mit winschoot en reiderlaand op jannewoari is t dan ook opgoan in nije gemainte oldambt dat scheemde op termien soamenvougd worden zol loat zain dat de geschiedenis zuch herhoalt vrouger bestond scheemde uut meerdere leutje dörpkes as zwoag scheemdermeer eexte en zaant dizze dörpen bunt in de loop der joaren soamenvougd de gemainte scheemde bestaait uut acht dörpen noamelk kloosterholt in t nederlandse beter bekend as heiligerlee midwolle t hammerk scheemterhammerk oostwld scheemde t woar en westerlij in kloosterholt bevindt zoch t klokkengieterijmuseum hier is te zain hou klokken goten worden n aander museum besteedt aandacht aan de slag bie kloosterholt slochter nederlaands slochteren is n dörp en n vrougere gemainte in de provìnzie grunnen de vrougere gemainte beslagt n oppervlak van km woarvan km woater t schildmeer is nou nog t ainege grode meer in dizze vrougere gemainte meerstad n nije woonwiek rond n nij aan te leggen meer zel in de toukomst baauwd worden tuzzen slochter en grunnen in is dit gebied noar de gemainte grunnen goan op jannewoari is gemainte slochter opgoan in de nije gemainte midden grunnen de vrougere gemainte slochter omvat de volgende ploatsen en gehuchten froombos haarstee hellum kolham legelaand luddeweer t schild schaarmer schewl sibboeren slochter staindam tjuggem woudbloem slochter staait bekend deur heur gaswinnen de gasbel van slochter bevatte miljard kubieke meter en haar doarmit twij daarde van de nederlandse gasreserves zuudhörn nederlaands zuidhorn is n loug en vrougere gemainte ien provìnzie grunneng in nederlaand de hudege gemainte ontstond op jannewoari deur t soamenvoegen van de vaaier gemaintes auwerd gruupskerk ollehoof en zuudhörn dizze vaaier gemaintes binnen nog trug te zain in de gemaintvlag woarbie de vaaier greune zwoanen stoan veur de vaaier vermoalege gemaintes de gemainte is onderdiel van t corop gebied overg grunnen de gemainte moakt geogroafisch en ekonomisch diel oet van t westerkwartaaier en was oorspronkeliek veuraal op de laandbaauw richt deur de aansloeteng op de wegverbindeng n en trainverbindeng tuzzen t stad en leewerd de tounomen automobiliteit t oafnemen van t aantel arbaidsploatsen in de laandbaauw en t deur de provìnzie aanwiezen van t dörp zuudhörn as gruikeern noa wuir de gemainte aal meer n forensengemainte veural op t stad richten t dörp zuudhörn is doardeur relatief veul staarker gruid as de andere keerns binnen t gebied en de bevolkeng is der relatief zain hoger oplaaiden zuudhörn is n relatief welvoarende gemainte mede deurdat der n eerdgasveld en n geschikte grondloag veur de opslag van dit gas aantroffen is ten noorden van t loug gruupskerk wat aanlaaideng was veur de nam veur de exploitoatsie van dit veld en de ploatseng van n opslagstee veur t opvangen van körte pieken ien t gasverbruuk binnen de hudege gemainte liggen de olle kultuurlaandskoppen middag en homsterlaand ook wel soamen nuimd as middag homsterlaand dit gebied ligt rond en boven t dörp ollehoof en is t oldste kultuurlaandskop van west europa de gemainte zuudhörn omvat ook de volgende ploatsen en stadspaarten aalsum auwerd balmahoezen barnwerd bril de kampen de povvert de roegeweerd n ham n hörn daipswal elektra englum fraansum frytum gaaikemadiek gaaikemaweer goarkeuken gruupskerk heereboeren t houkje hoogemij ikum kenwerd kievitsboeren kommerziel korhörn legemij lammerboeren laauwerziel nijhoof nijklap nijziel noorderboeren noordhörn noordhörnergo noordhörnertolriggel okswerd ollehoof pama paiderziel t roegzaand soaksum selwerd spanjoardsdiek staintil viskvliet wierumerschaauw gedailteliek zuudhörn en t noordelieker legen noordhörn binnen rond ontstoan ien n gebied woar de zee aleer oaf en toe over t laand kwam en vruchtboar slib oafzette van baaide lougen ligt de keern op n zaandrog van om en bie kilometer dij t leven hier meugeliek moek t dörp wuir geleideliek aan n vestegengsploats veur renteniernde welstelde boern zo wuiren ien en rond de ploats börgen baauwd de jellemabörg klinkemabörg en hanckemabörg de letste börg dij oafbroken wuir was de hanckemabörg om en bie van dizze börg is allend t skathoes overbleven wat ien herbaauwd wuir de omtrekken van de börg binnen ien in de omgeveng aangeven deur de historische kring zuudhörn dizze börg het laange tied t gezicht van t loug bepoald en t woapen van de was tot de gemaintelieke heriendeleng van ook t woapen van t dörp en gemainte dizze femilie wordt noameliek verantwoordeliek holden veur de stichteng van t loug de gemainte zuudhorn ligt sunt aan de spoorlien grunneng leewerd mit stations in zuudhörn en gruupskerk buslienen in de gemainte binnen hounder of honer enkelvold hìn ook rèbbe tude of tuut latain gallus gallus domesticus binnen domesticeerde vogels uut de femilie van de fazantachtegen phasianidae der bestoan n hail ìnde hounderrassen man denkt dat de hounder ofstamt van de wilde gallus gallus het bankivahoen ook wel t rode boshoen nuimd t is n schuw wantrouweg en sluw daaier dat net zo groot is as n krielkip t bankivahoen komt in india en zuudoost azie nog aal in t wild veur n hìn ken goud haard vouer zo as maaiskörrels eten wat zai oppikt komt eerst in n puut terecht de krop t wordt doar mit spij weekt doarnoa binnen der twij moagen dij mithelpen om t vouer fien te kriegen de kliermoag vougt moagsappen tou veur de wiedere verteern de spiermoag kneedt t vouer en moalt t fien doarnoa wordt t wieder verwaarkt in de dunne daarm de reststoffen verlôten t lichoam via de endeldaarm en de kloaka n hìn het twij blindedaarms zai helpen bie de verteern van raauwvezels en onttrekken vocht aan de vouermassa hounder kinnen heur kop hail wied in alle richtens draaien dat komt deur t grode aantal haalswaarvels vartien de mìnsk het der mor zeuven hounder kieken nait wied wat wieder as viefteg meter bie heur vot gebeurt kinnen zai nait zain n hìn het gain oorschelp wat op meer as viefteg meter ofstand gebeurt hoort e nait n hìn zugt kleurn ook aands veur n hìn is roodgeel de kloarste kleur overegens hebben hounder wel oorlelkes maisttied leggen hounder mit witte lelkes witte aaier en gounend mit rôze lellen broenen hounder hebben de naaigen om noar rooie veurwerpen te pikken wat opmaarkelk is omdat heun kam en lellen zölf rood binnen as n hìn ainmoal blödt deur t pikken ken t hierdeur gebeurn dat hounder mekoar oetìndelk doodpikken lokoal in de achterhouk leert man luu oet t westen plat proaten deur de zin den tuute in den toete doon grönnegs de tuut in de puut doun woarbie de luu oet t westen ongeleuveg kieken n tudeaai oetsproken as tuudaai is n aai van n hounder tude onbevruchte tudeaaier worden voak bruukt as vouermiddel dat vanolds veul deur mìnsken eten wordt andere daaiern woarvan aaier eten worden binnen ainder en gaanzen in nederlaand wuiren in gemiddeld aaier per perseun eten de maiste aaier worden thoes hail eten mor der worden ook veul aaier verwaarkt in kouk toart pasta en twijbak aaidoren binnen n emulgator en vörmen mit wat eulie en edik n emulsie majonèze tegenswoordeg willen veul mìnsken t aai laiver van n hounder dij wat meer leefruumte het as in n legbatterij dizze aaier haiten scharrelaaier van scharrelhounder john donne londen londen meert was een dichter skriever en predikaant die de engelse renaissance in de tied van elizabeth en jacobus luuster bi jzetten donnes olders waren kattelieken in een tied det de anglicaanse karke ien esteld was en paapse mèensen vake vervolgd worden zien moe stamden of van de humanist thomas more en zien va stamden uut een olde welse femilie hi j worden thuus eskoeld en gung daornao naor de universiteit hi j studeerden niet fermeel of want dan mos ie de engelse monarch as heufd van de karke erkennen vervolngs hef hi j lichtkaans in europa rond ereisd in de jaoren stapten donne aover op t anglicanisme in begunden hi j an een rechtenstudie zien eerste dichtbundels satires en songs and sonnets gungen rond onder zien kameraoden op zuuk naor roem en ienvloed naamp hi j diel an expedities teung de spanjaorden en hi j kwaamp te warken veur de hoge staotsman sir thomas egerton dizze bracht hum t parlement in hi j skreef veule gedichten miest naor lati jns veurbeeld mar oorspronkelijk van aord deur zien skarpe verbeelding um zien charme en wit onderholdende geleerde humor muchen de vrouwgies hum geern lieden in trouwden hi j mit anne more zie duurden veur de brulfte gien toestemming te vraogen van heur va sir george more umdet zo n belaangriek man t mit t huwelik niet iens zol hebben ewest annes va leut donne een tiedlaank opsluten toen as hi j heurden van de trouweri je en donne raakten zien anstelling bi j egerton kwiet in de jaoren die volgden had hi j t slim lastig um zien femilie te onderholden in betaalden annes va dan toch de bruudsschat donne reisden in fraankriek en italië en terogge in engeland lik t det hi j stokken hef helpen skrieben die teung kattelieken ericht waren hi j skreef een propagandastok veur keuning jacobus pseudo martyr en worden hierveur töt doctor in de letteren benuumd deur de universiteit van oxford ok penden hi j een satirisch stokkien teung de jezueten ignatius his conclave donne hef een melancholisch man ewest die overwogen hef hum te verdoen in t wark bianthanatos van t grieks veur zölfmoord skreef hi j aover de redens die een zölfmoord rechtveerdigen konden donne s stried had ok mit t geleuf te maken hi j vuulden hum niet van zien eing heil verzekerd uut zien wark sprek een grote morele ernst en hi j höld hum bezig mit de perblemen tussn de anglicaanse en de rooms kattelieke karke hi j hef eskrebem det elke karke die de kristelijke beginselen hooghöld wal een waore karke mos weden tussen en skreef hi j religieuze gedichten die töt de beste in de engelse literetuur erekend worden er worden op an edrongen det donne veur de karke van engelaand an t wark gaon mar hi j vuulden hum niet weerdig en wol liever seculier wark det hi j aal niet vienden kon zöls de keuning leut weten det hi j donne veur de karke an t wark hebben wol in kwaamp donne veur sir robert drury te warken daor as hi j mit deur fraankriek en de lege landen reisden en die donne s femilie herbargden donne skreef varzen bi j trouweri jen en aoverliedens waoronder t aoverlieden van drury s dochtertien elizabeth hi j zat opni j in t parlement en bleef perberen um bi j de staot in dienst te kommen in plaats van bi j de karke uuteindelek voltooiden hi j zien griekse en hebreeuwse studies en een stok essayes in divinity en hi j worden in töt diaken en priester ewi jd al rap worden hi j benuumd töt predikant van de koning en kreeg hi j een theologische graod van de universiteit van cambridge zien honderdzestig aover ebleben preken leest ze vandage nog aal in kwaamp donne s vrouwe in t kraombed uut de tied dit speulden zien gezondheid parten in een karkelek poletieke functie reisden hi j naor duutslaand en in worden hi j anesteld as deken van st paul s kattedraal daor as hi j zien belangrieke wark sekuur uutvoerden erstellende van een slimme koorts skreef hi j devotions upon emergent occasions in de leste jaoren van zien leben störben verskeiden kameraoden kiender en zien moe nao zien dood worden donne begraoben in st paul s daor as nog een beeld van hum te vienden is bi j leben was donne as predikaant t miest bekend postuum worden in zien poems uutegeben in publiseerden izak walton een life van donne binn n neengtig jaor nao zien dood bent donne s poems seuben keer opni j edrokt daarnao waren de mèensen een tiedlang minder drok op zien wark vanof de neengtiende en veural in de twintigste eeuw is der een ni je grote belangstelling ontstaon veur donne s proza en gedichten t s eliot stund mit zien stok the metaphysical poets an de wieg van een ni je appreciatie van de metafysische dichters zoas donne een kenmark van de metafysische poëzie daoras donne de veurnaamste exponent van was is de conceit de stark uut ewarkte metafoor die vake netuurkundige veurbeelden gebruukt een beruumd prozafragment det donne hef eskreben komp uut aoverdenking in devotions upon emergent occasions gieniene is een eilaand det allennig uut humzölf bestiet iederiene is een stokkien van t vastelaand van t gehiel as deur de zee een klute weg espuuld wordt is europa daor minder umme krek as wanneer een hiel stok kuste weg espuuld wordt krek as wanneer t huus van oen kameraoden of oen eing huus weg espuuld wordt ieder zien dood nimt iets van mi j weg umdet ik betrökken binne bi j t mèensdom en vraog daorumme nooit wie as ze koomt halen ze koomt veur oezölf een religieus gedicht van john donne hier mit vri je drèentse vertaling is a hymne to god the father ok to christ of christo salvatori eheetn de open haard is de mederne uutvoerige van de heerd waorbie neet de verwarming van de kamer veuropsteet mar de gezelligheid toch kan de verwarming deur disse gezellige vorm van verwarming verstark wonnen deur t gebruuk van een spatscharm t spatscharm zurg veur een zachte fiene warmte deur de straoling van t gietiezer ho dikker de plaote van t spatscharm ho starker de straolende warking de doeltreffendheid van een open haard kan mit een spatscharm tot verbeterd wonnen de kombinasie open haard en verwarming is eerder regel as uutzundering der bin zelfs open haarden in gebruuk dee op gas of elektriciteit warken mit of zonder ofstansbedienige en een paor nao emaken stobben hemmen tegensworig ku j op tillevisie videobanen of dvd s ofspeulen mit een braandende open haard een kwispeldoor is een spiejpotjen of een bakjen um in te spiejen t is bedoeld um spieje en sliem uut de mond in op te vangen vrogger stungen der in kefees soms kwispeldoors waor oek de ressen pruumtebak in uut espiejd konnen wonnen kwispeldoor is of eleid van t portugese woord cuspidor dat spiejpotte betekent t woord en t gebruuk um een potte veur t spiejen te gebruken kwam via de voc naor nederlaand een deel van indië was vér de verovering deur nederlaand in hanen van de portugezen de zeeluui en haandelaren nammen de cuspidor van ze over vake zag een kwispeldoor der uut as een vaoze ze wanen meestentieds van versierd diggelwark keuper of email in de e eeuw was spiejen in europa neet zo netjes meer to verschenen oek de bordjes niet spuwen neet spiejen in bieveurbeeld trams treinen karken en kefees want in openbaore ruumtes spiejen dat du j neet in grote delen van azië is spiejen in t openbaor nog heel gewoon alles wat ofval is mut uut t lief vient de aziaat in azië vie j daorumme nog de heeltied spiejbakken sins t begin van de e eeuw prebeert china t spiejen in t openbaor an te pakken dit dut china um een goeie indrok te maken op toeristen en toekomstige zakeluui een tune is een of esleuten stuk grond waor siergewassen greuntes en of krujen veur eigen gebruuk verbouwd kunnen wonnen mit t ontstaon van de eerste vaste woenplaosen verschenen oek de eerste akkers um verrinewering en vraot van dieren en gewassen te veurkoemen wönnen der vake een stekelige beplaanting dee dronge op mekaar stungen umhinnezet umdat de wilge de haozenoete en de meidoorne in nederlaand van neture veul veurkoemen wönnen ze vake gebruuk as hegge t gung dan um de twee of dreejaorige takken daorvan disse bin soepel en buugzaam genog um dermee te kunnen vlechen zo n hegge wönnen een tune eneumd laoter gung de naam van de hegge over op t umsleuten terrein zelf in t duuts betekent zaune nog de heeltied een hegge de betekenis ofrastering umheining haj zowal in t nedersaksisch as in t nederlaands een veurbield uut t drèents de toen sleut de hof of een veurbield uut t achterhoeks uut t verhaal wakelbrinks dina deur g j meinen in den hondetoen van witte latten veur de deure ston den kettenhond te blökkene daornaos wönnen der bie de bouw van een klooster oek een ummuren tune an eleg veur de verbouwing van o a medesinale krujen vandage de dag is de tune in nederlaand meestentieds een deur schuttige of esleuten stuk grond waor de meensen buten kunnen zitten de tunecentra doon t tegensworig barstensgoed mit t verkopen van siergewassen in aandere lanen kump t soms veur dat tunen neet of esleuten bin drents citaot uut hoe kan dat nou op niks is zoas t lek van skik een schuttige of schutting is een arfofscheiding dat meestentieds emaak wonnen van hout in t algemeen scharmp een schuttige de tune of veur wat derachter lig t zurg oek meer veur een privésfeer in de tune bie sommigen veurbiegangers wek t niejsgierigheid op ze kieken dan oek over de schuttige hinne of preberen deur een gat iets te zien van wat der an de aandere kaante van de schuttige gebeurt as de arfofscheiding deurzichtig is dan is der meestentieds sprake van een hekke een schuttige kan oek van aandere materialen emaak wonnen bieveurbeeld rieten matten in ouwe woenwieken zie j vake schuttigen dee emaak bin van betonnen plaoten vake laoten tuunliefhebbers de schuttige begreuien deur klimplaanten zoas een klimop of een clematis sinds jannewaori gellen in nederlaand laandelijke veurweerden veur bouwvergunningsvrie plaotsen van schuttigen h hendrik sterken rzn stappest augustus ni jlusen april was een aoveriesselse dichter verhalenschriever schriever aover streekgeschiedenis en harmonicaspeuler hi j leerden as kiend t boernbedrief mar er greuien bi j hum ok een grote belangstelling veur t verleden van de streek waor as hi j geboren was hi j was de eerste die aover de geschiedenis van t dörp ni jlusen eschreven hef ien ni j luusen mien dörpien drie en een halve eeuw nieuwleusen schreef hi j aover t oldste verleden van dizze veurmalige gemiente ien een tied dat de mèensen nog niet zo hiel drok waren op plaotselike geschiedenis andere schrievers hebt veule dingen uut sterken zien underzuuken aovereneumen ien hun artikelen al of niet mit bronvermelding mit koop vloedgraven schreef sterken oud staphorst in woord en beeld sterkens talent as dichter blek uut n köppel ien ni j luusen mien dörpien ofedrukte gedichten de italiaonse zegswieze se non è vero è bene trovato klinkt deur ien t gedicht aover de jager klaas oom klaas oom vertelt det hi j dwars aover een sloot een haze scheuten hef hi j mos aover de sloot springen völt in t grös en vund een boordevol entennöst bi j t springn kwaamp hom t aandere schot ok de loop uut en raakten twie j gaanzen toe gleden klaas oom in de sloot hendrik was een zeer gevuulig en sociaal bewogen man h j kon zich veur een ieder inzetten toen h j op de schoele woar zien kiender hengungen van een arbeidersfamilie de kiender ienzaam op t schoelplein zag lopen maakte hi j het volgende gedicht veur de schoelkraante in verscheen net as ni j luusen mien dörpien in eing beheer sterkens dichtbundel uut t boer n laand dizze gedichten bint eschreben tussn en en gaot aover gebeurtenissen uut de gemienschop en belaangrieke momenten uut zien eing leben t lied ni j luus n mien dörpien werd ok deur sterken eschreven hi j hef t zelf al iens ezungen veur een opname van het radioprogramma onder de groene linde in de zestiger joaren en dat de n jluuseger dialectzanger aalt westerman hef t liedtien met filmmomenten en muziek op zien dvd mooi natuurlijk ezet en is hiermet in november uutekommen van een haandskrift det hi j in een archief ontdekten leut sterken de tekst uuttypen en verschienen as uit staphorsts ver verleden in samenwarking mit de natuur en milieufederatie overijssel beschrif hi j ien van reestdal tot beentjesgraven van kievitshaar tot kievitsnest de plaanten beesten t laandschop de geologie de cultuur en de historie van de gemiente stappest een hekke wonnen meestentieds emaak van hout of metaal en wonnen vake gebruuk as arfofscheiding een hekke is stevig van constructie en bevat openingen waor je deurhinne kieken kunnen de deure van een poorte wonnen oek vake een hekke eneumd een ondeurzichtige houten constructie mit dezelfde functie as een hekke heet een schuttige soms hef een hekke prikkeldraod um overklimmen te veurkoemen umdat in nederlaand veul weilanen mit sloten umgeven bin mut der allinnig op de dam een hekke koemen um t vee binnen te houwen as dus t hekke van de dam is kan t vee vrie rondlopen of figuurlijk wonnen de situasie onbeheersbaor westergo is een oolde gouw in de perveensie frieslaand vrogger was et iene van de zeuven zielanen en iene van de drie gouwen die in de tegenwoordige perveensie frieslaand liggen de aandere twie bin oostergo en zeuvenwoolden an de oostziede greenst westergo an de middelzee mit an de aandere ziede oostergo zudeliker was de greens oorspronkelk mit boornego laoter wodde dit gebied opheven en ontston zeuvenwoolden de aandere greenzen weren de kusten westergo is omenbi j opdield in franeker wildinge en wymbrits franeker en wildinge hadden meugelik et oorspronkelike westergo vormt tot wymbrits d r bi j kwam doe in de loop van de e ieuw t zudergo as ienhied verdween van franeker wodde de opsplitsing in de vuufdielen al in de e ieuw zo belangriek dat de naeme franeker veur et laand an et ende van die ieuw al niet meer bruukt wodde omenbi j was et bildt in et noorden bi j westergo kommen mar deur de oprichting van de zeuvenwoolden was et gaasterlaand doniawerstal en lemsterlaand in et zuden kwietraokt veerder weren uut et gebied van westergo acht steden opkommen harlingen en franeker weren opkommen in et gebied van de vuufdielen bolsward was opkommen an de oostziede van wildinge mit woonserediel et zuudpunt was workum en hindeloopen wodden de rest van wymbrits is uutmekaar valen in drieje steden en zes laandsdielen stavoren sneek en ielst weren zelsstaandige steden wodden mar de zes laandsdielen vormden de twie ni je gemientes wymbritserediel en hemelumer ooldeferd en noordwoolde holt is t veurnaamste bestansdeel van veural bomen en struken behalve blaojen naolden en schorse bestaon de takken stammen en wortels van niet kruudachtige planten uut holt holt vormt t binnenste en grootste deel van de stamme in de plante geeft t stevigheid an de stamme en daornaost is t betrokken bie t vervoer van water en voedingsstoffen binnen de struke of boom mit name in de butenste laogen holt besteet veur een belangriek deel uut cellulose en hemicellulose dät samen eholden wordt deur lignine umdät in klimaoten mit zachte temperaturen de wienter en de zommer verschillende gruuiumstandigheden veroorzaken hebt veul holtsoorten uut disse klimaoten dudelijke gruuiringen ok wel jaorringen enuumd ok tropische holtsoorten hebt soms dudelijke gruuiringen mit name äs ze stammen uut gebieden mit verschillende vochtigheidsseizoenen een hegge is meestentieds een liendevormige anplaanting van struken en bomen mit as doel t scheien van ruumtes een hegge wonnen deur regelmaotig bieknippen in vorm ehuilen een houtkaante of houtsingel is een stroke begreuid mit bomen struken en krujen dee eens in de tot jaor tot de grond toe of ezet wonnen oorspronkelijk is een houtwalle een scheiding tussen twee akkers een houtwalle is oek een houtkaante op een verhogen plaotse een lientbegreuiing van heesters en struken veur een houtwalle wonnen bosplaansoen gebruuk inheems plaantmateriaal as de meidoorne kardinaalsmutse kornoelje vuulboom en haozenoeteboom een houtwalle is oek een hegge van evlochen dooie takken tussen paolen oek bin der vlechheggen dee bestaon uut levende takken wetenschop is de benaeming veur et weten van de meenske veur de organiseerde kennis in de saemenleving en veur de organisaosie van de wetenschop kot saemenvat is wetenschop et streven van de meensken om te weten te kommen of iets waor of onwaor is en is baseerd op feiten die uut eerder onderzuuk bin votkomme et begrip wetenschop stamt volgens van dale uut en is lichtkaans ofkomstig van et germaans in et latien hiet et scientia kennis hiervan is de engelse naeme science ofleided hiel in et algemien kan d r ok over wetenschop spreuken wodden as et weten of de kennis meerstal wodt d r liekewel op e specifieke methode doeld om tot die kennis te kommen zoas hierboven vermeldt staot een zunnewiezer frans cadran solaire duuts sonnenuhr engels sundial is een instrement waor de tied mee an egeven kan wonnen deur de zunne as hulpmiddel te gebruken de eerde drei um d r as hinne hierdeur is t ofwisselend loch en duuster disse ofwisseling van loch en duuster geef de indeling van de tied in dagen de schaoduw van een veurwarp veraander daordeur de heultied van richting as de schaoduw naor t noorden wies in t zujelijk halfrond naor t zujen is t krek mirreg de zunne steet dan in t zujen in t zujelijk halfrond in t noorden krek boven de meridiaan t is ure in lokale zunnetied daorvanuut ku j een verdeling maken en uurlienen anbrengen waorop de schaoduw t ure angeef in t duuster ku j de tied vanzelf neet meten mit een zunnewiezer mar toch ku j s nachs de tied lezen an de haand van de posisie van een bepaolen ster hierveur gebruuk je een nocturlabium t instrement wonnen oek wel een horologium nocturnum eneumd t liek dus in principe arg op de meniere dee gebruuk wonnen bie t bepaolen van de tied mit een zunnewiezer as hulpmiddel t grote verschil is liekewels da j bie de nocturlabium gien zunloch neudig hem mar wel da j der sterns goed zien kunnen egyptische schaoduwklokken v chr wönnen in t ouwe egypte gebruuk en bin veerder ontwikkeld deur aandere culturen zoas de chinese griekse en de romeinse culturen een soort zunnewiezer zonder gnomon wonnen beschreven in t ouwe testement de wiskundige en sternskundige theodosius van bithynia hef volgens sommigen een universele zunnewiezer emaak dee overal ter wereld gebruuk kon wonnen de franse sternskundige oronce finé maken een ivoren zunnewiezer in de italiaanse sternskundige giovanni padovani publiceren een verhaandeling van de zunnewiezer in hierin stungen de anwiezing veur t maken van zunnewiezers en t bevestigen van de verticale en horizontale zunnewiezers giuseppe biancani s constructio instrumenti ad horologia solaria bespreek t maken de perfecte zunnewiezer mit biekoemde illestrasies een wiendwiezer is een instrement um de richting van de wiend mee te bepaolen meestentieds besteet t uut een metalen plaote dat vrie beweegbaor is um een verticale as hinne t wonnen op een hoge plekke eplaos en deur de wiend zal t in een bepaolde richting edreid wonnen de zogenaamde wiendrichting onder de wiezer is vake een liggend kruze an ebröch waoran of elezen kan wonnen wat de wiendrichting is veur verfraoiing krieg t plaotjen vake een vorm meestentieds is dat een haone een soortgelieke wiendwiezer wonnen oek wel wiendhaone eneumd mar oek aandere ofbeeldingen koemen as wiendwiezer veur de haone op de karktoorne is een typisch protestans symbool en steet veur de opstanding van jezus christus een goeie plekke veur een wiendwiezer vake een wiendhaone is de punt van een karktoorne t haontjen van de toorne mous latain brassica oleracea var laciniata is n simpel gewas dat op alle grondsoorten teeld worden kan en n typische wintergruinte is der binnen twij soorten mous stroekmous vörmt n vraai laanke stengel en wordt van begun septìmber tot febrewoari wonnen veur de verse konsumpsie in meert goan de planten deurschaiten en kommen zai in blui dwaargmous wordt teeld en wonnen veur de industrie van haalf septìmber tot begun november omdat dizze mous nait tegen vôrst ken noa de winnen komt t in puten en wordt t in de supermaarkt verkocht dwaargmous mag gain laanke stoal môken omdat de mous ôfmaaid wordt ook mouten de bloader dunne stoalen en n dunne middelnaarf hebben doarom worden hier rassen bruukt dij min of meer n rozet vörmen bie dwaargmous is der allend n herfstteelt per gram vris gewicht bevat mous gemiddeld mous wordt voak eten as stamppot mous t wordt veural eten in nederlaand en dailen van de duutse dailstoat leegsaksen oostfraislaand oldenbörg bremen enz de mous wordt den deur de eerdappels hìn stampt en as ain gehail serveerd doarbie komt der ook wat jus en n stôk worst rookworst of metworst ook worden der voak gortkes deurhìn mieterd dit het veur de smoak nait zo veul effekt in t grunnegs bestaait n oetdrokken hest in t mous lopen wat betaikent bist nait hailmoal goud wies in t nederlaands betaikent de oetdrokken heb je een klap van de molenwiek gehad t zulfde in t twìnts is de oetdrokken roepn in n moos veul broekt t betaikent dat dr koapers op de kust binnen dit is goud een maande of een benne is meestentieds een evlochen bakke of omhulsel oek wel korve eneumd en soms veurzien van draoghengsels de maande is daarbie van alle kaanten behalve de bovenkaante of esleuten oorspronkelijk wonnen t emaak van riet strooi gres pitriet en hout takken populaire materialen um maanden van te maken tegeswoordig wonnen oek pepier en plastiek gebruuk een korve zonder bojem wonnen in korfbal en basketbal as doel gebruuk een ondersteboven eplaosen korve wonnen deur biejenhouwers gebruuk as t umhulsel veur een biejenes biejekorve eneumd maanden van riet en takken wonnen nog steeds op ambachtelijke wieze deur maandenvlechters emaak een tuugliende of liende is een espannen draod daor aj ewassen tuug linnengoed en aandere kleraosie an te dreugen hangt de draod is deurgaons buten espannen tussen muren of liendepaolen bi jveurbeeld in de tuun en de kleraosie wördt deurgaons mit holten tuugknippen an de draod ehungen vake wördt drei of vier draoden naost mekaar espannen de tuugliende onderscheidt heur van t wasrekke en de dreugmeule de draod was vrogger miestentieds een touwgien mar bestiet tegenswoordig in west europa miestal uut kuunststofvezel of staoldraod mit plastic derumhenne in een paar plaatsen in nederlaand daor as t slim weien wil zoas op marken wördt een tweistrengsliende gebruukt die ze roop nuumt der wördt gien tuugknippen gebruukt umdet de kleraosie vörtweien zol in plaatse daorvan wördt de kleraosie tussen beide strengen eklemd in zuud europese laanden kuj de tuugliende aover nauwe straoties espannen vienden um de was mit gemak buten te hangen en binnen te halen is an beide enden van t draod een ketrol vastemeuken vanof de opkomst van de wasdreuger nemp t gebruuk van de tuugliende of mar kleraosie van gevulig materiaol kan nog aaltied beter an de liende uut allèn een gedicht van hans heyting evunden in scheupers van de taol stichting het drentse boek zuudwolde vincent hermanus gerardus vincent luchtenberg roalte september better bekend onder zien schuulname klompenvincent is een nederlandse zanger end dee luchtenberg met an de veurrondes van het eerste seizoen van het televisieprogramma idols allewel hie neet deur de eerste ronde kwaamp wis e met zien optreedn toch een positieve indruk op de jury te maken met een klompendanse bracht hie het nummer as t mot van normaal ten gehore in febrewaori verscheen luchtenberg bie idols opniej veur het voetlicht samen met elf andere deelnemmers afvallers nam e een plaotien en videoclip op het betrof een cover van thank you for the music van de zweedse band abba tiedens de opname van de clip werd luchtenberg ontdekt veur een anpriezingsfilmpien van verzekeringsbedrief achmea disse maotschappij nam met hum een reclamefilmpien op veur in heur campagne helaas berusten deze beelden niet op de werkelijkheid woarin luchtenberg met zien uutvoering de finale van t programma won luchtenberg werd n kontrakt an ebeudn deur willie oosterhuis en edwin van hoevelaak van de regiotappers rtv oost samen met de regiotappers bracht hie een plaotien uut dit was weer een cover disse keer van et nummer oerend hard van de achterhoekse band normaal end bracht luchtenberg de dvd klompenvincent the movie uut neet völle later werd deur johan vlemmix een duet in een videoclip met herman berghuis eregeld vlemmix nam luchtenberg in de zommer van met op toer naor diskoteek de skihut in salou woarnoa hie zich aansloot bie de antihelden tour vanaf end trad hie regelmaotig op met berghuis robert jan habich en ronnie jackson in werd het programma x factor veur et eerst uutezonden uut dit programma werden andré pronk en het duo roef en marian toegevoegd an de antihelden tour end leup de antihelden tour ten ende en ging luchtenberg solo optredens verzorgen zien repertoire veranderde lankzaam van boerenrock noar après ski oerend hard is t enige officieel uutebrachte plaotien hiernao hef hie nog diverse malen nummers opgenommen disse bunt echter alleen als mp uutebracht slikkerij of gewoon slik is de algaimene noam veur lekkernijn maisttied mit zuker as heufdbestandsdail slik ontstond ooit as medizien de pil vond man aait hail bitter en smeuk dus nait zo lekker man bedacht loater dat n zukerloagie om de bittere pil t minder vies môken zol dit bleek te kloppen den mìnzen vonden heur zölfs lekker in t begun was slik allend verkriegboar bie de aptaik mor wuir loater gewoon in de supermaarkten verkocht as lekkernij doarveur nog bie de krudenier en slikwinkel t woord slik is oflaaid van t waarkwoord slikken dat tegenswoorden ook as betaikenis snoepen hebben ken ook t eten van kouk chips en slagroom vaalt onder slikken drop is in nederlaand t maist eten slik in nederlaand wordt zo ain miljoen kilo drop per joar slikt in belgie is dit middelkerwies sukkeloa smoak en kleurstoffen kennen touvougd wezen aan slik om dizze produkten beter te smoaken lôten of om n bepoalde kleur aan t slik te geven zukerversieren wordt bruukt om desserts te verfraaien n veurbeeld hiervan binnen de spikkels op softies bie summege feesten zo as sunterkloas wordt der slik spesjoal veur t feest môkt bie t sunterkloasfeest binnen dit in nederlaand bieveurbeeld pepernoten sukkeloadeletter en taaitaai in belgie binnen dit beeldjes van sunterkloas en zwaarte pait uut sukkeloa ook spekuloas wordt voak in verbaand bracht mit sunterkloas der bestoan ook mìnzen mit n slikversloaven dit holdt in dat dijgene veul slikt en sums trilt as hai of zai n gebrek aan zuker het dit komt ook veur bie nait slikversloafden mor bie slikversloafden ken t voaker veurkommen deur de grode houveulhaid zuker der bestoat ook zukerloze slik dit slik is bedould veur diabetespasjenten zukerzaikte of mìnzen dij op taks binnen mor toch geern slikken stee en stoetje engels bed and breakfast is n logeerarraanzjemìnt woarbie de gast enkeld ain nacht verblift en smörns noa t mörnseten weer vot gaait de gasten hebben n aigense koamer voak bie n boer of n partikulier dij n spesjoale inbaauw moakt het veur gasten voak bevinden stee en stoetje s zoch in leutje dörpen dij te klain binnen veur n groot hotel zai worden voak opricht deur partikuliern dij t leuk vinden om mit mìnzen te waarken môr gain groot bedrief hebben willen de pries veur n stee en stoetje is voak gunstiger as n hotel en is den ook wat minder lux mìnzen dij noar n stee en stoetje goan dudden dat voak veur de gezelleghaid en knushaid of omdat zai enkeld ain nacht overnachten hovven in t verainegd keunenkriek en ierlaand binnen hail veul stee en stoetjes en is t ook hail gebrukelk dat aine doar gebruuk van môkt in nederlaand wordt dit wat minder doan stee en stoetje is ook de noam van n stee en stoetje lozjemìnt in t westerwoldse vraiskeloo een gedien oek wel kleed of glaozekleed is een lap stof dat gebruuk wonnen um iets of te scharmen t meest wonnen gedienen gebruuk as ofscharming veur een butenraam een gedien veur een raam kan verschillende doelen hem um te veurkoemen dat der ene van buten naor binnen kiek of um t binnen duuster te maken mar oek veur isolasie of um t binnen gezellig te maken as t buten duuster is t woord glaozekleed is een typisch west veluws woord t woord gedien of aandere vormen van dit woord bin ofkomstig vanuut t nederduuts en t nederlaans en kump in de e eeuw of e eeuw in zwang in t begin as benaming veur de greuntjes gedien veur de besstee t woord glaozekleed wonnen noen oek wel gebruuk as andujing veur een overgedien over t algemeen bin gedienen van textiel emaak vake wonnen een gedien gebruuk in kombinasie mit glaozeklejen vitrages op de veluwe hannen de meeste meensen gien overgedienen umdat de luken veur t vienster disse functie overnammen binnen hannen de meensen vake glaozeklejen hangen de woenkamer is een kamer in een huus waor t dagelijks gezinsleven zich ofspeult in een woenkamer van vandage de dag wonnen vezite ontvangen tillevisie ekeken en in veule huushouwens oek egeten in de woenkamer steet meestentieds de boekenkaste van t gezin in de woenkamer steet haos altied een zithoek mit zitstoelen t is vake één van de grootste vertrekken van een huus en is meestentieds op de begaonde grond veur zoveer t neet um een appartement in een flat geet of zokswat de woenkamer in de vorm zoa w dat noen kennen is in stadsbebouwing in de e eeuw ontstaon to de huzen van t gewone volk groter wönnen wönnen de samen evoegen woenkamer slaapkamer mit besstee escheien in amparte woen en slaapvertrekken bie de riekere luui was t al eeuwenlange de zogenaamde selon dee de functie van woenkamer vervullen op t plattelaand in boerderiejen speulen t dagelijks leven zich vake of in de grote zit woenkeuken de heerd was allinnig veur t zundaas ontvangen van volk verjaardagen of bie hoog bezeuk bie ouwere boerengezinnen vient disse scheiding vake nog plaose en is de keuken t centrum van t huushouwige een grepe is net as een gavel een laandbouwwarktuug waormee j losse dingen zoas heui en mes op een makkelijke meniere verplaosen kunnen t instrement hef de vorm van een vörke de verschillen tussen een grepe en een gavel behalven de grepe en de gavel is der oek nog een aandere soorte de batse dit is een soort grepe mar hef tweje tanen an de butenkaante en gien tanen an de binnenziejen in t nederlaans wonnen t hooivork en mestvork eneumd zoas de naam al zeeg wonnen t dan oek veural gebruuk um heui en mes op te rumen bie een boerderieje of veur en um t huus een kouwe of een kooi is een beweerplaose veur dieren waor gaos umhinne zit of waor traolies veurzitten een kouwe wonnen veul gebruuk in een dierentune in een circus of bie meensen thuus t leste wonnen veural gebruuk um kleine huusdieren zoas voegels kleine knaagdieren in te houwen sommigen stallen wonnen oek een kouwe eneumd mit name een opstal veur schapen de schaapskouwe zoas t te vienen is bie de grote nederlaanse heedvelden de kouwe is veurnamelijk een nach en wienterverblief mit mooi weer wil t nog wel es veukoemen dat de scheper besluut de nach op t veld over te blieven in niej schoonebeek is der nog een boô een vergeliekbaore ruumte veur rundvee varve is de algemene term veur predukken dee bedoeld bin um een veurwarp te bescharmen of te verfraoien deur t van een pigmenthouwende laoge te veurzien der bin oek meugelijkheden um veurwarpen opvallend te maken zoas spoorbomen braandweerwagens etc varve wonnen meestentieds gebruuk veur schilderiejen of um muren een kleurtjen te geven varve kan emaak wonnen van plaantaorig materiaal da j in huus hem hieronder steet beschrieving ho j een paor kleuren kriegen kunnen deur huushouwelijk artikels te gebruken je gebruken bieveurbeeld een eierdoorne um een gele kleur te kriegen bosbezen um een blauwachtige kleur te kriegen rooie grond um een brune kleur te kriegen blaojen en aander plaantachtig materiaal veur een greune kleur en eerdbezen en rooie bezen veur rood vrogger wönnen der purperslekke gebruuk um de kleur purper te maken disse kleurstof was arg kosbaor varve wönnen veural vrogger zo emaak disse pigmenten wönnen dan vermingd mit een vleuistof um t smeerbaor te maken tegesworig liekewels t meesten van de tied gewoon in de febriek emaak hadnbarreg of n arnbarg ok wel haddenbarreg naor de spelling gallée nederlaands hardenberg is n gemiente in noordoost oaveriessel an de greanze met duutslaand d heufdstad van disse gemeente is hadnbarg de gemiente harnbarg is in ontstoane toe as stad harnbarg en ambt harnbarg bi j mekare bint evoegd deur de duutsers et gemientehuus van disse leste gemiente stunnen in hiemse t gemientehuus van d hudige gemiente harnbarg stiet in de gelieknammige stad töt hef t gemientehuus van harnbarreg in hiemse estoane bi j de ni je indelling van bint de gemientes averiest en grambarge bi j harnbarg evoegd op jannewaori haren de gemiente inwoners cbs de gemiente greanst an de dreantse gemientes de wolden hogevenne en coevern de duutse graofschop bentheim en de oaveriesselse gemientes tweanteraand ommen dalsen en stappest in de gemiente lig disse plaatsen oane oanervenne ennevelde de balk banthum boalder bruchte bruchterveld collndern de kievitshaar de krim de voart n velde diffeln grambarge d haandrik n arnbarg hiemse hiemservenne holtheme holthone hoogenweg kloosterhaar loozn luttn mainbarg de meene roke rheeze rheezervenne schuunesloot sibculo slaghoaren vennebrugge sint lambertuskerk hiemse de dedemsvaort is een kenaal tussen asselt en de vechte bi j grambargen t is vernuumd naor willem jan baron van dedem die t veertig kilometer lange kenaal leut graven veur t vervoer van törf t dörp dedemsvaort of körtweg de vaort is ontstaon an dit kenaal de prakkezaosie um de uutestrekte venen ten oosten van asselt te ontginnen kwaamp van mr gerrit willem van marle de steden zwolle kampen en dèventer verzetten heur d r tegen umdet ze bange waren det t heur haandel zol schaden deur dizze tegenwarking slaagden van marle niet in zien plan zien schoonzeune willem jan baron van dedem tot den berg zetten nao t overlieden van zien schoonva t plan deur en op juli begunden ze t kenaal de dedemsvaort te graven in gunk t kenaal töt an de balk de baron kwaamp echter in geldnood en mos daorumme zien kenaal en ontginnings verkopen an de pervincie oaveriessel nao een paar jaor slaagden hi j d r toch weer in t project in haanden te kriegen zachiesan naamp t kenaal in lengte toe mar de geldperblemen waren in zo slim det t project opni j oavereneumen wördden deur de pervincie in wördden de vechte bi j aone beriekt waordeur de dedemsvaort een körtere vaorverbinding vörmden dan de vechte tussen grambarge en asselt t kenaal had acht sluzen en meerdere zi jtakken de zi jtakke de lutterheufdwiek takten in lutten of en leup op koevern an rond de sluzen en broggen ontstunden dörpen en buurtschoppen an de westkaante van t dörp de vaort splitsten t kenaal hum in een noordelijke takke lange wiek en een zudelijke de heufdvaort an de oostkaante van t dörp kwamen dizze takken weer bi j menare langes de vaort kwaamp d r aordig wat verkeer zo volgden de tramweg van de dedemsvaartsche stoomtramweg maatschappij t kenaal tussen de lichtmis en lutten nao de twiede wereldoorlog verleur t kenaal zien betekenis veur de scheepvaort in de jaoren zestig bint grote dielen edempt en wördden daor wegen anelegd zo löp de n diels op t traject van de vaorweg tussen asselt en ni jlusen en bi j de vaort en lutten bint dielen van de vaort open elaoten dublin is de heuwdstad van ierlaand en de heuwdstad van county dublin in de preveensie leinster de stad lig an de oostkuste van t eilaand zowat op de helfte en de rivier de liffey löp der van oost noar west dwars duurhen in t iers wördt dublin aneduudt met baile tha cliath baile beteeknt stad tha is ne plaatse met ondeep water en cliath n vlechwoark van reet woermet n rivierboam biej ne duurgoanbere plaatse versteewigd wördt t wördt ook oetelegd as veer weagn umdèt hier de veer belangriekste weagn oet ierlaand saamnkomt oet histories oogpeunt dublin is esticht duur de vikingn in en is vanof toew ne metropool ewördn met mear as miljoen inwonners n naam keump van dubh lin wat in t iers zwartn poel of zwart water beteeknt de helfte van alle inwonners van ierlaand wont in dublin en völle iern van boetn of verhuust noar dublin vuur better woark en meugelikheedn ierlaand hef de leste joarn de hardstgreuinde ekonomie van europa en doarumme is dublin vuur völle internasjonale bedriewe ne interessante investerings en vestigingsplaatse de tillefoon op are plekken op de veluwe oek wel luldraod of luliezer eneumd is een toestel waordeur je praoten kunnen mit iemands anders die oek een tillefoontoestel het een veurwaorde is wel da j alletwee an esleuten moen wezen op een tillefoonnetwaark t tillefoonsysteem maakt t meugelijk dat twee minsen een gesprek voeren terwiel ze buten geheurbereik van mekaar bin de tillefoon is uut evunnen deur alexander graham bell hier komt dus oek t woord bellen vandaon in striktere zin wort mit tillefoon t oenderdeel van een tillefoontoestel bedoeld dat t ontvangen tillefoonsignaal umzet in geluud tegesworig kunnen de meeste minsen niet meer zoender tillefoon t wort namelijk dikkels gebruukt deur zakeluui en is maotschappelijk iezig belangriek eworren zelfs zo belangriek dat der laoter mobiele tillefoons uut evunnen bin in t begin waren disse tillefoons iezig groot t had daorum oek wel de bienaam baksteen mar ze bin staorigan kleiner eworren op straot staon vaak oek nog tillefooncellen of in sommige gevallen tillefoonpaolen hier ku j haost altied betalen mit de chipknip een soort pasjen um kleine bedragen mee te betalen mar oek muntstukken of bankpasjes worren meestentieds wel eaccepteerd t woord tillefoon is of eleid van t grieks tèle veer en phnè geluud in t putters betekent t dus oengeveer zoks as veer praoten een antwoordapperaot soms oek wel een tillefoonbeantwoorder eneumd is een apperaot dat een tillefoongesprek anneem as disse nao een veurof in estelde tied neet op eneumen wonnen de beller krieg dan een veurof in espreuken tekse te heuren van de ebelde dat hij of zee neet anwezig is en dat der meestentieds een berich achter eleuten kan wonnen nao de piep disse piep geef an dat de boodschap in espreuken kan wonnen en dat t op eneumen wonnen as de beller nao de piep een berich inspreek kan de ebelde dit op een laoter tiedstip ofluusteren en de beller meugelijkerwieze weerummebellen meestentieds wonnen t berich op eneumen op een magneetbaand mar soms wonnen t berich oek op eneumen in een digitaal geheugen dit verschil per fabrikant en soms zelfs per type antwoordapperaot den hulst ok wal de hulst uutspraok vake nulst was een oaveriesselse buurtschop an de dedemsvaort die töt t noordelijke diel van t dörp ni jlusen uutegruuid is daor praot ze nog aal van den hulst een endtien boaven den hulst viej t gehucht de punt in de gemiente stappest een endtien op t oosten an lig de balk in de gemiente hardenbarg en naor t westen hej de ni jluseger buurtschop de meele en t kruuspunt van de n en de a de lichtmis uut begun achttiende ieuw stamt de vermeldings in den hulst ofte op de gracht en aan de grachte in de oosterhulst de grachte is t in de plompenkolk uutmondende ofwateringskenaaltien de beentjesgraven de oosterhulst is now een an de n geliek lopende weg an de oostkaante van den hulst in de eerste helfte van de neengtiende ieuw wördden veur t vervoer van törf de dedemsvaort egraven tussen asselt en de vechte bi j grambarge t kenaal had acht sluzen en rond de sluzen en broggen ontstunden dörpen en buurtschoppen den hulst daoras bi j t graven van de dedemsvaort twaalf huzen stunden ontwikkelden economische bedrievigheid rondumme de vaort de opdrachtgever van de dedemsvaort willem jan baron van dedem schreef oaver zien kenaal t oosterhuzer veld lig een endtien boaven wat now t centrum van t dörp de balk is den hulst lag bi j sluus drei en d ommerdiekerbrogge ter hoogte van den hulst volgen de dedemsvaort t vervallen tracé van de beentjesgraven d olde grachte aj op den hulst woonden dan woonden ie an de vaort de plaatse de vaort nuumt ze vanwegen t zölfde kenaal de vaort en aj daor weg komt woon ie ok an de vaort de zuudkaante van den hulst nuumden ze de zaandkaante umdet daor een zaandpad leup langes de vaort kwaamp d r aordig wat verkeer zo volgen de op t end van de neengtiende eeuw an elegde tramweg van de dedemsvaartsche stoomtramweg maatschappij t kenaal tussen de lichtmis en lutten in deuden ze op n hulst de eerste rieksopleiding veur leraressen in t laandbouwhuushold onderwies lös de rollecate baron van dedem had zien gelieknamige laandgoed beschikbaor esteld um dizze opleiding meugelijk te maken t huus de rollecate was rond ebouwd in ven en in deur de baron of ebreuken en op n hulst an de dedemsvaort opni j op ebouwd de opleiding stund onder leiding van theda mansholt en later van greta smit hier wördden plattelaansvrouwen onderwezen in de kunnigheid mit en liefde veur een hemmel huusholden laandbouw tuunderi je en t huusvrouwschop in verhuusden de opleiding naor dèventer en t huus de rollecate wördden of ebreuken in openden an de vaort de breurs van de berg de fietsenfebriek union die van pertaansie wördden veur de warkveurziening in de begunjaoren zetten union op t reclamemateriaol aan de dedemsvaart umdet det de mèensen in t laand meer zee as den hulst daorumme denkt partie lu now nog det t um een febriek in de wiederop elegen plaatse de vaort gunk in gunk bi j een braand t olde uniongebouw verleuren in de leste tientallen jaren van zien bestaon hef de febriek een lange riege financiële en bestuurlijke perblemen ehad in gunk t bedrief failliet en kwaamp under curatele van t sociale warkveurzieningsschop larcom in ommen twei jaor later wördden de fabricage ondanks protesten verplaatst naor een bedriefshal op t industrieterrein de grift in hebt ze union verköcht an dutch bicycle group in schiedam t feilijke ende van t bedrief allennig de perductie blif mit een drei jaorig contract in haanden van larcom op ni jlusen d olde fabriekshal van union wördt now gebruukt deur verschillende bedrieven nao de tweide wereldoorlog verleur de dedemsvaort vanwegen t gemotoriseerde vervoer oaver laand zien economische betekenis in de jaoren zestig bint grote dielen edempt en wördden d rveur in de plaatse wegen an elegd sund is bi j den hulst t kenaal vört allewal t krek d r naost nog open lig ter hoogste van de in t westen angrèenzende buurtschop de meele ter hoogte van den hulst löp de vierbaansweg de n de den hulst diels op t traject van de olde vaorweg daorumme is den hulst miest een lange riege huzen boerderi jen en bedrieven an weerskaanten van de snelweg den hulst stund deur d ommerdiek now de burg j p backxlaan in verbinding mit t zudelijke ni jlusen de buurtschop gruuiden uut töt ni jlusen noord intied det ze t olde ni jlusen ni jlusen zuud bint gaon numen tussen dizze kernen ligt sportvelden in ni jlusen noord bint tussen de jaoren zestig en tachtig de olde en ni je hulsterplas uutebaggerd daoras vrogger gröslaand lag zaand hieruut is gebruukt veur t dempen van de dedemsvaort ok de hulstkampenweg t hulsterpad t bejaordenhuus de hulstkampen en nog aandere namen verwiest naor de name van de buurtschop uut e dijk n groet aan ni jluuz n in ni jluusn van vrogger e jk nr juni een berre oek wel een bedde of ledekant eneumd is een zach meubel um op te slapen en besteet uut een ledekant mit daorop een berrezak mit berregoed zoas lakens en dekens of een dekbed en een kussen een berre steet t meesten van de tied in een slaapkamer mar der bestaon oek zogenaamde bedbanken dee j as banke en as berre gebruken kunnen der bestaon eenpersoonsberren en tweepersoonsberren in een tweepersoonsberre slaap je naos mekaar een eenpersoonsberre hef tegensworig meestentieds een ofmeting van centimeter bie centimeter tweepersoonsberren hem een breedte dee bie de persoonlijke behoefte pas van de persoon dee der de lakens in delen je hemmen oek stapelberren waorin je boven mekaar liggen en hoogslapers mit onder t berre een kiender bero hemelberren hemmen een overkapping hemel en kunnen vake mit een gedien of esleuten wonnen waordeur je beter bescharmp wonnen tegen vliegende insekken en niejsgierige blikken vrogger gebruken de meensen vake bessteeën daornaos bin der nog een hele bulte berren veur kienders zoas een wiege volwassen meensen bieveurbeeld een waoterberre zieke meensen en gao zo mar deur naos een berre steet tegensworig vake een nachkasjen mit daorop een blaker oek wel een nachlampjen eneumd vrogger hannen de meeste meensen gien nachkasjes dit was umdat de meeste meensen to in een besstee sleupen umdat een besstee in de mure in ebouwd is was der gien plekke veur een kasjen t uuteinde van een berre wonnen een voteneinde eneumd en t stuk je de kop op legen wonnen t kopeinde eneumd oost europa is een omvangriek diel van et europese kontinent in engste zin wodden de volgende lanen van noord naor zuud tot oost europa rekend de definisie is in de geschiedenis ok hiel wat veraanderd vrogger tiedens de koolde oorlog omvatte oost europa et gedielte aachter et iezeren gedien hieronder een overzicht van lanen die hiertoe reken wodde mit de rume definisie rekenen wi j alle europese lanen die diel uumaekt hebben van et oostblok tot oost europa van disse lanen rekenen wi j estlaand letlaand en litouwen ok wel tot noord europa polen duutslaand tsjechoslowakije en hongarije rekenen wi j ok wel tot centraol europa en krowatië bosnië herzegovina servië montenegro macedonië bulgarije en albanië rekenen wi j meestal tot zuud europa roemenië en slovenië wodden ofwisselend tot centraol europa en zuud europa rekend de balk nederlaands balkbrug is een dörpien in de gemiente hardenbarg in t noorden van de nederlaanse pervincie oaveriessel de n deurkruust t dörp det een endtien onder de riest t grèensreviertien mit drenthe lig in de wiendrichtings noord oost zuud west lig de balk niet wied van zuudwolde hardenbarg ommen en ni jlusen de plaatse hef ienwoners manlu en vrouwlu de balk hef nauwe kontakten mit de iets noordeliker elegen buurtschop old averiest daoras t een karakterestieke nederlaands hervörmde karke mit dielt t dörp ontstund in de eerste helfte van de neengtiende ieuw an t kenaol de dedemsvaort daor waor de weg van ommen naor möppelt löp de balk krig zien name van een balk die onder een brogge in de vaort lag dizze balk mus teenggaon det schepen mit n te grote diepgaank deur de brogge zolden kunnen vaoren t dörp gruuiden rapper deur de oprichting van de bedelaarskelonie van de maatschappij van weldadigheid in an de ommerschaans in kwaamp r een end an de kelonie en vier jaor later wördden t rieksopvoedingsgesticht veur jongelu veldzicht opend in gunk de deure van t huus toe en in kwaamp veldzicht in gebruuk as rieksinrichting veur ter beskikking estelden wat t töt vandage is van töt kwaamp de stoomtram van de dedemsvaartsche stoomtramweg maatschappij deur de balk dizze tram leup van dedemsvaort dörp naor dedemsvaort ss een station an t speur zwolle möppelt in gruuiden de balk uut töt een kneuppunt veur stoomtrams toe as de spoorweg maatschappij meppel balkbrug een speurliende openden tussen möppelt en de balk dit traject hebt ze in esleuten in de jaoren zestig is de dedemsvaort bi j de balk edempt en wördden de n d r oaver an elegd an de oostkaante van t dörp kruust de n dizze weg middels een viaduct mit op en ofritten an de balk stiet een flinke meule de star ok is ter een tbs kliniek fpc veldzicht de balk hef laandelijk in t ni js ewest deur ontsnappings uut dizze kliniek een deuze is een ofsluutber objekt waor dingen in wodden opburgen of verpakt een deuze bestaot meerstal uut vouwen bodpepier eventueel mit liem of plakbaand dichtzet in disse vorm het et vaeke de vorm van een balke de meerste deuzen bin zo maekt dat een antal deuzen naost mekeer krek op een pellet passen mit een deuze wodt meerstal een grote bodpepieren deuze bedoeld mit gien aandere funktie as verpakking of opslag mit een deusien bedoelen meensken vaeke een klein deusien dat op ienige wieze versierd is dat behalve veur opslag ok as prissentaosie bedoeld is tevens hoeft dit deusien niet van bodpepier te wezen dit kan ok pepier en plestiek en metaol wezen een klinke of een gruntel zit an een deure en wonnen gebruuk um de deure los te doon en toe te maken een klinke kan neet altied rond edreid wonnen en mut dan allinnig veur t losdoon en toemaken van de deure in de klinke kan t slot van de deure op eneumen wezen tussen de klinke zit as versiering meestentieds een krukrozet of een krukschild oek sluutplaote eneumd mit een klinke of ronddreiende klinke kan de deursluting los edreid wonnen deur t ummeneer te drokken of rond te dreien en deur vervolgens te trekken of te drokken kan de deure los edaon en toe emaak wonnen een klinke mut veur t dreien stevig vastepak wonnen wat bie ouwere meensen soms wat preblemen geef t houtjen dat deur de klinke of de gruntel hinne mut heet een warve een herenhuus oek wel een riekeluuiswoening villa of een kaste van een huus eneumd is een woeningtype dat besteet uut teminsen twee woenlaogen zonder schune muren en een zolder de dakgeute lig minimaal op plafondheugte van de eerste verdieping een herenhuus hef een hoge geutliende een herenhuus kan zowel vriestaond as een rietjeshuus wezen deur de bouwwieze hef een herenhuus veul woenruumte en hef t een rume inhoud dit beteken dat de bouwkosten oek hoog bin um disse reden wönnen herenhuzen in t vlejen deur de rieke luui de heren bewoend t woord herenhuus geef mitene een soort staotus an een huus in ouwe hollaanse stejen as amsterdam middelburg rotterdam delft en westfriese stejen als enkhuzen en hoorn bin nog veul veurbeelden van herenhuzen uut de tied van de voc aandere plaotsen mit herenhuzen bin onder aandere dordrech leiden gouda utrech t kunnen oek grachenpanen wezen zoas in amsterdam scheepsjagen was t beroep van iene die mit een peerd oaver t jaagpad langs een kenaol leup um daor an een liende een schip deur te trekken in de veenkelonies haj véur de tied van de gemotoriseerde schepen hiel wat scheepsjagers maanks wördden schepen deur de schippers zölf etrökken of eboomd mar wördden d r een scheepsjager ehuurd as t niet hard genog buzelden de scheepsjager had vake een vast traject hi j beheurden mit de veen en laandarbeiders en de scheepsknechten töt de lu mit t minste anzien in de veenwereld in grunning höld een presmeister stalholder toezicht op t scheepsjagersbedrief hi j mus de stal veur de peerden hemmel holden d r veur zörgen det d r gien gengele peerden op stal kwamen en zörgen det d r gien peerden lös langs t kenaol leupen de stal was alle dagen en nachten lös en de scheepsjager kun in een huussien d r naost slaopen d r wördden ok op eschreven wekke scheepsjagers en peerden de vaorten bi jlanges gungen in was t bi j keuninklijk besluut of eleupen mit al de olde reglementen veur de scheepsjageri je dit in de geest van de vri je handel vri je concurrentie wördden meugelijk en graoperds die weinig wussen van scheepsjagen dienden heur an ok sprungen d r kefees op umme de scheepsjagers mit draank van dienst te weden t kefee van rijkman wicherson op den hulst an de dedemsvaort stund een paar meter van t kenaol of en had een deure an weerskaanten zo kun de scheepsjager deur de iene deure naor binnen een borreltien drinken intied det t peerd brood at en t schip deur de sluus gunk t schutten en deur de aandere deure weer verdan scheepsjagers hadden nog wal ies t imago van zoeptorren wat volgens jan nijensikkens zie de bronnen niet terecht is scheepsjagers oavernachtten nogal es in t jachthuus in luttn in wördden de scheepsjagerspenning in evoerd um t wark te reguleren t jaagloon wördden vastelegd d r kwammen wachthuussies bi j de sluzen en d r wördden weer bi j ehölden wie of ter scheepsjager was de leste penning hebt ze in uutegeven t wark van t jaagpeerd was deur de veuruutgaank zachiesan niet meer neudig scheepsmotoren en vervoer oaver laand kwammen d r veur in de plaatse een keerse of kese is meestentieds een cilindrische stave en is emaak van biejeenwas of stearine bie kamertemperetuur is een keerse een vaste en vetachtige stof mit in t midden een pitte dit is een ketoenen draod dat meestentieds op een speciale meniere evlochen is a j de pitte ansteken verbraant t waodeur t vet kortbie de pitte smelt en deur kappellaire warking in de pitte wonnen ezeugen in de hogere delen van de pitte wonnen dit vet deur verdamping en ontlejing gasvormig en verbraant onder t uutstraolen van warmte en loch mit een keersendover ku j de vlamme van een keerse uutmaken keersen bin samen mit olielampen de oudste hulpmiddels dee de meens uut evunnen hef um loch te kriegen as der gien umgevingsloch is nao t houtvuur in veule geleuven wonnen der keersen gebruuk bie rillegieuze diensen of wonnen t ezien as symbool zoas in pertie karken de keerse jezus christus symboliseert veural bie de kattelieken wonnen der ter naogedachtenisse van ene dee uut de tied ekeumen is vake een keersjen ebraand mar oek mit t joodse chanoeka en de christelijke advent staon keersen centraal oek mit de kars wonnen der oek veule keersen ebraand een brevenbusse is een rechhoekige opening in een esleuten kaste een mure of een deure waor breven in edaon kunnen wonnen der bestaon een groot antal brevenbussen mit verschillende doelen binnen bedrieven bin der meestentieds posvakken anwezig waor de ontvungen pos in edaon kan wonnen veur bieveurbeeld de medewarkers tpg post hef ongeveer brevenbussen in nederlaand ze bin rood van kleur en hemmen een of twee inwarp openingen ze wonnen een keer per dag behalven op zaoterdag leeg emaak deur t posbedrief daornao wonnen de zogenaamde lichtingsindicator umhoge edaon an t einde van december maak tpg post de openingen in de brevenbusse wat nauwer um zo vandelisme mit vuurwark tegen te gaon deur t mit wille of per ongelok ontsteken van vuurwark in de brevenbusse wonnen der an de rooie kasten aanders elk jaor veul schaode an ebröch rond de jaorwisseling wonnen de opening zelfs helemaole of esleuten in of elegen gebieden in de vs ku j brevenbussen bie huzen gebruken veur t versturen én ontvangen van pos an de brevenbusse zit een vlaggetjen as e umhoge steet dan is t een teken veur de brevenloper dat der pos in de brevenbusse lig dee mee eneumen kan wonnen ierlaand éire in et iers en ireland in et ingels is een europees laand dat omdebi j van et eilaand ierland beslat om et laand van et eilaand te onderscheiden wodt et vaeke anduud as de republiek ierlaand poblacht na héireann in et iers en republic of ireland in et engels disse anduding het sund de staotus van officiële beschrieving van et laand de officiële naeme is sund kotweg ierlaand ierlaand is sund lid van de europese unie mar is gien lid van de navo historisch was ierlaand verdield in perveensies ulster munster leinster connacht noord ierlaand is now een diel van de perveensie ulster disse perveensies hebben gien betekenis veur et bestuur de historische graefschoppen counties hebben nog wel een betekenis et oorspronkelike graefschop dublin is tegenswoordig onderverdield in vier appatte graefschoppen ierlaand is tredisioneel verdield in vier perveensies die tegere graefschoppen counties vormen de perveensies hebben gien bestuurlike rol de graefschoppen die in de rippebliek liggen hebben een eigen bestuur daorbi j bin dublin en tipperary onderverdield in drie respektievelik twie bestuurlike graefschoppen de steden dublin cork limerick galway en waterford hebben een eigen bestuur los van et bestuur van et graefschop waorin de steden liggen aandere plakken hebben allienig op een antal onderwarpen een eigen bestuur tussen en daelde de ierse bevolking van zeuven miljoen tot minder as drie miljoen intussen bin der weer bi jkaans vuuf miljoen ieren inkelde grote steden bin erebeie latien fragaria is een geslaacht bluuiende plaanten uut de rozefemilie et staot veural bekend om zien eetbere vrucht d r bin meer as twintig soorten de botanische naeme fragaria komt van et latiense woord fragum stamme frag veur erebeie en et achtervoegsel aria wat achtig betiekent erebeiachtig in de symboliek staot de erebeie veur kotstondig genot op vule oolde schilderi jen is daoromme de erebeie ofbeeld om kotstondig genot te symboliseren in nederlaand kommen liekegoed de kultuur as de boserebeie veur de erebeie is zelsbevruchtend waordeur gien kruusbestoeving neudig is een goeie bestoeving deur wiend en of insekten is liekewel noodzaekelik veur et verkriegen van goedvormde volledig uutgruuide vruchten bi j de deurdraegende rassen komt de hiele zoemer bloemanleg bluui en vruchtzetting veur bi j pattie rassen kan de bloemanleg in een slim waarme zoemer minder wodden bi j disse riekbluuiende rassen wodden van elke bluuiwieze meerstal de eerste drie tot vuuf vruchten oogst daornao wodt de bloemstengel mit de hieran nog onriepe vruchten verwiederd om de vruchtgrootte op peil te holen veur een goeie vruchtzetting is een goeie bestoeving slim belangriek niet allienig de wiend mar ok de bi jen en hommels bin belangriek veur een goeie bestoeving de rooie of oranje rooie vrucht is een opzwölde bloembodem mit daor bovenop de geelkleurde zaoties dopvruchies en is dus een zogenaemde schienvrucht in de bronstied wodde de erebeie al deur meensken bruukt mar pas vanof de e ieuw wodden erebeieplaanten vanuut et wild in tunen anplaant in die tied wodden ze veural bruukt as sierplaante en as medesien de vrucht was klein en de plaanten weren niet slim produktief de erebeie zoas wi j hum kennen is omdebi j jaor oold in de e en e ieuw bin uut de beiden amerikes de oktoplodesoorten fragaria virginia noord amerike en fragaria chiloensis zuud amerike invoerd in wodde de erebeie veur et eerst uutvoerig beschreven deur antoine nicolas duchesne en gaf hi j an zien beschreven soorte de latiense naeme fragaria ananassa disse soorte had liekewel ok veul kenmarken van de invoerde soorten de in europa inheems veurkommende soorten bin of diplod n of hexaplod n wielst de teelde soorte oktoplod n is daoromme wodt anneumen dat de in europa teelde erebeie een hybride is van f virginia en f chiloensis en is de goeie soortnaeme fragaria ananassa laeter bin ok krusings maekt mit de oktoplode soorte f ovalis in kalifornië wodden veural erebeien teeld mit een slim harde vrucht vergeliekber mit een appel de in europa teelde vruchten weren daorintegen zacht krusings tussen disse twie typen erebeierassen hebben de tegenworige stevige rassen opleverd die hierdeur goed verhaandeld en over grote ofstaanden vervoerd kunnen wodden in nederlaand en belgië kommen de diplode boserebeie fragaria vesca en de zeldzaeme hexaplode grote boserebeie fragaria moschata in et wild veur vasse erebeien bin slim gezond vanwegen heur hoge vitamine c gehalte mg per gr bi j poppen en slim jonge kiender kan et eten van vasse erebeien een allergische reaktie veroorzaeken dus beginnen mit kleine stokkies erebeie zodat et lichem d r an wennen kan erebeien wodden vaeke bruukt veur et maeken van sjem meerstal wodt hier diepvriespulpe uut onder aandere polen veur bruukt daornaost wodt de erebeie deur zien starke geur as smaekverstarker bruukt in onder aandere yoghurt over et algemien lusten de meeste meensken wel erebeien dat komt deur de zute smaek en de smaek is niet al te stark de blaeder bin bruukber as toevoeging an krudethee of veur in de slaod een oftreksel van jonge blaeder helpt bi j bloedaarmoede in de beiden vormen zurgen de blaeder ok veur een betere spiesvertering uutwendig kunnen ze bruukt wodden as een kompres deupt in een oftreksel waor kleine wonden mit genezen kunnen wodden erebeien wodden in nederlaand in de volle grond onder glas en onder plestiek teeld d r bin omdebi j bunders vollegrondserebeien deur vervrogging en verlaoting kunnen in de benelux vanof et aende van febrewaori tot an et aende van december erebeien oogst wodden dit is dus bi jkaans et hiele jaor deur pattie kwekers perberen disse periode nog veerder op te rekken tot et hiele jaor rond deur onder aandere gebruuk te maeken van verwaarming in de wienter en koeling in de zoemer ok et bi jvoegen van extra co is goed veur de opbrengst erebeien wodden vegetatief vermeerderd de plaante vormt uutlopers waor dan weer plaanten van vormd wodden ok disse plaanten kunnen weer uutlopers vormen veur de gewone teelt in de vollegrond wodden disse plaanten an et aende van juli of an et beginne van augustus uutpoot et daoropvolgende jaor kan dan van disse plaanten erebeien oogst wodden in de perfessionele teelt wodden nao de oogst de plaanten vernietigd en wodt elke keer opni j poot pattekelieren laoten de plaanten vaeke staon om et jaor daorop d r weer van te oogsten dit is niet an te bevelen omdat de vruchten kleiner wodden en deur de bossige gruui de vruchten gauwer antast kunnen wodden deur vruchtrotting et meest teelde ras in nederlaand is elsanta slim goed smaekende rassen bin korona vima zanta en lambada et aldervrogste ras is karina mar geft min vruchten deurdraegende rassen bin onder aandere rapella evita everest selva koning kim everglade en ostara hieronder viej een liest mit erebeiesoorten mingde gevechtskeunsten staot ok wel bekend onder t ingelse akroniem mma mixed martial arts of cage fighting is een vechtsport waor verschillende elementen uut aandere vechtsporten saemenvoegd bin en waor ok et antal regels aorig beparkt is veulal hebben de dielnemers toond dat ze de beste bin in heur eigen discipline en zien een uutdaeging in et treffen mit vechters uut aandere disciplines een bekende vorm van mingde gevechtskeunsten is et van oorsprong braziliaanse vale tudo veeruut de meeste vechters hebben een aachtergrond in et thai of kickboksen braziliaans jiujitsu of greco roman wrestling disse stielen bin et meest effektief bleken karateka s of aandere beoefeners van tredisionele vechtstielen bin deurgaons niet zo suksesvol vanwegen de vaeke te ienziedige meniere van vechten boksers bin deurgaons ok niet zo suksesvol omdat et rippetoire vaeke niet varieerd genog is brazilië offisieel de federale reppubliek brazilië is n laand in zuud amerika wat graenzen hef met frans guyana suriname guyana venezuela colombia peru bolivia paraguay argentinië uruguay en den atlantiesen oseaan brazilië is met miljoen veerkaante kilometer t grötste laand van zuud amerika t beslöt biekaant de helfte van dit waerlddeel t is t op vier noa grötste van de waerld allenig ruslaand kanada china en de verenigde stoaten van amerika zeent grötter t heufdgeleuf is t rooms katholisisme met en is n anhanger van t protestaantisme brazilië hef n laandoppervlakte van km n wateroppervlakte van km en t hef ongevaer miljoen inwonners in t gebeed wat non brazilië is warren verskaeidene stammenstoaten vuurdät den portugesen verkenner pedro lvares cabral der in an laand köm en t vuur portugal opeisden töt an bleef brazilië ne portugese kolonie in dät joar nöm napoleon bonaparte lissabon in woerop as rio de janeiro de heuwdstad van t riek wör in wör t riek oetereupen töt verenigd keuninkriek van portugal brazilië en de algarves t keuninkriek brazilië wör onofhaankelik in en kreeg baeide ne groondwettelike monarchie en n parlemaentssteelsel in wör t laand noa nen stoatsgreep duur t laeger töt reppubliek verkloard ne autoritaere laegerregaering besteurden t laand van töt in wör de hudige groondwet an enömmen woerin as brazilië ne federale reppubliek neumd wörd disse federasie besteet oet t federale distrikt stoaten en gemeentes de ekonomie van brazilië wörd seend as zeuwende grötste van de waerld eskatt t laand hef nen onmeundigen riekdom an boademskatten t grötste deel van t laand is bedekt met t raegenwoold van de amazone doarin laeft ne gewaldig verskaeidene zammeling deers en plaanten dee as iej aargens aanders op de waerld neet treft t laand is al maer as joar den grötsten koffieboer van de waerld brazilië beslöt t grötste deel van zuud amerika t hef ook nog wat eilaandgroepen in den oseaan zo as fernando de noronha rocas atoll de sunte peter en paulusrotsen en trindade en martim vaz umdät t zo groot is tref iej der ook ne onmeundige verskaeidenhaeid an deers en plaanten brazilië is t ennigste laand wat op den aevenaar lig en doarbie ook laandsdelen hef wat neet tropies zeent t zudelike deel van t laand is hooglaand hier tref iej völle haenige heuwels t zuudoosten is wat roewer met grillige baargraanden en heuwels dee wal meter hoge waen köönt vuurbeelde hiervan zeent de mantiueira en espinhaobaargen en de serra do mar in t noorden zorget de guinanese hooglaanden vuur nen skaeid tusken de zuudwaerts streumende rivieren dee in de amazonevlakte oetkomt en de noordwaerts streumende rivieren dee oetkomt in de orinoko in venezuela t heugste peunt van brazilië is de pico da neblina newelpiek met meter brazilië hef n onmeundig stelsel van rivieren met acht grote waterbekkens dee allemoal oetkomt in den atlantiesen oseaan de belangriekste rivieren zeent de amazone de tweede langste rivier van de waerld de paran en zien vulrivier de iguau de negro so francisco xingu madeira en de tapajs t klimaat van brazilië is zo verskaeiden as dät t laand groot is toch is t grötste deel van t laand tropies op de skoale van köppen wörd brazilië vief grote subklimaten torekkend aevenaar tropies halfdreuge hooglaandtropies gemoatigd en subtropies in t noorden tref iej der raegenwoolden in t noordoosten halfdreuge weustes gemoatigde woolden met noaldbeume in den zuden en tropiese savannes in middel brazilië plaatselik kan t ook nog wier slim oeteen lopen vanwaege braziliës grote oppervlak veend iej der verskaeidene laefumgaewingen zo as t amazoneraegenwoold t atlantiese woold en de cerrado de amazone wörd ezeen as t gebeed met de meeste verskaeidenhaeid an deers en plaanten in de waerld in t zuden ligt t araucaria n noaldbos wat in t gemoatigde klimaat gediejt natuuroonderzeukers skatt dät der roond de miljoen verskillende deers en plaanten in brazilië laewt oonder de gröttere zoogdeers wordt poema s jaguars oselotn bosheunde en vosken reknd wieters tref iej der zat pekkarizwienen tapirs miegaempetters voeldeers opossums en armadillo s in t water van de amazone zwemt de roodboekpiranja s en nog doezenden biezeundere viskensoorten maer brazilië zol prima laewen können van de egene natuur mer zowat alle plaanten woer as met haandeld wörd zo as sojabonen en koffie zeent invoord t natuurlike aarfgood van brazilië wörd slim bedraeigd duur grote veehoolderiejen en boeren hooltkap mienbouw herbevolking öllie en gaswinning oawervisken onwettelike haandel in weelde deers dammen en waegen waterversmaering klimaatverloop veur en indringersoorten der wordt waegen duur t hele laand elegd woeran nieje staeden bouwd wordt woer umhen wier boerd wörd duur indamming van rivieren zeent hele strekken oonder water ekömmen der stoat nog es dammen op de planning zo as ook de völbevöchtene belo monte dam dee n groot andeel stroom laeweren mut brasilia is de heufdstad sund doarveur was dit rio de janeiro en nog eerder salvador brazilië hef staeden met maer as n miljoen inwonners de grötste is so paulo met miljoen doarnoa rio de janeiro met miljoen aandere grote steden zeent salvador belo horizonte fortaleza curitiba manaus recife porto alegre belém en goinia brazilië besteet oet vief laandsdelen met stoaten en doarnöast n federaal distrikt disse laandsdelen zeent de euldste oawerbliewselen van n maenske in de amerika s de vrouwe van luzia zeent eveunden in pedro leopoldo minas gerais ze teunt an dät t gebeed al meenstens joar bewond wörd de euldste potskaarven dee ooit in t westelike halfroond bie opgraewingen noar böawten kömmen zeen eveunden in t amazonebekken van brazilië ne koolstofmetting wees oet at dee skaarven joar oold warren de pötte wörden eveunden bie santarem en leuten zeen dät der in t tropiese raegenwoold ne oetbraeide prehistoriese kultuur laewden vuur at de portugesen kömmen wörd t inwonnertal van wat nondaegs brazilië is skatt op miljoen disse leu warren meestal half nomadies ze laewden vuural van visken gadderen en tiedelik boeren der woonden maerdere volker zo as de toepies guaranies gs en de arawakken t toepievolk was wier oonderverdeeld in toepinikiens en toepienamba s zo warren alle volker wier oonderverdeeld vuurdät de europeanen kömmen wör dr völle vöchten tusken de verskillende volker vake warren dit grote oorloge woer as völle kriegskeunstig inzicht bie köm kieken kannibalisme köm ook vuur ook hier was slawerieje neet ongewoon mer har t maer met verwaantskop te maken t portugese riek nöm t laand wat non brazilië het in op april op den dag köm den portugesen vloot oonder anvoor van pedro lvares cabral an ze tröffen der verskaeidene inheemse volkerstämme dee as meestal toepi guarani sproaken kuierden disse volker deden völle met mekaar vechten de eerste laandingsplaatse wör bouwd in toch begun de echte kolonisasie pas vanof do as keunink dom joo iii van portugal t gebeed opdeelden in viefteen zelfbesteurende kapteinskolonies dit zelfbesteur laewerden problemen op woernoa as in den portugesen keunink t laand van niejs indeelden in t gouvernaat brazilië ne eendudige kolonie in de eerste tweehoonderd joar hadden de europese en inheemse groepen verdan krieg ze sleuten leenks en rechts verboonden um mekaar te klook of te waen tegen t middelen van t e joarhoonderd was sukerreed t belangriekste oetvoorprodukt der wörden verdan meer slawen oet afrika an ehaald dee mossen waarken op de sukerreedplantages um de steeds gröttere vroage noar braziliaans suker an te können tegen t aende van t e joarhoonderd wör de vroage noar sukerreed meender mer in de negentiger joaren van dee tied wör der goold eveunden der köm ne rechte gooldkoorts op gaank doezenden nieje kolonisten kömmen noar brazilië dee kregen t wier in t mot met de oolde kolonisten portugese bandeiras oontdekkers treuken alverdan wieter t binnenlaand in en verplaatsten de vrogere graenzen töt roegweg de nondaegse graenzen van brazilië in dissen tied probeerden ook aandere europese grootmachten voot an wal te kriegen zo as de fraansken in rio de janeiro noa en in maranho noa en de hollaanders in bahia en pernambuco gedoerende den hollaands portugesen oorlog an t aende van t joar wör thoeslaand portugal an evöllen duur spaanse en napoleontiese laegers doarumme mos preens regaent joo in naam van keuniginne maria i met t hele keuninklike hof verhuzen van lissabon noar brazilië doar zatten zee braziliës eerste finansiële instellingen op zo as de lokale beurze en ne nasionale baanke ze deden der ook t portugese alleenrecht op koloniale haandel achterhen zodät ook aandere laanden non haandelen konden met brazilië as straf vuur den fraansken anval op portugal nöm den preens regaent fraansk guiana in noa den spaansen onofhaankelikhaeidsoorlog in eisden de heuwe van europa dät keuniginne maria i en preens regaent joo wierumme kömmen noar portugal t leek toch naargens noar dät de heuwde van ne oolde europese monarchie in ne kolonie wonden mer t leup dee zes joaren juust mooi vuur t keuninklike hof in brazilië um der bliewen te können reup de keuninklike familie doarumme t verenigd keuninkriek van portugal brazilië en de algarves oet toch bleef de portugese adel andringen dät ze wierumme noar lissabon kömmen der was in lissabon ne liberale revolusie goans in in köm de braziliaanse stad pernambuca in opstaand in nömmen opstaandigen de stad porto in en eisden onofhaankelikhaeid van brazilië non kon dom joo iv neet länger bliewen en vertreuk noar lissabon de portugezen en de brazilianen konden alverdan meender met mekaar den portugesen cortes den oadel en leu met invlood van portugal probeerden noa de liberale revolusie van wier ne kolonie van brazilië te maken de brazilianen gavven niks to preens pedro keus öare kaante en verkloarden brazilië onofhaankelik van portugal op september dit wörd nog aaltied in brazilië vierd as onofhaankelikhaeidsdag n en oktober wör preens pedro oetereupen as eerste kaeizer van brazilië dom pedro i zo ondsteund t braziliaanse riek op n eersten dezember wör hee kroond woernoa t nog nen onofhaankelikhaeidsstried opköm in t noorden en noordoosten en de proveensie cisplatina op den en maert gavven de leste portugese soldoaten zik oawer op augustus erkaenden portugal brazilië as onofhaankelik laand den kaeizer zinnen opvolger dom pedro ii was bie zinne anstelling nog te joonk doarumme wör der zo lange n regaentenkabinet in esteeld mer umdät der ginnen staarken laeider was kömmen leu oaweral in t enorme laand in opstaand al disse opstaanden wörden pas terugge drungen noa in wör pedro ii völs te joonk kroond as kaeizer in t leste tiedsbestek van de kaeizertied wör der völle in de politiek edisterd oawer slawerieje de internasionale slawenhaandel wör of eskaffet in noa de aberdeen act van de britten mer in brazilië doerden t nog töt vuurdät slawerieje volledig of eskaffet wör pedro ii regaerden joar en wun dree grote oorlogen den platineoorlog den oorlog um uruguay en den blodigen oorlog um paraguay noa joaren van ekonomies verval plegen ne maerderhaeid van de laegeroawersten met steun van de proveensiale en finansiële top nen stoatsgreep op den en november de eerste reppublikaeinse regaering was neet völle maer as ne laegerdiktatuur t laeger besteurden alles baeide in rio de janeiro en in de stoaten persvriehaeid verdween en dee wat an de macht warren zorgden at ze dät ook blewen in vungen der ne ekonomiese en ne militaere krisis an woerduur as de börgerreppublikaeinen an de macht kömmen duur disse baeide krises bleef t laand verdan onstabiel in wör getlio vargas presidaent noadät den faeiteliken winner van de verkiezingen ummebracht was vargas har zowat t hele laeger achter zik hee zol mer tiedelik presidaent waen mer hee deed der t kongres en de groondwet achterhen en zetten zinne egene männekes op belangrieke plekken noa n antal moal proberen um vargas vort te kriegen begun vargas aal maer nen diktator te worden hee was berucht um zinne wreedhaeid en t noakieken van de pers t lukten brazilië um graensverskel met umliggende laanden op te lössen mer tegelieke lukten t neet um in de volkerboond met te doon noa öare inmenging in den eersten waerldoorlog in den tweeden waerldoorlog was brazilië onpartiedig töt an t laand keus de allieerde kaante noa straffen van nazi duutslaand en fassisties italië umdät brazilië alle vrogere ofspraken met dee laanden der achterhen deed do as in de nazi fassistiese regimes van europa oawerwunnen wörden kon vargas zik neet meer stoande hoolden der wör rap wier nen niejen stoatsgreep epleegd der wör wier demokrasie in esteeld duur t zelfde laeger wat t der joar aerder achterhen har edoan vargas wör wier herkeuzen tiedens verkiezingen in mer tiedens ne politieke krisis in benöm vargas zikzelf t laewen noa vargas zelfmoard warren der korte tiedelike regaeringen juscelino kubitschek wör in presidaent hee was verzoenend tegenoawer zinne politieke tegenstaanders woerduur as hee zoonder völle grote krises regaeren kon doarduur gröaiden ook de ekonomie en de industrie beheurlik toch was zien grötste woapenfeit de bouw van de nieje heuwdstad braslia dee in kloar was jnio uadros volgden um op den nog gin joar deenst har en alwier oftreud zinnen oonderpresidaent joo goulart nöm t oawer mer den kreeg völle tegenstaand hee wör of ezat in noa wier nen stoatsgreep woernoa brazilië wier oonder laegerbesteur köm t nieje regime zol tiedelik waarken en de macht haenig oawerdraegen mer in plaatse doarvan wör t alverdan meer nen volledigen diktatuur neet allene vechters tegen t regime wörden oonderdrukt mer ook keunsteners journalisten en aandere börgers ze deden dit zelfs boeten t laand met t beruchte operasie kondor skoonwal t n wreed regime was wör t toch eprezen duurdät t zorgen vuur nen onmeundigen gröai van de ekonomie in de zeuwentiger joaren toch kon t regime neet vuurkommen dät ze oonder druk van de ekonomiese krisis en stillen tegenstaand van t volk wier oawer mossen op demokrasie in wör ne amnestiewet an enömmen gedoerende de tachtiger joaren roonden brazilië den oawergaank op demokrasie of in wör de eerste börgerregaering wier ekeuzen josé sarney was presidaent mer t lukten m neet um de ekonomie wier op de rit te kriegen en wat an de hyperinflasie van tiedens t regime te doon der volgden nog verskaeidene aandere regaeringswessels dee ginne van allen ne oplössing vuur de ekonomiese problemen hadden mer in köm beursminister fernando henriue cardoso met zin plano real wat wal slaagden aendelik kreeg brazilië de stabiele ekonomie dee as ze zöchten cardoso wör doarnoa twee moal as presidaent ekeuzen noa de verkiezingen van gung de presidaentsmacht zoonder problemen oawer van cardoso noar lus incio lula da silva zo bleek at brazilië n politiek stabiel laand ewörden was lula wör in op evolget duur dilma rousseff de eerste vrouwelike presidaente van t laand in juni wör dr in heel brazilië protesteerd inspireerd duur gebuurtenissen as de arabiese laente en occupy wall street in t begin was t allene te doon um de deurdere priezen vuur t openboare vervoor de protesten wörden hard oet mekaar ehöwwen duur de stoatspolietsie woer as de leu juust nog helliger van wörden doarop wör der ook protesteerd um verskaeidene aandere zaken zo as de geeldverkwisting vuur nieje vootbalstadions vuur de waerldkampioenskappen vootbal verbettering van openboare deenste umkoopboarhaeid en n anpassingsvuurstel vuur de groondwet de pec dee duur wat leu ezeen wörd as ne poging um umkoopboarhaeidsbestrieding tegen te waarken brazilië hef de grötste nasionale ekonomie van latiens amerika t is de zeuwende grötste ekonomie in haandelsoetwesseling en koopkracht der wörd emaend dät ze in de top vief komt binnen non en aenkele tientallen joaren t hudige duursnee loon is in der köant miljoen brazilianen hen waarken en doarvan löp bie de dure brazilië hef völle verskaeidene natuurlike groondstoffen brazilië is al joar de grötste koffieoetvoorder van de waerld oonderwiel is t de veerde grötste autofabrikaant van de waerld ewörden de belangriekste oetvoorprodukte zeent vleegtuge elektriese apparaten auto s ethanol stoffen skone iezer stoal koffie sinasappelsap sojabonen en blikvleis öaren meunt den real hungen ze op an den amerikaansen dollar in mer noa den oost aziatiesen krisis den russiesen roebelkrisis in en n antal beurzetegenvallers besleut de sentrale braziliaanse baanke öaren meunt op de vrieje maarkt lös te loaten umkeuperieje is n groot probleem in brazilië en t kost öar zowat miljoen per joar zowat van de grote braziliaanse bedriewe maent at dät ene van de grötste blokkades is um op de waerldmaarkt met te können umkoperieje van lokaal besteur is zo gewoon dät stemmers t allene slim goat veenden as t vuurbie ne bepoalde graenze keump toerisme keump alverdan meer op gaank en löt de ekonomie vuural in n antal strekken gröaien t laand har miljoen bezeukers in dät laewerden t laand miljard op in wör der n rekord van miljoen bezeukers en miljard an umzet ehaald de meeste toeristen komt of op natuurgebeden ze doot an ne kombinasie van ekotoerisme en plezeer en vermaak ze kiest vuur zunne en straand verkenningstochten en kulturele toers de meestbezöchte plekken zeent t amazoneraegenwoold straanden en doenen in t noordoosten den pantanal in t middenwesten straanden van rio de janeiro en santa catarina kultuurbezeuk an minas gerais en zakenreiskes noar so paulo brazilië is oardig geunstig vuur zaken in toerisme t hef völle natuurlike zeenswaerdigheden en kulturele plekken noadelen an brazilië zeent de slechte waegen hoge belastingen op tickets en lochthawentoslagen vaeligheid is in de grote staeden nog aait neet al te best mer duur mekaar hef t laand t beheurlik an epakt toch zegt raeizeburo s aait dät iej in de grote staeden neet allene oawer stroate mut gin opzichtige sierröade mut umhangen of bie grote demonstrasies mut goan lopen der goat meer braziliaanse toeristen noar t boetenlaand dan der boetenlaandse toeristen noar brazilië goat hierduur krie j n negatief oetwesselingssaldo in waarkden der miljoen leu rechtstreeks in de toeristiese tak van de ekonomie brazilianen goat völle binnenslaands met vakaansie ongevaer miljoen leu in dät laewerden brazilië miljoen op vief moal zovölle as van internasionale toeristen de meeste internasionale toeristen goat noar de staeden rio de janeiro foz do iguau so paolo florianpolis en salvador zakenreiskes goat vake noar so paulo rio de janeiro en porto alegre de portugesen hebt de meeste invlood had op de braziliaanse kultuur vuural in den tied van t portugese riek de portugesen brachten öare sproake t rooms katholieke geleuf en kolonialen bouwstiel met de portugesen haalden ook völle slawen oet afrika dee as ook wier öare egene gebroeken en tradisies in brazilië achterleuten doarnöast wonden der al inheemse volker met öare egene laefwiezen en kömmen der völle aandere europese immigraanten noar t laand wieters kömmen der nog völle duutsers japanners jödden en arabieren al disse groepen zorgden dät brazilië ne totaal egene sproake kökkengewoontes muziek daans en geleuf ontwikkelden töt an den anvaank van t e joarhoonderd was barok de heuwdstiel in den braziliaansen keunst dät gröaiden haenig an oet noar n breed anbod van stielen zo as romaniek modernisme expressionisme kubisme surrealisme en abstraksionisme braziliaansen filmkeunst is zo oold as de oetveending van t filmen muziek is n onmeundig belangriek oonderdeel van de braziliaanse kultuur den pandeiro ne oard tamboriene met n vel der oawer is zelfs t nasionale teken van brazilië de muziek van brazilië is ne mengvörm van heuwdzakelik europese en afrikaanse elemaenten in den kolonialen tied köm de grötste invlood via portugal vanoet heel europa den eersten braziliaansen muziekskriewer was josé maurcio nunes garcia hee skreef völle klassieke stukken in weensen stiel oondertusken warren der völle slawen dee öare ritmiek in daans en instrumaenten metnömmen woermet ze ne rieke volksmuziek oontwikkelden vanof de onofhaankelikhaeid maakden muzikaanten aal meer muziek in kenmaarkend braziliaansen stiel samba met t kenmaarkende hartslagritme is doarvan t bekaendst t steet zelfs op de unesco lieste van kultureel aarfgood der zeent verskaeidene oondersoorten van samba van melancholiese of romantiese samba pagode töt opjörkende samba enredo koppels kameröade köant oawende bie mekaar zitten en samba de roda spöllen bie disse oard samba doot ze tekste improviseren um mekaar te klook of te waen in völle delen van brazilië zeent der hele sambaskolen dee as völle anhangers hebt te vergelieken met vootbalklubs disse zeent in europa vuural bekaend um de oetbeundige en klurige optochten tiedens karnaval vanwaege baanden met afrika zeent de stielen maracatu en afox machtig populaer den daanssport capoeira hef ook wier egene karakteristieke muziek bossa nova is slim populaer boeten brazilië wörden noa t betekent niejen trend en zet jazz mellodieën op sambaritmes vuural met daank an frank sinatra is bossa nova bie n grötter publiek an esloan hee skoorden ne waerldhit met t nommer girl from ipanema t braziliaanse etten en dreenken is verskaeiden per strekke t nasionale gerecht is feijoada en strekgebeunden gerechten asvatap moueca polenta enacarajé zeent in t hele laand geleewd koffie is t nasionale dreenken en den inheemsen staarken draank is cachaa dät wörd oet sukerreed distilleerd en is t heuwdbestaanddeel van de nasionale cocktail caipirinha in duursnee besteet ne moaltied oet ries en bonen met beestevleis en sload doar doot ze regelmoatig kassavebloom farofa duur frituurde aerpel kassave banaan vleis en keze wordt vake as middagetten gebroekt iej köant et in de meeste restaurants kriegen geleewd gemaksetten is pastel pastei coxinha ne oard kipkroket en po de ueijo kezebrood t laand is riek an greunte en vruchten zo as aa cupuau mango s papaja s kakaubonen cashewnötten guaves sinasappels passievruchten ananassen en proemen dee wordt vermoalen töt sappen of gebroekt vuur sukela lollies en iesheurnkes met ofstaand is vootbal de meest geleewde sport van brazilië t nasionale manskap wörd ezeen as t beste van de waerld en wör al vief moal waerldkampioen aandere populaere sporten zeent volleybal basketbal formule en vechtsporten t nasionale volleybalmanskap hef de waerldliga world grand champions cup world championship en de world cup ewunnen t laand hef ook aandere sporten oeteveunden zo as straandvootbal futsal binnenvootbal en vootvolleybal in de vechtsporten komt capoeira vale tudo en braziliaans jiu jitsu oet brazilië dree braziliaanse veurders hebt t waerldkampioenskop formule acht moal ewunnen in en in meug brazilië de fifa wearldkup vootbal organiseren in t autdromo josé carlos pace de reesbane van so paulo wörd de joarlikse grand prix van brazilië heulden in rio de janeiro wordt de olympiese spöllen en de paralympiese spöllen van eheulden in wör t antal leu wat in brazilië wont eskatt op ongevaer miljoen de meeste leu wont in t zuudoosten en noordoosten de eerste volkstelling wör edoan in der wonden toen leu in brazilië tusken en treuken der nog es miljoen bie in in de joaren tusken en gröaiden de bevolking joarliks met terwiel as leu duur mekaar ook eulder wörden volgens n oonderzeuk van neumt ongevaer miljoen van de brazilianen zikzelf blaank ongevaer miljoen broen pardo mengeling van blaank en zwart ongevaer miljoen neumt zikzelf zwart ongevaer miljoen neumt zikzelf aziaties en ongevaer neumt zikzelf inheems amerindiaans of indgena ongevaer gavven gin ras op in skatten de nasionale indianenstichting dät der neet oontdekte stämme waen mut t grötste antal neet ontdekte stämme van de waerld seend den ankomst van de portugezen in is der beheurlik wat mengeling tusken de amerindianen europeanen en afrikanen ewest dät blik oet autosomale studies op töt van de bevolking de moatskoppieje is slim verdeeld in klasses verskillende bevolkingsgroepen verdeent neet t zelfde loon der is ook völle rassisme en klassenstried iej wordt bie ne groep in edeeld noar oewen kluur zo köant volle breurs en zusters bie verskillende groepen terechte kommen wovölle o j verdeent spölt ook met as nen pardo meer verdenen geet is der grote kaans dät den zik doarnoa blaank of zwart geet neumen t broene volk offisieel pardo wör ook wal es moreno neumd t is ne brede indeling woer as ook caboclo s mulatto s en cafuzo s in heurt caboclo s zeent vermengde amerindianen en noawas van blaanken met inheemsen mulatto s zeent noawas van blaanken en zwarten cafuzo s zeent noawas van amerindianen en zwarten in t noorden noordoosten en middelwesten veend iej vuural völle noawas van amerindianen an de oostkuste van de nooroostelike strekke van bahia töt paraba en ook in noordelik maranho zudelik minas gerais en oostelik rio de janeiro veend iej meer zwarten mulatto s en noawas van dree rassen tegelieke vanof t e joarhoonderd köm der ne intrekkersstreum op gaank doarduur zeent der non ook völle italianen spaansen duutsers oekraners polen jödden russen chinezen japanezen en leu oet t midden oosten brazilië hef de grötste groep katholieken van de waerld oet de vermenging van de gebroeken en geleuwe van de afrikanen en europeanen onsteund nen egen vörm van katholisisme met völle egene rituelen en feeste wat geestgeleuwigen neumt zikzelf ook kristelik de protestaanten zeent van de peenkstergemeente evangelies baptist zeuwendedagsanhangers luthersen en de gereformeerde kaarken der zeent de leste joaren meer protestaanten bie ekömmen en n hoop katholieken meender wieters zeent der boeddhisten afro brazilaanse geleuwe en amerindiaanse geleuwe de heufdsproake van t laand is t portugees disse sproake wörd duur zowat iederene kuierd en is de ennigste sproake in de media brazilië is ok t ennigste laand in heel zuud amerika woer as t portugees de offisiële laandsproake is in wat delen van t laand wörd der ok spaans ekuierd der zeent in brazilië inheemse indiaanse sproaken in wat delen van brazilië kuiert ze ok nedersaksies in t boondslaand espirito santo kuiert de leu vuural oostpommers en in castrolanda in t boondslaand paran zeent völle migraanten vanoet oost nederlaand terechte kömmen dee hebt öar draents en twaents met enömmen wieters tref iej der nog t hoogduutse dialekt hunsrückisch en venesiaans italiaans dit wörd vuural kuierd duur de noazoaten van duutse en italiaanse immigraanten bie wet is de braziliaanse gebarensproake libras verplicht in oonderwies gezoondhaeidszörg en regaeringszaken laeraren en verzörgers mut disse sproake verplicht laeren skolegoande keender mut verplicht op zien meenst ene sproake derbie laeren vake is dät engels of spaans brazilië is t eerste laand in zuud amerika woer as laerlingen op de middelbere skole esperanto laeren köant norman cornthwaite nicholson millom cumberland jannewaori millom mei was een noord engelse dichter en schriever die veural oaver zien eing streek en de netuur daor epubleseerd hef nicholson hef zien hiele leben ien t zölde huus ewoond st george s terrace nommer veertiene ien t miendörpien millom an de kust van t graofschop cumberland det ien op eneumen wördden ien t ni je graofschop cumbria t vuult asof ik veur mien geboorte al op dit adres woonden schreef e i j hef mutten lieden det de luu hum zagen as pervinciaals dichter een umschrieving daoras e niet drok op was mar van de grote stad mus e niks weten hi j zee der oaver de mieste mensen bint volngs nicholson ien de grond pervinciaals en hebt heur stee niet ien grote plaotsen umdet ze heur identiteit ien kleine gemienschoppen zuukt en umdet de mèensen ien de hiele wereld t miest op menare liekt ien de zorg um wat d r op kleine schaol um heur hen plaotsviendt vund nicholson det krek de pervinciaal hum t sekuurst bewust is van de bliebende dingen ien t leben normans va verkocht kleraosie veur heren zien moe kwaamp uut de tied mit de spaanse griep toe as norman vief jaor was zien stiefmoe speulden op t örgel van de methodistenkarke die ien t middelpunt van t sociale leben van de femilie kwaamp te staon daor droeg norman zien gedichten veur op zien vieftiende trad e ien de karke van engelaand want det vergrootten de kaanse um naor de universiteit te gaon mar een jaor later kreeg e tuberculosis en kwaamp ien een sanatorium te liggen hi j much niet praoten en kun allennig lezen en prakkezeren en nicholson nuumden dit zien universiteit naor de echte universiteit hef e niet kunnen gaon deur zien ziekte zien herstel duurden jaoren hi j waandelden völle en d r gruuiden bi j hum een grote liefde veur t laandschop eerst had e een voele en lilleke iendrok van de mieniendustrie mar hi j kun hum begriepen det dizze iendustrie eben belaangriek was veur de mèensen uut de streek as t laand zölf ien de jaoren dartig begunden nicholson besprekings te schrieben veur de times literary supplement en höld praoties oaver moderne literetuur ien kwaamp een köppel van zien praoties uut onder de titel man and literature ien zien eerste dichtbundel five rivers eerste heinemann prize for poetry schrif e oaver t lake district t merengebied van cumbria de iendustriële revolutie daor en hoe of de tweide wereldoorlog ni je waarkgelegenhied brocht ok drokt hi j d r zien christelike verbundenhied ien uut twei jaor veur dizze bundel stelden hi j an anthology of religious verse designed for the times samen daor as e eliot zien grote veurbeeld en auden mar ok dylan thomas ien bi j menare brocht nicholsons eerste teneelstok the old man of the mountains situeerden t biebelse verhaal van elia ien t teengswoordige cumbria en wördden ien ien londen opevoerd ok ien zien latere teneelstökken bint verhalen uut de tied van de biebel anepast an nicholsons eing umgeving zien tweide bundel rock face giet niet zo krek oaver zien geboortestreek mar meer oaver dichters en schrievers nicholson lik derin minder oavertuugd van zien eing stiel en mar twei van de gedichten uut dizze bundel kwamen ien de selected poems van ien zien darde bundel the pot geranium hef nicholson weer een meer persoonlike stimme en schrif hi j hoe of de hiele wereld heur spiegelt ien de kleine dinggies om hum heen zodet e gien verlet hef van de dingen die wied van hum of staot ien t grote gedicht the seven rocks vergeliekt e de zeuben deugden die paus gregorius de grote uut eprakkezeerd had mit de zeuben rotssoorten van t merengebied nao dizze bundel hef e achttien jaor lang gien dichtbundel uutegeben en richtten hi j hom op t schrieben van proza waorunder boeken oaver zien streek i j schreef twei romans the fire of the lord en the green shore mit zien vrouw yvonne gardner reisden hi j naor andere dielen van engelaand naor schotlaand en naor noorwegen ien las nicholson robert lowell s life studies die hum op een ni je manier naor zien streek leuten kieken hi j had oaver de netuur eschreben mar nog niet oaver zien femilie en humzölf det boek keerden mi j van de plaots naor de ienwoners schreef e ien t gedicht the whisperer uut a local habitation schreef e oaver t sanatorium daoras e as kiend mit tb eleeng had ien schreef hi j zien autobiografie wednesday early closing zien leste bundel was sea to the west daoras e nog ni je poëtische vörms ien uutperbeerden ien t gedicht on the dismantling of millom ironworks schreef hi j hoe of de iendustrie weer vört was uut de streek terwi jl de netuur voortduurden ien waren de mienen van millom esleuten een ingriepende gebeurtenis veur de gemienschop nicholson schreef völle oaver andere schrievers en dichters zoas h g wells william wordsworth en veural william cowper daor as hi j ien een biografie oaver schreef daorin schreef e en det giet ok voor nicholson zölf op nicholson kreeg verschillende priezen veur zien dichtwaark eretitels van universiteiten en ien de order of the british empire een boekenkaste is vake een uut hout emaken kaste mit schappen planken speciaal bedoeld um boeken in te zetten boeken wonnen in de boekenkaste op ebörgen um ze in goeie staot te houwen en um t overzichtelijk te houwen bieveurbeeld op alfebetische volgorde of auteursnaam zetten de boeken kunnen rechop ehouwen wonnen deur een boekensteun te gebruken naos de boekenkaste in woenigen bin boekenkasten onder meer oek te vienen in kantoren biebeltheken en archieven t hem van een goed evullen boekenkaste geld as een teken van onderwies en wonnen daorumme in sommigen kringen as een staotussymbool ezien zelfs zo arg dat t een tiedlange meugelijk was in meubelzaken boeken per meter te kopen allemaole van dezelfde grootte en veurzien van dezelfde rogge een sluukse inspectie van de inhoud van de boekenkaste is as e effen allinnig in de kamer is veur een gaste soms de gebruken methode um de achter de belangstellingen van zien gasheer te koemen een brogge is meestentieds een verbiending over een revier of een aander waoter een oeververbiending mar kan oek een verbiending ween over een kloof of enig soort gat een brogge wonnen as t over een aandere weg of spoorliende hinne geet oek wel een viaduk eneumd een auaduk is een brogge waorover gien verkeer geet mar waor wè waoter overhinne streump de eerste broggen wanen eenvoudige houten stammen of planken dee gebruuk wönnen um over een kleine beek hinne te koemen daornao wönnen der broggen van steen emaak dee eigenlijks allinnig bedoeld wanen um t hout te ondersteunen de boogbrogge van netuursteen mit cement wönnen veur t eers gebruuk deur de romeinen veule van disse broggen hemmen de eeuwen deurstaon van keien emetselen broggen verschenen nao de romeinse tied mit de koms van de industriële revelusie verschenen in de e eeuw smeediezeren broggen mar eers nao de uutviending van staol wönnen t meugelijk ech lange broggen te gaon maken tegensworig wonnen oek veule broggen emaak van beton de broggetechniek ontwikkelt zich alsmar veerder en de broggen wonnen dan oek alsmar langer een verkeersdrumpel is een infrastructurele anpassing die derveur moet zurgen dat de snelheid van t emoteriseerde verkeer emaotigd wort de snelheid waormee j comfortabel over een drumpel kan riejen hangt of van t ontwarp en t gebruukte voertuug de standerduutvoering in nederlaand is een lengteprefiel in sinusvorm mit een lengte van meter de heugt van een verkeersdrumpel is zo n tot centimeter bron crow publicatie meestentieds worren der gien drumpels an eleid op busroutes dit is vanwegen t comfort en de veiligheid in t voertuug van de sjeffeur en de inzittenden mar oek umdat de rilletief zwaore en goed eveerde bussen trillingen en schaode kunnen veroorzaken mit name veur gebouwen in de naobieje umgeving en de bewoeners mit nieje verkeersdrumpels die bie zwaore voertugen deurbugen en bie lichte voertugen niet zou dit prebleem minder moen wezen der bestaon in nederland oek verkeersdrumpels veur fietsers bieveurbeeld in recreatieve duungebieden bedoeld um de snelheid van wielrenners te bepaarken servië servisch is een rippebliek in et zuudoosten van europa op juni riep montenegro zien onofhaankelikhied uut waordeur servië as de opvolgingsstaot van de konfederaosie servië montenegro krek as een onofhaankelike staot is wodden de officiële servische onofhaankelikhiedsverklaoring kwam op juni in servië wodden diverse taelen spreuken waoronder servisch albanees hongaors roemeens krowatisch slowaaks en roetheens et servisch is de officiële tael van et laand in kosovo tegere mit et albanees en in vojvodina tegere mit et hongaors roemeens krowatisch slowaaks en roetheens servië bestaot uut drie regio s kosovo is in feite een protektoraot van de verienigde naosies de drie regio s bin weer onderverdield in distrikten en de stad belgrado in servië bin verschillende revieren inkelde steden in servië bin montenegro oet et venesiaans zwarten baarg montenegriens crna gora is een laand op de balkan wat vrogger bie servië montenegro heurden op juni wör et laand onofhaankelik hierdeur ontsteun ok et laand servië woer as et doarveur ne konfederasie met vörmden et lig an de adriatische zee tegenoawer italië en greanst vanof de zee met de klokke met an kroasië bosnië herzegovina servië en albanië de montenegriense heufdstad is podgorica op et ogenblik hef montenegro inwoners op een oppervlakte dee net wat grötter is as vlaanderen in de e eeuwe warren der dree serviese preensdommen op et montenegriense gebeed duklja ongevear de zudelike helfte travunia in et westen en rascia in et noorden in leadden archon stefan vojislav nen opstaand woerduur as duklja zelfstaandig wör en de vojislavljevi liene sticht wör oonder vojislav s zönne mihailo en zinne kleanzönne bodin was duklja op et heugtepeunt van macht tegen de e eeuwe wör duklja zeta neumd en wör et regeard duur de oadellike familie bali tegen de e eeuwe wör zeta vaker crna gora zwarten baarg neumd grote delen kömmen tusken en bie et ottomaanse riek aandere delen wörden deel van venesië van töt warren der verskillende vladikas preens bisskoppen de baas vanof was montenegro deel van joegoslavië plinius den oolden appianus en ptolemeus beskrewen de docleatae dit volk leawden in de stad doclea rechtevoort podgorica in et de joarhoonderd nömmen de romeinen de strekke in de slawen nömmen et in et de joarhoonderd in en tegen et e joarhoonderd harren ze et half zelfstaandige preensdom duklja oonder et byzantiense riek duklja wör in onofhaankelik van de byzantienen et breaiden de volgende joaren doarop oet noar rascia en bosnië en wör een könninkriek noa et de joarhoonderd nöm et wat of in kracht noa at könning bodin in oet de tied köm breuken verskeaidene borgeroorleuge oet de heugere volksklassen vöchten um invlood en hearskoppieje woerduur as et könninkriek verzwakten in wör et doarduur verhooldingswies lecht innömmen duur stefan nemanja en bie köm et bie et serviese riek as de proveensie zeta et serviese riek störten in an et eande van et de joarhoonderd woerop at de familie bali oawer zeta gung regearen in wör zeta wier in eliefd bie servië mer in nöm de familie crnojevi de macht woermet et et leste vrieje könninkriek van de balkan was vuur at de ottomanen et innömmen in oonder disse familie kreeg zeta zinnen hudigen naam zwartenboarg tusken en én tusken en was montenegro ne ofzeunderlike sanjak van shkodër in et de joarhoonderd kreeg montenegro ne uniek zelfbesteur oonder et ottomaanse riek woerbie as montenegriense clans vriestelling van bepoalde verplichtingen harren toch kömmen ze verskeidene moalen in opstaand met as heugtepeunt et versloan van de ottomanen in den groten turksen oorlog an et eande van et e joarhoonderd et montenegriense leager har ne seempele anpak as de turken met soldoaten kömmen konden ze der tegenop as de turken met kömmen verbraandden ze allens wat ze harren en treuken de baargen in woerduur as de turken niks te etten harren de montenegrienen harren al rap de enen kearl regel enen kearl in et doarp was den euldsten den politsiekearl en rechter montenegro wör ne theokrasie oonder de metropolieten dee harren alverdan mear invlood ekregen toen as de petrovi njego de preensbisskoppen warren zee voorden de titel vladika van montenegro de venesiaanse reppubliek voorden goeverneurs in dee as zik bemöaiden met de montenegriense politiek toen as de reppubliek oawergung noar et oostenriekse riek in deed preensbisskop petar ii in de goeverneurs der achterhen zinnen vuurganger petar i har ezorget vuur de eenwörding van montenegro en de baarglaanden der achter oonder kloas i wör et preensdom fleenk oet ebreaidt in de montenegriens turkse oorleuge et wör onofhaankelik in kloas i sleut diplomatiese verboonden met de ottomanen der warren wal kleane greansgevechten mer et leawerden toch joar oardige vreade op tusken beaide rieken tötdet den ottomaansen keaizer abdoel hamid ii of ezat wör et gung vuural good tusken de beaide rieken umdet abdoel hamid ii en kloas i good oonderhaandelen konden de stoat wör moderner en in wör der nen groondwet an enömmen toch köm der verskel tusken de hearsende volkspartieje montenegro dee mear demokrasie en vereaniging met servië wollen en de trouwe volkspartieje van montenegro dee et könninkriek hoolden wollen in dissen tied wör ene van grötste montenegriense oawerwinningen behaald de slag bie grahovac groothartog mirko petrovi eulderen breur vanknjaz danilo versleug met een leager van soldoaten een ottomaans leager van man op den eersten mei van de glorie van dissen veeldslag wör al rap in völle verhalen en volksgezangen vaste legd hiermet mossen de ottomanen de greanzen met montenegro offisjeel vastleggen en zo dus feaitelik de montenegriense onofhaankelikheid erkennen det deden ze offisjeel in et verdrag van berlien in den eersten montenegriensen groondwet de danilocode wör in vaste legd in wör montenegro een könninkriek noa de balkan oorleuge in en woerin as de ottomanen alle balkanlaanden verlöaren der wör ne greanze met servië ofbakend shkodër wör tookeand an et niej op erichte albanië alliekewel de hudige heuwdstad van montenegro podgorica de oolde greanze tusken albanië en joegoslavië was in den eersten wearldoorlog vöcht montenegro met servië tegen oostenriek hongarije woer as ne slimme nederloage oetköm in in bevriejden de geallieerden et laand woernoa as et samen evoogd wör met servië tiedens den eersten wearldoorlog was montenegro bie de geallieerden tusken januwoari en oktober völ montenegro oonder oostenriek hongarije könnink kloas vluchtten langs italië noar fraankriek en de regearing wör op ezat in bordeaux montenegro wör bevried woernoa as de vergoaring van podgorica op ezat wör dee stemden at den könnink neet wierumme meug kommen en at montenegro bie servië zol kommen op den eersten dezember van tiedens de karstopstaand köm een groot deel van de montenegrienen de greunen in de bene tegen disse eenwording oonder kaptein krsto zrnov popovi vöchten ze tegen de vuurstaanders van de eenwörding de witten de könninklike familie wör wier terugge haald duur de regearing in rechtevoort is kroonpreens kloas ii symbolies stoatsheuwd in wör montenegro offisjeel de oblast cettinje van de zetastrekke in et könninkriek van serviërs kroaten en slovenen woer as de kuststrekken budva en de baai van kotor ook bie kömmen doarnoa wör et vanniejs in edeeld in en et banaat zeta van et könninkriek joegoslavië kloas zinne kleainzönne den könnink alexander i van joegoslavië was heuwd van de joegoslaawse regearing et banaat zeta was ene van de negen banaten van et könninkriek et was eneumd noar et middeleeuwse serviese preensdom zeta et besteund oet et hudige montenegro en delen van servie kroasië en bosnië in april bezatten de nazi s et könninkriek italië en aandere boondgenoten joegoslavië de italianen maakten der een skienkönninkriek van de montenegriense ofdeling van de kommunistiese partieje van joegoslavie begun in mei nen opstaand vuur te bereiden dee mos half juli geburen leden maakten zik kloar vuur ne guerilla stried met kleane köppelkes op juli breuk den opstaand oet onverwachts sleuten zik kearls en vrouwleu an bie de stried de kuste en grote steaden podgorica cetinje pljevlja en niki wörden beleagerd en montenegro wör vuur et grötste deel vrie italianen wörden edoodt verwoondt of evöngen den opstaand heuld et töt et midden van augustus toen as der italiaanse soldoaten vanoet albanië noar montenegro steurd wörden vuur ne tegenanval de guerillastrieders leaden öare woapens dale mer der wör nog fleenk evöchten töt an dezember leu dee as öare woapens heulden wörden verdeeld in twee groepen de partizanen en de tsjetniks de joegoslaviese partizanen warren vuural kommunisten dee aktief tegen de italianen vechten wollen de anhangers van de karaorevi dynastie tegen kommunisme wörden de tsjetniks dee samengungen met de italianen tegen de partizanen der köm oorlog tusken de partizanen en de tsjetniks in de eerste helfte van de montenegriense partizanen wörden verdrewen noar servië en bosmië woer as ze samengungen met de aandere partizanen de hele tweede wearldoorlog vöchten de partizanen en de tsjetniks ook met mekoar dee lesten harren italië achter zik en behearsten et laand tusken en april montenegriense tsjetniks wörden anti kommunistiese vechtgroepkes neumd en kregen woapens kogels etten en geeld van italië ze wörren in ezat in de slag bie neretva ze verlöaren doar liekewel fleenk in de duutse operasie schwartz tegen de partizanen in mei en juni van nömmen de duutsers de tsjetniks öare woapens of umdet ze bange warren at ze de kaante van de allieerden zollen kiezen as dee de balkan zollen optrekken noa at zik italië in september oawergavven kregen de partizanen et vuur mekaar um een groot deel van montenegro in te nemmen de duutsers zatten der liekewel al rap oawerhen en tusken et eande van en heel wör der onmeundig evöchten in dezember van det joar bevrieden de joegoslaviese partizanen montenegro net as de rest van joegoslavië wör montenegro duur de joegoslaviese partizanen bevried montenegro wör ene van de zes reppublieken van de sosjalistiese federale reppubliek joegoslavië sfrj de heuwdstad wör podgorica dee as earbetoon an president josip broz tito herneumd wör as titograd noa den oorlog wör et weagennet van joegoslavië opniej op ebouwd wör der industrialiseerd en den universiteat van montenegro wör in esteeld noa de ofskaffing van de sfrj in wör montenegro met servië deel van ne kleanere federale reppubliek joegoslavië in ne volksstemming oawer et deel bliewen van joegoslavië in köm van de montenegrienen opdagen woervan as stemden vuur ne federasie met servië de volksstemming wör boycott duur de moslims montenegriense albaniërs en de rooms katholieke groepen nöast de vuurstaanders van een onofhaankelik montenegro ze zeaden at de stemming oonder antidemokratiese umstandigheden doan was woerbie as der slim völle propaganda duur stoatsmedia roondgoan was der is gin onofhaankelik rapport oawer de earlikhead van de volksstemming umdet et onbeheard organiseerd was in den bosniesen en kroatiesen oorlog tusken en vöchten de montengriense politsie en et leager met serviërs met in anvallen op dubrovnik in kroasië bie disse anvallen woerbie et te doon was um mear laand te kriegen wörden de meanskenrechten slim en stelselmoatig eskeunden den montenegriensen genneraal pavle strugar wör vastenömmen vuur zin andeel in de bombardering van dubrovnik bosniese vluchtelingen wörden arresteerd duur montenegriense politsie en ofvoord noar serviese kaampen in foa woer as ze steelselmoatig emarteld wörden en dooddoan in verbreuk de regearing oonder milo ukanovi alle boonden met servië woer as toertieds slobodan miloevi presideant was montenegro zatten zinne egene ekonomie op en nöm de duutse mark an as betaalmiddel en doarnoa den euro terwiel as et nog geheels neet deel was van de betaalstrekke van de euro doarop volgen verskeadene regearingen een onofhaankelikheadsidee woerduur as de spanningen met servië verdan pröttelden tiedens de operation allied force wörden verskeadene doelen in montenegro bombardeerd in dit haalden liekewels neet völle oet in sleuten servië en montenegro ne nieje oawereenkomst oawer samenwaarking doarop deden ze oonderhaandelen oawer de tookomst van de federale reppubliek joegoslavië in wör de joegoslaviese federasie der achterhen edoan en der köm ne meender sentraal besteurde unie oonder den naam servië en montenegro op den sten mei van was de volksstemming oawer montenegriense onofhaankelikhead ditmoal gung et wl earlike umdet der vief onpartiedige stemorganisasies boawenop zatten der stemden leu det is van de leu dee stemrecht hebt was vuur en was tegen der was een verskil van stemmen net genog um oawer den zul van te stappen servië de eu lidstoaten en den vn zekerheadsroad erkeanden montenegro s onofhaankelikhead op juli nöm et parlemeant van montenegro nen wet an dee de stoatus van de petrovi njego geslachtsliene hersteelden doarmet wör montenegro feaitelik ne beperkte groondwettelike monarchie montenegro hef greanzen met kroasië bosnië en herzegovina servië en albanië et lig tusken de en noorderbreedte en en oosterleankte montenegro hef hoge bargtöppe an de greanze met servië en albanië as deel van de karststeen van as et westelike balkanskiereilaand wiedters hef et laand ne smalle kuststreppel den as mer ene töt km breed is den wörd in et noorden begreanzet duur de loven en orjenbargen dee stik oet den inham van de kotorbaai stekt et karstgebeed van montenegro ligt heuwdzakelik boawen de meter sommige delen ligt op meter zo as den barg orjen m et leegste peunt is et rivierdal van de zetarivier met meter de bargen van montenegro heurt bie et roewste terrein in europa met ne duursnee heugte van meter ene van de meest opmarkelike töppe is bobotov kuk in de durmitorbargen den as meter hoge is de montengriense bargen bint in de iestied slim duur et ies oet eskraapt woerduur as ze beheurlik grillig vörmd bint een antal kenmarken op de riege montenegro is lid van de internasjonale comissie veur beskarming van de donau umdet mear as km van montenegro in et streumgebeed van de rivier lig montenegro is a member of the international commission for the protection of the danube river icpdr as more than suare kilometres s mi of the country s territory lie within the danube catchment area montenegro hef gemeenten de heufdstad van montenegro is podgorica een antal bekeandere steaden in montenegro zeent de montenegriense ekonomie mut et vuural hebben van deenste et wörd heanig an vrie egewen as marktekonomie in was volgens et internasjonaal montear foonds et bruto binnenlaands produkt miljard de koopkracht vuur det joar was miljard of de man volgens eurostat was et inkommen de man eawenvölle as van et duursnee inkommen in de eu de sentrale baanke van montenegro heurt neet bie de eurozone mer et laand is euriseerd et hele laand gebrok de euro al et bbp gröaiden in en in doarnoa maakten et de ekonomiese krisis van met woerduur as et bbp met kreump toch was montenegro et ennigste balkanlaand woer as van boetenof et meeste geeld hen bleef goan umdet montenegro zo slim haank op rechtstreekse investeringen van boetenof is et slim geveulig vuur boetenlaandse gebuurtenisse en hef et een slim in en oetvoortekort in haalden et deenstendeel van et bbp binnen terwiel as de industrie en de boeren binnenhaalden der zeent boerenfamilies dee as vuur zikzelf boert de aluminium en stoalfabrieken en laandbouwverwoarking maakt et grötste deel van de industrie oet wiedters lönt de montenegriense ekonomie slim op toerisme in kömmen der ongevear miljoen toeristen dee as bie mekoar miljoen in de stoatskas brachten de montenegrienen zeet toerisme as et belangriekste vuur gröai in de tookomst doarumme spandeert de regearing ook et meeste an verbetteringen an et weagennet en de bereikboarhead et montenegriense weagennet is beheurlik oet estrekt mer voldut nog lange neet an europese regels der is gin ene echte autobane der zeent wat dreebaansweagen dee ofwesselend twee en eenbaans vuur beaide richtingen zeent völle weagen duur de boargen zeent slecht oonderhoolden en hebt op wat stukke slimme koelen en geater de regearing hef weagen verbetteren hoog op et weunskenliestke umdet et ekonomiesen gröai anjag en montenegro antrekkeliker vuur toeristen maakt op dit ogenblik loopt allene nog de europesen weg e en den e duur montenegro der loopt twee spoerlienen duur montenegro van belgrado in servië noar bar en van niki noar tirana in albanië met den tweeden kan gin volk met et is allene vuur goderenvervoor montenegro hef twee internasjonale vlochthawens podgorica airport en tivat airport vanoet nederlaand is de verbeending met disse lochthawens neet al te best in was et vuurdeliger um noar dubrovnik in kroatië te vlegen en van doaroet met nen taxi noar montenegro te goan as um rechtstreeks noar podgorica te vlegen dit hef te maken met de völle tuskenlaandings montenegro hef ne egene vleegmoatskoppieje montenegro airlines de hawen van bar is de belangriekste zeehawen van montenegro dissen wör ebouwd in mer in den tweeden wearldoorlog finaal kapot eskötten in wör he wier op ebouwd der kan miljoen ton an goderen verwoarkt worden mer umdet joegoslavië oet mekoar völ en doarmet de montenegriense industrie in mekoar zakten dreeit de hawen verlees en fleenk oonder öaren macht de verniejing van de belgrado barspoerliene en een vuurstel van ne autobane doarlangs mut den hawen wier in de bene helpen montenegro hef ne antrekkelik oetzeende kuste en een bargachtig noorden et laand was ne toeristentrekker in in de tachtiger joaren van et ste joarhoonderd duur den joegoslawiesen oorlog raakten et laand zin positieve imago kwiet woerduur et toerisme inzakten de montenegriense kuste is km laank met km an straanden an dee kuste lignt good oonderhooldene oolde steaden rechtevoort is de kuste van montenegro wier ene van de beste oontdekkingen vuur toeristen in skreef de new york times at de ulcinj strekke met velika plaa ada bojana en et hotel mediteran van ulcinj ene van de top plekken um te bezeuken in was yahoo travel skreef at montenegro op sjina noa et hardste gröaiden wat toerisme angeet ook bie aandere populaire reaizegidsen steet montenegro stöadig in de top liek met griekenlaand spanje en aandere wearldtoeristentrekkers pas vanof de joaren begun et toerisme wier wat op gaank te kommen seend dee tied is et antal bezeukers verskeaidene moalen oawer den kop egoan de regearing van montenegro wil van et laand ne internasjonale topbestemming maken et eerste plan de elite jachthawen porto montenegro is al kloar aandere plaatsen zo as plaa jaz buljarica velika plaa en ada bojana maakt grote kaans op investeringen in et vuurliggende en köant doarmet grote toeristiese plaatsen te worden oet nen volkstelling van blik at montenegro inwonners har as de telwieze van vuur gebroekt har ewest steund dee telling offisjeel op inwonners oet de telling van blik at der leu in montenegro wont bie de telling van was montenegro nog neet op zikzelf as stoat oonderwiel wör de groondwet an epast woerduur as non de volgende volker erkeand zeent montenegrienen crnogorci serviërs srbi bosniërs bonjaci albanezen albanci shiptarët en kroaten hrvati umdet leu in tuskentied wesseld zeent van meaning oawer woer as ze bie heurt löp et antal montenegrienen en serviërs slim oeteen van telling volker volgens de offisjele telling van de offisjele sproake van montenegro is montenegriens doarnöast wordt servies bosnies kroaties en albanees as inheemse sproaken erkeand behaalve albanees köant sprekkers van al disse sproaken mekoar verstoan bie de telling van zeadn de meeste inwonners at ze servies kuiert jongeleu oonder de zeadn at ze montenegriens kuiert mer det is mer een klean betjen mear as de leu dee servies kuiert in maakten matica crnogorska de oetkomsten van een oonderzeuk bekeand woer as oet bleek at de mearderheaid van de leu meant at ze montenegriens kuiert in vurige groondwetten wör aait servokroaties as offisjele sproake neumd bie de telling van gavven de leu de volgende sproaken op de färöer of färougen färöösk froyar däänsk frerne is een westeuropääske eilandengrup et ligt in et midden van de dreehook skotland noorweagen ysland en behöyrt tot et koaningryk dänemark de name färöer beteykent skåpeneilanden er of oyar is respektivelik däänsk en färöösk vöär eilanden de name färöer eilanden is düs feitelik een pleonasme der woanen sowat lüde hyrvan woant een grout deyl in de höyvdstad torshaven trshavn de plaatselike noordgermaanske dialekten verwand an et yslandsk formen een amparte taal estandardiseerd in et färöösk de färöer is vöärnamelik bevolked vanuut noorweagen vanof de eyw nå christus in de eyw kwammen de eilanden under et gesag van de noorske koaning to noorweagen selv een gebeedsdeyl van dänemark wördden kwammen de färöer ouk under de däänske kroune ouk to noorweagen sweedsk en later selvstandig wördden bleaven de färöer däänsk in kreagen se vearegånd selvbestüür de färöer höyen neet by de europääske uny up party seykaarten uut de en eyw is in et süden van ysland een grout eiland te seen dat frisland enöömd wördden der wördt van uutegaon dat dårmead de färöer bedoold wördden de upbrengst van oly vöär de küst van de färöer wördden vöär een grout deyl ovaereheaveld når dänemark de plaatselike bevolking seet düs minnig van der eigen rykdommen dit postkoloniale beleid van dänemarken hevt de wensk under de eilandbewoaners üm vulleadig unofhankelik te wörden vearder vergrouted dänemark hevt et tot nun to eweigerd de söäventyn bewoande eilanden van de färöer binnen ströymoug streymoy ousteroug eysturoy vgar mykines süderoug suuroy stra dmun skuaroug skvoy sandoug sandoy hestur koltur nolsoug nlsoy bordoug boroy kearlsoug kalsoy künoug kunoy wydoug vioy swynoug svnoy voageloug fugloy et achttynde unbewoande eiland is ltla dmun spitsbargen noors svalbard betekenis koolde kust is een eilanengroepe archipel in de noordelike ieszee zoe n km in et noorden van noorwegen die uut drie grotere en meerdere kleine eilanen bestaot de drie grootste eilanen bin spitsbargen nordaustlandet en edgeya kleinere eilanen bin barentszeilaand barentsya prins karls forland amsterdam en moffen ok de zudeliker legen eilanen zoas bereneilaand bjrnya en hopen heuren bestuurlik bi j de eilanengroepe de geografische ligging is tussen nb en ol de oppervlakte is ca km waorvan bedekt is mit gletsjers op de hiele archipel wonen ofhaankelik van et seizoen tot meensken waorvan omdebi j de helft in de heufdstad longyearbyen in et oosten van spitsbargen bevint zich de eilanengroepe frans jozefland de naeme spitsbargen is geven deur de nederlaander willem barentsz in doe hi j onderweg was naor nova zembla op zuuk naor een noordelike route naor oost azië barentsz is ok de naemgever van de plak barentszburg de tweede nederzetting op de eilanen aandere bewoonde nederzettingen bin sveagruva inw en ny ålesund inw daornaost bin der nog een antal noorse weerstations en een antal verlaoten plakken as smeerenburg pyramiden en grumant de nederlaanders hadden een traonkokeri je in smeerenburg tot in wodde in et spitsbargse verdrag vastelegd dat de eilanen onder noors toezicht kwamen mar et laand staot wel op zichzelf de belastingen bin aanders regeld dan in noorwegen en et geld ofkomstig uut spitsbargen moet ok daor weer benut wodden der wodt gien belasting heven op bi jveurbeeld alkeholische drank zodat de priezen een stuk leger bin as in noorwegen an et heufd staot de gouverneur sysselmann die deur de overhied ansteld wodt hi j zetelt in de heufdstad longyearbyen een voegelkouwe of een voegelkooi is een kouwe waor voegels in verblieven as ze as huusdieren ehouwen wonnen de kouwe veurkump dat voegels vortvliegen de tralies van een voegelkouwe kunnen emaak wonnen van metaal of hout t beste is een rechhoekige kouwe umdat een voegel in een ronde kouwe oriëntasiepreblemen krieg in een voegelkouwe bin meestentieds stokken waor de voegel op kunnen zitten plus een bakjen veur t eten en een bakjen veur t drinken op de bojem lig een laoge zaand beukensnippers of corbo um de uutwarpsels makkelijk te kunnen verwiederen an de butenkaante ku j bie een open deurtjen een bad bevestigen zodat de voegels zich kunnen wassen t is noodzakelijk veur de meeste voegels um een bakjen mit grit en voegelmineralen te plaosen veur een perkiet is t belangriek dat de tralies horizontaal eplaos wonnen zodat e kan klimmen de tralieofstand mag bie kleine voegels neet te groot wezen in verbaand mit t ontsnappen of dat ze vaste koemen te zitten een vloere is een horizontaal vlakke van een ruumte en ie kunt derop lopen en spul derop zetten t draag alles dät in t gebouw anwezig is meubels apperetuur volk en mesines een vloere is een ebouwd onderdeel van een gebouw net as de buten mure de balke de kelom en t dak t woord vloere wordt ok wel gebruukt veur de plekke waor ewark wordt de warkvloere of waor edans wordt de dansvloere de vloere is ok de benaming van een onderdeel in de kunszinnige gymmestiek mannelijke én vrouwelijke gymnasten mutten op dit onderdeel t beste van zich kunnen teunen een kapstokke is een meubelstuk speciaal bedoeld veur t ophangen van jassen mar oek veur hoejen of petten vake steet een kapstokke in t halletjen zodat jassen bie binnenkoms op ehungen kunnen wonnen een kapstokke biet vake oek de meugelijkheid um onderin parreplu s neer te zetten der bestaon types kapstokken een kapstokke is hendig umdat jassen hierdeur beter kunnen dreugen dan as ze op een stapel liggen umdat ze beter weerumme te vienen bin en over t algemeen zien ze der dan oek knapper uut in sommigen films en series speulen kapstokken een kleine rolle umdat de heufrolspeuler hier dan zien hoed bie binnenkoms opkwak bieveurbeeld in toen was geluk heel gewoon vrogger was t op de veluwe heel gewoon a j de jas an een spieker ophungen n eilaand is n laandoppervlakte die an alle kaanten umringd is deur waoter mer kleinder is as n kontinent en groter as n rotse of n zaandbanke allewel de meeste eilaanden natuurlike eilaanden bin bin der oek eilaanden die deur de meens emaakt bin t grootste kunstmaotige eilaand is de flevopolder t grootste natuurlike eilaand ter weerld is greunlaand partie eilaanden vormen n eigen staot veurbeelden hiervan bin kuba ieslaand en madagaskar aandere eilaanden beheuren tot meer as een staot zo as borneo indonesië en maleisië en hispaniola hati en de dominikaanse rippebliek der bin oek verscheie onbewoende en onherbargzame eilaanden t woord eilaand is waorschienlik een van de oudste friese leenwoorden in t nedersaksies en t nederlaands de betekenisse van t woorddeel ei is laand dat bie t waoter heur en kömp van t proto germaanse agwj t hef de zelfde herkomst as de uutgangen oog schiermonnikoog nörderoog ey orkney eilaanden eei platduuts nörderneei en deens rm ni j zeelaand engels new zealand maori aotearoa is een laand in et zuudwesten van de grote oceaan et bestaot uut twie grote eilanen en een antal kleinere eilaanties ni j zeelaand is een konstitutioneel keuninkriek lid van et gemenebest van naosies et vroggere britse gemenebest daormit is elizabeth ii van et verienigd keuninkriek et staotsheufd zi j wodt vertegenwoordigd deur een gouverneur ginneraol de heufdstad van n j zeelaand is wellington en et laand het een bevolkingsantal van miljoen meensken de heufdreligie is et kristendom mit zoe n de officiële taelen bin et engels maori en de ni j zeelaanse gebaorentael de nationaole muntienhied van ni j zeelaand is de ni j zeelaanse dollar de grunningse ontdekkingsreiziger abel tasman zette as eerste europeaan voet op ni j zeelaanse bodem hi j nuumde et staotenlaand in de veronderstelling dat et verbunnen was mit et staoteneilaand van zuud amerike naodat hendrik brouwer in bewees dat dit niet zo was wodde de naeme deur hollaanse kartografen veraanderd in nova zeelandia naor de nederlaanse perveensie zeelaand de britse luitenant james cook vertaelde dit op zien beurte naor new zealand et laand het ok een naeme in et maori naemelik aotearoa wat et laand van de lange witte wolke betekent in de prekeloniaole tied hadden de maori gien naeme veur de hiele niej zeelaanse eilanegroep aotearoa verwees allienig naor et hudige noordereilaand in et hudige taelgebruuk kan aotearoa liekewels as een alternatief veur new zealand zien wodden ni j zeelaand is onderverdield in regio s die elk bestuurd wodden deur een regionaol keuzen raod daornaost bestaon d r zogenaemde territoriaole autoriteiten distrikten steden en de chathameilanen dit bin gien onderverdielingen van de regio s mar een parallelle bestuursvorm die verantwoordelik is veur aandere zaeken as de regio s pattie territoriaole autoriteiten liggen zels in twie verschillende regio s veerder bin d r ok vier overzeese gebiedsdielen die onder et bestuur van ni j zeelaand valen de grootste steden bin auckland waitakere manukau en north shore vormen tegere greater auckland de biekeuken is een ruumte tussen de keuken en de schure of een gedeelte nao de keuken bie de butendeure dee toegang geef tot de tune de ruumte wonnen meestentieds gebruuk as opslagruumte veur artikels dee neet in de schure thuusheuren mar waorvan t neet is gewonst is dat ze in t zichte staon oek wonnen t gebruuk um voedsel koel en dreuge op te slaon de volgende dingen staon vake in een biekeuken de koelkaste diepvries vaotwasser dreugtrommel verwarmingsketel schoonmaakspullen eten biekooksel vruchen en slaot mar oek gereedschap de biekeuken wonnen dan oek vake gebruuk as warkplekke umdat der vake gereedschap hang ku j der gebruuk van maken auteursrecht ok bekend as copyright kopierecht is et recht van de maker van een wark van literetuur wetenschap fotografie of kunst um te bepaolen hoe woar en wanneer zien wark epubliceerd of vermenigvuldigd wordt dit recht ontsteet vanzelf bi j et maken van zo n wark in et begin was et auteursrecht bedoeld veur beuke moar tegenswoordigs ok veur völle andere zaken zoas pregrammatuur films op enommen meziek foto s en beeldende kunstwarken en journalistiek wark met uutzondering van ni js schending van et auteursrecht is in völ gevallen een misdrief en kan met gevangenisstraf worden bestraft bi j schending van auteursrecht kan bi j de politie angifte edoan worden bi j misdrieven kan de politie angifte neet weigeren de auteurswet definieert et as volgt vake wordt iets wat auteursrechtelek bescharmd is an egeven met et teken dit is um dudelek te maken dat bi jveurbeeld een foto met et auteursrecht bescharmd wordt dat betekent neet dat wark wat neet met t teken epubliceerd wordt vanzelf ok neet auteursrechtelek beschermd zol waen gien enkel auteursrechtelek bescharmd wark mag zonder de toestemming van de maker ekopieerd worden of openbaor emaakt worden deur iemand anders vasseveld nederlands varsseveld is een darp in de gemeente olde iesselstreek in de previnsie gelderland in nederland vasseveld hef bi jnao inwoners en huusvestte tot januari in het vroggere gemeentehuus van wisch het bestuurscentrum van gemeente olde iesselstreek vandaag an den dag is doar ut kantoor van sensire in evestigd vasseveld hef met de van pallandthal een moderne sporthal met binnenbad en veurzieningen veur butensport vasseveld hef völ industriële warkgeleagenheid veural op industrieterrein hofskamp oost aan de n afslag twente route noar aalten in het centrum van vasseveld bunt korts woningen met winkelruumte op de begaone grond ebouwd deur anpassingen aan de bekke de boaven slinge is een ecologische verbindingszone emaakt woarlangs dieren kunt verhuzen vasseveld hef een internationale repetasie op het gebied van peerdensport en fokkeri j vasseveld hef goeie veurzieningen een moderne sporthal zwembad de van pallandthal de bibliotheek het archief het zörgcentrum den es en de bettekamp en sociaal cultureel centrum de kwaksmölle sinds steet in ut centrum van vasseveld ut kulturhus het borchuus op de lieste van vasseveldse bezeensweerdegheden stoat onder meer de hervörmde karke of laurentiuskarke mölle de engel en het hofshuus een originele saksiese boerderi je dee in de jaoren rieksmonument is ewodden en daornao deur vri jwillegers helemaol in de olde staot is restaureerd in is noast het hofshuus de gesinkschure ebouwd een noar old veurbeeld bouwde saksische veldschure in de gesinkschure wordt de museumstukken van het hofshuus in het vervolg op eslagen umdat in disse schure de lucht geklimatiseerd is de wekkelekse markte wöd eholden op vri jdagmeddag en aovend op et kerkplein jaorlekse evenementen bunt onder meer olde iessel nederlaands oude ijssel duuts issel is een zi jrivier van den geldersen iessel de rivier hef zien eursprong in duutsland issel en is km lang de rivier kump bi j gendringen den achterhook binnen en streumt achtereenvolgens deur de gemeentes olde iesselstreek deutekem bronckhorst en doezebarg bi j ulft streumt de aa strang in den olden iessel en van doarof geet de rivier wieter as olde iessel in doezebarg streumt de rivier in de iessel vanof deutekem is de rivier bevaarboar veur vrachtschepen vrogger hef de olde iessel meer noar ut zuuden elopen moar de rivier hef zich eengaals meer noar het oosten verplaatst de grondsoort in het zuden van de olde iessel is dan ook rivierklei baksteenindustrie kump in ut streumgebied van de rivier op één fabriek bi j etten noa niet meer veur de grond rondum de olde iessel hef altied oer bevat oer is iezerholdende grond al in de oertied wodden in het streumgebied iezer esmolten vanof de e eeuw vörmde het olde iesselgebied de bakermat van de iezerindustrie in nederland in de darpen lags de rivier ontstond een bluujende industrie met verschillende hutten iezergieteri jen de arbeiers in disse hutten wodden huttenkearls enuumd de iezerindustrie is in den achterhook zowat helemaal estopt alleen vulcanus in langerak deutekem de keppelse iezergieteri j de lovink in terborg en ubbink in doezebarg bestoat nog gendringen is een darp in de liemers gemeente olde iesselstreek tot januari was gendringen een zelfstandige gemeente deur de gemeentelukke herindeling bun de gemeentes wisch en gendringen samengevoeg tot de ni je gemeente olde iesselstreek in gendringen steet het gemeentehuus van de veurmalige gemeente gendringen dat now diens dut as gemeentehuus van de gemeente olde iesselstreek het fas aan de duitse grens geleage gendringen het umsgeveer inwoners het darp was in de middeleeuwen een vesting deur een muur en gracht umgeave de vrogger drassige umgeving meteen um het darp zal een rol in de weerbaorheid hebben gespöld het darp was bezit van de aartsbisschop van keule en net als ette in leen gegeave aan de heren van bergh die in het kasteel bergh in s heerenbarg wonen het darp wed in deur een grote brand getroffe dèn bi jnao het hele darp vernietigde de tegenswoordige nederlands hervörmde kerk in het centrum is de opvolger van de middeleeuwse kerspelkerk dèn ok afbrien de tegenswoordige rooms katholieke kerk in het centrum is aan het end van de negentiende eeuw gebouwd an de rand van gendringen steet een van beide gemeentehuze van gemeente olde iesselstreek het gemeentehuus waor de publieksbalie is in de naoste contreien van gendringen bun verschillende natuur en recreatiegebiede waoronder engbergen met theepaviljoen en de hoogste spöltuin van de achterhook in gendringen is zörgcentrum maria magdalena postel van de stichting verenigde gasthuze gevestigd gendringen het een moderne sporthal de iesselweide en een atletiekbaan van atletiekvereniging atletico jaorluks wordt een zeuvendarpenloop geholle kermis wudt in gendringen gevierd in het letste weekend in augustus weakeluks is er mark in gendringen op vri jdagmiddag op het kerkplein in gendringen wudt jaorluks end december een traditionele ganzenmark gehollen volgens aoverlevering zol de naam gendringen verwieze nao genten mannetjesganzen de gent stong samen met drie ringen in het wapen van de vroggere gemeente gendringen as verwiezing noa de naam gend ringen anthony christiaan winand staring dichter en schriever is in in gendringen gebore olde iesselstreek nederlands oude ijsselstreek is ne gemeente in den achterhook ut oosten en de liemers ut westen de gemeente is ontstoan noa de gemeenteleke herindeling op januari uut een samenvoeging van de veurmoalige gemeentes gendringen en wisch op juni stemde de gemeenteroad in met ut ni je gemeentewoapen het woapen besteet uut dri j delen ut boavenste deel is de rode leeuw van de vroggere gemeente wisch ut middelste deel stelt de olde iessel veur dèn deur de gemeente slingert en ut onderste deel bunt de dri j ringen uut het vroggere gemeentewoapen van gendringen olde iesselstreek hef een oppervlak van km en op jannewari inwoners bron cbs sinds januari is het gemeentehuus in vasseveld eslotten en bunt alle ambtenaren warkzaam in het gemeentehuus van de vroggere gemeente gendringen vasseveld is doarmet geen heufdplaatse meer van de gemeente bontebrug breedenbroek engbargen etten gendringen haelweg de heuven iesselhunten megchelen milt netterden rafelder sillevolde sinderen terborg ulft varsselder veldhunten vasseveld voorst vriezelaar wals warm westendarp wieken en zeek montferland is een streek en gemeente in de liemers eurspronkelek is montferland een heuvelrug bestoand uut de hettenheuvel galgenbarg en eltenbarg in duutsland noa de gemeenteleke herindeling van januari bunt de veurmalige gemeentes bargh ned bergh en didam bi j mekare evoegd as de ni je gemeente montferland geografies ezien ligt montferland niet in den achterhook moar in de liemers regionaal hef de gemeente zich zowal an eslotten bi j ut kaoderwetgebied arnem nijmegen kan as bi j de regio achterhoek montferland hef een oppervlak van km en hef op mei inwoners bron cbs azem azewijn baek beek braompt braamt diem didam s heerenbarg s heerenberg kilder lengel loerbaek loerbeek lool loil den diek nieuw dijk stökkum stokkum en zerrem zeddam en ok de buurtschoppen friesland greffelkemp greffelkamp heed heide holthuzen holthuizen klein azem klein azewijn kleindarp kleindorp old diek oud dijk vethuzen vethuizen vinkwiek vinkwijk en wienbargen wijnbergen aalten is ne gemeente in den achterhook in de nederlaandse previnsie gelderlaand t gemeentewaopen besteet uut een zilverkleurig schild met nen greunen lindeboom aalten had op mei inwonners en een oppervlak van km naost t darp aalten besteet de gemeente uut barle de stad breevoort dale dinsper den hoort de heurne iezerlo t klooster en lintel breevoort was de enige plaatse met stadsrechten in de gemeente de bekendste vroggere inwonster van breevoort was hendrickje stoffels de vrouwe van rembrandt breevoort steet teggenweurdig better bekend as beukestad vanweage de völle winkels met beuke in t harte van de stad ook de jaorlikse gondelvaort op de stadsgrachte trekt völle bezuuk bi j de gemeentelike herindeling van januari wodden de vroggere gemeente dinsper bi j de gemeente aalten evoogd op februari wodden der estemd aover nen ni jen name veur de gemeente aalten de namen waoruut ekozzen kon wödden waarn aalten aalten dinsper grensland heerlikheid breevoort en heurneland daoruut blek dat nen ovvertuugende meerderheid veur t beholden van de name aalten was aalten dinsper kreg stemmen op grensland wodden keer estemd op heerlikheid breevoort keer en op heurneland keer berkelland is ne gemeente in den achterhook previnsie gelderland de gemeente is deur de gemeenteleke herindeling van januari ontstoan uut de veurmalige gemeentes borklo eibarge nee en reurle berkelland had op mei inwoners en hef een oppervlak van km doarmet is et de op één noa grootste gemeente in den achterhook het gemeentehuus steet in borklo de gemeente hef zien naam ontleend aan de rivier de berkel dèn dwars deur de plaatsn eibarge en borklo streumt berkelland besteet uut de volgende woonkernen auste beltrum brammelerbrook brinkmanshook borklo borculo brinkmanshoek broke de bräöl diekhook de haar de heurne eibarge eibergen geesteren gelster gelselaar haorle haarlo holterhook hoonte de horst hupsel kisveld kulsdom leo stichting lintvelde lochoezen lochuizen loo berkelland mallem nederbiel nee neede norik noordijk noordiekerveld olden eibargen oosterveld overbiel rekken reetmölle rietmolen respelhook reurle ruurlo ruwenhof schependom spilbrook den veldhook gedeeltelek waterhook zwilbrook bronckhorst is ne gemeente in den achterhook en veur n klein deel in de liemers previnsie gelderland de gemeente bronckhorst is bi j de gemeenteleke herindeling ontstoan uut de vroggere gemeentes hengel hengelo hummelo en keppel steenderen vorden en zellem zelhem de gemeente had op mei inwoners en een oppervlak van km bron cbs bronkhorst neumt zich ut kleinste stadjen van nederland howal staverden gemeente armelo inwoners en sint anna ter muiden veurmalige hanzestad inwoners bedudend minder inwonners hebt bronkhorst hef de oldste geschiedenis van de gemeente en is de enige plaatse met stadsrechten doarumme is beslotten de ni je gemeente de historiese name bronckhorst te geven de ploats bronkhorst wordt dus zonder c eschreven en de naam van de gemeente met nen c bi j de gemeenteleke herindeling verloor de vroggere gemeente zellem het broek an de gemeente deutekem et gemeentehuus van bronckhorst steet in hengel de gemeente bronckhorst besteet uut de volgende kernen baok baak bekveld bronkhorst delden drempt dunsborg eldrik de liemers gooi halle hengel hengelo gemeentehuus hoog keppel heidenhoek hummelo keijenborg kranenburg laeg keppel laag keppel linde medler mossel noordink olburgen rhoa rha steenderen toldiek toldijk veldwiek veldwijk velswiek velswijk vierakker varssel den veldhook gedeeltelek vorden wichmond wildenborch zellem zelhem oost gelre is ne gemeente in den achterhook in de previnsie gelderland bi j de gemeenteleke herindeling van jauari wodden de gemeentes grolle groenlo en lechtenvoorde lichtenvoorde bi j mekare evoegd ok de dörpkes mariënvelde en zwolle wodden in de ni je gemeente openommen mariënvelde dat ok wal achterzöwwent wod eneumd was tot dee tied deel van de gemeente reurle het dörpken zwolle was eerder deel van de gemeente eibergen officieel kreeg de gemeente de name groenlo grolle enuumd noar de enige plaatse met stadsrechten in de gemeente moar de gemeente zelf neumden zich in t begin groenlo lichtenvoorde grolle lechtenvoorde een hierveur ingestelde commissie hef in april veur esteld an de gemeenteroad om de gemeente de name oost gelre te geevn op mei beslot de gemeenteroad dat de definitieve name van de gemeente oost gelre zol wean in de gemeentewet steet dat het dan nog minstens een joar mot duren veurdat de ni je name ingeet vanaf januari wodden geleidelek an de ni je name oost gelre in evoerd moar officieel heetten de gemeente toen nog eenga groenlo sinds mei is oost gelre de officiële name veur de gemeente het gemeentehuus van oost gelre steet in lechtenvoorde de gemeente oost gelre besteet uut de volgende wonkernen eefsele grolle groenlo harreveld lechtenvoorde lichtenvoorde gemeentehuus leeuweld lievelde mariënvelde vroagender vragender zöwwent zieuwent en zwolle de gemeenteroad van oost gelre besteet oet zettels hieronder steet de samenstelling van de gemeenteroad sund wenters of wenterswiek nederlands winterswijk is een darp en gemeente in et uterste oosten van den achterhook et was bi j de gemeenteleke herindeling van januari de enige achterhookse gemeente dee t ongewiezigd bleef de gemeente hef op mei inwonners en een oppervlak van km bron cbs de gemeente wödt an dree zieden umslotten deur duutsland de gemeente wenters hef de volgende wonkernen meddo huppel henxel ratum brinkheurne kotten woold miste kolle en wenters of wenterswiek nl winterswijk haost wal zeker is et darp wenters al meer as jaor old et oldste document waoroet blik dat et karspel parochie wenters besteet is ne lieste van inkomsten van de mauritsstift in mönster münster duutsland dit geschrift kump oet de eerste jäöre van de e eeuw daoroet kan wodden op emaakt dat et darp al veur nao christus beston et is ok haost wal zeker dat de stichting van et darp samenhing met de bouw van ne karke de oldste berichten hebt et jao aover de parochia wenterswiek of vermeldet in elk geval dat der nen geesteliken warken aover de betekenisse van de name wenterswiek wenters loopt de meningen nogal oet ene et meest annemmelik is dat den name ontstaon is oet nen in onbruuk eraakte persoonsname in historische geschriften komt de volgende namen veur winterswyk winethereswick winriswic en wenterswic wic is de olde benaming veur plaatse of wiek den persoon wel at daor ewond mot hebben zol dan wenether winitar of winter hebben eheten wenters steet bekend umme zien coulissenlandschap en steengroeve met fossiele resten an et ende van et tertiair hef et grootste deel van nederland onder water estoane allene zuud limburg en wenters lagen baoven et wateroppervlak maor ok wenters hef wal ooit onder et wateroppervlak elaegen de gemeenteraod van wenters besteet uit zettels hieronder steet de samenstelling van de gemeenteraod sund tot in et midden van de e eeuw lag wenters vri j boetenaf en wodden en wödt nog altied in eslotten deur prusen duutsland et meeste vervoer mos aover slecht begaonbaore waege gaon daor kwam verandering in do de weg borken duutsland via wenters nao grolle zutfent en daeventer an elegd wodden in wodden et spoor zutfent wenters an elegd daormet wodden wenters oetendelik warkelik onslotten later wodden ok de liene zaender wenters en de borkense bane an elegd de gols gelders overijsselse lokaal spoorweg leggen ok de bane wenters nee neede an wenters wodden daormet een waor spoorwegcentrum tegeliek met de opkomst van den trein kwam ok de textielindustrie in wenters tot grote bleui de borkense bane en de spoorliene nao nee bunt allange weer eslotten maor et imposante station wenters besteet nog steeds en getuugt nog van een groots verleden tegenswoordig riedt der nog de lokale syntus treinen nao zutfent en arem ok is ter nog ne bane nao bokelt ewes lochem is een stad en gemeente in den achterhook previnsie gelderland de gemeente is sinds de gemeenteleke herindeling van januari uut ebreid met de vroggere gemeente gossel de gemeente lochem hef op mei inwoners en een oppervlak van km lochem ligt an de rivier de berkel de geschiedenis van lochem geet zeker terugge noar de e eeuw noa christus uut opgravingen blik dat der in dee tied al ne karke estoane hef in hef lochem van graaf otto ii stadsrechten ekregen vanaf dee tied wodden de stad bescharmd deur stadsmuren de dubbele stadsgrachte veur de verdaedeging van de stad is nog altied zichtboar den naam komp meugelik van look dat wolgras beduudt of loc oldnederlaands veur gat of looien hem kump van heem dat wonplaatse weergef een spegel is een veurwarp dat loch en aandere soorten elektromagnetische straoling weerkaots volgens de regel hoek van inval hoek van weerkaotsing de meeste spegels bestaon uut een glaozen plaote mit an de achterkaante een dun laogjen weerkaotsend materiaal vake emaak van zilver of alleminium veur de bescharming van t weerkaotsende laogjen is t of edek mit een paor laklaogjes der bin oek spegels dee bestaon uut een glanzend epolijsen lieke metalen plaote bie lieke spegels zie j as gevolg van de meniere van weerkaotsing van de lochstraolen een spegelbeeld op een gelieke ofstand van de spegel as t veurwarp dat veur de spegel steet en is gelieke in grootte een helder wit vlakke kaots oek haos al t opvallende loch weerumme mar verstrui t daorbie in alle richtingen zo n vlakke is daorumme gien spegel der bin oek half deurlaotende spegels de persoon veur de spegel ziet humzelf in de spegel mar de persoon dee achter de spegel steet kan e neet zien dit wonnen vake gebruuk as personen onopvallend eobserveerd mutten wonnen zoas bie speltherepie van kienders en bie de plisie de spegel kump in veul ouwe volksverhaolen veur meschien kump dit deurdat de spegel deur de meensen van vrogger as een magisch veurwarp ezien wönnen een besstee bedstee of berrestee is een berre dee in ebouwd is in een muurkaste bessteeën wönnen vrogger veul gebruuk veural op t plattelaand in boerderiejen ze bin noen nog te zien in ouwe boerderiejen mar wonnen neet zo vake meer gebruuk as vrogger in plaose van d ouwe bessteeën bin noen gewone berren ekeumen mar toch bin der nog wel meensen dee derin slapen een van de veurdelen van een besstee was dat t in de veurkamer in ebouwd kon wonnen terwiel t overdag deur de of esleuten deuren toch onzichbaor was een amparte slaapkamer was daodeur neet neudig een aander veurdeel was dat een besstee s wienters deurdat t een aorig kleine ruumte was de kaste was neet groter as t berre zelf deur de warmte van t lief van de slaper s makkelijk op ewarmd kon wonnen hierdeur hoeven der neet esteuken te wonnen um toch een bietjen lekker warm te kunnen slapen een ketten of kettige is een sieraod dat um de nekke hinnedreugen wonnen de ketten zit an de veurkaante en de achterkaante van de hals an de achterkaante is t meestentieds vastemaak mit een slotjen of as de ketten groot genog is um over de kop hinne te doon dan is der gien slot veur neudig de standardlengtes kunnen verschillen van centimeter strage um de hals tot centimeter lengtes dee vake veurkoemen bin en centimeter an de ketten wonnen meestentieds een hangertjen edreugen mar in sommigen gevallen wonnen ketten oek zonder hangertjen edreugen in vroggere tiejen wönnen hangertjes an koorden touwtjes of veters ehungen deur t gebruuk van schakels wönnen t edel metaal beweeglijk en wönnen t meugelijk t hele halssieraod hanger en ketten van edelmetaal te maken een encyklopedie is een struktureerd skreven verzaemeling van meenskelike kennis vaeke mit anvullings zo as ofbeeldings geluudsopnames en videomateriaol een woordeboek kan een verdudeliking of synoniem geven mar een encyklopedie leit uut wat et begrip betekent verklaort et belang en de ontwikkeling dervan verwiest naor eventuele onderdielen aandere zaeken die dervan ofleided binnen of dielgebieden encyklopedieën kunnen algemien van aord wezen en artikels bevatten over verskillende onderwarpen of ze kunnen spesiaoliseerd wezen bi jgelieks een mediese encyklopedie of een taelkundige encyklopedie een encyklopedie wordt saemensteld deur encyklopedisten deurgaons is der een centraole redaksie die vakspeciaolisten inhuurt um artikels te skrieven of bi j te warken de volgende encyklopedieën bin over et algemien vri j bekend wikipedie encarta de winkler prins encyclopedie en britannica et woord encyklopedie stamt of van et klassiek grieks ommezet egkyklios paideia en betekent letterlik algemiene vorming in partie encyklopedieën staot somtieds allienig specialistiese kennis van ien gebied encyklopedie wordde in veur et eerst bi jvoeglik bruukt deur de antwarpener joachimus fortius ringelbergius in zien wark lucubrationes vel potius absolutissima kyklopaideia bazel as zelsstaandig naemwoord in de titel kwam et as eerst veur in encyclopaedia seu orbis disciplinarum tam sacrarum uam prophanarum epistemon bazel van de kroatiese encyklopedist pavao skali de ordening in rubrieken is baseerd op een wetenskopssystematiek die weeromgaot op de artes liberales uut et hellenisties opvoedkundig model en op de moderne systematiek van de wetenskoppen zo as et ontwikkeld worde deur de filosoof sir francis bacon de zogenuumde alfabetiese ordening van een encyklopedie is der laestdaegs inkommen n zee is n grode houveulhaid zol woater dij in verbinden stait mit n andere zee of mit n ozeoan dij ook as zee aanduud ken worden n zee het n bodem dat bie n kontinent heurt kontinentoal ploat as de verbinden tuzzen zeeen smal is en uut ain of meer zeestroaten bestait sprekt man van n binnenzee as n zee nait meer in verbinden stait mit n andere zee wordt t n meer nuimd zeeen worden vouerd deur regenwoater dat deur revieren aanleverd wordt de zee wordt voak bruukt as dieverdoatsiestee of jachtstee as dieverdoatsie wordt t gebruukt om in de zunne te liggen bakken en te zwemmen dit liggen gebeurt den op t strand dat voak bie n zee te vinden is as jachtstee wordt bruukt om viske te vangen in summege landen is visken op bepoalde visk zölfs al verboden deur overbevisken ook wordt de zee bruukt as transportweg veur schepen mit loading atlantische ozeoan grode ozeoan indische ozeoan arktische ozeoan zudelke ozeoan volgens bovenstoande definitie binnen de volgende zeeen gain zee breedenbroek of breembroek is een darp in de gemeente olde iesselstreek in de previnsie gelderland in nederland breedenbroek hef inwoners breedenbroek ligt zoals de name al zegt in een van eursprong drassige streek broek is moerasland ut gebied was lange tied ontoegankelek vanaf de middeleeuwen wodden ut gebied ontgonnen bi j de verdeling van het breedenbroek in de late middeleeuwen kreg anholt het zuudeleke deel klein breedenbroek geheten vandoar de name anholtsebroek veur het bos dat nog altied aan de eigenaar van de wasserburg in anholt beheurt breedenbroek hef een stark verenigingslaeven karmis wordt in breedenbroek evierd op de letsten zondag in mei etten is een darp in de gemeente olde iesselstreek in de previnsie gelderland in nederland etten met inwoners is een van de oldste woonkernen in de gemeente olde iesselstreek bouwsporen in de olde darpskarke toont an dat ut darp in de e eeuw al een eigen karke had tot in bewaarde etten sterk zien landelek karakter waorna het deur anleg van ni je waegen en woonwieken duftig veranderen in het midden van de jaoren tachtig is de slingerparallel an elegd disse weg gif het darp een snelle verbinding met deutekem en een aansluting op de a etten hef een bluujend verenigingslaeven ut ettens mannenkoor trekt leden uit de umliggende plaatsen en het internationale bekendheid i j zollen etten een zangersdarp kunnen numen want bi jnao iederene is lid van een zangkoor naost het ettens mannenkoor is der de dameszangvereniging con brio in etten wordt de vierde zondag van september karmis evierd netterden is een darp in de gemeente olde iesselstreek in de provinsie gelderland in nederland netterden het bi jnao inwoners en is ok een old darp het gebruuk van tufsteen in de st walburgiskerk dut een bouwgeschiedenis vermoeden dèn terug geet tot in de e eeuw in wed ter al gesproaken van een parochie in netterden ok deze kerk viel in de reformatie in gereformeerde handen maor deur gebrek aan predikanten is het niet geluk de netterse bevolking veur de ni je godsdienst te winnen de kerk is in als enige kerk boaven de grote rivieren aan de katholieken terug gege ve en wed toen grondig restaureerd sillevolde of zillewold nederlands silvolde is een darp in de gemeente olde iesselstreek in de previnsie gelderland in nederland sillevolde heft ruum inwoners en hef een goeie repetatie op het gebied van onderwies almende college en cultuurevenementen silvolde cultuurdorp het darp hef een leavendig verenigingsleaven op het gebied van muziek theater en entertainment in sillevolde bunt de afgelopen jaoren de heuvelstraat en het patrijsplein opni j in ericht samen met de bewoners is hard ewarkt um de kwaliteit van wonen in sillevolde hoog te hoden korts is het appartementengebouw bongershoek ebouwd in het gebied tussen sillevolde en terborg is in een prachtig sportcomplex verschenen waorin particulier initiatief een sportschole en gemeentelek initiatief een moderne sporthal mekare verstarkt de markante beboste heuvel kort bi j het complex is de paosberg een old rivierduinencomplex opgeweaid rond de iestied toen hier niet de olde iessel maar een veurloper van de rien deur het gebied streumde sillevolde ligt in een prachtige natuurleke umgeving de meest bi jzunderste plek van sillevolde is misschien wel heemtuin de anemonenkuul op disse vroggere zandafgraving zie j unieke planten en laoten vlinders en vogels zich graag zien en heuren als bezienswaordigheid bunt de nederlands hervormde karke en de rooms katholieke karke te numen ook de gerritsmölle is het bezichtigen weerd de wekkelekse markte is op donderdagmargen sillevolde kent de volgende evenementen wisch was tot an de gemeenteleke herindeling van januari een zelfstandige gemeente in de previnsie gelderland in nederland de gemeente bestond uut de kernen bontebrug healweg sillevolde sinderen gedeeltelek terborg varsseveld gemeentehuis en westendarp bi j de herindeling ging wisch samen met de gemeente gendringen op in de ni je gemeente olde iesselstreek wisch is vrogger ontstaon uut de heerlekheid wisch de heren van wisch woonden op het huus wisch in terborg wat nog altied besteet wisch was zelf ok al een fusiegemeente in de e eeuw bunt de toenmalige gemeentes terborg en varsseveld samen egoan ut gemeentehuus was eerst in de stad terborg later verhuusde ut gemeentehuus naor een vroggere schole in varsseveld daornao hef ut gemeentehuus altied in varsseveld estaon terborg is ne stad in de gemeente olde iesselstreek in de previnsie gelderland in nederland terborg met ruum inwonners is de enige stad van de gemeente terborg kreeg in stadsrechten van de heeren van wisch de stad is vernuumd naar de burcht ter burght van de heeren van wisch den ze in de twaalfde eeuw an de oever van de olde iessel ebouwd hebt dèn burcht woaran de vroggere gemeente wisch eure name dankten is inmiddels verdwenen het tegenswoordige kasteel wisch in terborg stamt uut de dertiende eeuw terborg hef tegenswoordigs veural ne winkelfunctie der bunt plannen om het centrum van terborg groots an te pakken deur de bebouwing an de hoofdstraot en walstraot en het st jorisplein an te passen zal het centrum meer het aanzicht kriegen van ne gezellige kleine stad de horecafunctie wödt uut ebreid en de beide mooie karken en kasteel wisch mot nao de geplande herinrichting better tot eur recht kommen de oranjehof en de prinses margrietstraot bunt al renoveerd en de jeugd hef een eigen jongeren ontmoetingsplaats jop ekregen in de kameleon is ne ruumte als jeugdhonk in ericht bi j het station is korts de woonwiek veurbroek ebouwd elken vri jdagmeddag is d r markte jaorleks terugkerende evenementen bunt ulft is een darp in de achterhoek in de gemeente olde iesselstreek previnsie gelderland in nederland met bi jnao inwoners is ulft de grootste plaatse in gemeente olde iesselstreek de iezerindustrie hef in ulft ziene sporen achter elaoten met het vertrek van de olde metaalindustrie bunt terreinen bi j het centrum van het darp vri j ekommen die binnenkort een grote verandering ondergaot de hutten met zo n woningen de meeste grote bedrieven bunt now evestigd aan de rand van ulft op de bedrieventerreinen de rieze iv en v ook dru en etna zult naor verwachting hier een ni je vestigingsplaatse vinden pelgrim en atag hebt niet langer ebonden aan de grondstof iezeroer en de olde iessel veur transport een ni je vestigingsplaats evonden in duven ulft hef een uutgebreid winkelbestand en een bluujend verenigingsleaven met onder meer het ulfts mannenkoor en de ulftse nachtegalen ulft hef een modern zorgcentrum debbeshoek en een aoverdekt zwembad de blenk völ culturele activiteiten vindt plaats in gemeenschapshuus de smeltkroes ok in het centrum van ulft in het centrum vind i j spaans centrum educatief centrum de sluseborch en het turks islamities centrum in ulft is ok de wesenthorst onderdeel van het almende college evestigd zaoterdags is der van tot uur markte in ulft op het kennedyplein varsselder veldhunten bunt twee darpen in de gemeente olde iesselstreek in de previnsie gelderland in nederland varsselder hef bi jnao inwoners varsselder veldhunten steet ook wal bekend als het darp met de twee namen wat onterecht is want het bunt toch echt twee gescheiden kernen varsselder wordt als buurtschap al in de e eeuw enuumd van vrogger heer had varsselder een verspreide bebouwing van boerderi jen in het begin van de e eeuw kreeg de buurtschap meer de status van een darp tot het ende van de jaren vieftig bestond varsselder allenig uut lintbebouwing langs de hoofdstraot met de grootste dichtheid aan beide kanten van de karke in de zestiger jaoren vonden uutbreidingen van de bebouwing plaats aan de vicarisweg en de pastoor balkstraot later wodden langs de leemlandseweg en de barghseweg ebouwd het gehucht veldhunten wordt al in de e eeuw in officiële papieren enuumd en is eengaals een kleine woonkern ebleven van veural boerderi jen middelpunt is sinds mensenheugnis de harbarg veurhen t holteren peard sinds café zalencentrum de zon veldhunten gruujde uit van hofmark naar gildegemeenschap de weinige boerderi jen bevonden zich in de buurte van het goed hunten waorvan het al genuumde café de zon het middelpunt was vanaf steet varsselder veldhunten op de kaarte ok internationaal met het huntenpopfestival ok wel het pinkpop van het oosten enuumd in is huntenpop verplaetst noar het drupark bi j de drufabriek in ulft breevoort nederlands bredevoort is de enige plaatse met stadsrechten in de gemeente aalten in den achterhook previnsie gelderland in nederland t olde vestingstadjen breevoort is vanof deel van de gemeente aalten in de middeleeuwn was et stadjen de woonplaatse van borgmannen dizze kearls waren de verdeadigers van et vroggere kasteel breevoort de heern van breevoort hebt van den veurmoaligen veurburchte nen heavig umstreden veste emaakt dee van tot heufdstad van de heerlekheid breevoort was umvattend de darpen aalten dinsper en wenterswiek met eure buurtschoppen de grote grachte en t möllebastion herinnert nog an dizze tied de grootsheid van et kleine breevoort blik deroet dat könningin beatrix nog altied den titel vrouwe van bredevoort drög de mölle van breevoort hef doarumme de name prins van oranje kreggen waoruut ok de verbondenheid met t huus van oranje blik hendrickje stoffels breevoort amsterdam is de bekendste breevoortse van geboarte zi j was in de de eeuwe skildersmodel en vri jster van rembrandt van rijn teggenwoordig steet breevoort laandelek veural bekend as bookestad de jaorleksen gondelvoarte in september trök altied völle kiekers breevoort kump veur et eerst veur op de lieste met bezittingen van den eertsbiskop van keulen van dee andelen hef van et kasteel breevoort noa herman en johan van breevoort arfden den graaf van lohn en den graaf van steinfurt beiden n deel van de heerlekheid noadat den graaf van steinfurt zien deal verkoch had an de biskop van münster en de graaf van lohn zienen deal oavergaf an de graaf van gelre begon den stried um et hele bezit van de heerlekheid breevoort tussen münster en gelre dee stried duurden meer as joar vanof heurde breevoort veur altied bi j gelderland in kreg breevoort muntrecht muntheer was kastelein gerard vullinc vullinc leet umstreaks op eigen name kwart groten sloan noar et veurbeeld van de munten van reinald ii van gelre woardeur breevoort vandage den dag nog altied et recht hef um munten te sloan zoas in tiedens et joar bestoan den hertog van gelre verpandt in de heerlekheid breevoort an hendrik iii van gemen weens zönne en kleinzönne ok pandheren van breevoort waren in kreg breevoort veur de tweede kere stadsrechten vanof tot was den graaf van steinfurt pandheer woarnoa et bestuur noar den geldersen hertog ging totdat den letsten wödden verslagen deur keizer karel v hee wodden doardeur heer van breevoort in dee tied is maarten van rossum pandheer van breevoort zowal onder den letsten hertog as onder keizer karel v maarten van rossum verni jden neet lange doarnoa de olde middeleeuwse stad noar in de veur den tied ni jste gangboare verstarkingen met vestingwarken en eerden wallen de olde stadsmure was neet langer bestand teggen et kriegsgeweld van dee tied noa keizer karel v wodden könnink filips ii heer van breevoort en hi j deed de heerlekheid breevoort in in pand an diederik van bronckhorst batenburg in anholt noa de ofzwering van filips ii wodden de stoaten van gelre heer van breevoort en dee stelden in prins maurits an as pandhere hee mos doarveur goldguldens betalen in wodden de heerlekheid deur de stoaten van gelre weg egevvne an könnink stadholder willem iii zo kwam de heerlekheid breevoort helemoal in bezit van de nassaus ene van de titels van könningin beatrix is doardeur nog altied vrouwe van bredevoort de vestenstad breevoort had nen strategiesen ligging tussen zwoar begoanboare brookgebeeden tiedens den tachtigjoarigen oorlog wödden breevoort meerdere moalen beleagerd en veroaverd in veroaverden maurits de stad ok deur de belegeringen van grolle hebt de leu in breevoort völle last ehad zoas in in sloog den bliksem in den kruuttoorn woardeur et kasteel ontploften en leu umkwamen hierbi j bevonden zich den droste haersolte van breevoort en zien gezin slechts ene zönne anthonie was neet thuus en oaverleafden den ramp in wödden de gemeente breevoort opeheaven en vanof dee tied völt de stad breevoort bi j de gemeente aalten in wodden et stadsgezicht van breevoort bescharmd verkloard in wodden breevoort de nederlaandse bookenstad in waren völle breevoortsen anhanger bi j de nsb in de gemeente aalten bedrog het percentage stemmers woarvan uut bredevoort kwam anvang mössen ok de leu uut breevoort veur dwangarbeid noar duutsland in et veurjoar van wodden de klokke uut de karktoorns eslöpt woarbi j nen monumentale klepklokke uut in breevoort mocht blievn dree klokke uut de st gregoriuskarke bunt nooit meer terug ekomne de leste twee weaken van meert bunt de meest angstige in breevoort ewest et front kwam al moar dichterbi j bocholt wodden bombardeerd in dee tied et zag d r efkens noar uut dat de duutsers zich nog bi j de grenze wollen ingraven moar de duutsers gingen vort zee bloasden doarbi j op twee noa alle bruggen ovver de slingebeake op en staken eure munitie in brand woarbi j ne boerderi je in brand vlög en nen auto op ebloazen wodden dee dag leepen de brevoortsen met oranje en vlaggen deur de stroaten en zongen et wilhelmus de bevrieding op meert was ne feit et olde woapen is in onbruuk geraakt deur de machtsovernoames deur de tied hen teggenwoordig wödt et woapen van noazoaten van de familie van brevoort dat in amerika bewaard is ebleaven vanof evoerd dat wierd in gebruuk enommen ter geleagenheid van de viering van joar breevoort dinsper of dinxper nederlands dinxperlo is een darp in de previnsie gelderland in nederland tot januari was dinsper een zelfstandige gemeente waor de buurtschap de heurne ok onder viel met de gemeenteleke herindeling wodden dinsper bi j de gemeente aalten evoegd waor van de dinspersen tegen was in wodden dinsper veur t eerst enuumd an te nemmen dat al eeuwen veur dèn tied boerderi jen waren ebouwd op de hoge grond van t darp naor het noordoosten in de e eeuw wodden dinsper deel van de heerlekheid breevoort umdat dinsper beheurlik riek was wodden ut in meugelek ne parochiekarke te bouwen op de plaatse waor now de darpskarke steet nao den tweede wereldoorlog wodden disse karke helemaol restaureerd dinsper wodden in bi jna helemaol verwoest umdat t op de grenze van nederland en duutsland ligt samen met t darp zoerik duuts suderwick in duutsland vormt dinsper in feite één darp op de anholtseweg healweg en keuperstraot ligt de landsgrenze zudelek van disse straoten is duutsland en noordelek nederland in de e wereldoorlog wodden disse straoten deur een hek in twee en esplitst zodat duutse vluchtelingen het neutrale nederlandse dinsper niet in konnen vrogger is der in dinsper völle esmokkeld een beeldengroep van een smokkelaar en een kommies op de grenze herinnert daor no nog an tegenswoordigs is met de komst van de europese unie vri je handel meugelek tussen de lidstaten de dinspersen gaot benzine tanken an de aoverkante van de straote en de zoeriksen koopt eure koffie an de nederlandse kante in beide darpen wordt t zelfde dialekt epraot achterhooks met een bitjen duuts accent een bekend sprekwoord in den achterhook is dan ok in dinxpèr is allès annès de sukèr te zute en de zalt te zalte de vri jwillige brandweer en de politie van beide darpen warkt heel nauw samen t politiebureau an de raodhuusstraote hef dan ok de woorden politie en polizei met de bi jbeheurende emblemen van de nederlandse en duutse politie op den lufel staon agenten uut beide landen warkt in dit buro beltrum is een darp in de gemeente berkelland in de previnsie gelderland in nederland beltrum is ok ne vroggere gemeente dat toondertied bestaon hef uut beltrum lintvelde auste en zwolle gld in is de gemeente beltrum op eheven en bi j de gemeente eibargen eveugd deur de gemeentelike herindeling op januari is de gemeente eibargen onderdeel ewodden van de ni je gemeente berkelland de geschiedenis van beltrum geet weerumme naor in dat jaor verkoch een jonkheer van borklo schienbaor uut geldnood de villa grolle en een stuk grond der umheer an den graaf van zutfent van toon af was de latere stad grolle ne enclave in et gebeed van borklo bi j de volkstelling in et jaor wodden in beltrum gezinnen eteld waorvan in ut buurtschap beltrum in lintvelde in auste en in zwolle bi j ne gemiddelde huusholling van personen kump de totale bevolking umsgeveer uut op inwoners in had beltrum inwoners in wodden beltrum ne zelfstandige gemeente maor had een völs te klein financieel draagvlak bi j köninklik besluut van februari wodden beltrum bi j de gemeente eibargen eveugd de bevolking van een groot deel van beltrum is ondanks dat zi j bi j de prottestante gemeente eibargen heurden altied op et kattelieke grolle oriënteerd ewest een deel van de vroggere gemeente eibargen is in bi j de gemeente oost gelre gaon heuren de buurtschappen zwolle delen van auste en veur beltrum dit betekenden veur disse buurtschappen de opheffing van de scheiding tussen kerspel parochie en stad grolle dèn in deur de verkoop van de villa grolle was ontstaon zuud jutland deens snderjyllands amt was n provinsie in denemarken de regio die met de veurmaolige provinsie samenviel stong ok wel bekend as noord sleeswiek t was ongeveer km groot en had in zo n inwoners op jannewaori bunt de provinsies in denemarken af eschaft zuud jutland maakt now deel uut van de ni je regio zuud denemarken deens region syddanmark de veurmaolige provinsie zuud jutland völt samen met de regio noord sleeswiek en vörmde t noorden van t deense hartogdom sleeswiek waoraover denemarken in de e eeuw met prusen en oostenriek in oorlog kwam de zogenuumde duuts deense oorlog of sleeswiek holsteinse kwestie in verloor denemarken bi j de slag um dybbl duuts düppel dissen oorlog en mos heel sleeswiek holstein en lauenburg afstaon an t koninkriek prusen nao de duutse nederlaog in eerste wereldoorlog mochten de inwoners van sleeswiek volgens t verdrag van versailles stemmen bi j welk land of ze heuren wollen in noord sleeswiek kaos de bevolking veur denemarken en in zuud sleeswiek veur duutsland in zuud sleeswiek besteet der nog altied n deense minderheid veural in en um de stad sleeswiek daor bunt dan ok deense scholen en gemeenschappen an de andere kante besteet der in zuud jutland ok nog steeds n duutse minderheid den ok n gemeenschap vörmt en eigen duutse scholen hef borklo nederlands borculo is ne stad in de gemeente berkelland in de previnsie gelderland in nederland dwars deur de stad streumt t riviertjen de berkel woar de gemeente noar enuumd is tot januari was borklo een zelfstandige gemeente op januari van dat joar ging borklo met de vroggere gemeentes eibergen nee en reurle samen in de ni je gemeente berkelland noast borklo heurden ok geesteren gelster haarlo en leo stichting bi j de vroggere gemeente borklo borklo besteet al sinds de e eeuw het heuren toen toe an de heren van borklo de nederzetting bi j t kasteel borklo kreeg in stadsrechten disse rechten bunt allene bekend van een document uut umdat t originele document bi j de grote stadsbrand op september van dat joar verloren was egoan in kocht prins willem v stad en heerlekheid borklo vandoar dat koningin beatrix nog eengaals de titel van vrouwe van borculo hef in onstond tegeliek met de gemeente geesteren de gemeente borklo in bunt de twee gemeentes samen evoegd tot de gemeente borklo op augustus wodden borklo etroffen deur een tornado dèn een groot deel van de stad verwoest hef in borklo is nog altied een museum ter noagedachtenis an dissen ramp däänsk in de taal selv dansk is een noordgermaanske taal et wordt esprokken döär ümsgevear miljoon mensken et is de taal van bynå alle dänen en is de eynigste officiele landstaal van dänemarken in de däänske gebeedsdeylen de färöer en gröönland wordt et däänsk döär mår een kleine minderheid van de bevolking esprokken mår hevt dår nåst de volkstaal wal een officiele ståtus et däänsk dat up de färöer esprokken wordt wordt ouk wal gtudanskt stråtdäänsk enöömd ouk in et düütske sleyswyk holstein is der noch een kleine bevolkingsgrup den däänsk pråt wår et de officiele ståtus van minderheidstaal hevt up ysland een vroggere kolony van dänemarken wordt et däänsk vake as tweyde of darde taal esprokken en is et een verplicht skoolvak up de basisskole med et sweedsk en noorsk is et däänsk vöäral in de woordenskat in de hansetyd slim beinvloded döär et neadersassisk et däänsk wordt eskreaven in et latynske alfabet dat nå de z anevuld wordt med dree däänske letters de üütesprokken as so as in literäär de å å dat lykas de sassiske å ao of oa üütesprokken wordt as of so as in et engelske thought en de üütesprokken as so as in nöäte de v wordt üütesprokken as w in et däänsk wordet de letters w x en z håst neet gebrüked een kenmark van de däänske üütspråke is de glottisslag oftewal de däänske std in summige woorden slåt de stembanden nå een lange klinker evven dichte in de sassiske dialekten geböärt dat ouk in byvöärbeald et woord loupen et wordt dan üütesprokken as lo p m of maken as mak in de germaanske talen bint dat wyders üütsunderingen mår in et däänsk heb y woorden dee underskeiden wordet van mekare döär of se wal of gin std hebbet et is verwand med et toonunderskeid in byvöärbeald et sweedsk en noorsk en ouk in et limbörgsk et däänsk is heyl nauw verbunden med et noorsk wat ümsgevear etselvde eskreaven wordt mår wal een andere üütspråke hevt noorweagen hevt een tyd lang deyl üütemaked van et koaningryk dänemarken vanüüt taalkundig upsicht sol et noorsk as een däänsk dialekt eseen künnen worden vanüüt dat standpunt sollen miljoon mensken däänsk sprekken in dänemarken wordet verskillende dialekten esprokken in jütland wordt jütlands esprokken jütlands kan upedeyld worden in nrrejysk en snderjysk in süüdjütland sleyswyk et nrrejysk noordjütland kan upedeyld worden in stjysk en vestjysk wyders wordt der stdansk oustdäänsk up bornholm en in skåne en dansk emål up de eilanden seeland en fünen esprokken disse dialekten wordet in dänemarken neet as officiele streaktaal erkend in süüdjütland in noordsleyswyk is der noch een kleine bevolkingsgrup den ouk sassisk sleyswyksk pråt bronkhorst is de enige plaatse met stadsrechten in de gemeente bronckhorst provinsie gelderland in nederland bronkhorst ligt an den iessel de gemeente dèn op januari is ontstaon is enuumd naor dit stadjen ondanks dat bronkhorst maor inwoners hef hef t toch stadsrechten ekregen in bronkhorst steet bekend as de kleinste stad van nederland t stadjen is ontstaon rondum t vroggere kasteel bronkhorst waor now allene nog maor n paar restanten van te zien bunt in bunt alle middeleeuwse huzen in bronkhorst deur n groten brand verwoest in bronkhorst is toerisme n belangrieke bron van inkomsten eén van de toeristiese bezienwaordigheden is t dickensmuseum dat ok n eigen theaterken hef halle is een darp in de gemeente bronckhorst in de previnsie gelderland in nederland en besteet uut dri j kernen halle halle heide en halle ni jman de heufdkern is halle halle hef een eigen basisschole de dorpsschole en een hervormde karke tussen de darpstraote en de roggestraote steet de koninkrijkszaal van de jehova s getugen in de heide halle heide steet een laegere schole en ok in de ni jman vin i j ne schole de ni jmanse schole beide scholen valt onder t biezunder onderwies t bunt christeleke scholen net as in völle andere kleine kernen bunt ok in halle in de loop der jaoren völle winkels vedwenen maor i j könt ow d r nog steeds redden d r is nog een supermarkt en a j de wasmaschine of de televisie kapot hebt köj d r ok nog terechte net as met een kapotte fietse kachel of waterleiding halle is landelek bekend vanwaege de zwarte cross dèn tot in halle op het terrein van de motorcrossvereniging halmac organiseerd wodden vanaf is de zwarte cross vanwaege plaatsgebrek noar lechtenvoorde verhuusd op ut zelfde crossterrein wodden in de joaren van de e eeuw de opnames emaakt van de nederlandse spölfilm spetters een veurtune is een tune dee vér t huus steet naos de veurtune is der meestentieds oek een achtertune disse tune is zoas t woord al zeeg achter t huus de veurtune is veur veul meensen een pronkstuk hierveur wonnen zelfs wedstriejen ehuilen mar der bin oek meensen dee der veurtune verwaorlozen van disse meensen wonnen vake ezeeg dat ze van neture gien oprumerige of nette meensen bin of dat ze te veul tied op t wark deurbrengen een veurtune is zonder veul wark oek mooi te maken deur bieveurbeeld mooie kiezelstenen of bestaoting neer te leggen oek de ouwerwetse hegge is vake weerumme te vienen in de veurtune erica is een dorpie in de gemiente emmen pakweg tien kilemeter bezuden t centrum van emmen de n löp deur dit dorp erica ontstund as boekweitkelonie op de hoagere zaandgronden t gruujde uut töt een echte veenkelonie toen umdebij de oogeveinse vaort klaorkwam t centrum kwam toen an t kenaal te liggen de eerste luu die as op erica woonden binnen kenaolgraovers west die zich in nao t klaorkommen van de bladderswiek een verlenging van t oranjekanaal net bezuden t oranjekenaal bij zuudbarge wollen vestigen ze worden vot jaagd deur de zuudbarger boeren die heur een end wieder wolden hebben zo kwammen ze een paar kilometer wieder naor t zuden bij de uutlopers van de hondsrug de mieste kenaalgravers waoren niet drok op dit plekkie en gungen trugge naor slagharen waor dat ze wegkwamen mar twie femilies die van geert tien en anton lipholt binnen bleben dizze femilies kwamen uut duutslaand en trokken laangs slagharen op zuudoost drenthe an um kenalen te graoven um dizze reden binnen völle luu op erica nog katteliek in t zölfde jaor kregen nog drie femilies uut slagharen heur stee op erica de femilies van geert veltrop frans fahrweg en hendrikus kotterink dit waoren boekweitboeren die verhuzen mossen umdat d r ien de contreien van slagharen gien veen meer over was um boekweit op te verbouwen dizze gezinnen hadden aordig wat kinder waordeur d r al een hiele nederzetting ontstund dizze mensen hebben hun gehuchie de name geben van de plaotse waor dat ze weg kwammen dus nij slagharen mar de borgemeister van emmen mr lucas oldenhuis tonckens hef t dörp definitief erica enuumd de latiense name veur döpheide in kreeg erica een verbinding per stoomtram toen de dsm t spoor van nei amsterdam naor dizze plaots anlegde de lien wordden op t end deurtrokken naor troapel in kwaam r een end an t vervoer mit de stoomtram erica hef umdebij inwoners waor dat zo n van jonger as binnen völle van de kinder binnen bij de scouting of op een sport d r binnen sportvelden een uutbreide sporthal en een zwembad die as stichting hielemaol deur de luu op erica betaald wordt de mieste mensen op erica warken in de glastuunbouw d r is ok een groot bedrief dat kassen bouwt de aanderen warken bij kleinere bedrieben in de detailhandel of nog aans in t laand kennen de mensen erica as t dorp waor dat de drentstalige popgroep skik en zien zanger daniël lohues zien stee hebben keuningin beatrix hef erica op dartig oktober mit rubberstiefels an bezöcht tiedens de gloepense wateroverlast in t tuunbouwcentrum een dag eerder was de toenmaolige premier wim kok al op erica hengel nederlands hengelo is een darp in de gemeente bronckhorst in de previnsie gelderland in nederland tot an de gemeenteleke herindeling op januari was hengel ne zelfstandige gemeente samen met de vroggere gemeentes hummelo en keppel steenderen vorden en zellem wodden hengel de ni je gemeente bronckhorst ut gemeentehuus steet in hengel hengel steet wied en zied bekend um de joarlekse peerdenmarkt dèn eholden wödt met de karmis in juli peerden hebt toch al een grote betekenisse veur het darp landelek bunt de concoursen men wedstrieden en koetsentochten bekend ut onk wegracen veur motoren wödt elk joar op de varselring eholden wat in feite een stroatencircuit is hengel hef twee karken de hervormde remigiuskarke an de karkstroate hef olde muurschilderingen die volgens kenners zeer waerdevol bunt de katholieke st willibrorduskarke steet an de spalstroate ut natuurgebied hengelse zand is bekend van de hit oerend hard van de boerenrockgroep normaal het vroggere voetbalschoenenmark uick wat tientallen joaren as de beste voetbalschoen wodden ezien wodden in hengel emaakt van dit mark is now nog altied de name kiksen oaver ebleven uick is in met de produktie van de sportkleding estopt moar sinds een aantal joaren kent het mark een ni je oplaeving as sportief modemark hummel is n darp in de gemeente bronckhorst in den geldersen achterhook in nederland hummelo wodden veur et eerst eneumd in ne oorkonde oet et jaar en den name wöd verkloard as ne samenstelling van hummel hop en lo bos et darp ligt op ne revierdune langs den olden iessel de alter onstoane lintbebouwing nog altied te herkennen hummelo hef teggenswoordegs een bescharmd darpsgezichte ene van de meest herkenboare gebouwen is hotel de golden karper ene van de oldste hotels van den achterhoek bennie jolink zanger en veurman van de boerenrockgroep normaal is geboren en getogen in hummelo nog altied is hi j den bekendsten inwonner van t darp de rooms katholieke karke eigenlek romeins katholieke karke wordt in de meeste landen kortweg katholieke karke enuumd t is de grootste christeleke karke het griekse woord katholikos betekent algemeen i j zollen t dus kunnen vertalen as de algemene karke van de romeinen in de letste joaren van de vierde eeuw was dit inderdoad woar want toen bestond het romeinse riek nog woarvan de nog grotendeels ongedeelde christeleke karke de officiële staatsgodsdienst was ewodden in de viefde eeuw verdween het westeleke deel van het riek en in de volgende eeuwen verdween ook de eenheid in de karke zelf disse karke is de grootste geleufsrichting in het christendom de katholieke karke beroept zich op het olde en t ni je testament van de biebel de traditie en het leergezag van rome tot aan de reformatie had de rooms katholieke karke völle politieke macht de leider van de karke is de bisschop van rome better bekend als de paus dèn in rome zien standplaatse hef en aan het heufd steet van de clerus hi j is ok ut staatsheufd van vaticaanstad een dwargstatien in de contreien van italië steenderen is een darp in de gemeente bronckhorst in de previnsie gelderland in nederland steenderen was tot an de gemeenteleke herindeling op januari een zelfstandige gemeente in de vroggere botterfabriek van steenderen wodden in de patatfabriek van aviko evestigd dèn tot dan toe in hoog keppel was inmiddels stoat der in steenderen al vier fabrieken van ut tot internationale bekendheid uut egruujde bedrief ut vroggere gemeentehuus van steenderen huusvest tegenswoordigs één van de bi jkantoren van aviko in ut vri j sjieke pand kunt belangrieke gasten op gepaste wieze ontvangen worden op acht meert wier ne keze uut de kezefabriek frieslandcampina uuteroopen töt beste keze van den weerld op et world championchip cheese contest in madinson ne plaotse in den amerikaanse staot wisconsin de steenderse keze versloeg viefteen andere kezen uut onder andere switserland amerika kanneda en spanje tiendeveine nederlaands tiendeveen is een dörp ien de zuud drèentse gemiente t oveine t hef umdebi j ienwoaners en lig an t linthorst homankanaal de name tiendeveine kömp van de ofspraok det veur een tiende diel törf much wörden egraven uutleg ewenst deur wele rond har tiendeveine drei veenvelden de drei veenen die of egraven wördden t wijstersche t spieringer en t drijbersche tiendeveine ien köcht een groep van vier participaanten zeuvenhonderd bunder veengrond ien de zuudpunte van de gemiente beilen um te laoten ofgraven d r kwaamp drokte tussen heur vieren en iene van de participaanten jan coenraad rahder kreeg het allentrecht op t grondgebied hi j stichtten d r ien een schoele veur de kiender van zien waarkluden mit det t veen ofegraven was wördden tiendeveine een boerendörp later hebt d r heur ok mèensen evestigd die ien de febrieken an t oveine waarkten teengswoordig hef tiendeveine een golfbane de kienderboekenschriefster janne ijmker is geboren op tiendeveine vierakker is een darp in de gemeente bronckhorst in de previsie gelderland in nederland vierakker werkt heel völle samen met wichmond en wordt dan ok vake in één oadem met mekare enuumd het darp is onstoan rond de havezate vieracker in de e eeuw ontstond er een belangriek huus van henrick van suderoes of dat huus toen al middeleeuwse verstarking had is niet bekend de heufdgebouw wodden begin af ebrokken noadat het ondeugelek was ewodden en iets ten oosten van de eurspronkeleke ligging opni j ebouwd völle families met invloed hebt in het huus ewoond in de e eeuw woonde jonkheer charles joseph maria ruijs de beerenbrouck in het huus hi j was etrouwd één van de dochters de familie van der heyde toen de jonkheer in inens oaverleed wodden hi j in vierakker onder grote belangstelling van völle notabelen begraven ondanks dat vierakker groter was ewodden dan wichmond in had vierakker inwoners tegenoaver in wichmond had het eeuwen lang gin eigen karke doar kwam in verandering in toen wodden der een rooms katholieke karke ebouwd dissen is de sint willibrorduskarke enuumd dèn momenteel in wordt restaureerd noast de vri j grote karke stoat der ok een pastorie en een kösterswoning in ut darp vogelschieten is een volksvermaak woarbi j met een geweer op een holten vogel eschotten wordt de vogel is op ehangen an een hoge maste de meestal manneleke schutters mot eerst proberen de linkervleugel van de vogel af te schieten doarnoa is de kop en de starte an de beurte as letste mot de romp deraf eschotten worden degene dèn de romp van de mast schöt mag zich een joar koning numen vogelschieten wordt meestal op de zogenaamde schuttersfeesten van schutteri jen of schuttersgildes in katholieke contreien eholden moar vanaf ut begin van de e eeuw ok op de zogenaamde volksfeesten in protestante contreien woar gin schutteri jen bestoat een plefon plafon of een zolder is de bovenkaante van een leefruumte t hef meerdere doelen as eerste is t bedoeld as ofscharming van elektriciteitsbuizen en aandere draojen dit is neudig zodat de draojen neet beschaodigd wonnen en zodat der lampen op ehungen kunnen wonnen ten tweede is t vake bedoeld as versiering van een toch wat lillijke lege ruumte in kantoorgebouwen wonnen vake gebruuk emaak van systeemplefons dit bin plefons dee leger in ebouwd bin mit lichte plaoten dee emaak bin van een schumig materiaal dat in een metalen richelwark vastemaak wonnen en an t gewone plefon hang boven systeemplefons lopen dan vake kabels veur netwark en verlochting en buizen van de centrale verwarming de oosters orthodoxe karke of de orthodoxe karke officieel de orthodox kattelieke karke ziet heurzels as vortzetting van de iene heilige kattelieke en apostolische karke die deur jezus kristus en zien apostels opricht is zoe n jaor weeromme de griekse naeme orthodox betekent letterlik rechtgeleuvig et waore geleuf behooldend en juuste leer en wodt in die zin ok wel bruukt as synoniem veur rechtzinnig of streng in de leer disse karke vormt de groep chalcedonenzische orthodoxe karken karken die de leer van et koncilie van chalcedon volgen et woord orthodox betekent taelkundig juuste anbidding en juuste leer en wodt in die zin ok wel bruukt as synoniem veur rechtzinnig of streng in de leer in die zin wodt et ok veur protestaanse groepen en stromings binnen et kattelicisme bruukt de orthodoxe gemienschop anveerdt allienig de dogmes die vaastelegd bin in de eerste zeuven eukemenische koncilies en verwarpt de laetere hoewel de orthodoxen veulal wel in bieveurbeeld de tenhemelopneming van maria geleuven disse geleufspunten nemen zi j liekewel niet as dogmes an omdat zi j deur de paus van rome allienig definieerd binnen de oosters orthodoxe karke is nao de rooms kattelieke karke de grootste kristelike kommunie ter wereld en is de dadde grootste geleufsgroep nao et protestaantisme de oosters orthodoxe karke het omdebi j miljoen leden wereldwied en het de grootste anhang in oost europa d r bin liekewel ok aandere dielen waor de oosters orthodoxe karke aktief is zoas afrika azië noord amerike en australië de karke is wereldwied veural bekend om zien religieuze ikonen die soms wel miljoenen weerd bin de oosters orthodoxe karken warken nog altied mit de juliaanse kelender hierdeur feest en gedaenkdaegen op aandere daegen valen as bi j oons d r bin verschillende oosters orthodoxe karken waor de grieks en russisch orthodoxe karke de bekendste binnen in frieslaand bin twie oosters orthodoxe perochies in hemelum en in de pompe kunstgeschiednis is n leer dij de geschiednis van de kunst onderzuikt beschrieft en beschaauwd t is n overkoepelend begrip veur de geschiednis van alle kunstdiziplines baauwkunst beeldende kunst theoater daans meziek en film literetuurgeschiednis en kultuurgeschiednis binnen der naauw verwaant mit kunstgeschiednis is op veule menaaiern in te dailen de noadruk bie bieveurbeeld oplaaidings ligt anders op europese kunstgeschiednis hieronder staait n veul bruukte indailen let op de joartellen binnen richtlienen vanzölfsprekend binnen kunststreumens nait exakt te bepoalen ook het n stail in elk laand zien aaigense interpretoatsie in itoalie begon de renaissance bieveurbeeld al veul vrouger as in sveden hier wordt allendig de westerse kunst besproken vanof de vaal van t west reumse riek zai ook lieste van europese kunststromingen de studie van de kunstgeschiednis is n universitaire oplaaiden sums wordt zai aanboden as master in de kunstgeschiednis sums as onderdail van n kombineerde studie mit kunstwetenschoppen en of archeologie dizze studies binnen onder andere te volgen in de dampkring is de låge van lucht wat de wearld ümslüt döär de swöärdekracht van de aerde blivt de dampkring rund de planeet hangen en drait der ouk med med sunder de dampkring kan der gin leaven up de wearld bestån et leyvert lucht üm te ådemen en beskarmt teagen et lecht van de sünne en de dårby höyrende stråling binnen de dampkring spöält sik ouk et weader af samen med de seyströyme höldt dat de energy van de wearld in eavenwicht de dampkring besteyt uut meyrdere gassen vöärnamelik uut stikstof en suurstof argon en koalstofdiokside mär noch ne heyle ryge meyr de dampkring beståt op seynivo uut et gehalte an waterdamp in et boavenstånde lystyn is stark wisselend de oaverige percentages slåt op dröyge lucht do de aerde pas was untstån was et andeyl koaldiokside in de atmosfeer vöäl houger as now dit kwam under andere döär de uutstoot van dit gas uut vulkanen nå et verskynen van planten wordde döär fotosyntese et andeyl kooldiokside vöäl laeger en et andeyl suurstof vöäl houger dit makede op syn böärt deerlik leaven möägelik umdat vöär de deren suurstof n essentiele vöärwaerde is um te künnen åsemen alle processen dee samenhangen mid et weader vinden plak in de dampkring butendat sorgt et broikaseffekt dervöär dat warmde good vasteholden wördt vandage de dag wordt et suustofgehalte in stand hülden döär gröne planten en algen in de oceanen beidend hebben dårin n umdeby eavengrout andeyl de dampkring up te deylen in verskillende lågen med wesselende temperaturen de stratosfeer bevattet n dün lågyn ozongas n soort suurstof dee de ultraviolette strålen van de sünne upneamt as disse låge der neet solde weasen solden dee strålen al et leaven op aerde vernetigen de ozonlåge wordt döär et versmearen van de lucht en et gebruuk van bepålde chemicalien antasted locht uutspraak loch wördt t gasmengsel bedoeld in de onderste lage van de eerdatmosfeer wat de klanke van t woord angeet lik t arg op locht straoling of licht de locht op eerde besteet veur ongeveer uut stikstofgas en uut zuurstofgas de overige besteet uut sporen van edelgassen n stark wisselende hoeveulheid waoterdamp en koolzuurgas dat oek in hoeveulheid stark kan wisselen in de butenlocht was de hoeveulheid koolstofdioxide of koolzuurgas ongeveer binnen n woenige kan dit as der esteukt of ekookt wördt veule hoger ween deur wereldwieje hogere konsentrasies verstarkt dit gas t breuikaseffekt op eerde sinds de industriële revolusie is de konsentrasie toe eneumen van ongeveer naor inmiddels zwat ongeveer ppmv de samenstelling van de locht verschilt mit de heugte umdat stikstof massagetal minder wög as zuurstof mit massagetal he j op grotere heugte verhouwingsgewies minder zuurstof dreuge locht waor mer min waoterdamp in zit is n arg goeie warmte isolator en hef oek n lege warmtekapasiteit daorumme wördt dreuge locht gebruukt in dubbel glas veur t isoleren van gebouwen in n dreuge locht ku j dan oek de iezelig hoge temperaturen in n sauna an je gaon dan wel arg zweten mer deurdat t zweet in de dreuge hete locht gauw verdampt koelt de huud aof en wö j niet gauw oververhit van oudsher beheurt locht tot één van de vier elementen eerde waoter vuur en locht eerst in ontdekten carl wilhelm scheele dat locht uut meerdere gassen bestung henry cavendish hef de samenstelling van locht naor sekuur bepaold eertieds dochten ze oek dat deur de slagaoren van t meenselike lichaam locht vervoerd wördden in de plaotse van bloed as der ene uut de tied kömp dan bin de slagaoren namelik leeg william harvey ontdekten in de bloedsumloop keunst is kot saemenvat de toepassing van meenselike kreativiteit keunst staot veur een scheppende aktiviteit die vaeke mar niet altied antrekt tot et meenselik gevuul veur esthetiek keunst kan een aspekt uutdrokken van et wereldbeeld godsbeeld meensbeeld en of zelsbeeld van de keunstener van zien heur gevulens omtrent meenselike en of sociaole verhooldings ok kan et dienen om de toeschouwer of toeheurder mit te nemen uut de daegelikse realiteit naor een deur de keunstener kreëerde wereld zo heuren ok musiceren akteren filmen stripboeken tekenen weven berduren en komponeren om mar een peer veurbeelden te numen onder bepaolde veurweerden tot de keunsten d r is gien dudelike scheidingsliende tussen keunst en pattie aandere meenselike bezigheden dit is den tweantsen taalwiezer tweants nederlands hier stoat zaken as grammatika weurde zegswiezen en plaatsnamen zeet ok et artikel tweants et tweants is n dialekt van et neersassies ne west germaanse sproakengroep tweants wörd zowat in heel tweante sprökn van de tukkers zeg at ze et good köant zeg at ze et ook dageliks doot standaard tweants gef et nich hoast ieder dörpken hef zienen eigen slag belangrieke herkenningspeuntn bint et gebroek van nit nich en neet wo meer a j noar et oostn goat te meer as ze nich zegnt vjenne eanter en riesn en wat kleanere plaatsn der umhen hebt nen helen biezeunderen slag dee hebt de oolde westfaalse kleenkerbuuging beheuldn in völ weur in de meest westelike plaatsn healdern nijverdal lik et meer sallaands umdet dee um wöarde te verkleanen neet et tweantse achterplaksel ke gebroekt boom beumke mer ie boom beumpie ook hebt dee ne kleenkerverheuging metkreggen tweants zeg stool hoes en been terwiel as de westelike plaatsen stoel huus en bien zegt dialektonderzeuker jo daan deelden et tweants in twee heufdsoortn in west tweants ok wal tweants groafskops neumd en oost tweants et vjens kreag ne aparte stea sosjaal bekekken kuiert leu oet tweante wat indirekter as aandere leu oet neerlaand nen tukker kuiert vake in understatements as et bievuurbeeld in nen kamer slim hete is zegt nen tukker vake at et dr good doo is et wörd wal es ezegd at de heugste vörm van tweantse weardering is det was lang nit gek tukkers goat aalt op ne spölse manere met öare sproake umme ze probeert dinge aalt zo beeldend meugelik te zegn as bievuurbeeld nen tweantsen tuinman an zinnen knecht vrög of he eawen et op eruumde blad wat op de koare lig wil anstaampen zodet der mear in kan zegt he nit wo j det eawen anstaampen mear wo j doar eawen oawerhen daansen ook wordt dr in tweante regelmoatig vuur de wille neosassismes gebroekt der besteet ginne offisjele skriefwieze vuur et tweants wal zeent der twee skriefwiezes mear of meender algemeen an enömmen de standaard schriefwieze en de skriefwieze van de kreenk vuur tweantse sproake kts de standaard skriefwieze wil wat den oetgaank e n betreft de sprektaal zo good meugelik wiergewen en biej de metkleenkers rekkenskop hoalden met etymologie en woordvörming de kts skriefwieze wil meer ansloeten bie leazers dee as hollaands leazen gewoon zeent en bie de skriefwiezes van aandere gebeden vuurbeelden standaard schriefwieze vie gungn n eandken hen loopn en deedn oonderweg verskilnde zaakn bekuiern kts skriefwieze vie gungen n eandken hen lopen en deden oonderweg verskillende zaken bekuieren beaide skriefwiezes hebt zo vuur en noadelen de standaard schriefwieze hef as vuurdeel det et gin twiefel löt oawer de oetsproake een groot noadeel is det et gaaw onleasboar wörd umdet der smangs onwies völle metkleenkers op de riege komt te stoan de kts skriefwieze hef as vuurdeel det et good leasboar is vuur leu dee as met hollaands leazen op zeent egröaid een groot noadeel is det et nit recht anslot op de beleawing van oetsproake umdet der klaanken eskrewen mut worden dee as nit oet esprökken wordt dit keump op onervarene platleazers vrömd en onnatuurlik oawer op disse wikipedia magt beaide skriefwiezes broekt worden um een dudelik oetsproakoawerzicht te gevven maket vie oonderskead tusken kleenkers en metkleenkers oetsproake kan nog wal es ofwieken van den eskrewenen vorm meesttieds wördt an et eande van een woord noa nen langen klaank de r neet oet esprökken in plaatse doarvan wördt der nen dreei emaakt noar de of ee dissen klaank begeent as in et duutse geben mear an et eande dreeit he met ne jöh ofwieknde dialekten zooas et riessens en et eanters doot dit völle et vjens steet der um bekeand det et zelfs allene den jöh oetsprekt mear dan as jèh tweants breef wörd in et riesns breef en in eanters brief en in et vjens brjèf as tusken twee kleenkers nen stoarkn stemloozn metkleenker steet krig den stemme det geeld ook as e an et begin van n woard steet en et vurige woard met nen kleenker eandigt in de dialektn dee t esprökn wordt in et vjenne eanter riesn en zo noe en dan ok oostelik van de liene tusn hoksebarge eanske bokel hengel en hengel oldnzel kö j mangs of bienoa aait ne klaankbrökke heurn ne klaankbrökke is nen klaank dee vaak veurof goan wörd deur ne zachte töt harde j klaank disse brekking kan broekt wordn moar et is nich n verplich deel van de tweantse uutsproak in völle plaatsn wördt hee ook vuur vrouwleu broekt et blik oet de rest van et verhaal wal of et um nen kearl of ne vrouwe geet et ekeuzene lidwoard en oetgaank van bievooglike naamwöarde bie zelfstaandige naamwöarde haank of van et woardgeslacht woervan as tweants der dree hef mannelik vrouwelik en onziedig doarbie maakt et tweants oonderskeaid tusken bepoalden en onbepoalden vorm belangriek is hierbie det et grammatikale geslacht neet etzelfde as et biologiese geslacht hooft te wean et grammatikaal vrouwelike eande vogel kan biologies best een männeken wean doar zweamp ne mannelike eande et lidwoard bepoalt hier ook of et oawer den vogel geet of oawer nen ofstaand hee zweamp nen helen eande vergeliekt ook et oonderskeid tusken ne bolle stier een vrouwelik woard en nen bol stuk of ofstaand een mannelik woard et is lastig um zoonder vuurkennis te bepoalen wat vuur een geslacht of een woard hef et keump vake oawereen met wo as et in et hoogduutsis mer det geet neet aait op doar keump nog bie det et völ leu neet oetmaakt vuural jonge leu dee der vuur kiezet um plat te kuieren veend et feit dét ze plat kuiert belangrieker as good plat kuiern ze haalt dan de geslachten duur mekoar in gesprökkene sproake vaalt der lecht langshen te sjoemelen dus vaalt et neet op männelike wöarde hebt in onbepoalden vorm et lidwoard nen in bepoalden vorm et lidwoard den beropen zeent meestal männelik behalve de vanoolds vrouwelike beropen bv in de zorg in gesprökkene sproake wörd et onbeklemtoonde den vake verkortt töt n zodet et verwarrend genog onziedig kan lieken vrouwelike wöarde hebt in onbepoalden vorm et lidwoard ne en in bepoalden vorm et lidwoard de et west tweants hef achter vrouwelike wöarde meestal ne e vrouwe kaste katte piepe baanke wiedters zeent wöarde dee as eandigt op is se ieje ead eat en ing ige vrouwelik geskiedenisse boerderieje universiteat vereanige onziedige wöarde hebt in onbepoalden vorm et lidwoard een in bepoalden vorm et lidwoard et alle verkleanwöarde wordt onziedig den kearl et kearlken de vrouwe et vröwken et keend et keendjen um dinge an te wiezen wörd oonderskeaid emaakt tusken dinge dee t kort bie en wied ter of zeent disse dreedeling keump in alle bievooglike naamwöarde wierumme den lesten n van et mannelike lidwoard en de leste e van et vrouwelike lidwoard wörd achter et bievooglike naamwoord eplakt um et geslacht van et bievooglike naamwoard te loaten kloppen met et geslacht van et zelfstaandige naamwoard bie n onziedigen oetgaank van bievooglike naamwöarde wörd oonderskeaid emaakt tusken onbepoalende en bepoalende lidwöarde tweants is oonderdeel van et west neersassies wat blik oet et eenheidsmearvoold dit hoald in dat alle wearkwöarde in de eerste en tweede persoon mearvoold op dezelfde wieze vervoogd wordt as de tweede persoon eankelvoold in de hudige tied kriegnt de wearkwöarde in n tweeden persoon eankelvoold en alle dree persoonn mearvoold nen t achter n stam van et woard oawer de verleedn tied en voltooiden tied is völle te doon want dr is weainig eenheaid in hieroonder zee j van et wearkwoard loopn achter mekaar de hudige verleedn en voltooide tied in de verskilnde vörme stoan met regelmoatige woarkwöarde wordt dee woarkwöarde bedoold woervan n stam bie elke persoon onveraanderd blif met onregelmoatige woarkwöarde wordt dee woarkwöarde bedoold woervan n stam in de de persoon in de hudige tied ne umlaut krig zelfstaandige naamwöarde köant wean männelik vröwwelik en onziedig in et tweants ofhaankelik van et woardgeslacht mut et lidwoard en n oetgaank van et bievooglike naamwoard ekeuzn wordn t bievooglike naamwoard krig in onbepoalden vörm n oetgaank van et lidwoard met nen mooien kearl ne mooie vrouwe n mooi keend in bepoalden vörm krig et onziedige woard ne extra e det mooie keend alle wöarde dee t eandigt op ing of eit eaid zeent vrouwelik t mearvoold kan op verskilnde wiezes evörmd wordn mannelike wöarde kriegnt vake ne klaankumbuging umlaut hoond heunde vrouwelike wöarde kriegnt ne n dr bie achter kiste kistn onziedige wöarde kriegnt dr e r bie achter keend keender onziedige wöarde met nen roondn klaank achterin n moond oo oe oa kriegnt ook ne umbuging noar vuurtn in n moond book beuke hoes huuze hoar höare klaankn dee t al vuurin n moond emaakt wordt kriegnt gin klaankumbuging been bene t oonderskeaid tusken oost tweants en west tweants is hier vuural det et oost tweants bie mannelike en onziedige wöarde n lestn lettergreep vortlöt hoes huuz woard wöar been been wöarde dee t van oorsproonk nit tweants zeent wordt vake vanzelf as vrouwelik ezeen en kriegnt dus ook vrouwelike mearvooldsoetgänge wöarde dee t eandigt op eit eat kriegnt vake ne mearvoolds n fakulteat fakulteatn en wöarde dee t eandigt op ing ne mearvoolds s vereniging verenigings de wieze woerop at et mearvoold evörmd kan wordn kan ook van doarp töt doarp nog wier verskiln in wat dialektn raakt et oonderskeaid tusken mannelik en vrouwelik aal mear vergetn en wordt rechtevoort de meeste mearvooldn op de vrouwelike wieze doan duur dr ne n achter te plakn zo is et mearvoold van woard wöarde mer völle dialektn maakt doar woordn van t is opvalnd det bv in riessen de leu zegnt stroate stroatn terwiel et in et eanters is stroate ströate dit is opmaarkelik umdet stroate n vrouwelik woard is mer in et eanters mearvoold toch umlaut krig in wat deeln van tweante wördt de sch op zin hollaands oet esprökn in aandere deeln wördt e as sk oet esprökn dr is gin regel vuur en n eenn zegt skole en n aander schole dit is ook nit per plaatse verskilnd mear hef te maakn met persoonlike vuurkuur of invlood van de umgewing dr wörd wal es edacht det dit dr met te maakn hef det de oolde leu oet tweante öare wichter hollaands prebeern te learn en de wichter verbettern as zee in et hollaands van skuur vuur schuur deedn de wichter gungn disn regel dus ok in et tweants gebroekn disse verbettering zorgt dr ook vuur det leu ook wöarde met sch goat oetsprekn dee t juust wl met ne sk mut wordn oet esprökn zo as bv scheetbord skateboard en schielers skeelers dit woarkt ook aansumme leenwöarde oet et hollaands met ne sch wordt mangs met ne sk oet esprökn bv niejskierig op disse wiki tref ie dus mangs sch en mangs sk wat woarkweurde köant net as in et hollaands veraanderd wordn in zelfstandige naamweurde duur der ing of ige oetsproak ege achter te plakn dee leste meugelikheaid is alleen wat eulderwètser rechtevoort wördt ing mear gebroekt mear ige keump in wat plaatsen ook nog wal völle vuur doarumme kö j hier beaide teegnkomn duur euldere sprekkers van et tweants wördt mangs nog et hulpwoarkwoord hebn in plaatse van wean gebroekt dèt geet op de zelfde wieze as in et engels rechtevoort geet et op et gebroek van wean in dee stean op an tukkers gebroekt heel vake doon as hulpwarkwoord um ne haandeling te beskriewn a j det noar et hollaands vertaalt kleenkt et wat keenderlik in de oorn mear feailik is et heel normaal umdet völle sprekkers rechtevoort ook völle hollaands doot meant ze dèt dit keenderlik is en doarumme neet good dee gebroekt doarumme rechtevoort meestntieds n hollaandsn vorm ik leaze tweants steet ook bekeand um de völle saamntrekkings van weurde dit gebuurt allene neet op good geluk mear as et oonderwoarp noa et hulpwoarkwoord keump zoo as wiln hebn wean doon en woarkweurde dee at op nen kleenker eandigt allene as der noadruk op et oonderwoarp keump wördt dit neet edoan meestieds wördt wiln saamn etrökn tot vuurbeeld met hebn in et tweants wordt regelmoatig dubbele vuurzetsels gebroekt vake slot dan een noazetsel et vuurzetselvuurwearp of dit is um ne oetdrukking wat mear kracht met te gewen of te loaten zeen det ne beskrewene gebuurtenis met völle geweald gebuurt tweants hef vake aandere oetdrukkings as et hollaands zo kan et hollaandse alles goed letterlik vertaald wordn noar alns good mear echt tweants gebrok vake de vroage good te passe de tweantse zegswiezn zeent vake beeldend duur ne abstrakte beskriewing te geewn weett de tooheurders wat dr bedoold wörd der zitt vake natuurellemeantn in de beskriewings köant mangs slim ofwiekn van et bedoolde tukkers vertaalt disse zegswiezn vake rechtstreeks noar et hollaands woerduur at de tweantismes ontstoat hier he j n poar vuurbeelde as nen tukker wat te völle dut met noadelige gevolgen keump dr vuur et woarkwoord n prefix ver daniël lohues emmen febrewaori is een nederlaandse componist muzikaant en liedtieszanger ofkomstig uut erica ien zuudoost drenthe nao een paar jaor ien verskillende engels en nederlaandstalige groepen te hebben espeuld daoras the charlies d r iene van was richtten lohues ien de popgroep skik op skik brocht vief plaoten uut skik niks is zoas t lek s nachts overal nergens tof en de verzamelplaot best tof skik höld niet op te bestaon mar lohues richtten hum op aandere prejecten benaom oppe blues ien t veurjaor van begunden hi j de groep lohues the louisiana blues club hierveur is lohues naor t zuden van de verienigde staten etrökken umme bluesmuzikaanten op te zuken ien baton rouge louisiana hebt ze heur eerste plaotien mit op traditionele wieze espeulde blues openeumen ja boeh toe as de groep op t north sea jazz festival speulden had lohues op drei grote festivals ien nederlaand espeuld eerder ok op pinkpop en lowlands ien kwaamp grip uut daoras ok een zydeco nommer op stiet de mèensen die mit lohues ien de louisiana blues club zaten bint keith keyes oppe bas marco geerdink lohues zien neef oppe rhythmgitaar gralin neal oppe drum en rob van donselaar oppe toetsen de groep was actief töt en mit van jannewaori töt en mit april trök lohues solo deur t laand mit zien theatertour allennig hiervan kwaamp op meert een gelieknamige plaot mit akoestische liedties uut net as de twei plaoten van lohues the louisiana blues club en verskillende plaoties van skik bint de liedties ien t zuudoost drèents ezungen op allennig komp lohues oe melancholiek inne mute ien t nommer allennig drokt hi j zien gevuul uut det uuteindelijk iederien allennig is ien beste koningin vrag hi j de keuningin um as t laand ien n bedriebenpark mut veraandern drenthe te sparen ien de kerke bezingt hi j zien twiefel oaver t geleuf lohues is kaddeliek opevoed de ballade annelie lik een knipoog naor bob dylan en ien erica zingt lohues oaver zien singeliere baand mit zien geboortedörp in april kwaamp t album allennig ii uut van jannewaori töt juni van det jaor toerden lohues mit een gelieknamige theatertour deur t laand in kwaamp allennig iii uut met de theatertour allennig iv in war het allennig vierluuk compleet in februari kwaamp de cd hout moet van zien letste theaterproduksie uut lohues schrif ok nommers veur aandere artiesten waoronder jenny arean guus meeuwis freek de jonge paul de leeuw en kinderen voor kinderen samen mit de bandleden van skik hef daniël lohues ien de zilveren harp ekregen een nederlaandse meziekpries ien wördden hi j anemarkt veur een edison inne caddegorie zanger nationaal ien wun lohues de annie m g schmidt pries van buma cultuur en t amsterdams kleinkunst festival veur de ballade annelie de pries had de vörm van een börstbeeld van de schriefster veur rtv drenthe zee lohues det t beeld zien plekkien zol kriegen in zien eig n galerij der groten tussen bach en moeder maria ien har dezölfde ballade al de okapi liedpries van jan rot zien stichting okapi stichting jan rot ewunnen veur een jaloersmakend lied een kasteel ook wal burcht enuumd is ne verstarkte wonning kastelen raakten in de middeleeuwen in europa in gebruuk eerst beston de verstarking allene uut holten palissades later wodden stenen muren ebruukt een kasteel kon ne verstarkte boerderi je wean of een speciaal ebouwde konstruktie um in tieden van gevoar hen te kunnen vluchten met de uutvinding van ut buskruut en artillerie verloren kastelen eure militaire betekenis ze woddden vaak um ebouwd tot deftige huze woar het woongenot völle belangrieker was later wodden woonhuzen van edelen als noamaakkasteel ebouwd alsof het ooit verstarkte burchten waarn ewest bij sommige kastelen is de militaire betekenis uutendelek helemoal verdwenen in den achterhoek stoat van oldsheer völle kastelen in de vroggere gemeente vorden allene al achte vorden wödt dan ok wal ut achtkastelendarp enuumd eén van de oldste en nog zo goed as in olde stoat verkerende kastelen van nederland is huus bargh in s heerenbarg een havezate was in de graofschap zutfent oaveriessel en drenthe een burcht mit bewonners die speciaole rechten hadden hier bunt d r nog völle van in drenthe bint niet veul kasteel n allennig iene in koevern de toren op e drèentse vlagge stiet symbool veur dit kasteel de karmis is van oorsprong een jaormark ter gelegenheid van de wiejingsdag van de petroonheilige van de plaotse karmis is dan oek een verbastering van karkmis op disse dag streumen t volk samen um de petroonheilige te vereren en um hum te vermaken in steelijke gebieden verleur de karmis vake zien baand mit t rillegieuze fees dat deran verbunnen was mar in veule darpen gaon beien nog haand in haand veural in kattelieke gebieden en geet der op de wiejingsdag een precessie uut karmis wonnen een paor dagen ehouwen en t hef zich ontwikkeld tot een commercieel evenement eertieds was de karmis vake één van de minnige uutgaonsmeugelijkheen grote karmissen bin de brusselse karmis de antwarpse sinksenfoor de tilburgse karmis de karmis in weert venray nijmegen grunnen karmis best heerenveen pinksterkarmis en hoorn in plaotsen mit een ouwe karmistredisie vienen der rond t karmisgebeuren aandere evenementen plaose zo hem in huissen op de donderdag veurdat de karmis begint t vleiskeuren de plaoselijk slagers geven dan gelegenheid tot t preuven van vleis van oorsprong was t vleiskeuren oek erich op t leren kennen van jonges en deerns dee daornao dan samen karmis gungen vieren karmis is een vorm van amusement veur jonge luui dee een vake alderbarstensveul schik hem an wilde attracties zoas de spoekhuzen botsauto s en zoksoort van dingen meer de karmis kan een plaotse ween um evenouwers te leren kennen vorden uutspraoke vodden is n darp in de gemeente bronckhorst in de provinsie gelderland in nederland tot de gemeentelike herindeling op januari was vorden n eigen gemeente vorden wordt deuresneden deur de weg n van zutfent naor reurle en deur de baokse baeke dee plaatselik ok wal de vordense baeke wordt enuumd disse bekke streumt uut in den iessel vorden ligt an de spoorlijn zutfent wenters en hef n eigen stasion vorden steet ok wal bekend as t achtkastelendarp en is daormet één van de meest kasteelrieke plaatsen in nederland behalve huus vorden hef t darp nog de volgende kasten binnen zien grenzen hackfort den bramel den kieftskamp den wildenborg de wierse t onstein en t medler in vorden is ook de in de jaoren populaere serie floris emaakt disse serie ging aover n ridder en zien indiase vriend die samen völle avonturen belaefd hebt zellem nederlands zelhem is een darp in de gemeente bronckhorst in de previsie gelderland in nederland zellem was tot de gemeenteleke herindeling op ja nuar een eigen gemeente in in wodden volgens een oorkonde deur ludger ludgerus een kapelleken op ericht in disse oorkonde steet dat dat in ut gebied saleheim was tussen en kreeg de tegenswoordige lambertikarke de vörm zoas hi j dèn now hef an ut ende van de tweede wereldoorlog woden de karke zo goed as helemoale verwoest de karke wodden noa den oorlog wal meteen weer op ebouwd en is nog altied ut middelpunt van ut darp zellem nuumt zichzelf graag ut gruune harte van den achterhook in wodden ut komplan in ut centrum van ut dorp feestelek af erond het darp hef now een gezellig modern harte zellem höldt völle tradities nog in ere zo wordt elken oavond um negen uur nog altied de papklok eluujd gaanderen is een darp in de gemeente deutekem in de previnsie gelderland in nederland het hef umsgeveer inwoners gaanderen is ontstoan in de e eeuw toen wodden het buurtschap gernere enuumd dat was een vernuming noar de zandrugge dèn ut gebied beschermde tegen den olde iessel gernere zol af eleid waen van ger en laar wat spitse heuvelriege zol betekenen an ut ende van de e eeuw was der völle bosbouw in de contreien ontstaon doarveur waren völle ni je arbeiders neudig die gingen wonen in ut disse contreien en zo is uut ut buurtschap uutendelek ut darp gaanderen ontstoan in de grond rondum de olde iessel zit völle oer in de grond niet allene dat moar ok de waterkracht van de bekken en genog holt in de buurte um holtskoal van te maken maken dat der in ut gebied de iezerindustrie al vrog hef ontwikkeld in richtten josias olmius aan de bielheimerbekke de eerste nederlandse iezergeteri je op de rekhemse hut enuumd bommen kogels handgranaten moar ok huusholdeleke artikel wodden hier egotten in wodden op de grenze met terborg an de akkermansbekke een ni je iezergieteri je op ericht vulcaansoord de hut wodden een groot bedrief dat an zowat heel gaanderen werkgelaegenheid gaf in is deur zwendel vulcaansoord failliet egoan in de e eeuw kwam der nog meer iezerindustrie in gaanderen pelgrim maken gasheerden fernuzen en ander huusholdelek materiaal in de joaren van de veurige eeuw wodden pelgrim oaver enommen deur de grote concurrent atag uut ulft later verhuusde de produktie van atag woar ok de etna inmiddels onder viel noar duven dit was opni j een grote slag veur gaanderen en umgeving momenteel is alleen ut bedrief ferro nog in de metaalindustrie vol in bedrief in gaanderen gaanderen is een laevendig darp in ut darp bunt twee katholieke scholen de derde schole is openbaar ok bunt in gaanderen twee katholieke karken de st augustinuskarke en de st martinuskarke der besteet een zekere scheiding in gaanderen de spoorbane dèn dwars deur ut darp heer lup is de grenze tussen gaanderen noord old gaanderen en gaanderen zuud ni j gaanderen vrogger gingen de inwoners van old gaanderen allene noar de schole en de karke in ni j gaanderen en in old gaanderen krek zo in de letste joaren is doar wel wat verandering in ekommen wael nederlands wehl is een darp in de gemeente deutekem en gelaegen in de gelderse streek de liemers tot de gemeentelike herindeling op januari was wael een eigen gemeente de name wehl of weel kump veur t eerste rond veur ok bunt der archeologische vondsten uut dèn tied tufstenen delen van de katholieke karke komt ok uut dèn tied vanaf viel wael onder de graven van kleef ruum vier eeuwen bleef wael kleefs en dus viel t darp as enklave in nederland onder pruussen in wodden wael onder t gezag van t koninkriek der nederlanden eplaatst de eurspronkelike bebouwing was tot an an de tegenswoordige stationsstroate grotestroate diemseweg keppelseweg en beakseweg noa den oorlog is der völle ni jbouw bi j ekommen en gruujde t antal veurzeningen ok in een vlug tempo völ minsen geleuve nog in n old verhaal dat karel de grote op d n hettenheuvel stinge en uutkeek oaver de vlakte woar wael lag hi j het toen gezeit wat een heerlijk land woarvan de eerste letters wehl vormt iezevoorde nederlands ijzevoorde is een buurtschap in de gemeente deutekem in de previnsie gelderland in nederland het ligt veur an den bos de slangenburg bos der woont umsgeveer mensen het buurtschap is umdat er weinig openbare veurzieningen bunt helemoale op de stad deutekem an ewezen het plaetsken hef wal een basisschole woar zo n veurnamelek boeren kinderen op zit ok is er een peuterspölzale daarbi j is der een café waardeur het wat veurzieningen an geet op een klein darp liekt der bunt ook völle verenigingen op verschillende gebieden van toneelspöllen thijs en zang hosanna tot een gymvereniging ijgv en een volleybalvereniging vijv in september hef iezevoorde zelfs zien eigen volksfeest ut iezevoords buurtfeest wienbargen nederlands wijnbergen is een darp in de gemeente deutekem en gedeeltelek in de gemeente montferland in de previnsie gelderland in nederland ut wordt van deutekem escheiden deur den olde iessel der woont in het darpken in een paar duzend mensen ok is der een klein kasteeltjen de kemnade wienbargen had vrogger ok zien eigen treinstation dat later station deutekem west wodden halte wiemberge het altied in dörkum gestaon de haop en is genuu mp naor t derp in de gemeente bergh dat aan de haop grenst moar met de opening van ut station deutekem de huet wodden ut station eslotten ut stationsgebouw uut de joaren van de e eeuw steet der nog wal en dut now dienst as kantoor van een architectenburo wijnbergen is in de joaren op edeeld in een deutekems deel en een deel van de vroggere gemeente bargh now gemeente montferland woar ut dan toe altied helemoale bi j eheurd had het deel van deutekem is het grootst et hef zien eigen karke dèn an de broamptseweg ligt net buten het darp is een groot bedrievenpark dat doorlöp tot aan de gemeentegrenze met montferland zelf zeggen de luj wiemberge met n driepoot het deel van montferland is umsgeveer net zo groot wat oppervlak an geet moar in tegenstelling tot het deutekemse deel is ut zeer dun bevolkt er woont umsgeveer mensen het is de bedoeling dat zudelek van de deutekemse wiek dichteren woningen worden ebouwd om nog meer mensen te huusvesten in de gemeente ook is eind beslotten dat er een derde brug over de olde iessel ebouwd wordt zodat niet iederene deur det stad hoeft te rieden baek nederlands beek is een darp in de gemeente montferland provinsie gelderland in nederland baek is hoast wal zeker genuump noar de beek liemers dialekt baek dèn zien bron het op t peeske t peeske is één van de heuvels van de heuvelrug montferland woar de gemeente montferland noar genuump is en wut ook wel peeskesbult genuump op t peeske kump bronwater an de oppervlakte van woaruut een kleine beek de heuvel afstreumt baek is venamelek een toeristenplaats met een antal hotels en campings de natuurleke umgeving trekt joarleks völ toeristen en dagjesmensen alhoewel baek vroeger bi j de gemeente bargh heurde is de baekse bevolking meer op diem en deutekem durkum gerich zeker vroeger was ut makkeleker um vanuut baek noar diem te goan as noar s heerenbarg woar t peeske en wolkenland en de zeddamse bult nog veur lag ut baekse dialekt liek dan ook meer op ut diemse as op ut s heerenbargse baek lig kot aan de grens met elten in duitsland elten is na de oorlog een tied nederlands gewes mede doarum het ut baeks ook veel duits opgenomme baek het een katholieke karke en een katholieke basisschool t möppelerdiep is een kenaol det löp van möppelt ien drenthe töt de sluus ien oaveriessel oorsprunkelijk was t een netuurlijke streum die de sethe hietten de name van t gemaal ien de sluus zedemuiden kömp daor weg t kenaal wördden verskillende keren uutegraven en brieder emeuken ok bint d r een paar bochten of esneden dit hebt ze edaone veur de törfgraveri je t kenaol was een belangrieke waterweg veur t vervoer van dizze braandstof möppelt en de sluus waren veurname deurvoerhavens vanwaor de törf wieder gunk naor hollaand deur de törfwinning kreeg t möppelerdiep meer water te verwaarken t möppelerdiep verbiendt de drèentse heufdvaort en de hoogeveense vaort mit de vroggere zuderzee t leste stok töt an de zee mus wörden of elegd oaver t zwärte wäter det uutmondt bi j gällemuun diem nederlands didam is een darp in de gemeente montferland in de previnsie gelderland in nederland tot januari was diem een eigen gemeente doarna wodden het as gevolg van de gemeenteleke herindeling samen evoegd met de buurgemeente bargh tot montferland ut darp diem wodden al rond ut joar enuumd diem steet bekend as de schuttersgemeente van nederland op het gebied van de vroggere gemeente diem bunt zeuven schutteri jen op het gebied van de schutteri j spölt vooral schutterij loil vooruit uut het darp lool op dit moment een grote rol aangezien disse vereniging de afgelopen jaar moar liefs keer de euregio schutterskoning hef meugen leveren ook om zien carnavalsoptocht is diem bekend alle joaren trekt op carnavalszondag de bonte stoet vanuut lool en den diek noar t gemeentehuus in diem op plaatse woar now de katholieke mariakarke steet hef toen al een karke estoan de tegenswoordige karke dèn in de middeleeuwen ebouwd is wordt ok wal de kathedraal van de liemers enuumd vanwaege de laat gotische bouw met de reformatie wodden de karke eigendom van de altied klein gebleven protestante gemeente in de joaren van de e eeuw stelde de gemeente diem an de protestanten veur de karke afbrekken of restaureren dit vanwaege de bouwvallige stoat van ut gebouw de protestante gemeente was te klein um de karke te kunnen onderholden loat stoan te kunnen restaureren de pastoor van de katholieke martinuskarke hef toen een actie op touw ezet um de karke te kunnen oavernemmen en te restaureren in wodden de karke an ekocht en restaureerd noadat de protestanten kort noast de karke eure eigen ni je karke hadden ebouwd vanaf dat moment had diem twee katholieke karken de st martinuskarke en de mariakarke de st martinuskarke was ne waterstoatskarke dee in ebouwd wodden umdat de karke in de joaren van de e eeuw te bouwvallig wodden is hi j in dèn tied vervangen deur een moderner karkgebouw deur de terugloop in de karken mos ut karkbestuur in ut begin van disse eeuw ne moeileke beslissing nemmen één karke sluten dat is de vri j ni je martinuskarke ewodden in de zommer van is de karke af ebrokken um plaatse te maken veur ut woonproject meulenvelden in ut verni jde centrum greffelkemp nederlands greffelkamp is een buurtschap in de gemeente montferland in de previnsie gelderland in nederland greffelkamp hef inwoners stand greffelkemp hef een eigen schutteri j st martinus de inwoners van greffelkemp gebruukt het schuttersgebouw meestentieds as middelpunt van ut buurtschap een paar keer per joar komt bi jnoa alle inwoners van greffelkemp samen en wordt er een zogenaamd schutterstreffen eholden joarleks wordt het schuttersfeest evierd der wordt dan op der moandag eschotten um het koningsschap ring estokken en op de zondag van ut schuttersfeest komt alle schutteri jen uit diem en umstreken bi j mekare op het plein noast ut gemeentehuus doar wordt activiteiten eholden zoals ut defilé veur burgemeester en wetholders en vaandeldraejen kilder is een darp in de gemeente montferland in de previnsie gelderland in nederland et darp was onderdeel van de vroggere gemeente bargh en hef inwonners et darp ligt op vief kilometer afstand van deutekem en op vieftien kilometer van et duutse emmerik op eerste pinksterdag kwam kilder in het ni js deur et neerstorten van een vliegtuug in de weilanden tussen kilder en et kortbi j gelaegen loerbaek kilder steet bekend um zien rieke verenigingslaeven voetbalclub s v kilder sportverening s v wilskracht toneelvereniging vrolijk schutteri j sint jan kilder en de muziekverenigingen sint jan en de joepiebloazers bunt hier veurbeelden van lool nederlands loil is een darp in de gemeente montferland in de previnsie gelderland in den streak den achterhook in nederland het hef een inwonerantal van umsgeveer inweuners het dorp wodden veur ut eerst enuumd in al was de name toen nog loel lool hef een windmölle de korenbloem een katholieke karke onze lieve vrouw onbevlekt ontvangen en een basisskole daltonbasisskole enuumd noar sint jozef ok hef ut verschillende sport en vri jetiedsverenigingen het darp is tevens bekend vanwaege het grote carnaval één noa grootste optocht van nederland ieder joar vertrekt vanuut lool disse bonte stoet noar de vroggere heufdplaatse van de gemeente diem woar lool tot januari bi j heurde zerrem nederlands zeddam is een darp in de gemeente montferland in de previnsie gelderland in nederland ut ligt an de voet van het bergherbos zerrem ligt aan de deurgaande weg van deutekem noar s heerenbarg het darp besteet uit dri j delen in het bovendarp steet de katholieke sint oswalduskarke woarvan het oldste deel uut de e eeuw kump ok in het boavendarp steet de oldste mölle van nederland de groafeleken toornmölle ut is ok samen met de butenmölle in zevenaar de enige torenmölle in nederland in het darp is völle toerisme vanweage het mooie bosgebied montferland woaar zerrem noast ligt in wodden het werelkampioenschap veldrieden in de zerremse bossen eholden s heerenbarg nederlands s heerenberg is ne stad in de gemeente montferland in de previnsie gelderland in nederland de stad hef um en naobi j de inwonners s heerenbarg steet bekand um t carnaval baoven de grote rivieren is dit et mekka van et carnaval den optocht zundags met carnaval is meer dan de meujte weerd um te bekieken met carnaval is s heerenbarg bekand as waskupenstad deur t book pim pandoer en de heks van s heerenberg kreg de stad in de de eeuwe n betjen bekendheid t verhaal geet aover ne olde weduwe met den name mechteld ten ham dee van verskeidene zaken deur de vroggere s heerenbargse bevolking beschuldigd wodden dit vröwken wodden op juli op den brandstapel ezat algemeen wödt an enommen dat mechteld ten ham de leste veur hekseri je vereurdeelde vrouwe van nederland is in s heerenbarg wödt rundumme augustus elk jaor n feest evierd uut eer an de olde weduwe t neije raethuys wödden in ebouwd as vervanging van t ailde raethuys an de kellenstraote van oldsheer is t raodhuus t bestuurscentrum van de stad en van t land van den barg vergaoderingen van de magistraot en van de gearfden van t graofschap bargh bunt hier ewest daornaost wödden der recht esprokken in den keller was ne gevängnis en vandage is veur t raodhuus nen schandpaol op esteld de raodhuusklokke uut wödden in vrogger tieden ebruukt um de burgerleu bi j mekare te roopen veur vergaoderingen en bi j nen uutbraok van een ramp zoas nen braand et raodhuus wödden in de jaoren restaureerd muntrecht de heern en later graven van den bargh ontvingen in et midden van de de eeuwe muntrechte veur de heerlekheid dieren van den hartog van gelre umdat zi j daor gene andere bezittingen hadden konden zi j dit muntrechte nooit ter plaatse uutvoeren en bunt der in dieren nooit warkelek munten eslagen rundumme wodden der in s heerenbarg alderbastend völle zilveren en golden munten eslagen met daorop den tekst in dieren cusa eslagen in dieren dizze munten voldeejen neet an de wetteleke eisen maor deur de vermelding dieren onttrokken de heern van bargh zich an t toozicht en straffen van den duutsen keizer bargh nederlands bergh was tot januari een gemeente in de previnsie gelderland de gemeente had op januari inwoners en had op het moment van opheffen een oppervlak van km woarvan km water bergh als gemeente is ontstoan uut de heerlekheid land van den bargh er besteet geen plaatse waarnaar de gemeente is enuumd in verloor bargh land aan de toenmalige gemeente gendringen op januari ging bargh met de buurgemeente diem op in de ni je gemeente montferland de plaatse kreeg op september stadsrechten van graaf willem i willem van den bargh in s heerenbarg steet het kasteel huus bargh woar de heren van den bargh huusden het stadjen is interessant veur toeristen en genteresseerden in geschiedenis um te bezuken in het kasteel huis bergh bunt völle schilderi jen van olde italiaanse meesters te bezichtigen disse kunstcollectie was eigendom van de letste bewoners van ut kasteel de textielmagnaat van heeck van heeck hef noa zien dood ut kasteel en de hlee inventaris noa eloaten an de stichting huus bargh dèn ut kasteel now beheerd in de directe umgeving ligt het natuurgebied montferland dat deur fietsers wandelaars en peerdrieders druk bezocht wordt de baoven slinge nederlands boven slinge is ne baeke dee bi j wenters nederland binnen kump de baeke löp zudelek langs wenters en slingert zich letterlek nen weg deur ut achterhookse landskap in westeleke richting streumt de baeke lengs miste naor breevoort aalten en vasseveld en kump ten slotte bi j westendarp in de bielheimerbekke uut de baaven slinge hef neet altied dezelfden löp ehad zo streumden de bekke vrogger deur de grachte van de veste breevoort later hebt z um verlegd naor et oosten van breevoort in de e eeuwe is zee net as de grolsen slinge grotendeels kanaliseerd um afwatering te verbetteren en aoverstromingen oet de weg te gaon et waterskap rien en iessel nederlands waterschap rijn en ijssel beheert de bekke en n groot deel zol as ekologiese zone in ericht worden de grolse slinge en baoven slinge wodden beide weerumme ebracht in nen slingerenden vorm bi j aalten gaot ze dat doon an de zuudziede van de slinge ter heugte van den wonwiek hare haermansweijde grolle nederlands groenlo older nederlands grol is ne stad in de gemeente oost gelre in de nederlandse previnsie gelderland tot januari was grolle ne eigen gemeente op januari had grolle samen met et buurtschop zwolle inwonners grolle is ontstoan an ut beginne van de e eeuw zo rond ut joar toene de saksen in den achterhook gingen wonnen en zich bi j et riviertje de slinge grolse slinge vestigden de olde name groenlo grunloh gronloo zol er op duden dat d r n greun bos in de buurte was dat is ok de verkloaring veur ut olde woapen van grolle ne greune boom veur de reste was ut een grote drekkige bende rond grolle woar haost gin deurkommen an was pas in de negene eeuw wodden de stieve saksische leu in grolle veur ut eerst christelek deur de kattelieke pastoors oet münster woaronder ludger in wodden de eerste parochiekarke in ebroek enommen eneumd noar den heiligen calixtus en ontstond ut karspel grolle van oet disse karke in grolle wodden later in de umliggende plaatsen karken op ericht zoas in borklo eibargen lechtenvoorde grolle heurden bi j ut groafskop lohn moar toon de heerlijkheid borklo zich afskeiden kwam grolle in ut bezit van de heren van borklo grolle greujden en wodden as stad steeds belangrieker en doarumme wodden wallen um de stad ebouwd in kocht graaf otto ii van gelre grolle en heur rechtsgebieden van hendrik van borculo ut platteland um grolle blif bi j de heerlijkheid borklo tien joar later wol herman van lohn de macht oaver eibargen nee grolle en geesteren an de graaf van gelre oaverdragen moar toon wodden dudelek dat hee hierveur neet de rechte had en zo gebeurden ut dat dizze gebieden met oetzondering van grolle neet in de hande van gelre vielen moar bi j de heerlijkheid borklo bleeven en zo was grolle in ne gelderse exclave ewodden umringd deur de heerlijkheid borklo en lechtenvoorde op december krig ut stads rechten van graaf reinoud van zutfent sloet ii no en wodden ut één van de stemheb bende steden van ut kwarteer zutfent vanaf dee tied ging ut hard veuroet met de welvaart in grolle de stad was al vrog een han dels cen trum an de weg duuts land holland woarlangs de hanzekoopleu gingen met eur handel zo kwam ut dat der een bleuj end gildewe zen ontstond in grolle um grolle wieters te beschermen wodden in ne mure rondum de stad ebouwd in wodden in opdracht van karel de viefde de wallen op ehögd en ne grachte an elegd de eerste berichten dat ne richter en skepenen in grolle bunt kump oet ut joar der waren roaden van wee burgemeesters en skepe nen de richter van grolle ontving zien commissie van de landdrost van ut graafschap zutfent dit schient der op te wiezen dat ok grolle net as doezebarg en lochem vrogger tot ut land drost hef eheurd vanof heurden ut tot ut leengebied van de bis köp pe van münst er net as in lochem en deutekem bunt völle stukk n kwiet oet ut richterlek archief wat meskien leg an de geweldadige tieden van den tachtigjoarigen oorlog ut vormden in de e en e eeuw ne starke veste dee as grensstad vake wodden belegerd veural in den tachtigjoarigen oorlog in wodden de stad deur maurits van oranje belegerd moar toen wol ut neet lukken de stad in te nemmen tiedens ziene veldtochte van probeerden hee ut opni j en toen veroverden hee grolle grolle blif bi j de staatsen tot ut in heroverd wodden deur de spaan se troepen onder spinola tussen de belegeringen deur wodden de stad wieter en wieter oet e bouwd met ni je en hogere wallen en grotere grachten noa twintig joar spaans te wean wodden grolle in bele gerd en her overd deur frederik hendrik in wodden ut veur de letste keer belegerd en inenommen deur de bisschop van münster bi j enaamd bommen berend in verband met zien oorlogszuchtige karakter hee holden de stad bezet tot in dizze tied wodden de meesten van de mure en wallen afebrokken heden ten dage bunt in grolle nog steeds bastions grachten en kanonnen te vinden ut grols kanon boaven op de kanonswal in grolle is nen symbool veur de stad de gemeante hef ut veurnemmen om grolle zo good as meugelek weerumme te kriegen in de vorm as de belegeringe van doarum is in de vorm van de grachte anepast en bunt er tien ni je kanonnen neer ezet langs de grachte het bier grolsch is veur ut eerst in in grolle e brouwen deur willem neerfeldt en dat is grolsch blieven doon tot ut bedrief in un ni je brouweri j openden in bokel bi j eanske in is de produktie in grolle helemoale stop ezet en wodden den olden brouweri j af ebrokken bi jnoa vier eeuwen biergeschiedenis in grolle wodden doarmet af eslotten in grolle hef lange tied ok völle jödden in de stad ehad moar noa den tweede wereldoorlog was de joodse gemeenschop bi jnoa verdwenen de synagoge is ne woonhoes ewodn in ut grolsche dialect bunt nog jiddische woorde te vinden zoas jofel mooi en sjikse meiken de schoolstraat in grolle verwiest neet noar ne school moar noar de sjoel synagoge grolle is deur de invlood van münster en de spanjaarden oaverwegend katteliek ut hef neet met edoan met de reformasie doarum wod duftig an carneval en karmis edoane en gif ut völle cafés in de stad groenlo hef als olde stad spul um te bekieken wat verwis noar de historie van de stad hier ne lieste met wat bezeensweerdegheden hierunder ne kleine lieste van de grootste grolse evenementen ut grootste park in grolle de halve moane leg in ut noorden van de olde binnenstad ut maaktendeel oet van de vestingwarken en was ooit eigendom van ut gasthoes wel er tuunen hef anelegd hierdeur kon de gemiente dit gebied neet gebruken veur woningbouw doarumme is dit gebied ut best bewaard ebleven van de vesten in ut park is nen hertenkamp evestigd ne raveliene ku j op via ne brugge en doar hebt zee ne vogeleiland van emaakt in bunt er plannen um ut park te verploatsen um op dizze wieze nen vrij schootsveld te maken zo as ut was in bierbrouwer grolsch was lange tied ut belangriekste bedrief in grolle dat zorgden veur warkgelegenheid ut biermark verneumd naar grolle de naame betekent dan ok letterlijk oet of van grolle is eeuwenlang in de stad ebrouwen moar vanaf is de hele productie van ut bedrief verplaatst naar bokel bi j eanske een ander beurs enoteerd bedrijf in grolle is nedap onder meer bekend van de stemmachines die ebroekt wodt bi j verkiezingen van tot is un kartonnagefabriek in groenlo evestigd ewest onder verschillende namen apeldoornsche cartonnagefabriek n v monocon sweetheart en polarcup de fabriek was europa s grootste plastic bekerproducent moderbedrief huhtamaki van leer slot en verplaatsten de fabriek in waarbi j meer als banen in grolle verdwenen lechtenvoorde nederlands lichtenvoorde is ne stad in de gemeente oost gelre in de nederlandse previnsie gelderland in leet gieselbert van bronckhorst heer van borklo den burcht lechtenvoorde bouwen bi j de voorde deurwoadboare plaatse in et centroale bekkengebeed lechtenvoorde dat vanof onder de heern van bronkhorst veel en deel uut maken van de heerlekheid borklo umvat ten de plaatse lech tenvoorde en de buurtschoppen vroagender lechten voorder bosch leeuweld en zöwwent bi j et buur tschop zöwwent heurden de havezathe harreveld de leenheer schoppi j van de heer lek heid wodden in deur gisbert ii an münster op edragen in wodden lechtenvoorde ekoch deur den stadholder willem v woarnoa et domeingood wodden den heer stelden den ric hter laand skriever advo coat fis coal voogd en onder voogd an tot an de bataafse revolutie in blef de heerlekheid n persoonlek bezit van de oranjes noadeen blef alleneg den titel heer van lechtenvoorde beholden könningin beatrix dreg doarumme nog altied den titel vrouwe van lechtenvoorde den doatum van et steade lek recht is nog neet be kend op de markt van lechtenvoorde steet nen zwarfkei van ruum kg dizzen kei is doar in ter geleagenheid van t joarig regeringsjubileum van könning willem iii deur lechtenvoordse schoonmakers vanuut et vroagenderveld noar too eslöpt hemelsbreed is dat nen ofstaand van rundumme veer kilometer an dizze gebeurtenisse dankt lechtenvoorde den bi jnama keistad en dankt de inwonners euren bi jname keienslöppers boavenop den steen wodden n beeld van nen liggenden leeuw eplaatst dizzen leeuwe was ontleend an et woapen van de heern van bronkhorst dizzen liggenden leeuw wodden in vervangen deur nen zittenden leeuw den onder zienen veurpoot t woapen van lechtenvoorde heeld dizze tweeden leeuw was ende joaren zo verweard en beskadegd dat nen duutsen beeldhouwer opdracht wodden egeaven nen ni jen leeuw te maken ok dizzen daarden leeuw is nen zittenden leeuw den met énen veurpoot et gemeentewoapen vasthöld tot januari was lechtenvoorde ne zelfstandege gemeente vanof dee tied wodden de gemeente samen evoegd met grolle officieel wodden den name van dee ni je gemeente grolle moar noa n gezoamelek stemmen hadden de meeste inwonners van dee gemeenten nen veurkeur veur den ni je name grolle lechtenvoorde an egeaven dizzen name gebruukten de gemeente ne tied as warkname vanof januari gebruukten zie oost gelre as warkname en vanof mei is dizzen name in gebruuk leeuweld nederlands lievelde is n darp in de gemeente oost gelre in de nederlandse provinsie gelderland tot ende was het ne darpskern van de olde gemeente lechtenvoorde t darp hef umsgeveer inwonners in leeuweld wödt t boksebier ebrouwen in t openluchtmuseum erve kots ok is in leeuweld t spel boerengolf uutevonden vanof hef leeuweld ne wiengaord van bunder an n voot van de engelse schans ok he j in disse plaatse t spoorwegstasion lechtenvoorde grolle leeuweld is in de kontreien ok bekend um nen groten binnenspöltuin binnenpret dèn op de funderingen van ne olde boerderi je is ebouwd leeuweld betekent laeg maor groot veld old hollandse namen veur leeuweld bunt lyvele lyvelde levelde meugelik ok lefna maor daor bunt ze neet zaeker van tiedens karneval het t darp t nölersdarp et woord geschiedenis wodt meerstal bruukt veur infermaosie over et vleden zoas in de geologische geschiedenis van de eerde as studieveld verwiest et naor de geschiedenis van de meenske dat wat vaastelegd is over et vleden van de meenselike maotschoppi je een aandere definisie van geschiedenis kan wezen geschiedenis is de wetenschop die him bezighoolt mit de bestudering van de meenske in zien vleden en die deur de wetenschop vanuut et heden et vleden perbeert te begriepen geschiedenis wodt baseerd op een grote diversiteit an bronnen inklusief schreven en drokte bronnen vraoggesprekken mondelinge geschiedenis en archeologie pattie benaoderings bin in de iene periode gebrukeliker as in de aandere ok is de studie van geschiedenis onderhevig an modetrends de gebeurtenissen uut de periode veur et schreven woord staot bekend as de prehistorie letterlik de veurgeschiedenis daans lichtkaans uut t oold fraanse dancier of uut t frankisch is et ritmisch bewegen van et lief meerstal gebeurt daansen op meziek daansen is een vorm van expressie en kan allienig of tegere as sociaole aktiviteit daon wodden een daans wodt meerstal op et laand uutvoerd bi jveurbeeld in zaelen disko s thuus veur de spiegel en aandere eupenbaore ruumtes mar ok in et waeter wodt d r pattietoeren een daans uutvoerd veurbeelden hiervan bin waeterballet en synchroonzwemmen d r bin ok pattie sporten waor vechtkeunsten kombineerd wodden mit daans een veurbeeld hiervan is kata daans komt niet allienig bi j meensken veur ok in de dierewereld wodt d r daanst in de dierewereld het een daans liekewel een betekenis en wodt niet daon as amuzement et wodt meerstal bruukt om te kommuniseren en zo bepaolde lekaosies van bi jveurbeeld eten dudelik te maeken daans kan in de dierewereld ok bruukt wodden om de vrouwgies te imponeren d r bin slim veul verschillende daanssoorten hieronder een antal bekende daanssoorten een tillevisiefilm is een film die meerstal niet in de bioskoop vertoond wodt mar maekt is om op tillevisie uutzunnen te wodden tillevisiefilms hebben vaeke een slechte naeme en wodden vaeke as b film zien pattie tillevisiefilms meerstal documentaires hebben liekewel ok priezen wonnen een veurbeeld van een pries die uutreikt wodt an tillevisiefilms is de nederlaandse lira pries tillevisiefilms wodden soms bruukt as de eerste oflevering van een ni je tillevisieserie een variaant op e tillevisiefilm is de drekt naor video film waorbi j een film ok niet in de bioskoop vertoond wodt mar drekt op video verschient vanof produceerde de nederlaanse peblieke omroep een prestigieuze reeks tillevisiefilms waor alle omroepen an mitwarkten disse wodden telefilms nuumd bekende telefilms bin suzy cloaca familie het schnitzelparadijs en bolletjes blues vraogender nederlands vragender is t kleinste darp van de gemeente oost gelre in de nederlandse provinsie gelderland het steet onder andere bekend vanwaege ziene karmisse vraogender hef ok n uniek natuurgebied t enige in nederland aoverebleven laevende hoogvaen t vraogendervaen vraogender hef ne rieke kultuur bezeensweerdigheden in t bourgondies liekende darp bunt de rune t vraogendervaen korenmölle de vier winden meubelmakeri je de candelaer en kafee overkamp de inwonners van vraogender staot bekend as gemeudelik en sportief n groot deel van de inwonners is lid van ksv de plaatselike sportvereniging op juli is den karktoren ommewaaid maor den steet der sund weer op zuwent zöwwent nederlands zieuwent zöwwents söwwent of söwent is een darp in de gemeente oost gelre in de nederlandse previnsie gelderland het hef umsgeveer inwoners ut meest opvallende gebouw in zöwwent is de katholieke st werenfridus karke disse karke is in de e eeuw ebouwd in de neo gotische bouwstiel in verholding met de grootte van ut darp is de karke zeer groot te numen hi j wordt dan ok wal noast de ni je calixtuskarke in grolle de kathedraal van den achterhoek enuumd zöwwent is tot wiet in de e eeuw helemoale katholiek ebleven der was gin andersdenkende te vinden ut had dan ok völle grote gezinnen achte tot tien kinderen waren gin uutzondering ut was lang één van de meest kinderrieke darpen van nederland het darp hef een paar heel völ veurkommende femilienamen woarvan wopereis en krabbenborg veurbeelden bunt umdat der zovölle mensen met de zelfde achtername bunt bunt ze vaker better bekend onder eure bi jname een bi jname is gin scheldname ut hef meestal van doen met de boerderi je woar of de femilie vandan kump of wat veur beroep der in de femilie zat dat ging joa meestentieds van vader op zönne as de mensen dan proatten van de sniedas dan wist iederene dat ut um de kleermaker oftewal de snieder ging ok tegenswoordigs bunt nog völle femilies better bekend met eure bi jname as met eure femiliename zöwwent was tot in ut begin van de e eeuw een heel geslotten darp trouweri jen buten ut darp kwammen niet veur dat betekenden dat der ok binnen de femilie vake etrouwd wodden veur ne trouweri je tussen achterneave en nichte is dispensatie neudig an ut ende van de e eeuw waren der meer trouweri jen mét dispensatie as zonder der is ne periode ewest dat ne trouweri je zonder dispensatie een uutzondering was dit verkloart now nog steeds woarum der moar zo weinig achternamen veurkomt in ut darp nyborg nijbörg is n hoavenstadke op t oostelke punt van t deense aailaand funnen t is noa odense en svendsborg de grootste stad en funnen bie nyborg ligt ook de brogge dij funnen mit seelaand verbindt de storeblt brogge in nyborg is nog aal n dail van de olle vesten en t nyborgslot te vinden t nyborgslot is t oldste keunengskestail van skandinoavie t stamt oet en is tegenswoordeg te bezichtegen as museum doarnoast bevindt zoch n poar honderd meter van t slöt vot ook t nyborg museum t stadshistorisch museum woar ook veul te bekieken is over t slöt en de stad de kèrke van nyborg stamt net as t slöt ook oet de e aiw een film of rolprent is een verhael dat uutbeeld wodt in een serie rap opienvolgende stilstaonde beelden de snelhied waormit de beelden projekteerd wodden is zodaonig dat disse beelden een vloeiende en kontinue beweging lieken te vormen in de cinematografie gaot et over vastelegde bewegende beelden maekt deur de inwarking van locht op een lochtgevoelige laoge op een lange filmstroke die deur de kamera rolt tiedens et opnemen in disse laeste betekenis bin ok et geluudsspoor en eventuele aandere sporen inbegrepen de filmindustrie begon mit films zonder geluud ok wel de stomme film nuumd laeter kwam de geluudsfilm volgd deur de kleurefilm de meeste films wodden in een bioskoop vertoond mit behulp van een filmprojektor alhoewel digitaole projektie steeds vaeker veurkomp mar d r wodden ok veul tillevisiefilms maekt d r bestaon verschillende genres de cinematografie is de filmkeunst een film wodt regisseerd deur een filmregisseur en produceerd deur een filmproducent den antoniuskapel is ne kleine karke tussen sillevolde en sinderen de kapel wodden umstreeks ebouwd deur de vroggere heren van sinderen bi j de stichting wodden de kapel enuumd noar den heiligen antonius den bescharmheilige van de poggenzeektes de kapel heurden as bidhuus bi j ut kasteel sinderen wat in de e eeuw af ebrokken wodden deur de eeuwen heer hef de kapel dienst edoane as gebedshuus veur kattelieken en prottestanten en tot as schole ut wodden deur praktisch in estelden zelfs wal gebruukt as dreugplaatse veur tabaksblader in wodden de kapel etroffen deur den bliksem en brannen helemoal af deur kollektes kon in de kapel weer op ebouwd wodden boaven den ingang zit nen steen in emetseld met de woorden svm raedificatvm vrogger lag rondum de kapel ne begraafplaatse de letste begrafenis was in alleen ut graf van bertha ruebel is tegenswoordigs nog zichtboar wieters bunt op de begraafplaatse de leaden van de adelleke femilie van sinderen begraven ut karkhof was tot eigendom van de femilie ruebel en wodden toon verkocht an de vasseveldse karke in wodden begonnen met ut in ere herstellen van de begraafplaatse dronten is n plaotse en gemeente in de nederlaandse provinsie flevolaand in de polder oostelik flevolaand op januari had de gemeente inwoeners op n oppervlakte van km de plaotse zelf hef ongeveer inwoeners de plannen over de gemeente dronten wördden vanaof t begin van de jaoren emaakt veur de darpskoeme van dronten begunnen de eerste konkrete plannen in de bouw van t darp begun in van t begin aof an was der diskussie of dronten n darp of n stad zol mutten wörden op april kwammen de eerste bewoeners naor dronten in eerste instansie wördden uutegaon van hooguut inwoeners in laotere plannen wördden dit inwoeners sinds hef de gemeente dronten biddinghuzen dronten en swifterbaant meer as inwoeners op jannewaori wördden de gemeente dronten offisieel in esteld de naam dronten kömp van de polder dronthen n polder die ontstaon is deur an eslibd laand bie kampen op de grens van de provinsies overiessel en gelderlaand tot de instelling van de provinsie flevolaand in voerden ministerie van binnenlaandse zaken de meeste provinsietaken uut sommige taken wördden deur de gemeente zelf eregeld dronten ligt an de provinsiale wegen n n en n as onderdeel van de hanzeliende tussen lelystad en zwolle is der n stasion in dronten ebouwd dat op desember in gebruuk eneumen is dronten is hierdeur beter bereikbaor ewörden de reistied van dronten naor zwolle is noen zo n twintig minuten de renaissance is n stailperiode tussen de vrouge e aiw en begun e aiw de noam renaissance is frans veur weergeboorte hiermit wordt beduild de weergeboorte van de kunst uut de klassieke oldhaid veul elementen uut de olle griekse en t reumse kunst binnen trug te vinden in de renaissance kunst bv piloarn en frontons de renaissance begon in itoalie deur de opkomt van de archeologie woardeur man interesseerd roakte in de klassieke oldhaid de renaissance wordt zain as n bluiperiode noa de donkere periode van de middelaiwen dizze opbluien wordt in alle toupaste kunsten uutbeeld zo is in de schilderkunst veul meer kleurgebruuk te vinden meer realistiziteit en rustige kompositsies in de renaissance wordt ook n poging doan om perspektief uut te beelden mor mit weinig succes t echte perspektief komt pas in de barok tot staand de verholdengs kloppen wel in tegenstellen tot de middelaiwse kunst n veurbeeld van n renaissance schilderij is de mona lisa t schilderij zugt der realistisch uut en man het t idee dat mona lisa hailmoal bewegensloos is in de renaissance wuir t zölfwezen van de mìns belaankriek woardeur ook de opkomst van de portretkunst n feit was ook in de beelhaauwkunst en de architektuur komt dizze rust en realistiziteit weer trug beelden lieken ook stil te stoan bv david van michelangelo de meziek is net as de andere kunsten ook vleureger de meziekkleur bestaait in de renaissance veural uut lichtblaauw dit omdat t ook n rust in zoch het in de renaissance kwam ook de waitenschop op veurheen in de middelaiwen was de verkloaren veur alles god alles wat man nait verkloarn kon was gewoon god s waark in de renaissance dou de mìns zölf belaankrieker wuir begonnen mìnzen zoch meer of te vroagen van hou of wat n veurbeeld van n waitenschopper uut de renaissance is leonardo da vinci hai was ain van de eerste anatomische geleerden noa de grieken en de reumers noast dit op papier te zetten zo as de vitruvische mìns gebruukte hai de kennes van de anatomie ook in zien schilderijen een voot of een poot is een biologische structuur dee veurkump bie veul dieren en meensen en wonnen gebruuk veur de vortbeweging de voot van een meens besteet uut amparte botten gevrichen ligementen en spieren en pezen waormee de iezelig ingewikkelde bewegingen emaak wonnen um te kunnen lopen de voot van de meens is te verdelen in dree gebieden de meens is t eerste zoogdier dat permenent rechop op zien achterpoten gung staon dit maken de meens mobieler en zurgen derveur da w de hanen veur aandere dingen gebruken konnen as bie lichaamstaal ekeken wonnen naor de betekenisse van de houwige van t lief speulen de voten oek een grote rolle de voten zurgen veur stabiliteit en bepaolen letterlijk ho stevig da w in onze schoon staon n zaandverstuving is n open plekke in de heed of de dunen waor gien enkele begreuiing veurkömp en waor t zaand deur de wiend en t waoter regenbujen versteuven wörden echt stuvend zaand kömp in noordwest europa haost niet veur in nederlaand bin der nog n paor zaandverstuvingen ontstungen in t verlejen deurdat de velden te veul of eplagd wördden de heedplaggen wördden bieveurbeeld gebruukt um n plaggehutte te bouwen en in de potstal as der te veule plaggen of ehaold wördden kon de heed zich niet meer herstellen aandere schaodelike aktiviteiten waren t riejen mit te veule karren en t laoten grezen van te veule schapen de wiend zörgden der dan veur dat t stuufzaand zich steeds veerder verspreiden waordeur de zaandverstuvingen steeds groter wördden in n grote zaandverstuving kunnen deur de wiend dunen ontstaon langes de raand van n zaandverstuving ligt meestentieds n hoge zaandwalle waor t zaand zich op verzameld soms wördden hele darpen bedreigd deur t oprukkende zaand zo kon n enkele störm vanuut de zaandverstuving n oogst deur n dunne zaandlage op de kwetsbaore plaantjes verrineweren zaandverstuvingen bin in europa buten nederlaand iezelig zeldzaam en hadden in de e eeuw n areaal van bunders umdat dit gebied zich oek as gevolg van overbegrezing van weigronden uutbreiden wördden staotsbosbeheer op ericht dat gebieden as de veluwe mit bos beplaantten tegenswoordig is nog bunders over veural in de provinsies drenthe gelderlaand en noord braobant t grootste stuufzaandgebied in nederlaand is t kootwiekerzaand op de veluwe um t verstuven van t zaand tegen te gaon ku j t gebied bebossen deur dennen te plaanten pioniersplaanten die zich in n zaandverstuving vestigen bin buntgres en zaandzegge daornao volgt roeg haormos daormee wördt t zaand wat vasteleegd en kunnen der aandere korsmossen verschienen en vervolgens allinnig eenjaorige plaanten zo as t lepeltjen capsella bursa pastoris uuteindelik kömp de heed weerumme de grootste bedreiging van stuufzaand is de toename van organies materiaal in t zaand deur de atmosferiese deposisie vervuling vanuut de lucht mit onder aandere ammoniak algen mossen korsmossen en hogere plaanten kunnen zo extra hard greuien in t van nature arme zaand hierdeur wördt t zaand meer en meer vasteleegd maotregels kunnen wezen t losse dekzaand dat op de bojem van de zaandverstuving an etröffen wördt is helder geel in dit zaand zit humus dat is wel t geval veur t stuufzaand tussen t dekzaand en t stuufzaand dat bovenop ligt is soms n donkere lage te zien n podzollage eneumd t is n overbliefsel van t eerder oppervlakte waor t stuufzaand overhinne eweid is een zaandverstuving lik n bietjen op n weuste woestijn en wördt dan oek wel n atlantiese weuste eneumd in n zaandverstuving trejen grote temperatuursverschillen op der koemen n antal amparte diersoorten veur die daorop an epast bin zo as de tepuut boompieper en de boomleeuwerik disse voegels leven van de pioniersplaanten en insekten die op de kaole grond lopen op de diepere vochtigere plekken in n zaandverstuving greuien oek wel korsmossen soms is t zaand diep vortesteuven tot op t nivo van t grondwaoter op disse plaotse ontsteet dan n venne n ampart insekt dat op n zaandverstuving leeft is de mierenleeuw oberon is een fiktief keuninkriek in et gelieknaemige spelpergramme uutzunnen in nederlaand en vlaanderen in et pergramme berduurde vot op e trend van realiteitspergrammes zoas big brother en expeditie robinson et verschil is allienig dat et pergramme in een middelieuws dekor opneumen is en dat de dielnemers een rolle speulen regent edele of aarme boeren in et pergramme strieden zestien personen acht nederlaanders en acht vlaomingen tegen mekeer om nao weken ofleverings tot keuning kroond te wodden zi j meugen de massief goolden ketten holen en kriegen butendat een schat in goold et pergramme wodde in nederlaand vlaanderen vri jwel geliektiedig uutzunnen in nederlaand wodde et uutzunnen deur de tros in belgië op één et pergramme wodde ok uutzunnen op bvn de eerste oflevering was op oktober de perduktie was in hanen van kanakna de rolle van de raodsheer zebardijn wodde speuld deur huub stapel et pergramme oberon is opneumen in zamek grodziec kesteel grodziec in polen deurdat et pergramme lege kiekciefers had in nederlaand alhoewel redelik hoog in belgië en deurdat et pergramme slim duur was is d r besleuten gien twiede seizoen van oberon te maeken een luuk oek wel viensterluuk is een dreibaor peneel meestentieds van hout waormee een vienster an de butenkaante of esleuten kan wonnen veur zunneloch en inbrekers over t algemeen bin der twee luken per raam vrogger hannen meensen oek luken um de kouwe of warmte buten te sluten vérdat viensterglas bestung wanen luken t enigste middel um te veurkoemen dat weer en wiend tot in de veurkamer veulbaor was in pertie gebieden zoas in overiessel is an de beschildering van de luken te zien bie welk laandgoed t huus beheurt luken hemmen tegensworig heufzakelijk een versierende functie t woord betekknd sluutn vandoar dat n holtn vèènsterskot loek enuumd wöd den bint ter umme de roetn of te sluutn t hef dezölfde votkomps as de name van de germaansn god reus loki den was de va van de weerldslange die umloekn de weerld deurdat he d r umhen zit en met zien bek t puntien van zien start vaste bet loki is n pest god mar ok de god den de mèènsn t vuur gaavn hi j wöd ok iene edoane met grendel t monster uut t heldndicht beowulf de name van grendel kenne wi j weh as woord as iets vergrèèndeln et vene nederlaans heerenveen fries it hearrenfean is et heufdplak van de gelieknaemige gemiente et vene perveensie frieslaand nederlaand de plaetse et vene leit in centraol zuud frieslaand an de snelwegen a en a en telt omdebi j inwoners de gemiente et vene telt omdebi j inwoners et vene is ontstaon op de kruzing van de hearresleat en de schoterlaanse compagnosveert hier lag ok de heereweg de verbiendingsweg zwolle liwwadden et graoven van disse twie kenaolen gebeurde op initiatief van drie heren van dekema cuyck en foeyts op juli wodde een compagnie opricht mit as doel grote stukken laand te kopen om veen te winnen dat weren de heren van et veen heerenveen hiervan is ok de stellingwarfse naeme ofleided in de periode wodde deur de staaten van frieslaand en de stadholder willem lodewijk verschillende schaansen bouwd disse schansen vormen mit mekeer de friese waeterlinie ien van de schaansen wodde bi j et vene bouwd de schoterschaans de schaans wodde in augustus drie keer bruukt om een anval van berend van galend zien troepen tegen te holen een groot diel van et vene was in de e iew onderdiel van de gemiente schoterlaand et kiesdistrikt schoterlaand keus in de socialist ferdinand domela nieuwenhuis in de twiede kaemer dit wodde mogelik maekt deur een liestverbiending tussen de sdb en de arp daormit was nieuwenhuis ok de eerste socialist in de twiede kaemer tot lag et vene in drie gemientes schoterlaand aenjewier en veur een klein diel in haskerlaand de greenzen van de drie oolde gemientes kwammen bi j mekeer op de tegensworige oolde koemerk van tot heurde et dörp ooldeschoot tot et vene in disse periode wodde et heerenveen zuid nuumd in et plakkien wodden nederlaans en fries naost elkaor praot der zol neffens verschillende kaorties ok nog een dialekt van et stadsfries wezen et is niet hielemaole dudelik of et vene een eigen stadsfries het et kon liekegoed een verkleurd nederlaans of fries wezen en ok bij de meeste veensters is et bestaon van een eigen stadsfries dialekt niet bekend et vene is deur verschillende sportfacaliteiten bekend wodden as sportstad et abe lenstra stadion is et voetbalstadion van sc heerenveen d r bin omdebi j zitplakken in et stadion in thialf wodden schaetswedstrieden hullen en d r is plak veur meensken in de ieshockeyhal van thalf speule de flyers heerenveen in de ieshockeyhal is plak veur meensken et sktsje van et vene de gerben van manen het zestien maol et sks wonnen bekende veensters bin eibarge nederlands eibergen is ne plaatse in de gemeente berkelland in de nederlandse previnsie gelderland eibarge was tot an de gemeenteleke herindeling op januari ne eigen gemeente de stad ligt an et rivierken de berkel woar de ni je gemeente berkelland noar eneumd is et hef ongeveer inwonners eibarge wöd deursneden deur de n de weg dèn vanaf vasseveld noar eanske löp ok wal de twenteroute eneumd in is der deur de previnsie gelderland geld reserveerd veur nen rondweg um eibarge moar dèn is der nog altied neet ekommen eibarge wöd in eneumd as de zelfstandige parochie ecberghe ut heurden toen bi j de heerlekheid borklo in de e eeuw kreeg de plaatse stadsrechten ne volledige stad is eibarge nooit ewodden umdat rechtspraok bi j de heer van borklo bleef een iezergeteri je ok wal hut enuumd is een fabriek woar iezer esmolten en in mallen egotten wördt disse mallen bunt vake in dreug zand emaakt de eenmoal af ekuulde produkten bunt vanaf dat moment dus van geetiezer iezergeteri jen kwaamn in nederland as eerste veur langs de olde iessel umdat doar de umstandegheden heel gunsteg waren der zat völle oer in de grond der was holt genoeg um de oavens met te stokken en der was water genog um de produkten te vervoeren al in de e eeuw ruum veur de industriële revolutie was ut iezergeten ne echten industrie in disse contreien de letste joaren bunt de meeste iezergeteri jen uut de contreien um de olde iessel verdwenen een enkele grote is oaver ebleven zoas de lovink in terborg de warknemmers in de iezergeteri jen die dit heite en zwoare wark mosten doen wodden ok wal huttenkaerls enuumd in oost nederlaand bunt doar ewest in dee umgaeving wöd mangs nen beke op estuwd um meer verval te kriegen dee bloasbalgen van dizze iezergeeteri jen wödden immers an estuurd deur waotermölle in duutslaand waren dergeleken iezermölle doar al eerder moar in deutekem steet den oldsten van nederlaand in wöd dizze an evangen deur josias olmius noar duuts veurbeeld andere noamen veur dizze iezermölle bunt iezerhutten hoogoavens en oeriezergeeteri jen in nederlaand bunt maar gesloagden oeriezergeeteri jen ewest ulft an den olde möllebekke anvang deventer an den skipbekke laeg keppel en terborg akkermansbeek doar bunt wal meer iezermölle ewest moar dee waren neet echt eslaagd en wödden rap wier geslotten hiertoo beheurden dee in deutekem en éne in zwolle dee in deventer was den grootsten oeriezergeeteri je hoogoaven in den literatuur is wieter nog sproake van nog andere iezergeeteri jen moar volgens den onderzeuker dekker waren et moar vestigingsplannen dee wat skrievers deden vermeuden dat doar méér geeteri jen waren moar hele gebeeden in nederlaand tot en met in noord braobant en den eem vallei kent nen lokoalen geskiedenis woarin boern des winters hele wiezen uutgrooven en hun oer meest deur platboadems oaver de kleine bekken noar de iezergeeteri jen bregten in duutslaand vlak oaver de grenze stoanden nog twee iezerhutten bokelt en iesselburg een eyw of een jårhunderd is een periode van jår vake wördt edocht dat een nye eyw anvangt by et anbreaken van een jår wårvan et jårtal endigt up byvöärbeald de twintigste eyw sol dan düren van t m mär reakenkündig begint een nye eyw by et ende van een jårtal dat endigt up de twintigste eyw löpt düs van t m so is et historisk eseen korrekt en et wördt so ouk underweasen in skolen de westerske christelike jårtelling bestünd de eyrste eywen van de jårtelling noch neet mär wülen tellen disse eywen wel mead de eyrste eyw besteyt uut de jåren t m de tweyde de jåren t m ensovoords de eyw dee inmiddels vöärby is besteyt uut de jåren t m nådat et jår afelöypen was begün up januåri een nye eyw namelik de en een ny millennium namelik de darde d h dubbeld hemsing van der scheer koevern jannewaori koevern februwaori was een drèentse uutgever en boekhandelaar ien gunk e vri jwillig bi j t leger van napoleon zien va had patriot ewest toen as de fraansen bint verslagen volgen hi j zien va op as boekhandelaar uutgever ien koevern ien trouwden hi j mit sophia speckman uut eel ien van de eerste schoeleboekies aover drenthe j a oostkamp zien aardrijkskundig schoolboek van de provincie drenthe in leeslessen voor de jeugd met een in het koper gebragt landkaartje kwaamp ien op initiatief van van der scheer uut tussen en gaf van der scheer de drenthsche volksalmanak dva uut daoras alderhaand schrievers stokkies in plaatsten oaver drèentse taal geschiedenis en volkskunde en ok literaire stokkies zoas zien eing kluchtige anekdote ho baos julfring meende den duvel in hoes te hebben daorien staot waarkwoordsvörms zoas hest veur he j bi j en sind veur bint ien t eerste nommer van de dva stund de eerste volledige tekst ien t drèents de zaomensproak over t broabands opreur tussen baerent greet en harrem ondertekend mit een drenther ien de redactie van de almanak ha j van der scheer harm boom en a l lesturgeon mit boom en lesturgeon verzörgden van der scheer t reisboek drenthe in vlugtige en losse omtrekken geschetst door drie podagristen podagristen bint mèensen mit jicht an de tonen dit boek hölp t literaire niveau ien drenthe te verhogen van der scheer höld hom veural bezig mit historische prehistorische en volkskundige onderwarpen ien zocht hi j tussen eksel en vaalt naor de legendarische middelieuwse verwoeste stad hunsow daoras picardt aover schrif hi j hölp mit um t provinciaal museum ien assen de veurloper van t drents museum op te richten naor van der scheer wördden de drentsche studiekring d h van der scheer enuumd det de veurloper was van het drents genootschap culturele raad voor drenthe eek of ekenbomen latien uercus is een geslachte van loofbomen a w t over de eek hemmen dan bedoelen we daor meestentieds de zoemereek mee de eek is veur t vortbestaon veural ofhankelijk van de mariekolver de blaojen en de ekels van de eek bevatten tannines disse tannines kunnen op zich t maagdarmstelsel irriteren in t lief wonnen t dan ummezet tot pyrogallol een stark bloedgif dat hemolyse verwek varkens bin t minst geveulig veur disse gif en kunnen ekels goed verdragen peerden schapen en koon bin der arg geveulig veur harten bin der gek op de eek wönnen regelmaotig deur de veur christelijke veurvaders in west europa gebruuk as boomheiligdom de heilige eek van den hout bie oosterhout is hier nog een bewies van de eekgalwespe cynips ueercusfolii leeg op de onderkaante van eekblaojen dree centimeter grote gele tot rooie galappels der bin vuuftig verschillende galwespen dee op de eek leven de basterdsetienvlinder leeg in augustus heur eitjes op t blad bovenin de boom de larven eten een paor weken van t greun van de eek en maken dan een gemeenschappelijk nes van spindraojen in de takken hierin overwienteren de larven as de eek weer blad krieg vreten ze zich dik totdat ze volgreuid bin dit kan een beheurlijke anslag betekenen veur de eek de eek overleef dit deur in juli alle slapende knoppen uut te laoten koemen ries latain oryza sativa is n gressoort dat veural teelt wordt in dailen van zuudoost azie t is veur n groot dail van de wereldbevolken t heufdvouer tegenswoordeg is t via chinezen en japanners ook noar de westerse wereld kommen ries wordt teeld in zonuimde sawas dit binnen vlakke natte velden oetgroaven oet n baarg heuvel in dit loagke woater gruit de ries in landen as japan wordt elk rieskörrelke mit haand ofsneden omdat zai baange binnen veur knuppen van kwaaie geesten in afrika komt een aandere riessoort veur de oryza glabberima dizze soort dij goud bestaand is tegen ziekten en ploagen en deur zain snelle vegetatieve ontwikkelen onkruud bestriedt wordt al aiwen laang in o a guinea guinee bissau sierra leone en senegal eten in japan wordt n apaart soort sake ries verbaauwd veur t moaken van de hogere kwaliteiten sake dizze ries mit een laange korrel wordt meer as meter hoog t het een zwoar oor en wordt handmoatig oogst de japanse ries mit n körte korrel wordt veuraal eten as standerdries bie gerechten as teriyaki en in soesie neferneferuaten nefertiti of simpel nefertiti was t wief van farao akhenaten de ketter en schoonmouder van toetankhamon mit akhenaten har zai dochters meritaten maketaten ankhesenpaaten nefer neferu aton nefer neferu re und setepenre over de heerkomst van nefertiti is weineg bekend veul egyptologen mainen dat zai femilie was van aye en vanoet de hoarem van akhenaten hoald is en zo in kontakt mit akhenaten kwam nefertiti staait bekend as de schierste vraauw van egypte gain wonder dat heur noam betaikent de schiere is kommen noastdat zai der schier oet zag was zai ook nog ais hail machteg wèst worden oet onderzuik bleek dat zai de vraauw achter akhenaten was akhenaten deed alles zo laank nefertiti t der mit ais was rond de helft van zien regeernsperiode verdween nefertiti oet de geschriften n meugelke verkloarn hierveur is dat zai t der tou deed deur de pestploag van dat moment doch het joann fletcher de archeologe dij t meugelke vonden het n andere theorie op t moment dat nefertiti verdween oet de geschriften verscheen der n ander figuur dat semenkhare ankhepreroere nuimd wordt dizze semenkhare wuir de mede regent van akhenaten en regeerde zuudegypte in tieds dat akhenaten noordegypte regeerde joann fletcher maint dat semenkhare en nefertiti ain en dezölfde persoon binnen dou t liek van nefertiti vonden wuir lag zai in dezölfde holden as n farao ook har heur haand de positsie van t vastholden van n scepter dit wiest erop dat nefertiti farao wèst het doarnoast was zai begroaven in t dal van de keunengen dit verwiest ernoar dat nefertiti farao wèst het moar ook dat zai semenkare west zoll hebben mouten den der is gain andere periode dat nefertiti de kaans har om farao te wezen dan in dezölfde periode dat semenkhare farao was semenkhare regeerde noa de dood van akhenaten nog n aantel joarn wieder woarnoa ook zai oet de geschriften verswint zahi hawass is t anders nait mit dizze theorie ais hai maint dat der nait genog bewies is dat t liek dat fletcher vonden het ook doadwaarkelk dat van nefertiti is hai beweert zölfs dat de mummie wel ais mannelk wezen ken ook beweern summege egyptologen dat semenkhare n man was welke theorie nau de juuste is is nait zeker wel is zeker dat heur schierhaid is veur aait vaastlegd in de buste van toetmozes dij tegenswoordeg in t oldhaidsmuseum van berlien staait een revier is een min of meer netuurlike waeterstroom wi j onderscheiden oceanische revieren die in een zee of oceaan aendigen en kontinentaole revieren die in een meer moeras of woestijn aendigen een laek is de anduding veur een kleine revier elke revier leit in een stroomgebied dat is et totaole omringende gebied waorbinnen al et overtollige waeter via die iene revier ofvoerd wodt bi jveurbeeld et stroomgebied van de rien de scheidingsliende tussen twie stroomgebieden wodt de waeterscheiding nuumd de bepaoling van de linker en de rechteroever van een revier gebeurt vanof de bron in de richting van de stroming van de revier zien der wodt ok onderscheid maekt naor vorm van een revier zo wodden meanderende en vlechtende revieren onderscheiden meanderende revieren bestaon uut ien stroomgeul die kronkelt mar in wezen weinig veraandert vlechtende revieren bestaon uut meerdere stroomgeulen die deur mekeer henne vlechten en regelmaotig verschuven alle revieren in nederlaand bin meanderend revieren in barggebieden of aandere revieren waorvan de ofvoer over et jaor stark wisselt bin vaeke vlechtend frankriek is een buurtschap in de gemeente harderwiek t ligt vlakbie hierden en is noen helemaol op eslokt deur de stad harderwiek t zol zien naam te danken hen an t feit dat daor in t vleden eens een luchtballon uut t laand frankriek neer ekommen is frankriek bestung veurdat t op eslokt werd deur harderwiek veurnamelijk uut ouwe boerderiejen die vaak al generaoties lang in de femilie warren noen besteet frankriek uut veurnamelijk niejbouwhuzen mit daortussen nog een enkele ouwe boerderie de drokke zuderzeestraotweg die vrogger dwars deur frankriek en langs t laandelijk bekende chauffeurscafé frankriek liep werd um elegd toe de niejbouwwiek ebouwd werd middenin de niejbouw ku j nog een stuk ouwe zuderzeestraotweg vienen in de vorm van een stuk asfalt waor de middenstreep nog op steet oek t ouwe fietspad langs disse eens zo drokke weg ligt der nog ter heugte van t café frankriek harm boom grambarge aoveriessel december assen juni was een drèentstalige skriever boom hef onderwiezer ewest t beroep van zien va ien almelo raolte en kampen daornao weur e kruidenier ien koevern lichtkaans onder ienvloed van d h van der scheer gung boom hom mit schrieverije bezigholden vanof waarkten hi j as verslaggever en redacteur bi j een koppel kraanten ien hollaand aoveriessel en utrecht ien trouwden hi j ien koevern mit roelina johanna slingenberg mit vrouwe en kiender woonden hi j een poosien ien den haag ien vestigen boom hom ien assen daoras hi j stokkies en fulletons skreef veur drèentse kraanten mit van der scheer en a l lesturgeon verzörgden hi j drenthe in vlugtige en losse omtrekken geschetst door drie podagristen een cultureel reisboek aover drenthe podagristen bint mèensen mit jicht an de tonen ok was hi j redacteur van verskeiden drèentse almanakken boom was ien van de eerste skrievers van fulletons die hielemaole ien t drèents esteld waren zien fulletons aover jaaije en berend veltink waren de mèensen drok op en wördden ien nog ies uutegeben aover booms kraantenfulletons skreef de provinciale drentsche en asser courant pdac ien boom s werk heeft den kring van lezers der drentsche courant op het platteland zeer vergroot van t ien uutekomen reisverhaal drie dagen op reis of bentheim en steinfurt door een drentschen bril bekeken hebt ze eerst edacht det t de drie podragristen eskreben hadden mar now wiest ze ok boom as de misskien ienige skriever an mit lesturgeon skreef boom wieder een drenthsch gemeente assessor met zijne twee neven op reis naar amsterdam in t voorjaar van dielen van dit boek bint net as dielen van drenthe in vlugtige en losse omtrekken geschetst ien t drèents eskreben aandere reisverhalen van boom bint wandelingen in en om zwolle door een neef van den drentschen assessor met een plattegrond van zwolle wat een utrechtenaar zag en hoorde bij de beurs inwijding te amsterdam en vervolgens te kampen zwolle deventer zutphen en arnhem mijne reis portefeuille of omzwervingen door overijssel in het najaar van ernstig en luimig verteld door h boom neef van den drentschen assessor drèentse onderwarpen komt an bod ien z k h prins hendrik der nederlanden in drenthe en mei en t diels fictieve meditatiën van een drentschen schoolmeester hierin reup boom mèensen op om mit schrieveri je bi j te dragen an beschaving en veredeling van den geest boom skreef veur en was vanof redacteur van de pdac vanof t zölde jaor was e ok schoele opziener ien t district assen deur ienspanning van boom onder ander as redacteur van de pdac weur ien en de drèentse politicus lucas oldenhuis gratama bescharmer van hunebedden en mit oprichter van t provinciaal museum van oudheden ien assen veur de tweede kamer ekeuzen nao een conflict mit de heufdredacteur uutgever van de pdac kwaamp boom ien bi j de nieuwe provinciale drentsche en asser courant te waarken uut t verhaal berend veltink oet t emmer kerspel op reize nao grönningen um t peerdespul van carré te zien en wat hum daorbij overkwam hen en weerum hier bint wat kenmaarken van boom zien dialect ien zien verhaal berend veltink oet t emmer kerspel op reize nao grönningen um t peerdespul van carré te zien en wat hum daorbij overkwam hen en weerum vrueg ik waorumme niet dan zee ze altied habakuk negen ik kun tegen habakuk niet resoneeren en stapte achter in de bloeme brengt de voortplaantingsorganen bie mekaar van een plaante of krekter bloemen bin kenmarkend veur plaanten dee tot de stamme angiospermae of magnoliophyta beheuren tot disse plaantegroep beheuren iezelig uuteenlopende plaanten van t nederige straotgres tot de umhoogriezende peerdekestanjes bloemen kunnen verschillende vormen en kleuren hemmen en bin daorumme houwen meensen vake van bloemen as dekorasie in huus en in de tune bloemen vormen oek een belangriek middel um plaantesoorten te herkennen plaanten dee neet in de grond staon wonnen meestentieds in een overpot edaon de bloeme is eigenlijks een scheut op ebouwd uut een stengelstuk mit blaojen de lejen van t stengelstuk greuien neet uut en vormen de bloembojem de bloembojem is dus een neet estrekken stengelstuk bie de eerdbeze is de bloembojem vleizig en vormp de uuteindelijke vruch eigenlijks een schienvruch in een bloemknoppe bin de onderdelen op dezelfde wieze an eleg as in een bladknoppe de bloemdelen staon in kransen dee op de bloembojem in eplaant bin de bloemdelen kunnen gewoon of spiraalsgewies in eplaant staon de volgende bloemdelen ku w onderscheien de kelkblaojen en de kroonblaojen wonnen samen de bloembekleedsels eneumd t volgende schema laot zien ho de bloeme op ebouwd is uut de bloemdelen neet alle onderdelen bin bie elke bloeme anwezig pertie bloemen hemmen gien kelkblaojen of gien bloemblaojen noorse plataan of zelfs helemaole gien kelk of bloemblaojen bieveurbeeld wilgekatjes t kan ween dat t gien bloemblaojen hef mar dan bin der wè ekleurde kelkblaojen zoas bie de kievitsbloeme en de bosanemoon soms is der een biekelk epicalyx een krans van kelkachtige blaodjes dee neet tot de kelk beheuren een veurbeeld hiervan is de biekelk van muskuskaasjeskruud dee besteet uut dree lien tot lancetvormige blaodjes een bloeme dee f stampers f meeldraojen mar neet allebeie hef is een éénslachtige bloeme een bloeme mit allinnig één of meer stampers is een vrouwelijke bloeme een bloeme mit allinnig meeldraojen is een mannelijke bloeme bie wiendbestuvers bin de bloemen vake éénslachtig een tweeslachtige bloeme hef zowel stampers as meeldraojen hieronder een korte lieste mit veurbeelden van plaanten dee bloemen dragen op dissen achterhooksen taalwiezer staot de grammatika enkele veurbeelden van uutspraken informatie en spellen ét achterhooks dialekt besteet eigenlek neet krek as in de meeste nedersaksiese kontreien hef zowat elke plaatse zien eigen dialekt aover et algemeen wodt de achterhookse en liemerse dialekten bi j mekare neumd helemaole good is dat neet zeker umdat de dialekten uut de liemers meer aoverenkumste vertoont met de nederfrankiese dialekten uut braobant de betuwe noord limburg en et kleverland in dissen taalwiezer wördt dan ok allene et dialekt beschreven wat esprokkene wördt in den geografiesen achterhook dat wil zeggen de streek dee begrensd wördt deur den iessel olde iessel de duutse en aoveriesselse grenze binnen de achterhookse dialekte bunt moeilek scheidings an te geven bi jveurbeeld in et noordoostelek deel neumt ze et nederlandse huis hoes en in et zuudwesten huus maor in datzelfde zuudwesten wörd ne muis wal weer ok moes eneumd der bestaot gin vaste spellingregels veur t achterhooks aover et algemeen wöd t wald woordenboek achterhoekse en liemerse dialecten an eholden disse woorden wodt alhoewal ze anders uut esprokken wodt wal volledeg eschreven krek as in et nederlands wodt open lettergrepen met énen klinker eschreven dus neet loopen maor lopen doar bunt in den achterhook de meningen aover verdeeld de ao en oa bunt dus beiden meugelek moar et staring instituut wald spelling en ans schrieft de ao veur dat hef daorum de veurkeur beiden wordt in et achterhooks ebroekt de trema wördt in alle woorden ebroekt waor e in et nederlands ok steet bi jveurbeeld officiële hef wal een trema officieel neet de umlaut kump allene veur op de ö en de äö op alle andere klinkers kump in et achterhooks gin umlaut de letter is ooit deur de boerenrockgroep normaal oet evonden in de woordn hken en nlen maor is gin letter in de achterhookse spelling de achterhookse spellingswieze veur hken is häöken veur nlen is dat näölen de letter wördt wal ebroekt in de scandinaviese talen de nominatief is et onderwarp in de zinne veurbeeld ik fietse naor hoes dan is de nominatief het woord ik de oetgangen met leu bunt olderwets an et worden de verschillen tussen hi j hee hie zi j zee zie enzowieter bunt meer plaatsgebonden umsgeveer van oost naor west nb in et wenters winterswieks kump ok dow jij enkelvold veur i j jullie u jij et woord genitief betekent alleen maor dat iets van ow is dus bi jveurbeeld de fietse is van mi j dan is de genitief et woord miene in miene fietse nb in et wenters winterswieks ok dien jouw enkelvold uns ons en aer haar hun as et woord wat er achter steet mannelek is kump der meestieds een n achter mienen auto own auto en zo wieter as et vrouwelek is kump der een e achter miene vrouwe ziene vrouwe en at et onziedeg is blif et zo mien kind ow kind nb in t wenters winterswieks ok di j jou aer haar en uns ons nb in t wenters winterswieks ok di j jou aer haar uns ons kortbi j wieter vot dissen vorm wörd ok vake in bi jzinnen ebroekt de kaerl den de vrouwe dee et kind dat de vergeliekende trap et woord as wörd ebroekt in plaatse van dan in et nederlands en ok de persoonsvorm is neet den eersten nl jan is groter dan ik act jan is groter as mi j zwakke warkwoorden bunt warkwoorden waorvan de verleedn tied en de volteujde tied denzelfden klinker hebt as de teggenswaordege tied nb in t wenters winterswieks met dow ste dow heste dow warkste mv et wi j warket i j warket zee warket starke warkwoorden bunt warkwoorden waorvan n klinker in de verleedn tied of t volteujd deelwoord anders is as in de teggenswoordege tied opvalln d is dat den eersten en daarden persoon ik en hee in de verleedn tied neet meer vervoogd wodt met en maor met stam waorschienlek umdat t wal dudelek is dat t verleedn tied is deur nen anderen klinker in de teggenswoordege tied wöd bi j den daarden persoon hee zee t vake een umlaut ebroekt as den klinker in t warkwoord daorveur geschikt is um t verbuugn te können mo j dus de klinker van de verleedn tied en volteujde tied wetten veur ne lieste van warkwoordn zeet achterhookse warkwoorden et woord mi j wordt ok vake bi j een niet weerkerend warkwoord ebruukt dit kan neet in t nederlands vertaald wodden in feite kan mi j veur elk warkwoord eplaatst worden um dit uut te drukken net zoas in de meeste andere nedersaksiese dialekten en et nederlands kan in et achterhooks et hulpwarkwoord veur en achter et heufdwarkwoord eplaatst maor der is gin echte veurkeur veur achterstelling zoas wal in et grunnings of drents besteet anders as in et nederlands bunt der in den achterhook dri j bepalende lidwoorden veurbeeld den kaerl de vrouwe en et kind et lidwoord den wöd ok vake ebruukt as der een zelfstandeg naamwoord op volgt dat begunt met nen klinker bi jveurbeeld den iessel de kaerl kump ok vake veur veurbeeld normaal de boer dat is de kaerl as der naodruk op steet wöd et den kaerl a j nen bepaolden kaerl wilt anwiesen et verschilt ok per dialect in et oosten wordt mannelek den konsekwenter gebroekt as in et westen et onbepaold lidwoord is krek as in et nederlands een uutesprokken as un en ok ditte wordt nao de geslachten vervoogd mannelek enen nen vrouwelek ene ne onziedeg een n nen kaerl ne vrouwe een kind de klinkers in verkleinweurde en in et meervold verandert vake maor neet altied krek as in et duuts kriegt völle weurde een umlaut de uutgang van verkleinwoorden is meestal met ken maor beveurbeeld nao t of d kump in de meeste dialekten jen meervold kes de meervoldsvormen hebt als meugeleke oetgangen mannelek onziedeg vake e vrouwelek vake en n wieters s en er eier kinder kalver veurbeelden et meervold van woorden dee t endegt op aod öä albertus alidus albert steenbergen t oveine mei t oveine februwaori was een drèentse skilder en skriever deur een val as kiend was steenbergen zien hiele leven invalide en mös hi j hom mit krukken of een rolstoel verplaatsen oppe fraanse skoele ien koevern kreeg hi j kunnigheid an de publicisten harm boom en a l lesturgeon die zien kameraoden veur t leven wördden ien deu zien vader hum ien de leer bi j de kunstskilder jan van ravenswaay ien hilversum hi j skilderden veural vogels bloemen en insecten en toonden zien wark op verskeiden groepstentoonstellings töt bleef e ien t westen daornao gunk e terogge naor t oveine waor as e van töt gemienteontvanger was hi j stapten op nao kritiek op zien wark deur een raodscommissie terogge ien drenthe skilderden steenbergen aal minder en höld hum meer bezig mit skrieveri je ien t nederlaands skreef steenbergen onder t pseudoniem p j peterson onder meer t bliedespul het fatsoen den haag onder zien eing name vertaalden hi j de faust van goethe dèventer hi j skreef verskeiden letterkundige en historische opstellen gedenkskriften en novellen ien tiedskriften en ien de drenthsche volksalmanak en veule niet uutegeven teneelstokken steenbergen is veural bekend um zien boek nevelhekse een verhaal uit de drentsche venen naar authentieke bescheiden medegedeeld door alb steenbergen assen oaver een wichien det deur heur dörpsgenoten van allerhaand rampen beschuldigd wördt t wark wördden verskeiden maal herdrokt en d r bint verskeiden teneeluutvoerings emeuken van de nevelhekse stiet een beeld ien hollandscheveld onder de titel de clapper der calkoens publiceerden steenbergen stokken uut een seumtiende eeuws dagboek det r twei van t oveine bewoners van steenbergen zien eing huus eskreven zollen hebben ien kwaamp t dagboek ien boekvörm uut onder de titel eene drentsche veenkolonie in de laatste helft der zeventiende eeuw het journaal van a en p calkoen in t licht gegeven en met aanteekeningen voorzien door alb steenbergen nao steenbergens dood bleek det hi j t zölf uuteprakkezeerd had ook van de nevelhekse deu steenbergen asof iene van de calkoens t diels eskreven had wat de drèentse taal angiet hef steenbergen woordenliesten dialogen en gedichten eskreven van alle drèentse skrievers leverden hi j de grootste bi jdrage veur de dialectbloemlezing van de schelde tot de weichsel samenesteld deur de grunneger onderwiezers en neven joh a leopold en l leopold uut steenbergen zien gedicht de beuze jaeger de ofkomst ervan wördt uutebreid bespreuken deur nijkeuter zie de bronnen blek t klinkergebruuk det een deel van zuudwest drenthe gemeen hef mit de stellingwarven en stienwiekerlaand reebroggens borgt was ofbrand drij kiinder dwlden um deur t land zij hadden honger waeren kold en zwörven kriitend um in t wold zij klopten bij n jaeger an hier volgt steenbergens gave gedicht droëvig harte een verkörte bewarking van de middelieuwse ballade naer oostland willen wy ryden noa t oostlaënd wil ik goan varen noa t oostlaënd wil ik goan me wiid oaver de greune weiden wiid oaver de broene heiden de broesende zee miin mainje heb ik verlören miin mainje woont hier neet meer t is zae ze miin tiid nou van scheiden ik zal oe doar boaven verbeiden och t scheiden döt zeer veurbij och veurbij is ons zwerven bij zomertiid langes de vleet gien vögelzang streelt meer miin ooren en plök ie weer blômen in t koren veur mij zint ze neet ik plökke gien blom meer in t koren k zal langes de vleet neet meer goan gien nachtegoal zal ik meer heuren siert meimoand et veld weer met kleuren k bin hier lang van doan noa t oostlaënd wil ik goan varen noa t oostlaënd wiid oaver zee wiid oaver de greune weiden wiid oaver de broene heiden begraven miin wee de liemers is ne straeke in oost gelderland dee rowweg begrensd wödt deur rien iessel olde iessel en de duutse grenze soms wödt de liemers abusievelijk bi j den achterhoek erekkend alhoewal zeker et oosten van de liemers arg ericht is op den achterhoek heurt et doar geografies neet bi j wal bunt de plaatsen wael achterwael en de gemeente montferland die geografies ezene bi j de liemers heurt tegenswoordigs bi j de bestuurlijke regio achterhoek in edeeld der wöd wal eens gesteld dat den name liemers ofkump van pagus leomerike woarbi j pagus op gouw of gewest sloog en leomerike op leemrieke groand aandere verkloaringen könt waen dat et in de luwte betekkent de luwte tussen montferlaand en posbank en dat et verwis noar et latiense limes grenze dee doar vrogger lengs dee straeke leep de liemers wöd verdeeld in de zand liemers en de klei liemers de zand liemers ligt in et noordoosten van de liene diem doezebarg van oldsheer was de zand liemers armer as de klei liemers op de klei wonen oaver ut algemeen rieke boeren deur de vruchtboare grond op et zand wonen de arme kötterboeren grote delen van de zand liemers waren tot in de e eeuw nog onontgonnen hei woar in schamele hutten vaak ut uutschot van de samenlaeving wonen onder andere pastoor de ponti van den diek hef doar verandering in an ebracht hi j vrog in ut begin van de e eeuw an den bisschop van utrecht of der op de diemse hei ne karke ebouwd mocht worden um de bevolking van de hei normen en weerden bi j te brengen de heidemij is rond de zelfde tied begonnen met et ontginnen van de baekse waelse en diemse hei op den klei ontstond al vrog de baksteenindustrie vanwaege de grondstof dèn der genog veurhanden was veural langs de rien van spiek spijk noar pannerden wodden völle stinoaves steenovens gebouwd ut stinoavesvolk mos onder zwoare umstandigheden lange dagen maken um an nen schamelen botteram te kommen nog altied bunt der in de liemers steenfabrieken as heufdstad van de liemers wöd vake zevenaar ezene zevenaar is de grootste plaatse in kwam de turkish macedonian tobacco company kortweg turmac noar zevenaar de fabriek gaf völle wark an de arme kötterboertjes van de zand liemers de turmac is later bat ewodden en hef de hele produktie oaver edoane noar duutsland en polen den grootsten en oldsten warkgevver van de stad is doarmet vort uut et stadsbeeld de dialekten uut disse streek wodt ok liemers enuumd en bunt oavergangsdialekten tussen et nederfrankisch en et nedersaksisch veur n klein deel grunnen is zowel n stad as n provìnzie de geschiednis van stad is nait te begriepen zönder kennes van ommelanden de geschiednis van provìnzie is ook nait te begriepen zönder begrip van biezöndere positsie van ainege grode stad in de provìnzie in dit artikel wordt doarom zowel geschiednis van de ommelanden as dijnt van stad behaandeld tiedens ìnde van letste iestied zonnen joar leden steeg woaterspaigel van noordzee vlot hierdeur wer ôfwoatern van t gebied dat man tegenswoordeg kint as de provìnzie grunnen aal minder en ontston n oetbraaid moorgebied dit gebied rekde zok oet over grunnen de drìnt fraislaand en emslaand vanoet zuudoosten wer dit gebied deursnitten deur n laange zaandrug mit allerlaai lutje oetsteksels en oetlopers de hondsrog dizzent rekt zok tegenswoordeg oet over n ôfstand van sikkom kilometer van emmen ien zuud oost drìnt tot veurbie stad grunnen woardat e laangsoam onder de klaaibedekken verswindt de zaandroggen werren al sunt t neolithicum v kr bewoond deur minsken van pre indogermoanse heerkomst de hunebedden ien de drint ien grunnen binnen doarvan bewies t noordelkste hunebed wer bie delfziel vonden onder n dikke loag laim andere grunnegse hunebed ligt bie noordloarn vlak tegen grins mit drint aan der mouten der meer wèst wezen moar middelkerwies vuilen dij tin prooi aan stainnaskers ook aander aarchiologische vondsten bevestegen dat der ien hudege grunnen dou aal bewonen was ien de vörrelke iedertied v kr werren ook de leger legen laimgebieden bevolkt deurdat zaandroggen laangsoam smaler werren sunt inde van de bronstied v kr haren zok aal meer ingvaeones ien t gebied vestegd dizze volksstam van de westgermoanen stamde oorspronkelk oet zudelk skandinoavie de noam ingvaeones is oflaaid van de god inguz inguz is aander noam veur de germoanse god freyr stammen van ingvaeonen wazzen saksen fraizen chauken jutten angeln warnen kimbren en teutonen de fraizen wazzen t meest aktief ien t gebied dat nou de provìnzie grunnen is doch kin tot periode v kr tou nait van n aigen fraise bevolken sproken worden ien het gebied van het tegenwoordige grunnen smolt de fraise stam soamen mit de foalen dij oorspronkelk oet gebied tin noorden van ems stamden zai beheurden tot de chauken vanôf v kr vonden veur t eerst dudelke kulturele veraanderns stee dizzent haren meugelk te doun mit de nije staaigen van zeespaigel dij begon mit n nij waarm tiedpaark om de regelmoatege overstromen van heur hoezen loater heur haile lougen tegen te goan begon de bevolken tuzzen ems en laauwers tegenswoordeg grunnen kunstmoatege walen zonuimde wierden of warden te baauwen ien fraislaand tin oosten van ems worden dizzent warften nuimd en ien fraislaand tin westen van laauwers haiten zai taarpen dou zeespaigel nog wieder steeg en hierdeur meer en meer eernsege overstromens steevonden wer de hoogte van de wierden hierop aanpaast tegenswoordeg wordt dit tiedpaark verdaild ien perioden dij overainkommen mit staigen en doalen van zeespaigel en de moat van baauwaktiviteit aan de wierden der worden drij verschillende perioden onderschaaiden de eerste begon om en bie v kr de twijde om en bie v kr tot n kr tou en de daarde begon om en bie noa kr vanôf joar steeg de zeespaigel zo vlot dat binoa aal bewoners de laimgebieden verluiten en der pas om en bie joar veur t eerst weer terug keerden ien deursneden van wierden en taarpen zo as dijent van aizinge binnen de verschillende loagen oet de verschillende tiedpaarken goud te onderschaaiden gieteren of gietern nederlaans giethoorn is een dörp in de kop van overiessel in de gemiente stienwiekerlaand et hef inwoners en is bekend om zien broggies waeterwegen en punters et wodt ok wel et venetië van et noorden enuumd de ienigste deurgaonde verbiending over laand is een fiets en kuierpad dat dwas deur t dörp löp et veurnaemste verkeer vient plaets over et waeter daorveur wodt vaeke gebruuk emeuken van de punter votbeweugen mit een punterboom krek as de gondels in et echte venetië de bi jnaemen veur de inwoners van gieteren bin kwekers of waeterrotten de kerakteristieke kenaalties van et dörp vienen heur oorsprong in de vervening de turfgrevers haelden op veur heur gunstige plekken et vene uut de bodem mingden dit in een mingbak en gooiden et op et laand omme te laoten dreugen daornao wodde d r turf van esteuken deur die vervening ontstonnen plassen en meren omme de turf te vervoeren greuven de meensen vaorten en sloten veul huzen bin as et waore op eilaandties ebouwd die allienig via broggies te bereiken bin de mieste van de meer as broggen bin privébezit karkelik ezien is gieteren een vri jzinnige enklave temidden van een orthodox gebied mit dörpen as stappest gällemuun en asselt de dörpskarke mit de naeme de vermaning wodden in esticht blokziel is een stattien in de kop van overiessel en maekt sund de gemientelike herindieling van jannewaori diel uut van de gemiente stienwiekerlaand et stattien dankt heur naeme an een verstarkte sluus de blokziel blokziel het zoe n inwoners een bi jnaeme veur de inwoners van blokziel is katten blokziel het een eigen haeven veur de plezierveert en een sluus ok grotere rondveertenboten doen regelmatig blokziel an as tussenstop op de kade staot een oold kenon waorbi j toeristen mekeer graeg op de foto zetten in de e eeuw wodde der al over blocksyl praot in wodde et stattien verstarkt rond kreeg blokziel verschillende veurrechten zoas et numen van een eigen borgemeister blokziel was een lange tied onder spaans bewiend en in die tied gong et blokziel veur de wiend et stattien lag an de zuderzee en was een belangriek haandelspunt blokziel verkreeg in stadsrechten tegenswoordig is et een toeristisch stattien de kop van overiessel is een regio in et noordwesten van de perveensie overiessel et gebied van de kop van overiessel komp tegensworig vri jwel overiene mit de gemiente stienwiekerlaand historisch eziene wodden ok de gemientes kampen zwartewaeterlaand en stappest bi j de kop erekend de naeme is een verwiezing naor de ligging binnen overiessel in et noorden terwijl et gebied veur et grootste diel deur de perveensies frieslaand drenthe en flevolaand omgeven is vrogger stond et ok bekend as et laand van vollenhove de grootste plaetsen bin kampen stienwiek gällemuun en stappest aj de leste mitrekent daornao bin hasselt veno en oldemaark de wat grotere plaetsen een bekend dörp is gietern dat veule volk trekt om zien broggies waeterwegen en punters en beroemd is ewodden deur de film fanfare van bert haanstra in de kop lig et hectare grote nationaole park de weerribben wieden ecologisch eziene ien van de belangriekste moerasgebieden in europa een begreefplak is een besleuten gebied waor lichems van ontvalen personen begreven wodden ok wodden op begreefplakken urns mit as van kremeerde lichems begreven een begreefplak wodt ok wel een karkhof nuumd omdat oorspronkelik een begreefplak meerstal anlegd wodde in de hof tuun of arf van de karke tegenswoordig bin karkhoven vaeke niet meer bi j de karken te vienen toch wodden begreefplakken vaeke nog karkhoven nuumd overigens mag een karkgenootschop neffens artikel van de nederlaanse wet op e liekbezorging nog altied ien of meer karkelike begreefplakken hebben greven wodden meerstal huurd et lichem blift d r dan zoe n jaor liggen een femiliegraf blieft zoe n tot jaor liggen waornao et opruumd wodt een graf op eigen laand is sund ok toestaon d r moet allienig wel toestemming vraogd wodden an de gemiente pattie meensken gaon veur de rust naor de begreefplak zo is d r in et gelderse armelo een begreefplakfietstocht ewest bi j de meerste meensken komt dit vaeke nog wat vremd over een algemien graf is een graf waor iene in begreven wodt die ontvalen is en gien naobestaonden en eigen vermeugen het et begreven gebeurt dan in opdraacht van de sociaole dienst et is wettelik regeld via de wet op e liekbezorging in een huurgraf wodt et lichem van iene die ontvalen is begreven veur een periode van jaor disse periode kan soms verlengd wodden deur de naobestaonden as de tiedsduur verlopen is kan et graf opruumd wodden de resten van et lichem wodden bi jzet in een verzaemelgraf ofwel knokkelgraf of knekelputte op pattie begreefplakken wodt in dit graf daornao een aander begreven ok is et vaeke meugelik om nao de periode van grafrust jaor de stoffelike resten te laoten verplaetsen naor bi jveurbeeld een eigen graf et femiliegraf is soms veur onbepaolde tied mar meerstal is de huur veur jaor soms jaor de periode kan per gemiente verschillen nao een huurperiode he j et recht om de huur elke keer mit jaor te verlengen sund de wet op e liekbezorging van is et meugelik om een graf op eigen laand te maeken hierveur moet de gemiente toestemming verlenen as an een antal veurweerden voldaon wodt een praolgraf is een grafmonement maekt deur een keunstener veur belangrieke personen of leden van et keuninklik huus een praolgraf is aanders van een gewoon grafmonement deurdat et graf in een krypte of karke leit ien van de ooldste begreefplakken in nederlaand is begreefplak oud eik en duinen in den haag disse begreefplak wodt al in de e ieuw as perochiekarkhof in dokementen nuumd veul nog bestaonde begreefplakken in grote en middelgrote gemientes bin in de jaoren anlegd an et aende van de jaoren van de e ieuw wodde et naemelik wet dat begreefplakken buten de dörpkoeme anlegd wodden mossen ien van de bekendste deur pattekelieren stichte begreefplakken is westerveld in driehuus bokel nederlaands boekelo is n kerkdoarp in de tweantse gemeente eanske in de nederlaandse proveensie oaveriessel ut doarp hef ongeveer inwonners t doarp is vuural bekeand van t zoolt wat ze doar seend boawngroonds haalt de inwonners wordt hierduur zoaltkloetns eneumd zudelik van t doarp toertieds steund bokel ook bekeand um t bokelbad wat spesjaal vuur de leu was an elegd um t volk krek as in t westn te loatn genietn van t zwemn in zoolt water met doarbie zelfs n zooltwatergolfslagbad noadet t tweantekanaal an elegd wör wör de toewmoalige koninklijke nederlandse zoutindustrie rechtevoort bekeand as akzo nobel verplaatst noar hengel ook konn ze good met textiel in bokel in richtn g j van heek de n v boekelosche stoomblekerij n bokelsn stoombleek op den at in wör oawernömn duur unilever den at t bie p fentener van vlissingen co s katoenfabrieken n v dee wat later texoprint wör rechtevoort beent ze in bokel gangs um t industriegebeed umme te zetn noar ne wonwieke de blekerieje de oolde historiese gebouwn hebt ne bestemmige kreegn en bliewt doarduur bewoard in hef de grolsch in bokel ne nieje brouwerieje lös edoan op t bedriewegebeed de grote plooy kort bie t doarp an de snelweg a n groot gebuurn in de ruutersport is de bokelse military ook de bosrieke umgewing trekt völle toeristn dee at dr gearne fietsn goat t museum buurtspoorweg geet met n treintjen van bokel noar hoksebarge met oonderwiel nen tuskenstop bie de halte zooltindustrie van t labyrinth van zinnen bie hotel bokelbad 
